论衡 · 王充 · Chapter 75 of 84

卷二十五·祀义篇

PinyinModern Translation
Size

shì xìn jì sì yǐ wéi jì sì zhě bì yǒu fú bù jì sì zhě bì yǒu huò

世信祭祀,以为祭祀者必有福,不祭祀者必有祸。

shì yǐ bìng zuò bo suì suì de xiū sì sì bì yì jiě yì jiě bìng yǐ zhí yì yǐ wéi jì sì zhī zhù miǎn fèng bù jué

是以病作卜祟,祟得修祀,祀毕意解,意解病已,执意以为祭祀之助,勉奉不绝。

wèi sǐ rén yǒu zhī guǐ shén yǐn shí yóu xiāng bīn kè bīn kè yuè xǐ bào zhǔ rén ēn yǐ

谓死人有知,鬼神饮食,犹相宾客,宾客悦喜,报主人恩矣。

qí xiū jì sì shì yě

其修祭祀,是也;

xìn qí xiǎng zhī fēi yě

信其享之,非也。

shí zhě jì sì zhī yì zhǔ rén zì jìn ēn qín ér yǐ guǐ shén wèi bì yù xiǎng zhī yě

实者,祭祀之意,主人自尽恩勤而已,鬼神未必欲享之也。

hé yǐ míng zhī

怎么证明这一点呢?

jīn suǒ jì zhě bào gōng zé yuán shēng rén wéi ēn yì ěr hé xīn xiǎng zhī yǒu

今所祭者报功,则缘生人为恩义耳,何歆享之有?

jīn suǒ jì sǐ rén sǐ rén wú zhī bù néng yǐn shí

今所祭死人,死人无知,不能饮食。

hé yǐ shěn qí bù néng xīn xiǎng yǐn shí yě

何以审其不能歆享饮食也?

fu tiān zhě tǐ yě yǔ dì tóng

夫天者,体也,与地同。

tiān yǒu liè sù de yǒu zhái shè

天有列宿,地有宅舍。

zhái shè fù de zhī tǐ liè sù zhe tiān zhī xíng

宅舍附地之体,列宿着天之形。

xíng tǐ jù zé yǒu kǒu nǎi néng shí

形体具,则有口乃能食。

shǐ tiān dì yǒu kǒu néng shí jì shí yi shí jǐn

使天地有口能食,祭食宜食尽;

rú wú kǒu zé wú tǐ wú tǐ zé qì yě ruò yún wù ěr yì wú néng shí rú

如无口,则无体,无体则气也,若云雾耳,亦无能食如。

tiān dì zhī jīng shén ruò rén zhī yǒu jīng shén yǐ

天地之精神,若人之有精神矣。

yǐ rén zhī jīng shén hé yi yǐn shí

以人之精神,何宜饮食?

zhōng rén zhī tǐ qī bā chǐ shēn dà sì wǔ wéi shí dòu shí chuò dòu gēng nǎi néng bǎo zú duō zhě sān sì dòu

中人之体七八尺,身大四五围,食斗食,歠斗羹,乃能饱足,多者三四斗。

tiān dì zhī guǎng dà yǐ wàn lǐ shù yuán qiū zhī shàng yī jiǎn lì niú zī yí dà gēng bù guò shù hú

天地之广大,以万里数,圜丘之上,一茧栗牛,粢饴大羹,不过数斛。

yǐ cǐ shí tiān de tiān dì ān néng bǎo

以此食天地,天地安能饱?

tiān dì yòng xīn yóu rén yòng yì yě

天地用心,犹人用意也。

rén shí bù bǎo zú zé yuàn zhǔ rén bù bào yǐ dé yǐ

人食不饱足,则怨主人,不报以德矣。

bì wèi tiān dì shěn néng bǎo shí zé fu gǔ zhī xiào zhě fù tiān de

必谓天地审能饱食,则夫古之效者负天地。

shān yóu rén zhī yǒu gǔ jié yě

山,犹人之有骨节也;

shuǐ yóu rén zhī yǒu xuè mài yě

水,犹人之有血脉也。

gù rén shí cháng mǎn zé gǔ jié yǔ xuè mài yīn yǐ shèng yǐ

故人食肠满,则骨节与血脉因以盛矣。

jīn jì tiān de zé shān chuān suí tiān dì ér bǎo

今祭天地,则山川随天地而饱。

jīn bié jì shān chuān yǐ wéi yì shén shì rén shí yǐ gèng shí gǔ jié yǔ xuè mài yě

今别祭山川,以为异神,是人食已,更食骨节与血脉也。

shè jì bào shēng gǔ wù zhī gōng

社稷报生谷物之功。

wàn mín shēng wū tiān dì yóu háo máo shēng wū tǐ yě

万民生于天地,犹毫毛生于体也。

jì tiān de zé shè jì shè qí zhōng yǐ

祭天地,则社稷设其中矣;

rén jūn zhòng zhī gù fù bié jì

人君重之,故复别祭。

bì yǐ wéi yǒu shén shì rén zhī fū ròu dāng fù shí yě

必以为有神,是人之肤肉当复食也。

wǔ sì chū běn zài dì

五祀初本在地。

mén hù yòng mù yǔ tǔ tǔ mù shēng wū de jǐng zào shì zhōng liù jiē shǔ wū de

门户用木与土,土木生于地,井灶室中霤皆属于地。

jì dì wǔ sì shè qí zhōng yǐ

祭地,五祀设其中矣;

rén jūn zhòng zhī gù fù bié jì

人君重之,故复别祭。

bì yǐ wéi yǒu shén shì rén shí jǐ dāng fù shí xíng tǐ yě

必以为有神,是人食己,当复食形体也。

fēng bó yǔ shī léi gōng shì qún shén yě

风伯、雨师、雷公,是群神也。

fēng yóu rén zhī yǒu chuī xù yě yǔ yóu rén zhī yǒu jīng yè yě léi yóu rén zhī yǒu fù míng yě sān zhě fù wū tiān dì jì tiān de sān zhě zài yǐ

风犹人之有吹煦也,雨犹人之有精液也,雷犹人之有腹鸣也,三者附于天地,祭天地,三者在矣;

rén jūn zhòng zhī gù bié jì

人君重之,故别祭。

bì yǐ wéi yǒu shén zé rén chuī xù jīng yè fù míng dāng fù shí yě

必以为有神,则人吹煦、精液、腹鸣当复食也。

rì yuè yóu rén zhī yǒu mù xīng chén yóu rén zhī yǒu fā

日月犹人之有目,星辰犹人之有发。

sān guāng fù tiān jì tiān sān guāng zài yǐ

三光附天,祭天,三光在矣;

rén jūn zhòng zhī gù fù bié jì

人君重之,故复别祭。

bì yǐ wéi yǒu shén zé rén zhī shí yǐ fù shí mù yǔ fā yě

必以为有神,则人之食已,复食目与发也。

zōng miào jǐ zhī xiān yě

宗庙,己之先也。

shēng cún zhī shí jǐn jìng gōng yǎng sǐ bù gǎn bù xìn gù xiū jì sì yuán shēng shì sǐ shì bù wàng xiān

生存之时,谨敬供养,死不敢不信,故修祭祀,缘生事死,示不忘先。

wǔ dì sān wáng jiāo zōng huáng dì dì kù zhī shǔ bào gōng jiān lì bù gǎn wàng dé wèi bì yǒu guǐ shén shěn néng xīn xiǎng zhī yě

五帝、三王郊宗黄帝、帝喾之属,报功坚力,不敢忘德,未必有鬼神审能歆享之也。

fū bù néng xīn xiǎng zé bù néng shén

夫不能歆享,则不能神;

bù néng shén zé bù néng wéi fú yì bù néng wèi huò

不能神,则不能为福,亦不能为祸。

huò fú zhī qǐ yóu wū xǐ nù xǐ nù zhī fā yóu wū fù cháng

祸福之起,由于喜怒,喜怒之发,由于腹肠。

yǒu fù cháng zhě zhé néng yǐn shí bù néng yǐn shí zé wú fù cháng wú fù cháng zé wú yòng xǐ nù wú yòng xǐ nù zé wú yòng wèi huò fú yǐ

有腹肠者辄能饮食,不能饮食则无腹肠,无腹肠则无用喜怒,无用喜怒则无用为祸福矣。

huò yuē xīn qì bù néng shí yě

或曰:“歆气,不能食也。

fu xīn zhī yǔ yǐn shí yī shí yě

”夫歆之与饮食,一实也。

yòng kǒu shí zhī yòng kǒu xīn zhī

用口食之,用口歆之。

wú fù cháng zé wú kǒu wú kǒu wú yòng shí zé yì wú yòng xīn yǐ

无腹肠则无口,无口无用食,则亦无用歆矣。

hé yǐ yàn qí bù néng xīn yě

何以验其不能歆也?

yǐ rén jì sì yǒu guò bù néng jí shí fàn yě

以人祭祀有过,不能即时犯也。

fu xīn bù yòng kǒu zé yòng bí yǐ

夫歆不用口则用鼻矣。

kǒu bí néng xīn zhī zé mù néng jiàn zhī mù néng jiàn zhī zé shǒu néng jī zhī

口鼻能歆之,则目能见之,目能见之,则手能击之。

jīn shǒu bù néng jī zé zhī kǒu bí bù néng xīn zhī yě

今手不能击,则知口鼻不能歆之也。

huò nán yuē sòng gōng bào zhī shēn yǒu jí

或难曰:“宋公鲍之身有疾。

zhù yuē yè gū zhǎng jiāng shì wū lì zhě

祝曰夜姑,掌将事于历者。

lì guǐ zhàng jí ér yǔ zhī yán yuē hé ér zī chéng zhī bù gāo yě

历鬼杖楫而与之言曰:‘何而粢盛之不膏也?

hé ér chú xī zhī bù féi shuò yě

何而𫇴牺之不肥硕也?

hé ér guī bì zhī bù zhōng dù liàng yě

何而珪璧之不中度量也?

ér zuì yú

而罪欤?

qí bào zhī zuì yú

其鲍之罪欤?

yè gū shùn sè ér duì yuē bào shēn shàng yòu zài qiǎng bǎo bù yù zhī yān

’夜姑顺色而对曰:‘鲍身尚幼,在襁褓,不预知焉。

shěn shì zhǎng zhī

审是掌之。

lì guǐ jǔ jí ér póu zhī bì wū tán xià

’历鬼举楫而掊之,毙于坛下。

cǐ fēi néng yán yòng shǒu zhī yàn hu

此非能言用手之验乎?

yuē fu yè gū zhī sǐ wèi bì lì guǐ jī zhī yě shí mìng dāng sǐ yě

曰:夫夜姑之死,未必历鬼击之也,时命当死也。

yāo xiàng lì guǐ xiàng guǐ zhī xíng zé xiàng guǐ zhī yán xiàng guǐ zhī yán zé xiàng guǐ ér jī yǐ

妖象历鬼,象鬼之形,则象鬼之言,象鬼之言,则象鬼而击矣。

hé yǐ míng zhī

怎么证明这一点呢?

fu guǐ zhě shén yě shén zé xiān zhī

鬼,很神灵,很神灵就能预先知道。

xiān zhī zé yi zì xiàn zī chéng zhī bù gāo guī bì zhī shī dù xī shēng zhī qú xiǎo zé yīn yǐ zé ràng yè gū yǐ jí jī zhī ér yǐ wú wéi xiān wèn

先知则宜自见粢盛之不膏、圭璧之失度、牺牲之臞小,则因以责让夜姑,以楫击之而已,无为先问。

xiān wèn bù zhī zhī xiào yě

先问,不知之效也;

bù zhī bù shén zhī yàn yě

不知,不神之验也。

bù zhī bù shén zé bù néng jiàn tǐ chū yán yǐ jí jī rén yě

不知不神,则不能见体出言,以楫击人也。

yè gū yì chén yě yǐn zuì zì yǔ jǐ gù guǐ jī zhī

夜姑,义臣也,引罪自予己,故鬼击之。

rú wú yì ér guī zhī bào shēn zé lì guǐ jiāng fù yǐ jí póu bào zhī shén yǐ

如无义而归之鲍身,则厉鬼将复以楫掊鲍之神矣。

qiě jì sì bù bèi shén nù jiàn tǐ yǐ shā zhǎng sì

且祭祀不备,神怒见体,以杀掌祀。

rú lǐ bèi shén xǐ kěn jiàn tǐ yǐ shí cì zhǔ jì hu

如礼备神喜,肯见体以食赐主祭乎?

rén yǒu xǐ nù guǐ yì yǒu xǐ nù

人有喜怒,鬼亦有喜怒。

rén bù wéi nù zhě shēn cún bù wéi xǐ zhě shēn wáng

人不为怒者身存,不为喜者身亡。

lì guǐ zhī nù jiàn tǐ ér fá

厉鬼之怒,见体而罚。

sòng guó zhī sì bì shí zhōng lǐ fu shén hé bù jiàn tǐ yǐ shǎng zhī hu

宋国的祭祀,必定有符合礼节的时候,为什么鬼神不显现形体而赏赐他们呢?

fu nù xǐ bù yǔ rén tóng zé qí shǎng fá bù yǔ rén děng

夫怒喜不与人同,则其赏罚不与人等。

shǎng fá bù yǔ rén děng zé qí póu yè gū bù kě xìn yě

赏罚不与人等,则其掊夜姑,不可信也。

qiě fú xīn zhě nèi qì yě yán zhě chū qì yě

且夫歆者,内气也,言者,出气也。

néng xīn zé néng yán yóu néng xī zé néng hū yǐ

能歆则能言,犹能吸则能呼矣。

rú guǐ shén néng xīn zé yi yán wū jì sì zhī shàng

如鬼神能歆,则宜言于祭祀之上。

jīn bù néng yán zhī bù néng xīn yī yě

今不能言,知不能歆,一也。

fán néng xīn zhě kǒu bí tōng yě

凡能歆者,口鼻通也。

shǐ bí qiú bù tōng kǒu qián bù kāi zé bù néng xīn yǐ

使鼻鼽不通,口钳不开,则不能歆矣。

rén zhī sǐ yě kǒu bí fǔ xiǔ ān néng fù xīn

人之死也,口鼻腐朽,安能复歆?

èr yě

二也。

lǐ yuē rén sǐ yě sī è zhī yǐ

《礼》曰:“人死也,斯恶之矣。

yú rén yì lèi gù è zhī yě

”与人异类,故恶之也。

wèi shī bù dòng xiǔ bài miè wáng qí shēn bù yǔ shēng rén tóng zé zhī bù yǔ shēng rén tōng yǐ

为尸不动,朽败灭亡,其身不与生人同,则知不与生人通矣。

shēn bù tóng zhī bù tōng qí yǐn shí bù yǔ rén jūn yǐ

身不同,知不通,其饮食不与人钧矣。

hú yuè yì lèi yǐn shí shū wèi

胡、越异类,饮食殊味。

sǐ zhī yǔ shēng fēi zhí hú zhī yǔ yuè yě

死之与生,非直胡之与越也。

yóu cǐ yán zhī sǐ rén bù xīn sān yě

由此言之,死人不歆,三也。

dāng rén zhī wò yě zhì shí wù qí páng bù néng zhī yě

当人之卧也,置食物其旁,不能知也。

jué nǎi zhī zhī zhī nǎi néng shí zhī

觉乃知之,知乃能食之。

fu sǐ zhǎng wò bù jué zhě yě ān néng zhī shí

夫死,长卧不觉者也,安能知食?

bù néng xīn zhī sì yě

不能歆之,四也。

huò nán yuē jì zé guǐ xiǎng zhī hé wèi yě

或难曰:“‘祭则鬼享之’,何谓也?

yuē yán qí xiū jù jǐn jié zī shēng féi xiāng rén lín jiàn zhī yì yǐn shí zhī

”曰:言其修具谨洁,粢牲肥香,人临见之,意饮食之。

tuī jǐ yì yǐ kuàng guǐ shén guǐ shén yǒu zhī bì xiǎng cǐ jì gù yuē guǐ xiǎng zhī yě

推己意以况鬼神,鬼神有知,必享此祭,故曰鬼享之也。

nán yuē yì yuē dōng lín shā niú bù rú xī lín zhī jì

难曰:“《易》曰:‘东邻杀牛,不如西邻之祭。

fu yán dōng lín bù ruò xī lín yán dōng lín shēng dà fú shǎo xī lín jì shǎo fú duō yě

’夫言东邻不若西邻,言东邻牲大福少,西邻祭少福多也。

jīn yán guǐ bù xiǎng hé yǐ zhī qí fú yǒu duō shǎo yě

今言鬼不享,何以知其福有多少也?

yuē cǐ yì wèi xiū jù jǐn jié yǔ bù jǐn jié yě

”曰:此亦谓修具谨洁与不谨洁也。

zhòu shā niú jì bù zhì qí lǐ

纣杀牛祭,不致其礼。

wén wáng yī sháo jì jié jìn qí jìng

文王衤勺祭,竭尽其敬。

fu lǐ bù zhì zé rén fēi zhī lǐ jìng jǐn zé rén shì zhī

夫礼不至,则人非之,礼敬尽,则人是之。

shì zhī zé jǔ shì duō zhù fēi zhī zé yán xíng jiàn pàn

是之则举事多助,非之则言行见畔。

jiàn pàn ruò jì bú jiàn xiǎng zhī huò

见畔,若祭,不见享之祸;

duō zhù ruò jì jiàn xīn zhī fú fēi guǐ wèi jì sì zhī gù yǒu xǐ nù yě

多助,若祭,见歆之福:非鬼为祭祀之故有喜怒也。

hé yǐ míng zhī

怎么证明这一点呢?

gǒu guǐ shén bù dàng xū rén ér shí

苟鬼神,不当须人而食。

xū rén ér shí shì bù néng shén yě

须人而食,是不能神也。

xìn guǐ shén xīn jì sì jì sì wèi huò fú wèi guǐ shén jū chǔ hé rú zhuàng zāi

信鬼神,歆祭祀,祭祀为祸福,谓鬼神居处何如状哉?

zì yǒu chǔ zhì yá jiāng yǐ rén shí wèi jī bǎo yě

自有储偫邪,将以人食为饥饱也?

rú zì yǒu chǔ zhì chǔ zhì bì yú rén yì bù dàng shí rén zhī wù

如自有储偫,储偫必与人异,不当食人之物。

rú wú chǔ zhì zé rén zhāo xī jì nǎi kě ěr

如无储偫,则人朝夕祭乃可耳。

yī jì yī fǒu zé shén yī jī yī bǎo

壹祭壹否,则神壹饥壹饱。

yī jī yī bǎo zé shén yī nù yī xǐ yǐ

壹饥壹饱,则神壹怒壹喜矣。

qiě bìng rén jiàn guǐ jí wò mèng yǔ sǐ rén xiāng jiàn rú rén zhī xíng gù qí jì sì rú rén zhī shí

且病人见鬼,及卧梦与死人相见,如人之形,故其祭祀,如人之食。

yuán yǒu yǐn shí zé yi yǒu yī fú gù fù yǐ zēng zhì yī yǐ xiàng shēng yí

缘有饮食则宜有衣服,故复以缯制衣,以象生仪。

qí jì rú shēng rén zhī shí rén yù shí zhī jì guǐ xiǎng zhī

其祭如生人之食,人欲食之,冀鬼飨之。

qí zhì yī yě guǎng cōng bù guò yī chǐ ruò wǔ liù cùn

其制衣也,广枞不过一尺若五六寸。

yǐ suǒ jiàn zhǎng dà zhī shén guàn yī chǐ zhī yī qí kěn xǐ ér jiā fú wū rén hu

以所见长大之神,贯一尺之衣,其肯喜而加福于人乎?

yǐ suǒ jiàn zhī guǐ wèi shěn sǐ rén hu

以所见之鬼为审死人乎?

zé qí zhì yī yí ruò shēng rén zhī fú

则其制衣,宜若生人之服。

rú yǐ suǒ zhì zhī yī shěn guǐ yī zhī hu

如以所制之衣审鬼衣之乎?

zé suǒ jiàn zhī guǐ yi rú ǒu rén zhī zhuàng

则所见之鬼宜如偶人之状。

fu rú shì yě shì suǒ jiàn guǐ fēi sǐ rén zhī shén

夫如是也,世所见鬼,非死人之神;

huò suǒ yī zhī shén fēi suǒ jiàn zhī guǐ yě

或所衣之神非所见之鬼也。

guǐ shén wèi dìng hòu lǐ shì zhī ān dé fú yòu ér jiān xìn zhī hu

鬼神未定,厚礼事之,安得福佑而坚信之乎?

✦ You read 卷二十五·祀义篇

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.