lùn rén zhī xìng dìng yǒu shàn yǒu è
论人之性，定有善有恶。
qí shàn zhě gù zì shàn yǐ
其善者，固自善矣；
qí è zhě gù kě jiào gào lǜ miǎn shǐ zhī wéi shàn
其恶者，故可教告率勉，使之为善。
fán rén jūn fù shěn guān chén zǐ zhī xìng shàn zé yǎng yù quàn lǜ wú lìng jìn è
凡人君父审观臣子之性，善则养育劝率，无令近恶；
jìn è zé fǔ bǎo jìn fáng lìng jiàn wū shàn shàn jiàn wū è è huà wū shàn chéng wéi xìng xíng
近恶则辅保禁防，令渐于善，善渐于恶，恶化于善，成为性行。
zhào gōng jiè chéng yuē jīn wáng chū fú jué mìng wū xì
召公戒成曰：“今王初服厥命，于戏！
ruò shēng zǐ wǎng bù zài jué chū shēng
若生子罔不在厥初生。
shēng zǐ wèi shí wǔ zi chū shēng yì wū shàn zhōng yǐ shàn
”生子谓十五子，初生意于善，终以善；
chū shēng yì wū è zhōng yǐ è
初生意于恶，终以恶。
shī yuē bǐ shū zhě zi hé yǐ yǔ zhī
《诗》曰：“彼姝者子，何以与之？
chuán yán pì yóu liàn sī rǎn zhī lán zé qīng rǎn zhī dān zé chì
”传言：譬犹练丝，染之蓝则青，染之丹则赤。
shí wǔ zhī zǐ qí yóu sī yě qí yǒu suǒ jiàn huà wéi shàn è yóu lán dān zhī rǎn liàn sī shǐ zhī wèi qīng chì yě
十五之子其犹丝也，其有所渐化为善恶，犹蓝丹之染练丝，使之为青赤也。
qīng chì yī chéng zhēn sè wú yì
青赤一成，真色无异。
shì gù yáng zi kū qí dào mò zǐ kū liàn sī yě
是故扬子哭岐道，墨子哭练丝也。
gài shāng lí běn bù kě fù biàn yě
盖伤离本，不可复变也。
rén zhī xìng shàn kě biàn wèi è è kě biàn wéi shàn yóu cǐ lèi yě
人之性，善可变为恶，恶可变为善，犹此类也。
féng shēng má jiān bù fú zì zhí
逢生麻间，不扶自直；
bái shā rù zī bù liàn zì hēi
白纱入缁，不练自黑。
bǐ péng zhī xìng bù zhí shā zhī zhì bù hēi má fú zī rǎn shǐ zhī zhí hēi
彼蓬之性不直，纱之质不黑，麻扶缁染，使之直黑。
fū rén zhī xìng yóu péng shā yě zài suǒ jiān rǎn ér shàn è biàn yǐ
夫人之性犹蓬纱也，在所渐染而善恶变矣。
wáng liáng zào fù chēng wéi shàn yù néng shǐ bù liáng wèi liáng yě
王良、造父称为善御，能使不良为良也。
rú tú néng yù liáng qí bù liáng zhě bù néng xùn fú cǐ zé zǎng gōng yōng shī fú xùn jì néng hé qí ér shì chēng zhī
如徒能御良，其不良者不能驯服，此则驵工庸师服驯技能，何奇而世称之？
gù yuē wáng liáng dēng chē mǎ bù bà nú
故曰：王良登车，马不罢驽；
yáo shùn wéi zhèng mín wú kuáng yú
尧、舜为政，民无狂愚。
chuán yuē yáo shùn zhī mín kě bǐ wū ér fēng jié zhòu zhī mín kě bǐ wū ér zhū
传曰：“尧、舜之民可比屋而封，桀、纣之民可比屋而诛。
sī mín yě sān dài suǒ yǐ zhí dào ér xíng yě
”斯民也，三代所以直道而行也。
shèng zhǔ zhī mín rú bǐ è zhǔ zhī mín rú cǐ jìng zài huà bù zài xìng yě
圣主之民如彼，恶主之民如此，竟在化不在性也。
wén bó yí zhī fēng zhě tān fū lián ér nuò fū yǒu lì zhì
闻伯夷之风者，贪夫廉而懦夫有立志；
wén liǔ xià huì zhī fēng zhě báo fu dūn ér bǐ fū kuān
闻柳下惠之风者，薄夫敦而鄙夫宽。
tú wén fēng míng yóu huò biàn jié kuàng qīn jiē xíng miàn xiāng dūn gào hu
徒闻风名，犹或变节，况亲接形面相敦告乎？
kǒng mén dì zǐ qī shí zhī tú jiē rèn qīng xiàng zhī yòng bèi fú shèng jiào wén cái diāo zhuó zhī néng shí bèi jiào xùn zhī gōng ér jiān zì zhī lì yě
孔门弟子七十之徒，皆任卿相之用，被服圣教，文才雕琢，知能十倍，教训之功而渐渍之力也。
wèi rù kǒng zǐ zhī mén shí lǘ xiàng cháng yōng wú qí qí yóu shén bù lǜ zhě wéi zǐ lù yě
未入孔子之门时，闾巷常庸无奇，其尤甚不率者，唯子路也。
shì chēng zǐ lù wú héng zhī yōng rén wèi rù kǒng mén shí dài jī pèi tún yǒng měng wú lǐ wén sòng dú zhī shēng yáo jī fèn tún yáng chún wěn zhī yīn guō xián shèng zhī ěr è zhì shén yǐ
世称子路无恒之庸人，未入孔门时，戴鸡佩豚，勇猛无礼，闻诵读之声，摇鸡奋豚，扬唇吻之音，聒贤圣之耳，恶至甚矣。
kǒng zǐ yǐn ér jiào zhī jiān zì mó lì hé dǎo yǒu jìn měng qì xiāo sǔn jiāo jié qū shé zú néng zhèng shì xù zài sì kē
孔子引而教之，渐渍磨历，阖导牖进，猛气消损，骄节屈折，卒能政事，序在四科。
sī gài biàn xìng shǐ è wéi shàn zhī míng xiào yě
斯盖变性使恶为善之明效也。
fu féi wò qiāo què tǔ dì zhī běn xìng yě
夫肥沃墝埆，土地之本性也。
féi ér wò zhě xìng měi shù jià fēng mào
肥而沃者性美，树稼丰茂。
qiāo ér què zhě xìng è shēn gēng xì chú hòu jiā fèn rǎng miǎn zhì rén gōng yǐ zhù dì lì qí shù jià yǔ bǐ féi wò zhě xiāng sì lèi yě
墝而埆者性恶，深耕细锄，厚加粪壤，勉致人功，以助地力，其树稼与彼肥沃者相似类也。
de zhī gāo xià yì rú cǐ yān
地之高下，亦如此焉。
yǐ chā záo de yǐ pí zēng xià zé qí xià yǔ gāo zhě qí
以锸凿地，以埤增下，则其下与高者齐；
rú fù zēng chā zé fu xià zhě bù tú qí zhě yě fǎn gèng wéi gāo ér qí gāo zhě fǎn wéi xià
如复增锸，则夫下者不徒齐者也，反更为高，而其高者反为下。
shǐ rén zhī xìng yǒu shàn yǒu è bǐ de yǒu gāo yǒu xià miǎn zhì qí jiào lìng zhī shàn zé jiāng shàn zhě tóng zhī yǐ
使人之性有善有恶，彼地有高有下，勉致其教令之善，则将善者同之矣。
shàn yǐ huà wò niàng qí jiào lìng biàn gēng wéi shàn
善以化渥，酿其教令，变更为善。
shàn zé qiě gèng yi fǎn guò wū wǎng shàn yóu xià dì zēng jiā chā gèng chóng wū gāo dì yě
善则且更宜反过于往善，犹下地增加锸更崇于高地也。
cì bù shòu mìng ér huò zhí yān cì běn bù shòu tiān zhī fù mìng suǒ jiā huò cái jī jù wèi shì fù rén zhě de huò zhí zhī shù yě
赐不受命而货殖焉，赐本不受天之富命，所加货财积聚，为世富人者，得货殖之术也。
fu de qí shù suī bù shòu mìng yóu zì yì ráo fù
夫得其术，虽不受命，犹自益饶富。
xìng è zhī rén yì bù bǐng tiān shàn xìng de shèng rén zhī jiào zhì xíng biàn huà
性恶之人，益不禀天善性，得圣人之教，志行变化。
shì chēng lì jiàn yǒu qiān jīn zhī jià
世称利剑有千金之价。
táng xī yú cháng zhī shǔ lóng quán tài ē zhī bèi qí běn dìng shān zhōng zhī héng tiě yě
棠溪、鱼肠之属，龙泉、太阿之辈，其本铤，山中之恒铁也。
yě gōng duàn liàn chéng wéi xiān lì qǐ lì jiàn zhī duàn yǔ liàn nǎi yì zhì zāi
冶工锻炼，成为铦利，岂利剑之锻与炼，乃异质哉？
gōng liáng shī qiǎo liàn yī shù zhì yě
工良师巧，炼一数至也。
shì qǔ dōng xià zhí yī jīn zhī jiàn gèng shú duàn liàn zú qí huǒ qí qí xiān yóu qiān jīn zhī jiàn yě
试取东下直一金之剑，更熟锻炼，足其火，齐其铦，犹千金之剑也。
fu tiě shí tiān rán shàng wèi duàn liàn zhě biàn yì gù zhì kuàng rén hán wǔ cháng zhī xìng xián shèng wèi zhī shú duàn liàn ěr xī huàn xìng zhī bù shàn zāi
夫铁石天然，尚为锻炼者变易故质，况人含五常之性，贤圣未之熟锻炼耳，奚患性之不善哉？
gǔ guì liáng yī zhě néng zhī dǔ jù zhī bìng suǒ cóng shēng qǐ ér yǐ zhēn yào zhì ér yǐ zhī
古贵良医者，能知笃剧之病所从生起，而以针药治而已之。
rú tú zhī bìng zhī míng ér zuò guān zhī hé yǐ wèi qí
如徒知病之名而坐观之，何以为奇？
fū rén yǒu bù shàn zé nǎi xìng mìng zhī jí yě wú qí jiào zhì ér yù lìng biàn gēng qǐ bù nán zāi
夫人有不善，则乃性命之疾也，无其教治，而欲令变更，岂不难哉！
tiān dào yǒu zhēn wěi
天道有真伪。
zhēn zhě gù zì yǔ tiān xiāng yìng wěi zhě rén jiā zhī qiǎo yì yǔ zhēn zhě wú yǐ yì yě
真者固自与天相应，伪者人加知巧，亦与真者无以异也。
hé yǐ yàn zhī
何以验之？
yǔ gòng yuē qiú lín láng gān cǐ zé tǔ dì suǒ shēng zhēn yù zhū yě
《禹贡》曰“璆琳琅玕”，此则土地所生真玉珠也。
rán ér dào rén xiāo shuò wǔ dàn zuò wǔ sè zhī yù bǐ zhī zhēn yù guāng bù shū bié jiān yú bàng zhī zhū yǔ yǔ gòng qiú lín jiē zhēn yù zhū yě
然而道人消烁五石，作五色之玉，比之真玉，光不殊别，兼鱼蚌之珠，与《禹贡》璆琳皆真玉珠也。
rán ér suí hóu yǐ yào zuò zhū jīng yào rú zhēn dào shì zhī jiào zhì zhī qiǎo zhī yì jiā yě
然而随侯以药作珠，精耀如真，道士之教至，知巧之意加也。
yáng suì qǔ huǒ wū tiān wǔ yuè bǐng wǔ rì zhōng zhī shí xiāo liàn wǔ dàn zhù yǐ wéi qì mó lì shēng guāng yǎng yǐ xiàng rì zé huǒ lái zhì
阳遂取火于天，五月丙午日中之时，消炼五石，铸以为器，磨历生光，仰以向日，则火来至。
cǐ zhēn qǔ huǒ zhī dào yě
此真取火之道也。
jīn wàng qǔ dāo jiàn yuè mó shì lǎng bái yǎng yǐ xiàng rì yì de huǒ yān
今妄取刀剑月，摩拭朗白，仰以向日，亦得火焉。
fu yuè fēi yáng suì yě suǒ yǐ nài qǔ huǒ zhě mó shì zhī suǒ zhì yě
夫月非阳遂也，所以耐取火者，摩拭之所致也。
jīn fú xìng è zhī rén shǐ yǔ xìng shàn zhě tóng lèi hu
今夫性恶之人，使与性善者同类乎？
kě lǜ miǎn zhī lìng qí wéi shàn
可率勉之令其为善；
shǐ zhī yì lèi hu yì kě lìng yǔ dào rén zhī suǒ zhù yù suí hóu zhī suǒ zuò zhū rén zhī suǒ mó dāo jiàn yuè yān jiào dǎo yǐ xué jiān zì yǐ dé yì jiāng rì yǒu rén yì zhī cāo
使之异类乎，亦可令与道人之所铸玉、随侯之所作珠、人之所摩刀剑月焉，教导以学，渐渍以德，亦将日有仁义之操。
huáng dì yǔ yán dì zhēng wèi tiān zǐ jiào xióng pí pí hǔ yǐ zhàn wū bǎn quán zhī yě sān zhàn dé zhì yán dì bài jì
黄帝与炎帝争为天子，教熊罴貔虎以战于阪泉之野，三战得志，炎帝败绩。
yáo yǐ tiān xià ràng shùn gǔn wèi zhū hóu yù de sān gōng ér yáo bù tīng nù qí měng shòu yù yǐ wéi luàn bǐ shòu zhī jiǎo kě yǐ wèi chéng jǔ wěi yǐ wéi jīng fèn xīn shèng qì zǔ zhàn wèi qiáng
尧以天下让舜，鲧为诸侯，欲得三公，而尧不听，怒其猛兽，欲以为乱，比兽之角可以为城，举尾以为旌，奋心盛气，阻战为强。
fu qín shòu yú rén shū xíng yóu kě mìng zhàn kuàng rén tóng lèi hu
夫禽兽与人殊形，犹可命战，况人同类乎？
tuī cǐ yǐ lùn bǎi shòu shuài wǔ tán yú chū tīng liù mǎ yǎng mò bù fù yí yǐ
推此以论，“百兽率舞”，“潭鱼出听”，“六马仰秣”，不复疑矣。
yì lèi yǐ shū wèi tóng tóng lèi yǐ jūn wèi yì suǒ yóu bù zài wū wù zài wū rén yě
异类以殊为同，同类以钧为异，所由不在于物，在于人也。
fán hán xuè qì zhě jiào zhī suǒ yǐ yì huà yě
凡含血气者，教之所以异化也。
sān miáo zhī mín huò xián huò bù xiào yáo shùn qí zhī ēn jiào jiā yě
三苗之民，或贤或不肖，尧、舜齐之，恩教加也。
chu yuè zhī rén chù zhuāng yuè zhī jiān jīng lì suì yuè biàn wéi shū huǎn fēng sú yí yě
楚、越之人，处庄、岳之间，经历岁月，变为舒缓，风俗移也。
gù yuē qí shū huǎn qín màn yì chu cù jí yàn gàng tóu
故曰：“齐舒缓，秦慢易，楚促急，燕戆投”。
yǐ zhuāng yuè yán zhī sì guó zhī mín gēng xiāng chū rù jiǔ jū dān chǔ xìng bì biàn yì
以庄、岳言之，四国之民，更相出入，久居单处，性必变易。
fu xìng è zhě xīn bǐ mù shí
夫性恶者，心比木石。
mù shí yóu wéi rén yòng kuàng fēi mù shí
木石犹为人用，况非木石！
zài jūn zǐ zhī jī shù jī kě jiàn
在君子之迹，庶几可见。
yǒu chī kuáng zhī jí gē tí wū lù bù xiǎo dōng xī bù dǔ zào shī bù jué jí bìng bù zhī jī bǎo xìng yǐ huǐ shāng bù kě rú hé
有痴狂之疾，歌啼于路，不晓东西，不睹燥湿，不觉疾病，不知饥饱，性已毁伤，不可如何。
qián wú suǒ guān què wú suǒ wèi yě
前无所观，却无所畏也。
shì gù wáng fǎ bù fèi xué xiào zhī guān bù chú yù lǐ zhī lì yù lìng fán zhòng jiàn lǐ yí zhī jiào
是故王法不废学校之官，不除狱理之吏，欲令凡众见礼仪之教。
xué xiào miǎn qí qián fǎ jìn fáng qí hòu shǐ dān zhū zhī zhì yì jiāng kě miǎn
学校勉其前，法禁防其后，使丹朱之志亦将可勉。
hé yǐ yàn zhī
何以验之？
sān jūn zhī shì fēi néng zhì yě yǒng jiāng lǜ miǎn shì sǐ rú guī
三军之士，非能制也，勇将率勉，视死如归。
qiě hé lú cháng shì qí shì wū wǔ hú zhī cè jiē jiā rèn wū jiān xuè liú zhì de
且阖庐尝试其士于五湖之侧，皆加刃于肩，血流至地。
jù jiàn yì shì qí shì wū qǐn gōng zhī tíng fù huǒ sǐ zhě bù kě shèng shǔ
句践亦试其士于寝宫之庭，赴火死者，不可胜数。
fu rèn huǒ fēi rén xìng zhī suǒ tān yě èr zhǔ jī lǜ niàn bù gù shēng
夫刃火，非人性之所贪也，二主激率，念不顾生。
shì gù jūn zhī fǎ qīng cì xuè
是故军之法轻刺血。
mèng bēn yǒng yě wén jūn lìng jù
孟贲勇也，闻军令惧。
shì gù shū sūn tōng zhì dìng lǐ yí bá jiàn zhēng gōng zhī chén fèng lǐ bài fú chū jiāo jù ér hòu xùn shùn jiào wēi dé biàn yì xìng yě
是故叔孙通制定礼仪，拔剑争功之臣，奉礼拜伏，初骄倨而后逊顺，教威德，变易性也。
bù huàn xìng è huàn qí bù fú shèng jiào zì yù ér yǐ shēng huò yě
不患性恶，患其不服圣教，自遇而以生祸也。
dòu mài zhī zhǒng yǔ dào liáng shū rán shí néng qù jī
豆麦之种，与稻梁殊，然食能去饥。
xiǎo rén jūn zǐ bǐng xìng yì lèi hu
小人君子，禀性异类乎？
pì zhū wǔ gǔ jiē wèi yòng shí bù yì ér xiào shū zhě bǐng qì yǒu hòu bó gù xìng yǒu shàn è yě
譬诸五谷皆为用，实不异而效殊者，禀气有厚泊，故性有善恶也。
cán zé shòu rén zhī qì pō ér nù zé bǐng yǒng wò yě
残则受仁之气泊，而怒则禀勇渥也。
rén pō zé lì ér shǎo yù yǒng wò zé měng ér wú yì ér yòu hé qì bù zú xǐ nù shī shí jì lǜ qīng yú
仁泊则戾而少愈，勇渥则猛而无义，而又和气不足，喜怒失时，计虑轻愚。
wàng xíng zhī rén zuì gù wèi è
妄行之人，罪故为恶。
rén shòu wǔ cháng hán wǔ zàng jiē jù wū shēn
人受五常，含五脏，皆具于身。
bǐng zhī pō shǎo gù qí cāo xíng bù jí shàn rén yóu jiǔ huò hòu huò pō yě
禀之泊少，故其操行不及善人，犹酒或厚或泊也。
fēi hòu yǔ pō shū qí niàng yě qū niè duō shǎo shǐ zhī rán yě
非厚与泊殊其酿也，曲孽多少使之然也。
shì gù jiǔ zhī pō hòu tóng yī qū niè
是故酒之泊厚，同一曲孽；
rén zhī shàn è gòng yī yuán qì qì yǒu shǎo duō gù xìng yǒu xián yú
人之善恶，共一元气，气有少多，故性有贤愚。
xī mén bào jí pèi wéi yǐ zì huǎn
西门豹急，佩韦以自缓；
dǒng ān wū huǎn dài xián yǐ zì cù
董安于缓，带弦以自促。
jí zhī yǔ huǎn jù shī zhōng hé rán ér wéi xián fù shēn chéng wéi wán jù zhī rén
急之与缓，俱失中和，然而韦弦附身，成为完具之人。
néng nà wéi xián zhī jiào bǔ jiē bù zú zé bào ān wū zhī míng kě de cān yě
能纳韦弦之教，补接不足，则豹、安于之名可得参也。
pín liè zhái wū bù jù qiáng bì yǔ dá rén zhǐ zī zhī
贫劣宅屋不具墙壁宇达，人指訾之。
rú cái huò fù yù qǐ wū zhù qiáng yǐ zì bì zhāng wèi zhī jù zhái rén fú fù fēi
如财货富愈，起屋筑墙，以自蔽鄣，为之具宅，人弗复非。
wèi zhī xíng tián bǎi mǔ yè dú èr bǎi xī mén bào guàn yǐ zhāng shuǐ chéng wéi gāo yú zé mǔ shōu yī zhōng
魏之行田百亩，邺独二百，西门豹灌以漳水，成为膏腴，则亩收一锺。
fū rén zhī zhì yóu yè tián dào jiào yóu zhāng shuǐ yě
夫人之质犹邺田，道教犹漳水也。
huàn bù néng huà bù huàn rén xìng zhī nán lǜ yě
患不能化，不患人性之难率也。
luò yáng chéng zhōng zhī dào wú shuǐ shuǐ gōng jī shàng luò zhōng zhī shuǐ rì yè chí liú shuǐ gōng zhī gōng yě
雒阳城中之道无水，水工激上洛中之水，日夜驰流，水工之功也。
yóu cǐ yán zhī pò jìn jūn zǐ ér rén yì zhī dào shù jiā wū shēn mèng mǔ zhī xǐ zhái gài de qí yàn
由此言之，迫近君子，而仁义之道数加于身，孟母之徙宅，盖得其验。
rén jiān zhī shuǐ wū zhuó zài yě wài zhě qīng jié jù wèi yī shuǐ yuán cóng tiān yá huò zhuó huò qīng suǒ zài zhī shì shǐ zhī rán yě
人间之水污浊，在野外者清洁，俱为一水，源从天涯，或浊或清，所在之势使之然也。
nán yuè wáng zhào tā běn hàn xián rén yě huà nán yí zhī sú bèi pàn wáng zhì zhuī jì jī zuò hǎo zhī ruò xìng
南越王赵他，本汉贤人也，化南夷之俗，背畔王制，椎髻箕坐，好之若性。
lù gǔ shuō yǐ hàn dé jù yǐ shèng wēi juě rán qǐ zuò xīn jué gǎi huǐ fèng zhì chēng fān qí wū zhuī jì jī zuò yě è zhī ruò xìng
陆贾说以汉德，惧以圣威，蹶然起坐，心觉改悔，奉制称蕃，其于椎髻箕坐也，恶之若性。
qián zé ruò bǐ hòu zé ruò cǐ
前则若彼，后则若此。
yóu cǐ yán zhī yì zài wū jiào bù dú zài xìng yě
由此言之，亦在于教，不独在性也。