rú jiā zhī zōng kǒng zǐ yě
儒家之宗,孔子也。
mò jiā zhī zǔ mò dí yě
墨家之祖,墨翟也。
qiě àn rú dào chuán ér mò fǎ fèi zhě rú zhī dào yì kě wèi ér mò zhī fǎ yì nán cóng yě
且案儒道传而墨法废者,儒之道义可为,而墨之法议难从也。
hé yǐ yàn zhī
何以验之?
mò jiā báo zàng yòu guǐ dào guāi xiāng fǎn wéi qí shí yi yǐ nán cóng yě
墨家薄葬、右鬼,道乖相反违其实,宜以难从也。
guāi wéi rú hé
乖违如何?
shǐ guǐ fēi sǐ rén zhī jīng yě yòu zhī wèi kě zhī
使鬼非死人之精也,右之未可知。
jīn mò jiā wèi guǐ shěn sǐ rén zhī jīng yě hòu qí jīng ér báo qí shī cǐ wū qí shén hòu ér wū qí tǐ báo yě
今墨家谓鬼审〔死〕人之精也,厚其精而薄其尸,此于其神厚而于其体薄也。
bó hòu bù xiāng shèng huā shí bù xiāng fù zé nù ér jiàng huò suī yǒu qí guǐ zhōng yǐ sǐ hèn
薄厚不相胜,华实不相副,则怒而降祸,虽有其鬼,终以死恨。
rén qíng yù hòu è báo shén xīn yóu rán
人情欲厚恶薄,神心犹然。
yòng mò zǐ zhī fǎ shì guǐ qiú fù fú hǎn zhì ér huò cháng lái yě
用墨子之法,事鬼求福,福罕至而祸常来也。
yǐ yī kuàng bǎi ér mò jiā wéi fǎ jiē ruò cǐ lèi yě
以一况百,而墨家为法,皆若此类也。
fèi ér bù chuán gài yǒu yǐ yě
废而不传,盖有以也。
chūn qiū zuǒ shì zhuàn zhě gài chū kǒng zǐ bì zhōng
《春秋左氏传》者,盖出孔子壁中。
xiào wǔ huáng dì shí lǔ gòng wáng huài kǒng zǐ jiào shòu táng yǐ wéi gōng de yì chūn qiū sān shí piān zuǒ shì chuán yě
孝武皇帝时,鲁共王坏孔子教授堂以为宫,得佚《春秋》三十篇,《左氏传》也。
gōng yáng gāo gǔ liáng hú mǔ shì jiē chuán chūn qiū gè mén yì hù dú zuǒ shì chuán wèi jìn de shí
公羊高、谷梁、胡母氏皆传《春秋》,各门异户,独《左氏传》为近得实。
hé yǐ yàn zhī
何以验之?
lǐ jì zào wū kǒng zǐ zhī táng tài shǐ gōng
《礼记》造于孔子之堂,太史公。
hàn zhī tōng rén yě zuǒ shì zhī yán yǔ èr shū hé gōng yáng gāo gǔ liáng tián hú mǔ shì bù xiāng hé
汉之通人也,左氏之言与二书合,公羊高、谷梁寘、胡母氏不相合。
yòu zhū jiā qù kǒng zǐ yuǎn yuǎn bù rú jìn wén bù rú jiàn
又诸家去孔子远,远不如近,闻不如见。
liú zi zhèng wán nòng zuǒ shì tóng pú qī zǐ jiē shēn yín zhī
刘子政玩弄《左氏》,童仆妻子皆呻吟之。
guāng wǔ huáng dì zhī shí chén yuán fàn shū shàng shū lián shǔ tiáo shì shì fēi zuǒ shì suì lì
光武皇帝之时,陈元、范淑上书连属,条事是非,《左氏》遂立。
fàn shū xún yīn zuì ba
范叔寻因罪罢。
yuán shū tiān xià jí cái jiǎng lùn shì fēi yǒu yú lì yǐ
元、叔天下极才,讲论是非,有余力矣。
chén yuán yán nè fàn shū zhāng qū zuǒ shì de shí míng yǐ
陈元言讷,范叔章诎,左氏得实,明矣。
yán duō guài pō yǔ kǒng zǐ bù yǔ guài lì xiāng wéi fǎn yě
言多怪,颇与孔子“不语怪力”相违返也。
lǚ shì chūn qiū yì rú cǐ yān
《吕氏春秋》亦如此焉。
guó yǔ zuǒ shì zhī wài chuán yě zuǒ shì chuán jīng cí yǔ shàng lüè gù fù xuǎn lù guó yǔ zhī cí yǐ shí
《国语》,《左氏》之外传也,左氏传经,辞语尚略,故复选录《国语》之辞以实。
rán zé zuǒ shì guó yǔ shì rú zhī shí shū yě
然则《左氏》《国语》,世儒之实书也。
gōng sūn lóng zhe jiān bái zhī lùn xī yán pōu cí wu zhé qū zhī yán wú dào lǐ zhī jiào wú yì wū zhì
公孙龙著坚白之论,析言剖辞,务折曲之言,无道理之较,无益于治。
qí yǒu sān zōu yǎn zhī shū wǎng yáng wú yá qí wén shǎo yàn duō jīng ěr zhī yán
齐有三邹衍之书,㲿洋无涯,其文少验,多惊耳之言。
àn dà cái zhī rén lǜ duō chǐ zòng wú shí shì zhī yàn
案大才之人,率多侈纵,无实是之验;
huá xū kuā dàn wú shěn chá zhī shí
华虚夸诞,无审察之实。
shāng yāng xiāng qín zuò gēng zhàn zhī shù
商鞅相秦,作耕战之术;
guǎn zhòng xiāng qí zào qīng zhòng zhī piān
管仲相齐,造轻重之篇。
fù mín fēng guó qiáng zhǔ ruò dí gōng shǎng fá yǔ zōu yǎn zhī shū bìng yán
富民丰国,强主弱敌,公赏罚,与邹衍之书并言。
ér tài shǐ gōng liǎng jì shì rén yí huò bù zhī suǒ cóng
而太史公两纪,世人疑惑,不知所从。
àn zhāng yí yǔ sū qín tóng shí sū qín zhī sǐ yí gù zhī zhī
案张仪与苏秦同时,苏秦之死,仪固知之。
yí zhī qín shěn yi cóng yí yán yǐ dìng qí shí ér shuō bù míng liǎng chuán qí wén
仪知〔秦〕审,宜从仪言以定其实,而说不明,两传其文。
dōng hǎi zhāng shāng yì zuò liè zhuàn qǐ sū qín shāng zhī suǒ wéi yá
东海张商亦作列传,岂苏秦商之所为邪?
hé wén xiāng wéi shén yě
何文相违甚也?
sān dài shì biǎo yán wǔ dì sān wáng jiē huáng dì zǐ sūn zì huáng dì zhuǎn xiāng shēng bù gēng bǐng qì wū tiān
《三代世表》言五帝、三王皆黄帝子孙,自黄帝转相生,不更禀气于天。
zuò yīn běn jì yán qì mǔ jiǎn dí yù wū chuān yù xuán niǎo zhuì luǎn tūn zhī suì shēng qì yān
作《殷本纪》,言契母简狄浴于川,遇玄鸟坠卵,吞之,遂生契焉。
jí zhōu běn jì yán hòu jì zhī mǔ jiāng yuán yě chū jiàn dà rén jī lǚ zhī zé rèn shēn shēng hòu jì yān
及《周本纪》言后稷之母姜嫄野出,见大人迹,履之,则妊身,生后稷焉。
fu guān shì biǎo zé qì yǔ hòu jì huáng dì zhī zǐ sūn yě
夫观《世表》,则契与后稷,黄帝之子孙也;
dú yīn zhōu běn jì zé xuán niǎo dà rén zhī jīng qì yě
读《殷》、《周本纪》,则玄鸟、大人之精气也。
èr zhě bù kě liǎng chuán ér tài shǐ gōng jiān jì bù bié
二者不可两传,而太史公兼纪不别。
àn dì wáng zhī fēi bù yí yě chū yù wū chuān shuǐ
案帝王之妃,不宜野出、浴于川水。
jīn yán yù wū chuān tūn xuán niǎo zhī luǎn
今言浴于川,吞玄鸟之卵;
chū wū yě lǚ dà rén zhī jī wéi zūn guì zhī jié wù shì fēi zhī yán yě
出于野,履大人之迹:违尊贵之节,误是非之言也。
xīn yǔ lù gǔ suǒ zào gài dǒng zhòng shū xiāng bèi fú yān jiē yán jūn chén zhèng zhì dé shī yán kě cǎi xíng shì měi zú guān
《新语》,陆贾所造,盖董仲舒相被服焉,皆言君臣政治得失,言可采行,事美足观。
hóng zhī suǒ yán cān èr jīng zhuàn suī gǔ shèng zhī yán bù néng guò zēng
鸿知所言,参贰经传,虽古圣之言,不能过增。
lù gǔ zhī yán wèi jiàn yí quē ér zhòng shū zhī yán yú jì kě yǐ yìng tiān tǔ lóng kě yǐ zhì yǔ pō nán xiǎo yě
陆贾之言,未见遗阙,而仲舒之言雩祭可以应天,土龙可以致雨,颇难晓也。
fu zhì hàn zhě yǐ yú jì bù xià jiāo zhī sì qǐ jìn hou zhī guò yá
夫致旱者以雩祭,不夏郊之祀,岂晋候之过邪?
yǐ zhèng shī dào yīn yáng bù hé yě
以政失道,阴阳不和也。
jìn fèi xià jiāo zhī sì jìn hóu qǐn jí yòng zhèng zǐ chǎn zhī yán sì xià jiāo ér jí yù
晋废夏郊之祀,晋侯寝疾,用郑子产之言,祀夏郊而疾愈。
rú shěn yú bù xiū lóng bù zhì yǔ jìn tóng huò wèi zhī zài yě
如审雩不修,龙不治,与晋同祸,为之再也。
yǐ zhèng zhì hàn yi fù yǐ zhèng
以政致旱,宜复以政。
zhèng kuī ér fù xiū yú zhì lóng qí hé yì zāi
政亏而复修雩治龙,其何益哉!
chūn qiū gōng yáng shì zhī shuō kàng yáng zhī jié zú yǐ fù zhèng
《春秋》公羊氏之说,亢阳之节,足以复政。
yīn yáng xiāng hún hàn zhàn xiāng bào tiān dào rán yě hé nǎi xiū yú shè lóng hu
阴阳相浑,旱湛相报,天道然也,何乃修雩设龙乎?
yú sì shén xǐ zāi
雩祀神喜哉?
huò yǔ zhì kàng yáng bù gǎi hàn huò bù chú biàn fù zhī yì ān suǒ shī zāi
或雨至,亢阳不改,旱祸不除,变复之义,安所施哉!
qiě fú hán wēn yǔ hàn zhàn tóng jù zhèng suǒ zhì qí jiù zài rén
且夫寒温与旱湛同,俱政所致,其咎在人。
dú wèi kàng hàn qiú fù bù wéi hán wēn qiú yòu wèi xiǎo qí gù
独为亢旱求福,不为寒温求佑,未晓其故。
rú dāng fù bào hán wēn yi wèi yú lóng zhī shì
如当复报寒温,宜为雩、龙之事。
hóng cái jù shí dì liǎng yí yān
鸿材巨识,第两疑焉!
dǒng zhòng shū zhù shū bù chēng zi zhě yì dài zì wèi guò zhū zǐ yě
董仲舒著书,不称子者,意殆自谓过诸子也。
hàn zuò shū zhě duō sī mǎ zǐ cháng yáng zi yún hé hàn yě qí yú jīng wèi yě
汉作书者多,司马子长、扬子云,河、汉也,其余泾、渭也。
rán ér zǐ cháng shǎo yì zhōng zhī shuō zi yún wú shì sú zhī lùn
然而子长少臆中之说,子云无世俗之论。
zhòng shū shuō dào shù qí yǐ běi fāng sān jiā shàng yǐ
仲舒说道术奇矣,北方三家尚矣。
chèn shū yún dǒng zhòng shū luàn wǒ shū gài kǒng zǐ yán yě
谶书云“董仲舒乱我书”,盖孔子言也。
dú zhī zhě huò wéi luàn wǒ shū zhě fán luàn kǒng zǐ zhī shū yě huò yǐ wéi luàn zhě lǐ yě lǐ kǒng zǐ zhī shū yě
读之者或为乱我书者,烦乱孔子之书也,或以为乱者,理也,理孔子之书也。
gòng yī luàn zì lǐ zhī yǔ luàn xiāng qù shén yuǎn
共一“乱”字,理之与乱,相去甚远。
rán ér dú zhě yòng xīn bù tóng bù xǐng běn shí gù shuō wù yě
然而读者用心不同,不省本实,故说误也。
fu yán fán luàn kǒng zǐ zhī shū cái gāo zhī yǔ yě
夫言“烦乱孔子之书,才高之语也。
qí yán lǐ kǒng zǐ zhī shū yì zhī qí zhī yán yě
其言理孔子之书,亦知奇之言也。
chū rù shèng rén zhī mén luàn lǐ kǒng zǐ zhī shū zǐ cháng zi yún wú cǐ yán yān
出入圣人之门,乱理孔子之书,子长、子云无此言焉。
shì sú yòng xīn bù shí shěng shì shī qíng èr yǔ bù dìng zhuǎn cè bù ān
世俗用心不实,省事失情,二语不定,转侧不安。
àn zhòng shū zhī shū bù wéi rú jiā bù fǎn kǒng zǐ qí yán fán luàn kǒng zǐ zhī shū zhě fēi yě
案仲舒之书不违儒家,不〔反〕孔子,其言“烦乱孔子之书者”,非也。
kǒng zǐ zhī shū bù luàn qí yán lǐ kǒng zǐ zhī shū zhě yì fēi yě
孔子之书不乱,其言理孔子之书者,亦非也。
kǒng zǐ yuē shī zhì zhī shǐ guān jū zhī luàn yáng yáng hu yíng ěr zāi
孔子曰“师挚之始,《关雎》之乱,洋洋乎盈耳哉!
luàn zhě zhōng kǒng zǐ yán yě
”乱者,〔终〕孔子言也。
kǒng zǐ shēng zhōu shǐ qí běn
孔子生周,始其本;
zhòng shū zài hàn zhōng qí mò
仲舒在汉终其末。
bān shū pí xù tài shǐ gōng shū gài qí yì yě
班叔皮续太史公书,盖其义也。
fù sòng piān xià qí yǒu luàn yuē zhāng gài qí lèi yě
赋颂篇下其有“乱曰”章,盖其类也。
kǒng zǐ zhōng lùn dìng wū zhòng shū zhī yán qí xiū yú shǐ lóng bì jiāng yǒu yì wèi kě guài yě
孔子终论,定于仲舒之言,其修雩始龙,必将有义,未可怪也。
yán yuān yuē shùn hé rén yě
颜渊曰:“舜何人也?
yǔ hé rén yě
予何人也?
wǔ dì sān wáng yán yuān dú mù shùn zhě zhī jǐ bù zōu yǒu tóng yě
”五帝、三王,颜渊独慕舜者,知己步驺有同也。
zhī dé suǒ mù mò shí suǒ zhuī tóng yī shí yě
知德所慕,默识所追,同一实也。
zhòng shū zhī yán dào dé zhèng zhì kě jiā měi yě
仲舒之言道德政治,可嘉美也。
zhì dìng shì shì lùn shuō shì yí huán jūn shān mò shàng yě
质定世事,论说世疑,桓君山莫上也。
gù zhòng shū zhī wén kě jí ér jūn shān zhī lùn nàn zhuī yě
故仲舒之文可及,而君山之论难追也。
jì yǔ zhòng mǎ jué jì huò dǎo jì zāi
骥与众马绝迹,或蹈骥哉?
yǒu mǎ wū cǐ zú xíng qiān lǐ zhōng bù míng jì zhě yǔ jì máo sè yì yě
有马于此,足行千里,终不名骥者,与骥毛色异也。
yǒu rén wū cǐ wén ǒu zhòng shū lùn cì jūn shān zhōng bù tóng wū èr zi zhě xìng míng shū yě
有人于此,文偶仲舒,论次君山,终不同于二子者,姓名殊也。
gù mǎ xiào qiān lǐ bù bì jì
故马效千里,不必骥;
rén qī xián zhī bù bì kǒng mò
人期贤知,不必孔、墨。
hé yǐ yàn zhī
何以验之?
jūn shān zhī lùn nàn zhuī yě
君山之论难追也。
liǎng rèn xiāng gē lì dùn nǎi zhī
两刃相割,利钝乃知;
èr lùn xiāng dìng shì fēi nǎi jiàn
二论相订,是非乃见。
shì gù hán fēi zhī sì nán huán kuān zhī yán tiě jūn shān xīn lùn lèi yě
是故韩非之《四难》,桓宽之《盐铁》,君山《新论》类也。
shì rén huò yí yán fēi shì wěi lùn zhě shí zhī gù nán wéi yě
世人或疑,言非是伪,论者实之,故难为也。
qīng jué yí sòng yù dìng xián zuì shì fēi bù jué qū zhí bù lì shì rén bì wèi qīng yù zhī lì cái bù rèn zhí
卿决疑讼,狱定嫌罪,是非不决,曲直不立,世人必谓卿狱之吏才不任职。
zhì wū lùn bù wu quán yí liǎng chuán bìng jì bù yí míng chù shú yǔ pōu pò hùn dùn jiě jué luàn sī yán wú bù kě zhī wén wú bù kě xiǎo zāi
至于论,不务全疑,两传并纪,不宜明处,孰与剖破浑沌,解决乱丝,言无不可知,文无不可晓哉?
àn kǒng zǐ zuò chūn qiū cǎi háo máo zhī shàn biǎn xiān jiè zhī è
案孔子作《春秋》,采毫毛之善,贬纤介之恶。
kě bāo zé yì yǐ míng qí xíng shàn
可褒,则义以明其行善;
kě biǎn zé míng qí è yǐ jī qí cāo
可贬,则明其恶以讥其操。
xīn lùn zhī yì yǔ chūn qiū huì yī yě
《新论》之义,与《春秋》会一也。
fu sú hǎo zhēn gǔ bù guì jīn wèi jīn zhī wén bù rú gǔ shū
夫俗好珍古不贵今,谓今之文不如古书。
fu gǔ jīn yī yě cái yǒu gāo xià yán yǒu shì fēi bù lùn shàn è ér tú guì gǔ shì wèi gǔ rén xián jīn rén yě
夫古今一也,才有高下,言有是非,不论善恶而徒贵古,是谓古人贤今人也。
àn dōng fān zōu bó qí lín huái yuán tài bó yuán wén shù kuài jī wú jūn gāo zhōu cháng shēng zhī bèi wèi suī bù zhì gōng qīng chéng néng zhī zhī náng tuó wén yǎ zhī yīng xióng yě
案东番邹伯奇、临淮袁太伯、袁文术、会稽吴君高、周长生之辈,位虽不至公卿,诚能知之囊橐,文雅之英雄也。
guān bó qí zhī yuán sī tài bó zhī yì zhāng jù wén shù zhī xián míng jūn gāo zhī yuè niǔ lù cháng shēng zhī dòng lì liú zi zhèng yáng zi yún bù néng guò yě
观伯奇之《元思》,太伯之《易〔章〕句》,文术之《咸铭》,君高之《越纽录》,长生之《洞历》,刘子政、扬子云不能过也。
gài cái yǒu qiǎn shēn wú yǒu gǔ jīn
〔盖〕才有浅深,无有古今;
wén yǒu wěi zhēn wú yǒu gù xīn
文有伪真,无有故新。
guǎng líng chén zi huí yán fāng jīn shàng shū láng bān gù lán tái lìng yáng zhōng fu yì zhī tú suī wú piān zhāng fù sòng jì zòu wén cí fěi bǐng fù xiàng qū yuán jiǎ shēng zòu xiàng táng lín gǔ yǒng bìng bǐ yǐ guān hǎo qí měi yī yě
广陵陈子回、颜方,今尚书郎班固,兰台令杨终、傅毅之徒,虽无篇章,赋颂记奏,文辞斐炳,赋象屈原、贾生,奏象唐林、谷永,并比以观好,其美一也。
dāng jīn wèi xiǎn shǐ zài bǎi shì zhī hòu zé zǐ zhèng zi yún zhī dǎng yě
当今未显,使在百世之后,则子政、子云之党也。
hán fēi zhù shū lǐ sī cǎi yǐ yán shì
韩非著书,李斯采以言事;
yáng zi yún zuò tài xuán hóu pù zǐ suí ér xuān zhī
扬子云作《太玄》,侯铺子随而宣之。
fēi sī tóng mén yún pù gòng cháo dǔ qí jiàn yì bù wéi gǔ jīn biàn xīn yì yì
非斯同门,云、铺共朝,睹奇见益,不为古今变心易意;
shí shì tān shàn bù yuǎn wèi shù bìng jiān yǐ jì xiāng qīng hào qí wú yǐ gù qí míng wú qióng
实事贪善,不远为术并肩以迹相轻,好奇无已,故奇名无穷。
yáng zi yún fǎn lí sāo zhī jīng fēi néng jǐn fǎn yī piān wén wǎng wǎng jiàn fēi fǎn ér duó zhī
扬子云反《离骚》之经,非能尽反,一篇文往往见非,反而夺之。
liù lüè zhī lù wàn sān qiān piān suī bù jìn jiàn zhǐ qù kě zhī lüè jiè bù hé yì zhě àn ér lùn zhī
《六略》之录,万三千篇,虽不尽见,指趣可知,略借不合义者,案而论之。