论衡 · 王充 · Chapter 73 of 84

卷二十五·诘术篇

PinyinModern Translation
Size

tú zhái shù yuē zhái yǒu bā shù yǐ liù jiǎ zhī míng shù ér dì zhī dì dìng míng lì gōng shāng shū bié

图宅术曰“宅有八术,以六甲之名,数而第之,第定名立,宫商殊别。

zhái yǒu wǔ yīn xìng yǒu wǔ shēng

宅有五音,姓有五声。

zhái bù yí qí xìng xìng yǔ zhái xiāng zéi zé jí bìng sǐ wáng fàn zuì yù huò

宅不宜其姓,姓与宅相贼,则疾病死亡,犯罪遇祸。

jí yuē fū rén zhī zài tiān dì zhī jiān yě wàn wù zhī guì zhě ěr

”诘曰:夫人之在天地之间也,万物之贵者耳。

qí yǒu zhái yě yóu niǎo zhī yǒu cháo shòu zhī yǒu xué yě

其有宅也,犹鸟之有巢,兽之有穴也。

wèi zhái yǒu jiǎ yǐ cháo xué fù yǒu jiǎ yǐ hu

谓宅有甲乙,巢穴复有甲乙乎?

jiǎ yǐ zhī shén dú zài mín jiā bù zài niǎo shòu hé

甲乙之神,独在民家,不在鸟兽何?

fū rén zhī yǒu zhái yóu yǒu tián yě yǐ tián yǐn shí yǐ zhái jū chù

夫人之有宅,犹有田也,以田饮食,以宅居处。

rén mín suǒ zhòng mò shí zuì jí xiān tián hòu zhái tián zhòng wū zhái yě

人民所重,莫食最急,先田后宅,田重于宅也。

tián jiān qiān mò kě yǐ zhì bā shù bǐ tǔ wèi tián kě yǐ shù jiǎ yǐ jiǎ yǐ zhī shù dú shī wū zhái bù shè wū tián hé yě

田间阡陌,可以制八术,比土为田,可以数甲乙,甲乙之术独施于宅,不设于田,何也?

fǔ tíng zhī nèi lì shè bǐ shǔ lì shè zhī xíng zhì hé shū wū zhái lì zhī jū chǔ hé yì wū mín bù yǐ jiǎ yǐ dì shè dú yǐ jiǎ yǐ shù zhái hé yě

府廷之内,吏舍比属,吏舍之形制,何殊于宅,吏之居处,何异于民,不以甲乙第舍,独以甲乙数宅,何也?

mín jiān zhī zhái yǔ xiāng tíng bǐ wū xiāng zhǔ jiē jiè xiāng lián

民间之宅,与乡亭比屋相属,接界相连。

bù bìng shù xiāng tíng dú dì mín jiā

不并数乡亭,独第民家。

jiǎ yǐ zhī shén hé yǐ dú lì wū mín jiā yě

甲乙之神,何以独立于民家也?

shù zhái zhī shù háng shì tíng shù xiàng jiē yǐ dì jiǎ yǐ

数宅之术行市亭,数巷街以第甲乙。

rù shì mén qū zhé yì yǒu xiàng jiē

入市门曲折,亦有巷街。

rén zhòu yè jū jiā zhāo xī zuò shì qí shí yī yě shì sì hù hé yǐ bù dì jiǎ yǐ

人昼夜居家,朝夕坐市,其实一也,市肆户何以不第甲乙?

zhōu jùn liè jū xiàn yì zá chǔ yǔ jiē xiàng mín jiā hé yǐ yì

州郡列居,县邑杂处,与街巷民家何以异?

zhōu jùn xiàn yì hé yǐ bù shù jiǎ yǐ yě

州郡县邑何以不数甲乙也?

tiān dì kāi pì yǒu jiǎ yǐ yá

天地开辟有甲乙邪?

hòu wáng nǎi yǒu jiǎ yǐ

后王乃有甲乙。

rú tiān dì kāi pì běn yǒu jiǎ yǐ zé shàng gǔ zhī shí cháo jū xué chǔ wú wū zhái zhī jū jiē xiàng zhī zhì jiǎ yǐ zhī shén jiē hé zài

如天地开辟本有甲乙,则上古之时,巢居穴处,无屋宅之居、街巷之制,甲乙之神皆何在?

shù zhái jì yǐ jiǎ yǐ wǔ xíng zhī jiā shù rì yì dāng yǐ jiǎ yǐ

数宅既以甲乙,五行之家数日亦当以甲乙。

jiǎ yǐ yǒu zhī gàn zhī gàn yǒu jiā shí

甲乙有支干,支干有加时。

zhī gàn jiā shí zhuān cǐ zhě jí xiāng zéi zhě xiōng

支干加时,专此者吉,相贼者凶。

dāng qí bù jǔ yě wèi bì jiā yōu rǔ yě

当其不举也,未必加忧辱也。

shì lǐ yǒu qū zhí zuì fǎ yǒu qīng zhòng shàng guān píng xīn yuán qí yù zhuàng wèi yǒu zhī gàn jí xiōng zhī yàn ér yǒu shì lǐ qǔ zhí zhī xiào wèi zhī gàn zhě hé yǐ duì cǐ

事理有曲直,罪法有轻重,上官平心,原其狱状,未有支干吉凶之验,而有事理曲直之效,为支干者何以对此?

wǔ wáng yǐ jiǎ zǐ rì zhàn shèng zhòu yǐ jiǎ zǐ rì zhàn fù èr jiā jù qī liǎng jūn xiāng dāng qí zhì xiāng wàng jù yòng yī rì huò cún huò wáng

武王以甲子日战胜,纣以甲子日战负,二家俱期,两军相当,旗帜相望,俱用一日,或存或亡。

qiě jiǎ yǔ zi zhuān bǐ mèi shuǎng shí jiā yín yín yǔ jiǎ yǐ bù xiāng zéi wǔ wáng zhōng yǐ pò zhòu hé yě

且甲与子专比,昧爽时加寅,寅与甲乙不相贼,武王终以破纣,何也?

rì huǒ yě zài tiān wèi rì zài dì wèi huǒ

日,火也,在天为日,在地为火。

hé yǐ yàn zhī

何以验之?

yáng suì xiāng rì huǒ cóng tiān lái

阳燧乡日,火从天来。

yóu cǐ yán zhī huǒ rì qì yě

由此言之,火,日气也。

rì yǒu jiǎ yǐ huǒ wú jiǎ yǐ

日有甲乙,火无甲乙?

hé rì shí ér chén shí èr rì chén xiāng pèi gù jiǎ yǔ zi lián

何日十而辰十二,日辰相配,故甲与子连。

suǒ wèi rì shí zhě hé děng yě

所谓日十者,何等也?

duān duān zhī rì yǒu shí yá ér jiāng yī yǒu shí míng yě

端端之日有十邪,而将一有十名也?

rú duān duān zhī rì yǒu shí jiǎ yǐ shì qí míng hé yǐ bù tú yán jiǎ yǐ bì yán zǐ chǒu

如端端之日有十,甲乙是其名,何以不徒言甲乙,必言子丑?

hé rì tíng tú jiǎ yǐ yǒu wèi zǐ chǒu yì yǒu chǔ gè yǒu bù shǔ liè bù wǔ fāng ruò wáng zhě yíng wèi cháng jū bù dòng jīn duān duān zhī rì zhōng xíng dàn chū dōng fāng xī rù xī fāng xíng ér bù yǐ yǔ rì tíng yì hé wèi jiǎ yǐ wèi rì zhī míng hu

何日廷图甲乙有位,子丑亦有处,各有部署,列布五方,若王者营卫,常居不动今端端之日中行,旦出东方,夕入西方,行而不已,与日廷异,何谓甲乙为日之名乎?

shù jiā gèng shuō rì jiǎ yǐ zhě zì tiān dì shén yě

术家更说日甲乙者,自天地神也。

rì gèng yòng shì zì yòng jiǎ yǐ shèng fù wèi jí xiōng fēi duān duān zhī rì míng yě

日更用事,自用甲乙胜负为吉凶,非端端之日名也。

fu rú shì wū wǔ xíng zhī xiàng tú dāng yòng jiǎ yǐ jué jí xiōng ér yǐ hé wéi yán jiā shí hu

夫如是,于五行之象,徒当用甲乙决吉凶而已,何为言加时乎?

àn jiā shí zhě duān duān zhī rì jiā yě

案加时者,端端之日加也。

duān duān zhī rì ān dé shèng fù

端端之日安得胜负?

wǔ yīn zhī jiā yòng kǒu diào xìng míng jí zì yòng xìng dìng qí míng yòng míng zhèng qí zì

五音之家,用口调姓名及字,用姓定其名,用名正其字。

kǒu yǒu zhāng xī shēng yǒu wài nèi yǐ dìng wǔ yīn gōng shāng zhī shí

口有张歙,声有外内,以定五音宫商之实。

fū rén zhī yǒu xìng zhě yòng bǐng wū tiān

夫人之有姓者,用禀于天。

tiān de wǔ xíng zhī qì wèi xìng yá

天得五行之气为姓邪?

yǐ kǒu zhāng xī shēng wài nèi wèi xìng yě

以口张歙、声外内为姓也?

rú yǐ běn suǒ bǐng wū tiān zhě wèi xìng ruò wǔ gǔ wàn wù bǐng qì yǐ hé gù yòng kǒu zhāng xī shēng nèi wài dìng zhèng zhī hu

如以本所禀于天者为姓,若五谷万物禀气矣,何故用口张歙、声内外定正之乎?

gǔ zhě yīn shēng yǐ cì xìng yīn qí suǒ shēng cì zhī xìng yě

古者因生以赐姓,因其所生赐之姓也。

ruò xià tūn yì yǐ ér shēng zé xìng yǐ shì

若夏吞薏苡而生,则姓苡氏;

shāng tūn yàn zi ér shēng zé xìng wèi zi shì

商吞燕子而生,则姓为子氏;

zhōu lǚ dà rén jī zé jī shì

周履大人迹,则姬氏。

qí lì míng yě yǐ xìn yǐ xiàng yǐ jiǎ yǐ lèi

其立名也,以信、以像、以假、以类。

yǐ shēng míng wéi xìn ruò lǔ gōng zǐ yǒu shēng wén zài qí shǒu yuē you yě

以生名为信,若鲁公子友生,文在其手曰“友”也。

yǐ dé míng wéi yì ruò wén wáng wèi chāng wǔ wáng wèi fā yě

以德名为义,若文王为昌、武王为发也。

yǐ lèi míng wèi xiàng ruò kǒng zǐ míng qiū yě

以类名为像,若孔子名丘也。

qǔ wū wù wèi jiǎ ruò sòng gōng míng chǔ jiù yě

取于物为假,若宋公名杵臼也。

qǔ wū fù wèi lèi yǒu sì lèi wū fù yě

取于父为类,有似类于父也。

qí lì zì yě zhǎn míng qǔ tóng yì míng cì zì zǐ gòng míng yǔ zì zi wǒ

其立字也,展名取同义,名赐字子贡,名予字子我。

qí lì xìng zé yǐ běn suǒ shēng zhì míng zé yǐ xìn yì xiàng jiǎ lèi zì zé zhǎn míng qǔ tóng yì bù yòng kǒu zhāng xī shēng wài nèi

其立姓则以本所生,置名则以信、义、像、假、类,字则展名取同义,不用口张歙、〔声〕外内。

diào gōng shāng zhī yì wèi wǔ yīn shù hé qú jiàn ér yòng

调宫商之义为五音术,何璩见而用?

gǔ yǒu běn xìng yǒu shì xìng táo shì tián shì shì zhī shì xìng yě

古有本姓,有氏姓,陶氏、田氏,事之氏姓也;

shàng guān shì sī mǎ shì lì zhī shì xìng yě

上官氏、司马氏,吏之氏姓也;

mèng shì zhòng shì wáng fù zì zhī shì xìng yě

孟氏、仲氏,王父字之氏姓也。

shì xìng yǒu sān shì hu

氏姓有三:事乎!

lì hu

吏乎!

wáng fù zì hu

王父字乎!

yǐ běn xìng zé yòng suǒ shēng yǐ shì xìng zé yòng shì lì wáng fù zì yòng kǒu zhāng xī diào xìng zhī yì hé jū

以本姓则用所生,以氏姓则用事、吏、王父字,用口张歙调姓之义何居?

xiōng nú zhī sú yǒu míng wú xìng zì wú yǔ xiāng tiáo xié zì yǐ shòu mìng zhōng huò fú hé zài

匈奴之俗,有名无姓字,无与相调谐,自以寿命终,祸福何在?

lǐ mǎi qiè bù zhī qí xìng zé bo zhī

礼:“买妾不知其姓则卜之。

bù zhī zhě bù zhī běn xìng yě

”不知者,不知本姓也。

fu qiè bì yǒu fù mǔ jiā xìng rán ér bì bo zhī zhě fù mǔ xìng zhuǎn yì shī shí lǐ zhòng qǔ tóng xìng gù bì bo zhī

夫妾必有父母家姓,然而必卜之者,父母姓转易失实,礼重取同姓,故必卜之。

xìng tú yòng kǒu diào xié xìng zú zé lǐ mǎi qiè hé gù bo zhī

姓徒用口调谐姓族,则礼买妾何故卜之?

tú zhái shù yuē shāng jiā mén bù yí nán xiàng zhēng jiā mén bù yí běi xiàng

图宅术曰:“商家门不宜南向,征家门不宜北向。

zé shāng jīn nán fāng huǒ yě

”则商金,南方火也;

zhēng huǒ běi fāng shuǐ yě

征火,北方水也。

shuǐ shèng huǒ huǒ zéi jīn wǔ xíng zhī qì bù xiāng de gù wǔ xìng zhī zhái mén yǒu yi xiàng

水胜火,火贼金,五行之气不相得,故五姓之宅,门有宜向。

xiàng de qí yi fù guì jí chāng

向得其宜,富贵吉昌;

xiàng shī qí yi pín jiàn shuāi hào

向失其宜,贫贱衰耗。

fu mén zhī yǔ táng hé yǐ yì

夫门之与堂何以异?

wǔ xìng zhī mén gè yǒu wǔ xìng zhī táng suǒ xiàng wú yi hé

五姓之门,各有五姓之堂,所向无宜何?

mén zhī yǎn de bù rú táng wǔ zhāo xī suǒ chǔ wū táng bù wū mén

门之掩地,不如堂庑,朝夕所处,于堂不于门。

tú jí xiōng zhě yi jiē yǐ táng

图吉凶者,宜皆以堂。

rú mén rén suǒ chū rù zé hù yì yí rán

如门,人所出入,则户亦宜然。

kǒng zǐ yuē shuí néng chū zhī yóu hù

孔子曰:“谁能出之由户?

yán hù bù yán mén

”言户不言门。

wǔ sì zhī jì mén yǔ hù jūn

五祀之祭,门与户均。

rú dāng yǐ mén zhèng suǒ xiàng zé hù hé yǐ bù dàng yǔ mén xiāng yìng hu

如当以门正所向,则户何以不当与门相应乎?

qiě jīn fǔ tíng zhī nèi lì shè lián shǔ mén xiàng yǒu nán běi

且今府廷之内,吏舍连属,门向有南北;

zhǎng lì shě chuán lǘ jū yǒu dōng xī

长吏舍传,闾居有东西。

zhǎng lì zhī xìng bì yǒu gōng shāng zhū lì zhī shě bì yǒu zhēng yǔ

长吏之姓,必有宫商,诸吏之舍必有征羽。

ān guān qiān xǐ wèi bì jiǎo xìng mén nán xiàng yě

安官迁徙,未必角姓门南向也;

shī wèi biǎn chù wèi bì shāng xìng mén běi chū yě

失位贬黜,未必商姓门北出也。

huò ān guān qiān xǐ huò shī wèi biǎn chù hé

或安官迁徙,或失位贬黜何?

xìng yǒu wǔ yīn rén zhī xìng zhì yì yǒu wǔ xíng

姓有五音,人之性质亦有五行。

wǔ yīn zhī jiā shāng jiā bù yí nán xiàng mén zé rén bǐng jīn zhī xìng zhě kě fù bù yí nán xiàng zuò nán xíng bù hu

五音之家,商家不宜南向门,则人禀金之性者,可复不宜南向坐、南行步乎?

yī yuē wǔ yīn zhī mén yǒu wǔ xíng zhī rén

一曰:五音之门,有五行之人。

jiǎ lìng shāng xìng kǒu shí wǔ rén wǔ rén zhōng gè yǒu wǔ sè mù rén qīng huǒ rén chì shuǐ rén hēi jīn rén bái tǔ rén huáng

假令商姓口食五人,五人中各有五色,木人青,火人赤,水人黑,金人白,土人黄。

wǔ sè zhī rén jù chū nán xiàng zhī mén huò xiōng huò jí shòu mìng huò duǎn huò zhǎng

五色之人,俱出南向之门,或凶或吉,寿命或短或长。

xiōng ér duǎn zhě wèi bì sè bái jí ér zhǎng zhě wèi bì sè huáng yě

凶而短者未必色白,吉而长者,未必色黄也。

wǔ xíng zhī jiā hé yǐ wèi jué

五行之家,何以为决?

nán xiàng zhī mén jiàn shāng xìng jiā qí shí rú hé

南向之门,贱商姓家,其实如何?

nán fāng huǒ yě shǐ huǒ qì zhī huò ruò huǒ yán fán jìng cóng nán fāng lái hu

南方,火也,使火气之祸,若火延燔,径从南方来乎?

zé suī wèi běi xiàng mén yóu zhī xiōng yě

则虽为北向门犹之凶也。

huǒ qì zhī huò ruò xià rì zhī rè sì fāng qià jiā hu zé tiān de zhī jiān jiē de qí qì nán xiàng mén jiā hé yǐ dú xiōng

火气之祸,若夏日之热,四方洽浃乎,则天地之间皆得其气,南向门家何以独凶?

nán fāng huǒ zhě huǒ wèi nán fāng yī yuē qí qì bù zài sì fāng fēi bì nán fāng dú yǒu huǒ sì fāng wú yǒu yě yóu shuǐ wèi zài běi fāng sì fāng yóu yǒu shuǐ yě

南方火者,火位南方,一曰其气布在四方,非必南方独有火,四方无有也,犹水位在北方,四方犹有水也。

huǒ mǎn tiān xià shuǐ biàn sì fāng

火满天下,水辨四方。

huǒ huò zài rén zhī nán huò zài rén zhī běi

火或在人之南,或在人之北。

wèi huǒ cháng zài nán fāng shì zé dōng fāng kě wú jīn xī fāng kě wú mù hu

谓火常在南方,是则东方可无金,西方可无木乎?

✦ You read 卷二十五·诘术篇

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.