zhāng xiào jī chén liú rèn jiù
张孝基陈留认舅
shì zǐ gōng shū nóng zhǒng tián
士子攻书农种田。
gōng shāng qín kǔ zhēng jiā yuán
工商勤苦挣家园。
shì rén qiè mò xián yóu dàng yóu dàng cóng lái wù shào nián
世人切莫闲游荡，游荡从来误少年。
cháng wén de lǎo láng men chuán shuō dāng chū yǒu gè guì rén guān bài shàng shū jiā cái wàn guàn shēng de yǒu wǔ gè ér zi
尝闻得老郎们传说，当初有个贵人，官拜尚书，家财万贯，生得有五个儿子。
zhī jiào zhǎng zǐ dú shū yǐ xià sì zǐ nóng gōng shāng gǔ gè zhí yī yì
只教长子读书，以下四子农工商贾，各执一艺。
nà sì zǐ xīn xià bú yuè què bù zhī shèn me yuán gù yāng rén wèn lǎo shàng shū sì wèi gōng zǐ hé gù dōu bù jiào tā xí rú
那四子心下不悦，却不知甚么缘故，央人问老尚书：“四位公子何故都不教他习儒？
kuàng qiě nóng gōng shāng gǔ láo kǔ yíng shēng fēi shàng rén zhī suǒ wéi
况且农工商贾劳苦营生，非上人之所为。
fǔ shàng fù guì ān xiǎng yǒu yú hé gù shě yì jiù láo qì gān jí kǔ
府上富贵安享有余，何故舍逸就劳，弃甘即苦？
zhǐ kǒng sì wèi gōng zǐ bù néng xí guàn
只恐四位公子不能习惯。
lǎo shàng shū hē hē dà xiào dié zhe liǎng zhǐ shuō chū yī piān cháng huà lái dào shì shì rén jǐn dào dú shū hǎo zhǐ kǒng dú shū dú bù liǎo
”老尚书呵呵大笑，叠着两指，说出一篇长话来，道是：世人尽道读书好，只恐读书读不了。
dú shū gè gè wàng gōng qīng jǐ rén néng xiàng jīn jiē pǎo
读书个个望公卿，几人能向金阶跑？
láng bù láng shí xiù bù xiù cháng yī yī lǐng zhē qián hòu
郎不郎时秀不秀，长衣一领遮前后。
wèi hán wèi shǔ wèi fēng bō yǎng chéng jiāo qiè nán shēng shòu
畏寒畏暑畏风波，养成娇怯难生受。
suàn lái shì shì bù rú rén qì yìng xīn gāo wàng zì zūn
算来事事不如人，气硬心高妄自尊。
jià sè bù zhī tān yì lè nǎ zhī yì lè huì wáng shēn
稼穑不知贪逸乐，那知逸乐会亡身。
nóng gōng shāng gǔ suī rán jiàn gè wu yíng shēng bù cí juàn
农工商贾虽然贱，各务营生不辞倦。
cóng lái láo kǔ jiē xí chéng xí chéng láo kǔ jīn lì jiàn chūn fēng dé lì zǒng fán huá bù lùn táo huā yǔ cài huā
从来劳苦皆习成，习成劳苦筋力剑春风得力总繁华，不论桃花与菜花。
zì gǔ chéng rén bù zì zài ruò tān ān xiǎng qǐ chéng jiā
自古成人不自在，若贪安享岂成家？
lǎo fū fù guì suī rán ài xì chǎng shā mào lún liú dài
老夫富贵虽然爱，戏场纱帽轮流戴。
zǐ sūn shī shì bèi rén qī bù rú jí zǎo jūn píng pài
子孙失势被人欺，不如及早均平派。
yī mài shū xiāng fù zhǎng fáng zhū r qià hǎo sì mín liáng
一脉书香付长房，诸儿恰好四民良。
nuǎn yī bǎo shí fēi róng yì cháng bǎ qín láo dá shàng cāng
暖衣饱食非容易，常把勤劳答上苍。
lǎo shàng shū zhè piān huà zhì jīn liú chuán rén jiān rén duō fú qí gāo lùn
老尚书这篇话，至今流传人间，人多服其高论。
wèi hé de
为何的？
duō yǒu fù guì zǐ dì dān le gè dú shū de xū míng bù qù wù běn yíng shēng dài dǐng jiǎo jīn chuān lǐng cháng yī zì yǐ wéi shàng děng zhī rén xí chéng yī shēn qīng bó jià sè jiān nán quán rán bù zhī
多有富贵子弟，担了个读书的虚名，不去务本营生，戴顶角巾，穿领长衣，自以为上等之人，习成一身轻薄，稼穑艰难，全然不知。
dào zhī shí jiàn kāi liàn jiǔ mí huā wú suǒ bù zhì
到知识渐开，恋酒迷花，无所不至。
shèn zhě pò jiā dàng chǎn yǒu shàng shāo shí méi xià shāo
甚者破家荡产，有上稍时没下稍。
suǒ yǐ gǔ rén yún wǔ gǔ bù shú bù rú yí bài
所以古人云：五谷不熟，不如荑稗；
tān què shē qián shī què jiàn zài
贪却赊钱，失却见在。
zhè jiào zuò shòu yòng xū cóng qín kǔ de yín shē bì dìng huò zāi shēng
这叫做：受用须从勤苦得，淫奢必定祸灾生。
shuō zhè hàn mò shí xǔ chāng yǒu yī jù fù zhī jiā qí rén xìng guò míng shàn zhēn gè tián lián qiān mò niú mǎ chéng qún zhuāng fáng wū shě jǐ shí yú chǔ tóng pú sī yǎng bù jì qí shù
说这汉末时，许昌有一巨富之家，其人姓过名善，真个田连阡陌，牛马成群，庄房屋舍，几十余处，童仆厮养，不计其数。
tā suī rán shì gè fù wēng yī shēng shěng jiǎn zuò jiā cóng méi yǒu chuān yī jiàn xīn xiān yī fú chī yī wèi kě kǒu dōng xī
他虽然是个富翁，一生省俭做家，从没有穿一件新鲜衣服，吃一味可口东西；
yě bù xiǎo de huā zhāo yuè xī tóng gè péng yǒu dào shèng jǐng chù yóu wán yī fān
也不晓得花朝月夕，同个朋友到胜景处游玩一番；
yě bù céng sì shí bā jié bèi gè yán xí huì yī huì qīn zú qǐng yī qǐng xiāng dǎng
也不曾四时八节，备个筵席，会一会亲族，请一请乡党。
zhōng rì suō zài jiā zhōng zhòu zhe liǎng gè méi tóu chī zhè wǎn kū chá dàn fàn
终日缩在家中，皱着两个眉头，吃这碗枯茶淡饭。
yī bǎ shi yào jǐn jǐn guà zài shēn biān sī háo dōng xī dōu yào qīn shǒu chū fàng
一把匙钥，紧紧挂在身边，丝毫东西，都要亲手出放。
fáng zhōng zhuó shàng gèng wú bié wù dān dān yí gè suàn pán jǐ běn zhàng bù
房中卓上，更无别物，单单一个算盘，几本账簿。
shēn zi qià xiàng shēng tiě zhù jiù shú tóng dǎ chéng cháng shēng bū sǐ yì bān rì yè sī suàn dé yī wàng shí de shí wàng bǎi duī jī shǎng qù fēn wén bù shě de wàng fèi
身子恰像生铁铸就，熟铜打成，长生不死一般，日夜思算，得一望十，得十望百，堆积上去，分文不舍得妄费。
zhèng shì shì wú bǎi suì rén wang zuò qiān nián diào
正是：世无百岁人，枉作千年调。
nà guò shàn nián jì wǔ shí yú wài hé jiā chēng zuò tài gōng
那过善年纪五十余外，合家称做太公。
mā ma yǐ gù zhǐ yǒu ér nǚ èr rén
妈妈已故，止有儿女二人。
ér zi guò qiān yǐ pìn xià fāng zhǎng zhě zhī nǚ wèi xí
儿子过迁，已聘下方长者之女为媳。
nǚ ér shū nǚ shàng wèi yì yīn
女儿淑女，尚未议姻。
guò shàn jiàn ér zi rén cái chū zhòng xìng zhì cōng míng lì xīn yào tā dú shū què yòu qiān lìn bù kěn yán shī zài jiā sòng dào yí gè qīn qī rén jiā fù xué
过善见儿子人材出众，性质聪明，立心要他读书，却又悭吝，不肯延师在家，送到一个亲戚人家附学。
shéi zhī guò lǎo běn shì gè kàn cái tóng zǐ ér zi què shì gè bài jiā wǔ dào píng xī yǒu jǐ jiàn máo bìng jiàn le shū běn jiù rú yuān jiā
谁知过老本是个看财童子，儿子却是个败家五道，平昔有几件毛病：见了书本，就如冤家；
yù zhe fù rén biàn shì xìng mìng
遇着妇人，便是性命。
xǐ de shì chī jiǔ ài de shì dǔ qián
喜的是吃酒，爱的是赌钱。
cù jū dǎ dàn mài nòng fēng liú fàng yào qíng yīng zhēng kuā háo xiá
蹴踘打弹，卖弄风流：放鹞擎鹰，争夸豪侠。
shuǎ quán zǒu mǎ gǔ tou qīng shǐ bàng lún qiāng xīn qiào yǎng
耍拳走马骨头轻，使棒轮枪心窍痒。
zì gǔ dào wù yǐ lèi jù
自古道：“物以类聚。
guò qiān xìng xǐ yóu dàng jiù yǒu yī bān fú làng zǐ dì yǐn yòu dǎ hé
”过迁性喜游荡，就有一班浮浪子弟引诱打合。
zhè shí hái jù pà fù qīn zǎo shàng qù le zhì wǎn ér guī
这时还惧怕父亲，早上去了，至晚而归。
guò shàn yī xīn dān zài qián cái shàng zuò gōng fū de rén měi rì jiàn ér zi zǎo chū wǎn rù zhī dào shì zài xué lǐ nà gè qù chá kǎo
过善一心单在钱财上做工夫的人，每日见儿子早出晚入，只道是在学里，那个去查考。
kuàng qiě guò qiān bǎ qián mǎi zhǔ le sòng fàn de xiǎo sī rì zhú zhào jiù sòng fàn dào bàn lù shàng zuò chéng tā bǎo dàn guī lái mán de tiě tǒng xiāng sì
况且过迁把钱买嘱了送饭的小厮，日逐照旧送饭，到半路上作成他饱啖，归来瞒得铁桶相似。
guò shàn hé yáo dé zhī
过善何繇得知。
guò qiān zài xiān shēng miàn qián zhǐ shuō jiā zhōng yǒu shì bù dé gōng fū
过迁在先生面前，只说家中有事，不得工夫。
guò jǐ rì jiān huò qù diǎn gè mǎo r yòu shí cháng jiāng xiē xiǎo dōng xī xiào shùn
过几日间，或去点个卯儿，又时常将些小东西孝顺。
nà xiān shēng yī lái jiàn tā bù xiàng gè dú shū zhī rén èr lái jiàn tā lǎo guān ér yě bù xiàng rèn zhēn yào r dú shū de sān lái yòu tān zhe xiē xiǎo lì zǒng rán yǒu xiē zhī jué yě zhuāng lóng zuò yǎ zhǐ dāng bù zhī bù qù jū guǎn tā
那先生一来见他不像个读书之人，二来见他老官儿也不像认真要儿读书的，三来又贪着些小利，总然有些知觉，也装聋作哑，只当不知，不去拘管他。
suǒ yǐ guò qiān de zì yì wú jiè jiā zhōng háo bù zhī jué
所以过迁得恣意无藉，家中毫不知觉。
cháng yán shuō de hǎo ruò yào bù zhī chú fēi mò wèi
常言说得好：“若要不知，除非莫为。
bù xiǎng fāng zhǎng zhě xiǎo de le chāi rén shàng fù guò shàn
”不想方长者晓得了，差人上覆过善。
guò shàn bù xìn xiǎng dào ruò zài wài nèn bān yóu dàng yě de hǎo xiē yín zi shǐ fèi tā què cóng hé ér lái
过善不信，想道：“若在外恁般游荡，也得好些银子使费，他却从何而来？
kuàng qiě xiǎo sī rì rì sòng fàn dào xué bìng bù shuō qǐ bù zài nà yǒu zhè shì
况且小厮日日送饭到学，并不说起不在，那有这事！
yòu xiǎng dào fāng qìng jia shì gè zhēn chéng zhī rén bì shì yǒu yīn fāng cái lái shuō bù kě bù xìn
”又想道：“方亲家是个真诚之人，必是有因，方才来说，不可不信。
biàn huàn sòng fàn de xiǎo sī lái huí dào xiǎo guān rén rì rì bù zài xué lǐ nǐ bǎ fàn dōu yǔ nà gè chī le
”便唤送饭的小厮来回道：“小官人日日不在学里，你把饭都与那个吃了？
zhè xiǎo sī shì gè jiào shú hú sūn biàn dào ya
”这小厮是个教熟猢狲，便道：“呀！
xiǎo guān rén wú yī rì bù zài xué lǐ nà gè què diào zhè yàng dà huǎng
小官人无一日不在学里，那个却掉这样大谎？
guò shàn zhī dào xiǎo sī jiā shì shí huà gèng bù zài wèn
”过善只道小厮家是实话，更不再问。
dào wǎn jiān guò qiān huí lái zhè xiǎo sī xiān bǎ xìn ér tòu yǔ zhī dào
到晚间过迁回来，这小厮先把信儿透与知道。
dào le fáng zhōng guò shàn wèn dào nǐ rú hé bù zài xué lǐ dú shū měi rì zài wài yóu dàng
到了房中，过善问道：“你如何不在学里读书，每日在外游荡？
guò qiān dào zhè shì nà gè shuō
”过迁道：“这是那个说？
kuài jiào lái dǎ tā jǐ gè ěr guō zǐ jiè tā xià cì bù xǔ shuō huǎng
快叫来，打他几个耳聒子，戒他下次不许说谎！
wǒ nà yī rì bù zài xué lǐ
我那一日不在学里？
zào zhè huà lái bàng wǒ
造这话来谤我！
guò shàn yī lái shì ài zǐ èr lái liào tā méi yín shǐ fèi kuàng shuō huà yǔ xiǎo sī yì bān suì xìn yǐ wéi shí rán gèng bù tí qǐ
”过善一来是爱子，二来料他没银使费，况说话与小厮一般，遂信以为实然，更不题起。
zhèng shì yīn wú bèi hòu yǎn zhǐ dāng ěr biān fēng
正是：因无背后眼，只当耳边风。
guò le jǐ rì fāng zhǎng zhě yòu jiào rén lái shuō tài gōng rú hé bù jū guǎn xiǎo guān rén dào xué lǐ dú shū réng jiù zòng róng zài wài kuáng fàng
过了几日，方长者又教人来说：“太公如何不拘管小官人到学里读书，仍旧纵容在外狂放？
guò shàn dào bù xìn yǒu zhè děng shì
”过善道：“不信有这等事！
jí jiào rén zài xué lǐ qù wèn kàn tā jīn rì kě zài
即教人在学里去问，看他今日可在。
jiā rén dào xué kàn shí guǒ rán bú jiàn gè yǐng er
家人到学看时，果然不见个影儿。
wèn nà xiān shēng shí dá dào tā shuō jiā zhōng yǒu shì hǎo jǐ rì bú dào xué le
问那先生时，答道：“他说家中有事，好几日不到学了。
jiā rén jí máng guī jiā huí fù le guò shàn
”家人急忙归家，回复了过善。
guò shàn dà nù dào zhè chù shēng yuán lái nèn dì
过善大怒道：“这畜生元来恁地！
jí jiāng sòng fàn xiǎo sī kǎo dǎ qǐ lái
”即将送饭小厮拷打起来。
zhè xiǎo sī chī dǎ bu guò shuō dào xiǎo guān rén měi rì bù zhī zài hé chǔ wán shuǎ guǒ rán bú dào xué zhōng zài sān jiào wǒ mán zhe tài gōng
这小厮吃打不过，说道：“小官人每日不知在何处顽耍，果然不到学中，再三教我瞒着太公。
guò shàn tīng shuō qì dé shǒu zú jù zhàn hèn bù dé cǐ shí nà bú xiào zǐ jiù lì zài yǎn qián yī bàng qiāo sǐ fāng xiè qí fèn
”过善听说，气得手足俱战，恨不得此时那不肖子就立在眼前，一棒敲死，方泄其忿。
què de shū nǚ zài bàng jiě quàn
却得淑女在傍解劝。
ái dào wǎn jiān guò qiān huí jiā lǎo ér mǎn dǔ zi qì yǐ zì píng xià le yī bàn cái mà dé yī jù chù shēng
挨到晚间，过迁回家，老儿满肚子气，已自平下了一半，才骂得一句：“畜生！
nǐ zài wài hú wéi mán de wǒ hǎo
你在外胡为，瞒得我好！
shū nǚ jiù jiē kǒu dào gē ge nǐ zhè jǐ rì zài nà lǐ wán shuǎ
”淑女就接口道：“哥哥，你这几日在那里顽耍？
qì huài le diē diē
气坏了爹爹！
hái bù guì zhe gào zuì
还不跪着告罪？
guò qiān zhēn gè jiù guì xià qù chě gè huǎng dào hái ér yī xiàng zài xué gōng shū
”过迁真个就跪下去，扯个谎道：“孩儿一向在学攻书。
zhè sān liǎng rì yīn tóng xué péng yǒu jiā zhōng sài shén zuò huì yāo hái ér qù kàn chéng kǒng diē diē tián zé fēn fù xiǎo sī mò shuō
这三两日因同学朋友家中赛神做会，邀孩儿去看，诚恐爹爹嗔责，分付小厮莫说。
wàng diē diē shù hái ér zé gè
望爹爹恕孩儿则个！
shū nǚ dào diē diē xī nù gē ge cóng jīn dú shū biàn liǎo
”淑女道：“爹爹息怒，哥哥从今读书便了。
guò shàn bèi tā yī piàn huǎng yán mán guò yòu xìn yǐ wéi shí
”过善被他一片谎言瞒过，又信以为实。
dāng xià mà le yī chǎng guān tā zài jiā zhōng kàn shū bù fàng chū mén
当下骂了一场，关他在家中看书，不放出门。
gé le liǎng rì yǒu rén bǎ jǐ bǎi mǔ tián mài yǔ guò shàn yì dìng jià qián zuò xià wén shū dào hòu fáng yī zhī xiāng nèi qù qǔ yín zi kāi xiāng kàn shí chī le yī jīng nà xiāng nèi yuē yǒu èr qiān yú jīn yǐ qù qí dà bàn
隔了两日，有人把几百亩田卖与过善，议定价钱，做下文书，到后房一只箱内去取银子，开箱看时，吃了一惊：那箱内约有二千余金，已去其大半。
yuán lái guò qiān xiǎo de yǒu yín zài nèi sī xià pèi gè shi yào yè jiān sì fù qīn mèi zǐ shuì zháo biàn qǐ lái qiāo qiāo chēn kāi tōu qù huā fèi
原来过迁晓得有银在内，私下配个匙钥，夜间俟父亲妹子睡着，便起来悄悄捵开，偷去花费。
lù xù qǔ liū le tā yě bù zhī yòng guò duō shǎo
陆续取溜了，他也不知用过多少。
dāng xià guò shàn jiào qū lián tiān
当下过善叫屈连天。
shū nǚ tīng de jí máng lái wèn jiàn shuō méi le yín zi biàn dào zhè yě qí guài zài cǐ jiān de dōng xī rú hé shī le
淑女听得，急忙来问，见说没了银子，便道：“这也奇怪，在此间的东西，如何失了？
diē mò bù jì cuò le méi yǒu zhè xǔ duō
爹莫不记错了，没有这许多？
guò shàn dào bù cuò bù cuò
”过善道：“不错，不错！
yuán lái zhè chù shēng tōu wǒ de yín zi zài wài huā fèi
原来这畜生偷我的银子在外花费。
jí máng xún le yī tiáo bàng zi huàn guò qiān dào lái
”即忙寻了一条棒子，唤过迁到来。
cǐ shí yín zi wéi zhòng bǎ lián ài zhī qíng gé guò yī biān
此时银子为重，把怜爱之情阁过一边。
bù yóu fēn shuō chě guò lái yī dùn gùn bàng zhǐ dǎ de mǎn de luàn gǔn
不由分说，扯过来一顿棍棒，只打得满地乱滚。
shū nǚ fù mìng jiě quàn jiāng guò shàn lā guò yī biān chě zhù le bàng r
淑女负命解劝，将过善拉过一边，扯住了棒儿。
guò shàn hè dào chù shēng
过善喝道：“畜生！
nǐ zěn yàng tōu de
你怎样偷的？
zài nà chù huā fèi
在那处花费？
shí shuō chū lái hái yǒu gè shāng liáng
实说出来，还有个商量。
ruò yī jù zhī wú dìng rán huó huó dǎ sǐ
若一句支吾，定然活活打死！
guò qiān dǎ jí le zhǐ de yī yī zhí shuō lián nà shi yào zài kūn dài shàng jiě jiāng xià lái
”过迁打急了，只得一一直说，连那匙钥在裩带上解将下来。
qì dé guò shàn shuāng jiǎo luàn tiào dào liú nǐ zhè chù shēng zǒng shì bù xiào zhī zǐ bèi rù chǐ xiào
气得过善双脚乱跳道：“留你这畜生，总是不肖之子，被入耻笑！
bù rú zǎo sǐ dào de gān jìng
不如早死，到得干净。
yòu yào lái dǎ
”又要来打。
nà shí hé jiā nán nǚ dōu lái xià guì tǎo ráo
那时阖家男女都来下跪讨饶。
guò shàn tǎo tiáo liàn zǐ suǒ zài yī jiān kōng fáng lǐ qù lián zhè tián yě bù mǎi le qì dào zài yí gè bì jiǎo biān zuò de
过善讨条链子，锁在一间空房里去，连这田也不买了，气倒在一个壁角边坐地。
zhè lǎo ér suī shì yī shí qì bù guò bà er zi tòng dǎ yī dùn què yòu shí fēn ròu téng xiǎng dào kàn tā zhè mú yàng r yě bù xiàng luò mò de shuí dào dào shì gè bài zǐ
这老儿虽是一时气不过，把儿子痛打一顿，却又十分肉疼，想道：“看他这模样儿，也不像落莫的，谁道到是个败子！
zěn dì shǐ tā huí xīn zhuǎn yì biàn hǎo
怎地使他回心转意便好？
xīn xià chóu chú wú jì kě shī
”心下踌躇，无计可施。
shū nǚ quàn dào diē diē shì yǐ zhì cǐ qì yì wú yì
淑女劝道：“爹爹，事已至此，气亦无益。
zhǐ yīn gē ge nián jì yòu xiǎo bèi rén yòu yǐn yǐ zhì rú cǐ
只因哥哥年纪幼小，被人诱引，以致如此。
jīn hòu dàn zài jiā zhōng dú shū bú yào fàng tā chū mén yuǎn zhe zhè bān rén tā de niàn tou zì rán xi le
今后但在家中读书，不要放他出门，远着这班人，他的念头自然息了。
zhòng jiā rén yě quàn dào tài gōng guān suǒ xiǎo guān rén yě bú shì cháng fǎ
”众家人也劝道：“太公关锁小官人，也不是长法。
rú jīn nián yǐ zhǎng dà hé bù yǔ tā wán le yīn shì
如今年已长大，何不与他完了姻事？
yǒu niáng zǐ bàn zhù shēn zi liào bì bù xiǎng dào wài biān yóu dàng qǐ bù liǎng quán qí měi
有娘子绊住身子，料必不想到外边游荡，岂不两全其美？
guò shàn jiàn shuō shēn yǐ wéi rán
”过善见说，深以为然。
liǎng sān rì hòu fàng qí suǒ jìn yòu jiāng hǎo yán jiào huì
两三日后，放其锁禁，又将好言教诲。
guò qiān shòu le zhè chǎng dǎ mà miǎn qiǎng zhù zài jiā zhōng bù gǎn chū mén
过迁受了这场打骂，勉强住在家中，不敢出门。
bàn yuè zhī hòu guò shàn zé le jí rì jiào méi rén wǎng fāng jiā qù shuō yào qǔ xí fù guò mén
半月之后，过善择了吉日，叫媒人往方家去说，要娶媳妇过门。
fāng zhǎng zhě yě shì dà fù zhī jiā zhuāng lián jiǔ yǐ wán bèi yī nuò wú cí
方长者也是大富之家，妆奁久已完备，一诺无辞。
dào le jí qī yíng qǔ lái jiā
到了吉期，迎娶来家。
nà guò shàn sù xìng jiǎn pǔ zhū shì jiǎn shěng cǎo cǎo ér yǐ
那过善素性俭朴，诸事减省，草草而已。
qiě shuō guò qiān chū hūn shí jiàn hún jiā miàn mào měi lì zhuāng lián fù shèng zhēn gè rì rì zhù zài jiā zhōng héng shù chéng shuāng quán bù xiǎng dào wài biān yóu dàng
且说过迁初婚时，见浑家面貌美丽，妆奁富盛，真个日日住在家中，横竖成双，全不想到外边游荡。
guò shàn jiàn ér zi rú cǐ shèn shì huān xǐ
过善见儿子如此，甚是欢喜。
guò le jǐ shí fāng shì guī níng huí qù
过了几时，方氏归宁回去。
guò qiān zài jiā wú liáo sān bù zhī shǎn chū qù xún zhe jiù rì zhè bān zi dì dào gè chù wán shuǎ
过迁在家无聊，三不知闪出去寻着旧日这班子弟，到各处顽耍。
zhǐ shì shǒu zhōng méi yǒu qián chāo shǐ fèi bù néng zì yì
只是手中没有钱钞使费，不能恣意。
xiǎng qǐ hún jiā xiāng lǒng zhōng bì rán yǒu wù jiāng chū jiù rì shǒu duàn zhú yī chēn kāi sōu xún qù sā màn
想起浑家箱笼中必然有物，将出旧日手段，逐一捵开搜寻去撒漫。
shǐ de shǒu huá le lián yī shì dōu bǎ lái nòng de qìng jìn
使得手滑了，连衣饰都把来弄得罄尽。
bù yī rì hún jiā guī lái jiàn xiāng lǒng jù kōng jiào kǔ bù dié pán wèn guò qiān shí zhǐ tuī bù zhī
不一日，浑家归来，见箱笼俱空，叫苦不迭，盘问过迁时，只推不知。
fū qī fǎn mù qǐ lái
夫妻反目起来。
guò shàn wén zhī qì dé shǒu zú má lěng huàn chū ér zi lái yī bǎ tóu fā jiū fān luàn tī luàn dǎ
过善闻知，气得手足麻冷，唤出儿子来，一把头发揪翻，乱踢乱打。
zhè fān lián shū nǚ yě quàn jiě bú zhù le
这番连淑女也劝解不住了。
guò shàn hè dào zhī dào nǐ zhè chù shēng gǎi huǐ qián fēi shàng yǒu chéng rén zhī rì
过善喝道：“只道你这畜生改悔前非，尚有成人之日。
bù xiǎng yuán fù rú shì wǒ hái yǒu shén zhǐ wàng
不想原复如是，我还有甚指望！
bù rú sù sǐ liú wǒ lǎo xìng mìng zài huó jǐ rì
不如速死，留我老性命再活几日！
jiàn páng biān yǒu gè bàng chuí biàn qiǎng zài shǒu pī tóu jiù dǎ
”见旁边有个棒棰，便抢在手，劈头就打。
xià de shū r hún bù fù tǐ shuāng shǒu bān zhù bì bó kū dào diē diē bié jiàn dǎ yóu kě zhè dōng xī duàn rán shǐ bù dé de
吓得淑儿魂不附体，双手扳住臂膊哭道：“爹爹，别件打犹可，这东西断然使不得的！
fāng shì jiàn shì tóu lì hài xīn zhōng jù pà shuō dào gōng gōng qǐng xī nù xí fù méi bù duō jǐ jiàn dōng xī bù wéi dà shì
”方氏见势头利害，心中惧怕，说道：“公公请息怒，媳妇没不多几件东西，不为大事。
guò shàn fāng cái fàng shǒu
”过善方才放手。
shū nǚ quàn fù qīn dào fáng zhōng zuò xia gào dào diē diē zhǐ yǒu yī zi zěn shēng rú cǐ dú dǎ
淑女劝父亲到房中坐下，告道：“爹爹只有一子，怎生如此毒打？
wàn yī shī shǒu dǎ huài hòu lái yǐ kào hé rén
万一失手打坏，后来倚靠何人？
guò shàn dào zhè chù shēng dào dǐ bù chéng rén de le
”过善道：“这畜生到底不成人的了！
hái zhǐ wàng yǐ kào zhe tā
还指望倚靠着他？
dǎ sǐ le yě shěng de bèi rén tán chǐ
打死了也省得被人谈耻。
shū nǚ dào zì gǔ dào bài zǐ huí tóu biàn zuò jiā
”淑女道：“自古道：‘败子回头便作家。
gē ge fāng cái shào nián nà jiàn de yī shì rú cǐ
’哥哥方才少年，那见得一世如此！
bù zhēng jīn rì yī shí zhī nù yī xià dǎ sǐ hòu lái sī xiǎng huǐ zhī hé jí
不争今日一时之怒，一下打死，后来思想，悔之何及！
guò shàn bèi nǚ ér kǔ quàn yī fān nù qì shǎo xī yù yào fǎng wèn tóng yóu zhè bān rén gào guān chéng zhì yòu pà fǎn yòng yín zi zhǐ de rěn nài
”过善被女儿苦劝一番，怒气少息，欲要访问同游这班人告官惩治，又怕反用银子，只得忍耐。
zì cǐ zhī hòu guò qiān rì rì duǒ zài fáng lǐ bù gǎn chū mén lián fù qīn miàn yě bù gǎn jiàn
自此之后，过迁日日躲在房里，不敢出门，连父亲面也不敢见。
cháng yán dào tōu shí māo ér xìng bù gǎi
常言道：“偷食猫儿性不改。
tā zài wài biān fàng dàng guàn le kàn zhe jiā zhōng yóu rú láo yù yì bān nà lǐ zuò lì de zhù guò le yuè yú mán zhe fù qīn qiāo qiāo què yòu chū qù
”他在外边放荡惯了，看着家中，犹如牢狱一般，那里坐立得祝过了月余，瞒着父亲，悄悄却又出去。
hún jiā zài sān kǔ jiàn quán bù zuò zhǔn
浑家再三苦谏，全不作准。
yù yào xiàng guò shàn shuō zhī yòu jiàn dǎ de lì hài bù gǎn kāi kǒu zhǐ de dào yǔ tā yǐn mán
欲要向过善说知，又见打得利害，不敢开口，只得到与他隐瞒。
guò qiān cǐ shí shēn biān bìng wú cái wù guǎ chuǎng le jǐ rì shén jué méi qù
过迁此时身边并无财物，寡闯了几日，甚觉没趣。
liào dào jiā zhōng jué rán wú chǔ chū huō sī xià jiāng tián chǎn yāng rén sì chù dǐ jiè yín zi rì yè zài huā jiē liǔ xiàng jiǔ guǎn dǔ fāng mí liàn bù xiǎng huí jiā
料道家中，决然无处出豁，私下将田产央人四处抵借银子，日夜在花街柳巷，酒馆赌坊迷恋，不想回家。
fāng shì chá tīng de shí kǒng pà zài wài xué chū xiē bù hǎo shì lái zhǐ de gào zhī guò shàn
方氏察听得实，恐怕在外学出些不好事来，只得告知过善。
guò shàn dà jīng dào wǒ zhī dào zhè chù shēng hái duǒ zài fáng lǐ yuán lái yòu chū qù le
过善大惊道：“我只道这畜生还躲在房里，元来又出去了！
mán yuàn fāng shì dào niáng zǐ zhè chù shēng chū chū qù shí hé bù jiù shuō zhí zhì jīn rì fāng yán
”埋怨方氏道：“娘子，这畜生初出去时，何不就说，直至今日方言？
fāng shì dào yīn jiàn gōng gōng dǎ de lì hài gù bù gǎn shuō
”方氏道：“因见公公打得利害，故不敢说。
guò shàn dào zhè yàng bú xiào zǐ dǎ sǐ bà le yào tā hé yòng
”过善道：“这样不肖子，打死罢了，要他何用！
dāng xià biàn chāi rén sì xià xún mì
”当下便差人四下寻觅。
shū r gū sǎo èr rén fǎn tì tā dān zhe chóu dàn zi jiāng gùn bàng zhī lèi yù xiān dōu cáng guò le
淑儿姑嫂二人，反替他担着愁担子，将棍棒之类，预先都藏过了。
zǎo yǒu rén bào zhī guò qiān
早有人报知过迁。
guò qiān liàng de cǐ fān guī jiā bì rán suǒ jìn bù néng chū lái suǒ xìng mò guī ba suì qǐng zhe jì zhě cáng zài xián hàn rén jiā qǔ lè
过迁量得此番归家，必然锁禁，不能出来，索性莫归罢，遂请着妓者藏在闲汉人家取乐。
jué dào yǒu rén xiǎo de jí yòu huàn cháng yī lián zài wài sì wǔ gè yuè
觉道有人晓得，即又换常一连在外四五个月。
zhèi xiē jiā rén men suī rán zhī de xiē fēng shēng nà gè gǎn yǔ xiǎo zhǔ rén zuò yuān jiā
这些家人们虽然知得些风声，那个敢与小主人做冤家！
zhǐ tuī méi chù xún mì
只推没处寻觅。
guò shàn yù jiā qì nǎo xiě yī zhǐ wǔ nì zhuàng zǐ gào zài xiàn lǐ
过善愈加气恼，写一纸忤逆状子，告在县里。
què dé xián hàn men tì guò qiān yá mén shàng xià shǐ fèi yě bù shàng jǐn ná rén
却得闲汉们替过迁衙门上下使费，也不上紧拿人。
cháng yán dào shuǐ píng bù bō rén píng bù yán
常言道：“水平不波，人平不言。
zhè bān xián hàn tì guò qiān yá mén dǎ diǎn shǐ qián yì shì yǒu suǒ lì ér wèi zhī
”这班闲汉替过迁衙门打点使钱，亦是有所利而为之。
ruò shì de lì jūn fēn dào yě hé qí guāng ér tóng qí chén le
若是得利均分，到也和其光而同其尘了。
yīn yǒu shǒu chí jiǎo màn de yǎn kàn bié rén zhuàn qián xīn zhōng bù fèn què qù guò lǎo miàn qián bān zuǐ shuō lìng láng yǔ mǒu rén mǒu rén wǎng lái zěn yàng piáo dǔ jiāng tián chǎn yǔ mǒu chù dǐ yín duō shǎo suàn lái gòng jiè yǒu sān qiān yín zi
因有手迟脚慢的，眼看别人赚钱，心中不忿，却去过老面前搬嘴，说：“令郎与某人某人往来，怎样嫖赌，将田产与某处抵银多少，算来共借有三千银子。
bǎ nà lǎo ér xià de miàn rú tǔ sè xiǎng dào chù shēng nèn bān dà dǎn rú cǐ huā fèi néng xiāo jǐ shí
”把那老儿吓得面如土色，想道：“畜生恁般大胆，如此花费，能消几时！
zài guò yī èr nián lián wǒ shēn zi yě shì bié rén de le
再过一二年，连我身子也是别人的了。
wèn dào rú jīn zhè chù shēng zài nà lǐ
”问道：“如今这畜生在那里？
qí rén dào jiàn zài dōng mén wài sān lǐ qiáo běi tù xià lǎo wáng sān jiā
”其人道：“见在东门外三里桥北堍下老王三家。
tā qián mén shì bù kāi de jìn le xiǎo xiàng zhōng jiān yǒu gè xiǎo xiǎo zhú yuán biàn shì tā hòu mén
他前门是不开的，进了小巷，中间有个小小竹园，便是他后门。
nèi yǒu máo tíng sān jiān cǐ nǎi lìng láng ān dùn zhī suǒ
内有茅亭三间，此乃令郎安顿之所。
guò shàn dé le xià luò huàn le wǔ liù gè jiā rén gēn suí yī jìng chū dōng mén dào sān lǐ qiáo fēn fù zhòng rén zài qiáo xià cì hou mò yào jīng zǒu le nà chù shēng
过善得了下落，唤了五六个家人跟随，一径出东门，到三里桥，分付众人，在桥下伺候：“莫要惊走了那畜生。
dài wǒ huàn nǐ men shí biàn yī qí shàng qián
待我唤你们时，便一齐上前。
yě shì zhè rì hé dāng yǒu shì guò qiān qià hǎo hé yī gè péng yǒu shuō huà bù jué sòng chū yuán mén zuò bié guò le fāng yù zhuǎn shēn hū tīng de bèi hòu yāo he yī shēng chù shēng nà lǐ zǒu
”也是这日合当有事，过迁恰好和一个朋友说话，不觉送出园门，作别过了，方欲转身，忽听得背后吆喝一声：“畜生那里走？
guò qiān huí tóu yī kàn yuán lái shì fù qīn hu de shuāng jiǎo jù ruǎn cùn bù yě yí bù dòng
”过迁回头一看，原来是父亲，唬得双脚俱软，寸步也移不动。
shuō shí chí nà shí kuài guò shàn gǎn shàng yī bù bù yóu fēn shuō zài dì xià jiǎn qǐ yí kuài dà shí kuài kǒu lǐ hèn zhe yī shēng zhào guò qiān dǐng mén bò jiāng qù huài là yī shēng xiǎng zhī dào zhè chù shēng jīn fān xìng mìng xiū yǐ
说时迟，那时快，过善赶上一步，不由分说，在地下拣起一块大石块，口里恨着一声，照过迁顶门擘将去，咶剌一声响，只道这畜生今番性命休矣。
zhèng shì dì fǔ hū zēng bù xiào guǐ rén jiān yǐ shǎo bài jiā jīng
正是：地府忽增不肖鬼，人间已少败家精。
zhè yī shēng zhī dào dǎ suì tiān líng gài le
这一声，只道打碎天灵盖了。
bù xiǎng guò qiān hòu shēng yǎn kuài jiàn fù qīn lái de xiōng è gāng dǎ xià shí jiù bàng biān yī shǎn
不想过迁后生眼快，见父亲来得凶恶，刚打下时，就傍边一闪。
nà shí kuài qià qià zhōng zài cè biān yī duī luàn zhuān shàng dǎ de zhuān tóu luàn gǔn xià lái
那石块恰恰中在侧边一堆乱砖上，打得砖头乱滚下来。
guò qiān wàng zhe xiàng kǒu biàn pǎo
过迁望着巷口便跑。
bù xiǎng qù de lì měng fǎn bǎ guò shàn chōng dào
不想去得力猛，反把过善冲倒。
guò shàn pá qǐ shēn lái yī tóu gǎn yī tóu hǎn dào shā diē de nì zéi zǒu le
过善爬起身来，一头赶，一头喊道：“杀爹的逆贼走了！
kuài xiē ná zhù
快些拿住！
zhòng jiā rén tīng de jiā zhǎng shēng huàn dōu zǒu lǒng lái kàn shí guò qiān yǐ zì qù de hǎo yuǎn
”众家人听得家长声唤，都走拢来看时，过迁已自去得好远。
guò shàn qì dé yī jù huà yě shuō bu chū zhǐ jiào kuài gǎn gǎn zhe de yǒu shǎng
过善气得一句话也说不出，只叫快赶，赶着的有赏。
zhòng rén lǐng mìng fēn tóu zhuī gǎn xiǎo guān rén
众人领命，分头追赶小官人。
guò shàn dú zì gě qì fèn fèn dì zuò zài qiáo shàng yuē yǒu liǎng gè shí chén bú jiàn huí bào
过善独自个气忿忿地坐在桥上，约有两个时辰，不见回报。
tiān sè jiāng wǎn zhǐ de rěn zhe qì yí bù bù ái dào jiā lǐ
天色将晚，只得忍着气，一步步挨到家里。
shū nǚ jiàn fù qīn yú nù wèi xī yǐ cāi zháo bā jiǔ shàng qián wèn qí yuán gù
淑女见父亲余怒未息，已猜着八九，上前问其缘故。
guò shàn xì xì gào shuō rú cǐ rú cǐ
过善细细告说如此如此。
shū nǚ hán lèi quàn dào diē diē nián guò wǔ xún yòu wú qī nán bā nǚ zhǐ yǒu zhè diǎn gǔ xuè
淑女含泪劝道：“爹爹年过五旬，又无七男八女，只有这点骨血。
zǒng suī bù xiào dàn kě jiào huì hé rěn xià cǐ dú shǒu
总虽不肖，但可教诲，何忍下此毒手！
shì lái xìng xǐ tā duǒ shǎn de kuài bù zhì shāng shēn
适来幸喜他躲闪得快，不致伤身。
tǎng yǒu shī cuò qǐ bù fù zōng jué sì
倘有失错，岂不复宗绝祀！
diē diē jīn hòu duàn bù kě rú cǐ
爹爹，今后断不可如此！
guò shàn yǎo yá qiè chǐ hèn dào wǒ biàn wèi wú sì zhī guǐ yě bà
”过善咬牙切齿恨道：“我便为无祀之鬼也罢！
zhè chù shēng dìng rán ráo tā bù dé
这畜生定然饶他不得！
bù tí shū nǚ kǔ quàn fù qīn qiě shuō guò qiān dé le xìng mìng bù lùn gāo dī zhǐ wàng xiǎo lù luàn pǎo
不题淑女苦劝父亲，且说过迁得了性命，不论高低，只望小路乱跑。
zhèng xíng jiān bèi hòu èr rén fēi yě sì gǎn lái yī bǎ chě zhù dìng yào xiǎo guān rén tóng huí
正行间，背后二人飞也似赶来，一把扯住，定要小官人同回。
nǐ dào zhè èr rén shì shuí
你道这二人是谁？
nǎi guò shàn jiā lǐ yì pū xiǎo sān xiǎo sì xiōng dì
乃过善家里义仆小三、小四兄弟。
liǎng gè lǐng zhe lǎo zhǔ zhī mìng zuò yí lù r zhuī gǎn xiǎo guān rén
两个领着老主之命，做一路儿追赶小官人。
qià hǎo zài cǐ yù jiàn
恰好在此遇见。
guò qiān zuó tuō bù kāi xīn zhōng fèn nù tí qǐ quán tou zhào zhe xiǎo sì xīn wō lǐ biàn dǎ
过迁捽脱不开，心中忿怒，提起拳头，照着小四心窝里便打。
xiǎo sì zhe le quán zhǐ jiào dé yī shēng ā yā
小四着了拳，只叫得一声“阿呀”！
yǎng hòu biàn dào gèng bù zuò shēng
仰后便倒，更不做声。
xiǎo sān jiàn xiōng dì diē mèn zài dì zhī dào sǐ le gāo shēng jiào qǐ qū lái niǔ zhù xiǎo guān rén sǐ yě bù fàng
小三见兄弟跌闷在地，只道死了，高声叫起屈来，扭住小官人死也不放。
shì dào qí jiān guò qiān yě méi yǒu zhǔ yì
事到其间，过迁也没有主意。
zuǒ yòu shì gè zuǒ yòu bú shì tā biàn shì wǒ yī fà bìng le mìng ba
“左右是个左右，不是他，便是我，一发并了命罢。
niē qǐ liǎng gè quán tou méi tóu méi nǎo luàn dǎ jiāng lái
”捏起两个拳头，没头没脑，乱打将来。
tā céng xué gè quán fǎ pō yǒu xiē shǒu jiǎo
他曾学个拳法，颇有些手脚。
xiǎo sān rú hé zhāo jià de zhù zhǐ de fàng tā zǒu le
小三如何招架得住，只得放他走了。
huí shēn kàn xiǎo sì shí yǐ zì sū xǐng
回身看小四时，已自苏醒。
xiǎo sān fú tā qǐ lái jiù jìn chù tǎo xiē tāng shuǐ yǔ tā chī le
小三扶他起来，就近处讨些汤水，与他吃了。
liǎng gè yī tóng huí jiā bào yǔ jiā zhǔ
两个一同回家，报与家主。
bié gè jiā rén gǎn bù zháo de yě dōu huí le
别个家人赶不着的，也都回了。
guò shàn zhǐ shì tàn qì bù zài huà xià
过善只是叹气，不在话下。
qiě shuō guò qiān yī tóu zǒu yī tóu xiǎng fù qīn bù huái hào yì le
且说过迁一头走，一头想：“父亲不怀好意了。
jiàn jīn xiàn lǐ gào xià wǔ nì rú jīn yòu dǎ sǐ xiǎo sì zuì shàng jiā zuì
见今县里告下忤逆，如今又打死小四，罪上加罪。
zhè tiáo xìng mìng xiū yǐ
这条性命休矣！
chèn shēn biān hái cún de sān sì liǎng yín zi kě zuò pán chán qiě wǎng yuǎn wài táo mìng zài zuò qū chǔ
称身边还存得三四两银子，可做盘缠，且往远外逃命，再作区处。
suàn jì yǐ dìng lián yè bēn zǒu
”算计已定，连夜奔走。
zhèng shì máng máng rú sàng jiā zhī gǒu jí jí rú lòu wǎng zhī yú
正是：忙忙如丧家之狗，急急如漏网之鱼。
guò qiān qù yǒu bàn nián yǎo wú yīn xìn lǐ zhōng chuán wèi yǐ sǐ
过迁去有半年，杳无音信，里中传为已死。
zhèi xiē bāng xián de yào zì tuō gān xì cuān duō zhài zhǔ jiào rén lái guō jiā qǔ tǎo yín zi ruò bù hái yín yào shōu tián chǎn
这些帮闲的要自脱干系，撺掇债主，教人来过家取讨银子，若不还银，要收田产。
nà zhài zhǔ dōu shì yǒu shì yǒu lì zhī jiā guò shàn bù gǎn chōng zhuàng zhǐ de huǎn cí xiè zhī
那债主都是有势有力之家，过善不敢冲撞，只得缓词谢之。
huí dé yī jiā qù shí jiē jiǎo yòu shì yī jiā lái shuō
回得一家去时，接脚又是一家来说。
mén shàng luò yì bù jué dōu shì tǎo zhài zhī rén
门上络绎不绝，都是讨债之人。
guò shàn suǒ xìng bù chū lái xiāng jiàn
过善索性不出来相见。
gè jiā jiàn bù yīng chéng qí gào zài xiàn lǐ
各家见不应承，齐告在县里。
chāi rén jū lái shěn wèn
差人拘来审问。
xiàn lìng kàn le wén qì duì guò shàn dào zhè dōu shì nǐ ér zi jiè de xū lài bù dé
县令看了文契，对过善道：“这都是你儿子借的，须赖不得！
guò shàn dào nì zǐ bù zūn jiào huì bèi zhè bān xiǎo rén yǐn yòu wèi fēi jiāng jiā yè dàng fèi dài jìn xiàng gào zài tái táo dùn yú wài wèi méng shěn jié
”过善道：“逆子不遵教诲，被这班小人引诱为非，将家业荡费殆尽，向告在台，逃遁于外，未蒙审结。
suǒ cún xiē shǎo zhǐ gōu xiǎo rén sòng zhōng zhī yòng qǐ kě fù yǔ nì zǐ huán zhài
所存些少，止勾小人送终之用，岂可复与逆子还债！
kuàng zi zhài yì wú fù hái zhī lǐ
况子债亦无父还之理。
xiàn lìng xiào dào rǔ shàng bù kěn yǔ zi huán zhài wài rén zěn kěn bǎ yín yǔ rǔ zi bái yòng
”县令笑道：“汝尚不肯与子还债，外人怎肯把银与汝子白用！
qiě yǐn yòu rǔ zi zhě jué fēi fàng zhài zhī rén rú hé lài de
且引诱汝子者，决非放债之人，如何赖得？
zǒng zhī rǔ zi bù xiào mò guài bié rén
总之，汝子不肖，莫怪别人。
dàn fù zài zi bù dé zì zhuān gè jiā tān tú zhòng lì yǔ bài zǐ sī zì lì quàn qí xīn yì shì bù liáng
但父在子不得自专，各家贪图重利，与败子私自立券，其心亦是不良。
jīn zhào qì cháng huán běn yín lì qián wù lùn
今照契偿还本银，利钱勿论。
yín wán zhī rì yuán qì dāng táng xiāo huǐ
银完之日，原契当堂销毁。
jū zhōng rén zhòng zé wèn zuì
居中人重责问罪。
guò shàn bèi guān fǔ duàn le zěn gǎn bù yī zhǐ de zhú yī qīng chǔ xīn zhōng yù jiā tòng hèn
”过善被官府断了，怎敢不依，只得逐一清楚，心中愈加痛恨。
dào yǐ ér zi sǐ zài tā xiāng wéi lè quán wú sī niàn zhī yì
到以儿子死在他乡为乐，全无思念之意。
zhèng shì zhòng tián bù shú bù rú huāng yǎng ér bù xiào bù rú wú
正是：种田不熟不如荒，养儿不肖不如无。
huà xiū fán xù
话休烦絮。
qiě shuō guò shàn nǚ r shū nǚ tiān xìng xiào yǒu xiàng mào duān zhuāng cháng chéng yī shí bā suì shàng wèi xǔ rén
且说过善女儿淑女，天性孝友，相貌端庄，长成一十八岁，尚未许人。
nǐ dào nèn yàng dà fù rén jiā wéi shèn rú cǐ nián jì yóu wèi yì hūn
你道恁样大富人家，为甚如此年纪犹未议婚？
guò shàn zhǐ yīn shì gè ài nǚ yào mì gè gè kuí zhè nǚ xù wèi pèi suǒ yǐ gāo bù chéng dī bù jiù jiǎn zé le duō shǎo zǐ dì méi gè zhōng yì de cuō tuó zhì jīn
过善只因是个爱女，要觅个个喹嗻女婿为配，所以高不成，低不就，拣择了多少子弟，没个中意的，蹉跎至今。
yòu yīn ér zi bù xiào yuè bǎ nǚ ér zhí qián yào zé gè chū rén tóu dì de zhuì rù jiā lái fù tuō jiā shì gù cǐ yù nán qí pèi
又因儿子不肖，越把女儿值钱，要择个出人头地的，赘入家来，付托家事，故此愈难其配。
huà fēn liǎng tóu
话分两头。
què shuō guò shàn lín jìn yǒu yī rén xìng zhāng míng rén shì dài gēng dú jiā pō fù ráo
却说过善邻近有一人，姓张名仁，世代耕读，家颇富饶。
fū qī liǎng kǒu dān shēng yī zi qǔ míng xiào jī shēng de xiàng mào kuí wú rén wù jǐ chǔ shēn tōng jīn gǔ guǎng dú shī shū
夫妻两口，单生一子，取名孝基，生得相貌魁梧，人物济楚，深通今古，广读诗书。
nián fāng èr shí wèi zēng hūn pèi
年方二十，未曾婚配。
zhāng rén zhèng yāng méi rén xún qīn qià hǎo shuō zhì guō jiā
张仁正央媒人寻亲，恰好说至过家。
guò shàn yǐ céng kàn jiàn xiào jī zhè gè fēng yí què yòu mén dāng hù duì xīn zhōng dà xǐ dào de cǐ zi wèi xù wǒ nǚ zhōng shēn yǒu tuō yǐ
过善已曾看见孝基这个丰仪，却又门当户对，心中大喜，道：“得此子为婿，我女终身有托矣！
zhāng rén shì gè dú zǐ běn bù shě de zhuì chū
”张仁是个独子，本不舍得赘出。
yīn guò shàn yāng méi zài sān lái shuō yòu wén qí nǚ shén xián gù cǐ yǔn le
因过善央媒再三来说，又闻其女甚贤，故此允了。
shào bù dé wèn míng nà cǎi diàn yàn chuán shū zhuì rù guō jiā
少不得问名纳彩，奠雁传书，赘入过家。
xiào jī suī rán zhuì zài guō jiā měi rì zǎo wǎn xǐng shì fù mǔ bìng wú shǎo dān fū qī xiāng dài yóu rú bīn kè jìng zhòng guò shàn tóng yú fù mǔ
孝基虽然赘在过家，每日早晚省视父母，并无少担夫妻相待，犹如宾客，敬重过善，同于父母。
yòu qiě wéi rén qiān hòu dài rén jiē wù yī tuán hé qì shàng xià zhī rén wú bù yuè fú
又且为人谦厚，待人接物，一团和气，上下之人，无不悦服。
guò shàn ài zhī rú zi
过善爱之如子。
fán yǒu yí nán shì tǐ tuō tā zhī lǐ kàn qí cái gàn
凡有疑难事体，托他支理，看其材干。
xiào jī tiáo fēn lǐ xī jǐng jǐng yǒu fāng
孝基条分理析，井井有方。
guò shàn yīn cǐ yù jiā huān xǐ
过善因此愈加欢喜。
zhǐ yǒu fāng shì zài fáng sī xiǎng zhàng fū bù zhī zài yú hé chǔ bìng wú xiāo hào wèi zhī sǐ huó cún wáng rì yè bēi shāng bù yǐ
只有方氏在房，思想丈夫，不知在于何处，并无消耗，未知死活存亡，日夜悲伤不已。
guāng yīn rú jiàn zhāng xiào jī zài guō jiā bù jué yòu shì èr nián yǒu yú
光阴如箭，张孝基在过家不觉又是二年有余。
guò shàn hū rán rǎn bìng qiú shén wǎng xiào yòng yào wú gōng
过善忽然染病，求神罔效，用药无功。
fāng shì gū sǎo èr rén zhòu yè shì fèng tāng yào
方氏姑嫂二人，昼夜侍奉汤药。
xiào jī jū zài wài xiāng zōng lǐ zhū shì
孝基居在外厢，综理诸事。
nà lǎo ér jiàn jiàn wēi dǔ zì liào bù qǐ fēn fù nǚ ér zhì jiǔ biàn qǐng lín lǐ qīn qī dào jiā zhǔ cǔn dào liè wèi gāo qīn zài shàng
那老儿渐渐危笃，自料不起，分付女儿治酒，遍请邻里亲戚到家，嘱忖道：“列位高亲在上。
lǎo hàn tuō lài tiān dì zǔ zōng zhèng dé zhèi xiē bó chǎn zhǐ wàng chuán zhū zǐ sūn shì shǒu qí yè
老汉托赖天地祖宗，挣得这些薄产，指望传诸子孙，世守其业。
bù xìng mìng bó shēng cǐ bù xiào nì zéi pò fèi xǔ duō
不幸命薄，生此不肖逆贼，破费许多。
xiàng yǐ qián dùn zài wài wèi zhī sǐ shēng
向已潜遁在外，未知死生。
xìng ěr shàng yǒu yī nǚ hūn pèi dé rén liáo wèi lǎo jǐng
幸尔尚有一女，婚配得人，聊慰老景。
bù xiǎng jīn de zhòng jí bù jiǔ xiè shì
不想今得重疾，不久谢世。
gù tè qǐng liè wèi dào lái zuò gè zhèng míng jiāng suǒ yǒu cái chǎn jǐn chuán fù nǚ fū jiē xù wǒ jiā zōng sì
故特请列位到来，做个证明，将所有财产，尽传付女夫，接续我家宗祀。
jiǔ yǐ xiě xià yí zhǔ fán liè wèi gè shǔ gè huā yā
久已写下遗嘱，烦列位各署个花押。
tǎng huò nì zǐ yóu zài tàn wǒ wáng hòu huí jiā zhēng zhí jìng jiāng cǐ gào sòng guān sī guān fǔ zì rán míng bái
倘或逆子犹在，探我亡后，回家争执，竟将此告送官司，官府自然明白。
suì yú zhěn biān mō chū yí zhǔ jiào jiā rén dì yǔ zhòng rén guān kàn
”遂于枕边摸出遗嘱，教家人递与众人观看。
cǐ shí zhòng rén yí shì zhāng xiào jī jiàn shí shàng wèi kāi yán zhī jiàn zhāng xiào jī shuō dào duō méng yuè fù dà ēn
此时众人疑是张孝基见识，尚未开言，只见张孝基说道：“多蒙岳父大恩。
dàn yuè fù xiàn yǒu zi zài wàn wú cái chǎn fǎn guī wài xìng zhī lǐ
但岳父现有子在，万无财产反归外姓之理。
yǐ xiǎo xù yú jiàn dāng chāi rén sì miàn fǎng mì dà jiù huí lái jiāng jiā yè fù zhī yǐ quán fù zǐ zhī qíng xiǎo xù fū qī zì dāng guī zōng
以小婿愚见，当差人四面访觅大舅回来，将家业付之，以全父子之情，小婿夫妻自当归宗。
shè huò dà jiù shēn yǐ bù xìng shàng yǒu jiù sǎo shǒu jié dāng jiāo yǔ zhǎng guǎn rán hòu fǎng zú zhōng zhī zǐ lì wèi hòu sì
设或大舅身已不幸，尚有舅嫂守节，当交与掌管，然后访族中之子，立为后嗣。
cǐ nǎi zhèng lǐ
此乃正理。
ruò shì xiǎo xù chéng shòu wài rén bì yǒu zhú zǐ ài xù zhī bàng
若是小婿承受，外人必有逐子爱婿之谤。
jiū jiàn què cháo xiǎo xù yì bèi rén tán lùn
鸠僭鹊巢，小婿亦被人谈论。
zhè jué bù gǎn fèng mìng
这决不敢奉命。
shū nǚ yě dào gē ge zhǐ yīn jù pà diē diē zé fá gù duǒ bì zài wài liào bì wú yàng
”淑女也道：“哥哥只因惧怕爹爹责罚，故躲避在外，料必无恙。
zhàng fū nǎi wài xìng zhī rén qǐ gǎn chéng shòu
丈夫乃外姓之人，岂敢承受。
zhòng rén jiàn tā fū qī shuō huà chū yú zhì chéng suì qí shēng shuō dào jīn xù lìng ài zhī yán yì shì yǒu lǐ
众人见他夫妻说话出于至诚，遂齐声说道：“今婿令爱之言，亦似有理。
qiě dài xún fǎng xiǎo guān rén yī nián bàn zǎi dài yǒu de xìn zài zuò qū chǔ
且待寻访小官人，一年半载，待有的信，再作区处。
guò shàn dào xiǎo xù zhī yán bú shì ài wǒ nǎi shì hài wǒ
”过善道：“小婿之言，不是爱我，乃是害我。
zhòng rén dào rú hé shì hài tài gōng
”众人道：“如何是害太公？
guò shàn dào lǎo hàn yī shēng xīn kǔ zhèng dé zhèi xiē jiā shì nì zǐ shì zhī yóu rú fèn tǔ bù shàng bàn nián pò sàn sì qiān yú jīn
”过善道：“老汉一生辛苦，挣得这些家事，逆子视之犹如粪土，不上半年，破散四千余金。
rú cǐ huī huò biàn tóng dòu jiā jì zhǐ rì kě jīng cái chǎn jì jǐn bì zhì biàn mài yíng mù
如此挥霍，便铜斗家计，指日可荆财产既尽，必至变卖茔墓。
nà shí bù wéi lǎo hàn bù néng rù tǔ kǒng zǔ zōng zài tǔ zhī gǔ fǎn bào qì huāng yě yǐ
那时不惟老汉不能入土，恐祖宗在土之骨，反暴弃荒野矣。
xiào jī yòu dào dà jiù xī yīn nián yòu wèi fěi rén yòu huò suǒ zhì
”孝基又道：“大舅昔因年幼，为匪人诱惑所致。
jīn yǐ nián zhǎng yòu yǒu mǒu bèi hǎo yán quàn yù liào bì gǎi guò zì xīn jué bù zhì cǐ
今已年长，又有某辈好言劝喻，料必改过自新，决不至此。
guò shàn dào wèi bì wèi bì
”过善道：“未必，未必！
yǒu wǒ zài rì yán jiā zé fá shàng bù gǎi quān
有我在日，严加责罚，尚不改悛。
wǒ sǐ zhī hòu yòu hé rén de ér jìn zhī
我死之后，又何人得而禁之！
zhòng rén dōu dào yī zhe wǒ men yú jiàn bù ruò jūn fēn le liǎng quán qí měi
”众人都道：“依着我们愚见，不若均分了，两全其美。
lìng láng huí shí yě méi de huà shuō
令郎回时，也没得话说。
guò shàn zhǐ shì bù xǔ
”过善只是不许。
xiào jī fū fù zài sān kǔ cí guò shàn dà nù dào rǔ yì xiào nì zǐ yào ōu sǐ wǒ me
孝基夫妇再三苦辞，过善大怒道：“汝亦效逆子要殴死我么？
zhòng rén jiàn tā fā è nǎi duì xiào jī dào lìng yuè zhí yì rú cǐ bù bì cí le
”众人见他发恶，乃对孝基道：“令岳执意如此，不必辞了。
suì jiāng yí zhǔ gè xiě le huā yā dì yǔ guò lǎo
”遂将遗嘱各写了花押，递与过老。
shū nǚ yòu dào diē diē jiā cái jǐn fù yǔ wǒ fū fù sǎo sǎo dāng zhì yú hé de
淑女又道：“爹爹家财尽付与我夫妇，嫂嫂当置于何地？
guò shàn dào wǒ yǐ liào lǐ zài cǐ bù xiāo nǐ lǜ
”过善道：“我已料理在此，不消你虑。
jiāng yí zhǔ fù guò xiào jī xiào jī fū fù qì bài ér shòu
”将遗嘱付过孝基，孝基夫妇泣拜而受。
guò shàn yòu mō chū èr zhǐ niē zài shǒu zhōng qǐng guò fāng zhǎng zhě jìn qián shuō dào nì zǐ bù xiào zhì lìng ài shī qí suǒ tiān lǎo hàn xīn shí bù ān
过善又摸出二纸捏在手中，请过方长者近前，说道：“逆子不肖，致令爱失其所天，老汉心实不安。
dàn dān wù zài cǐ zhōng wèi bù liǎo
但耽误在此，终为不了。
lǎo hàn yǐ xiě yī zhí zhào yú cǐ fù yǔ lìng ài
老汉已写一执照于此，付与令爱。
lǎo hàn wáng hòu fán qìng jia yǐn huí lìng xuǎn liáng pèi
老汉亡后，烦亲家引回，另选良配。
wàn yī nì zǐ huí lái yǒu yán zhí cǐ fù guān sù lǐ
万一逆子回来有言，执此赴官诉理。
wài yǒu tián bǎi mǔ yǐ cháng nì zǐ suǒ fèi zhuāng lián
外有田百亩，以偿逆子所费妆奁。
dào ba jiāng èr zhǐ dì yǔ
”道罢，将二纸递与。
fāng zhǎng zhě yě bù lái jiē dá dào xiǎo nǚ jì guī lìng láng nǎi qìng jia jiā shì yǐ yǔ lǎo fū wú gān
方长者也不来接，答道：“小女既归令郎，乃亲家家事，已与老夫无干。
kuàng hán mén cóng wú èr jià zhī nǚ fēi lǎo fū suǒ yuàn wén qìng jia qǐng wù kāi kǒu
况寒门从无二嫁之女，非老夫所愿闻，亲家请勿开口。
dào ba wǎng wài jiù zǒu
道罢，往外就走。
xiào jī kǔ liú bù zhù
孝基苦留不祝
guò shàn hū xí fù chū lái shuō zhī fāng shì dà kū dào qiè wén fù rén zhī yì cóng yī ér zhōng
过善呼媳妇出来说知，方氏大哭道：“妾闻妇人之义，从一而终。
fu sǐ ér jià zhì zhě chǐ wèi
夫死而嫁，志者耻为。
hé kuàng qiè fu shàng zài qǐ kě wèi cǐ gǒu zhì zhī shì
何况妾夫尚在，岂可为此狗彘之事！
guò shàn yòu dào nì zǐ zǒng zài zhè děng bù xiào shǒu zhī hé yì
”过善又道：“逆子总在，这等不肖，守之何益！
fāng shì dào qiè fu suī bù xiào qiè zhì bù kě gǎi
”方氏道：“妾夫虽不肖，妾志不可改。
bì yù duó qiè zhī zhì yǒu sǐ ér yǐ
必欲夺妾之志，有死而已。
guò shàn dào nǐ yǒu cǐ zhì qì gù shì hǎo shì
过善道：“你有此志气，固是好事。
dàn wǒ wáng hòu jiā chǎn yǐ fù nǚ fū zhǎng guǎn
但我亡后，家产已付女夫掌管。
nǐ jū yú cǐ xū bù wěn biàn
你居于此，须不稳便。
shū nǚ dào diē diē sǎo sǎo jì kěn shǒu jié jiā yè zì rán gāi tā chéng shòu
”淑女道：“爹爹，嫂嫂既肯守节，家业自然该他承受。
hái ér guī yú fū jiā cái shì zhèng lǐ
孩儿归于夫家，才是正理。
fāng shì dào gū niáng wǒ yòu wú zǐ sì yào zhèi xiē jiā cái hé yòng
”方氏道：“姑娘，我又无子嗣，要这些家财何用！
gōng gōng jì yǒu tián bǎi mǔ yǔ wǒ dāng guī mǔ jiā yǐ shàn cǐ shēng
公公既有田百亩与我，当归母家，以赡此生。
jí zhàng fū huí jiā yì kě dù rì
即丈夫回家，亦可度日。
zhòng rén qí shēng chēng hǎo
”众人齐声称好。
guò shàn dào xí fù nǐ yǔ guò mén zhēng qì zhè bǎi mǔ tián shàng shǎo zài zēng tián èr bǎi mǔ yín zi èr bǎi liǎng yǔ nǐ zhōng shēn shòu yòng
过善道：“媳妇，你与过门争气，这百亩田尚少，再增田二百亩，银子二百两，与你终身受用。
fāng shì hán lèi bài xiè
”方氏含泪拜谢。
fēn bō yǐ dìng guò shàn jiào nǚ xù liú qīn qī lín lǐ yú táng zhōng yǐn jiǔ zhì wǎn fāng sàn
分拨已定，过善教女婿留亲戚邻里于堂中饮酒，至晚方散。
nà guò shàn běn lái bìng shì yǐ yǒu bā jiǔ fēn le què yòu miǎn qiǎng liào lǐ zhè shì
那过善本来病势已有八九分了，却又勉强料理这事。
hóu cháng qì duǎn fèi shé láo chún láo lù zhè bàn rì dào wǎn shàng yù jiā chén zhòng
喉长气短，费舌劳唇，劳碌这半日，到晚上愈加沉重。
nǚ ér xí fù shǒu zài chuáng biān tí tí kū kū
女儿、媳妇守在床边，啼啼哭哭。
zhāng xiào jī bèi bàn hòu shì zǎo yǐ tíng dāng
张孝基备办后事，早已停当。
yòu guò shù rì wū hū āi zāi
又过数日，呜呼哀哉！
zhèng shì sān cùn qì zài qiān bān yòng yī dàn wú cháng wàn shì xiū
正是：三寸气在千般用，一旦无常万事休。
nǚ ér xí fù dōu kū de hūn mí jǐ cì
女儿媳妇都哭得昏迷几次。
zhāng xiào jī yě shí fēn āi tòng
张孝基也十分哀痛。
yī qīn guān guǒ jí qí huá měi
衣衾棺椁，极其华美。
qī shí zhī zhōng kāi sàng shòu diào yán qǐng sēng dào xiū zuò hǎo shì yǐ zī míng fú
七十之中，开丧受吊，延请僧道，修做好事，以资冥福。
zé xuǎn jí rì zàng yú zǔ yíng
择选吉日，葬于祖茔。
měi shì wù cóng fēng hòu
每事务从丰厚。
bìn zàng zhī hòu fāng shì shōu shí guī yú mǔ jiā
殡葬之后，方氏收拾，归于母家。
gū sǎo bù rěn fēn shě dà kū ér bié bù zài huà xià
姑嫂不忍分舍，大哭而别，不在话下。
qiě shuō zhāng xiào jī jiāng zhàng rén suǒ yí jiā chǎn qián cái mǐ gǔ yī yī dēng jì zhàng bù yòu chāi rén gè chù fǎng wèn guò qiān bìng wú zōng yǐng
且说张孝基将丈人所遗家产钱财米谷，一一登记账簿，又差人各处访问过迁，并无踪影。
shí guāng shì jiàn suì yuè rú liú shū hū biàn guò wǔ nián
时光似箭，岁月如流，倏忽便过五年。
nà shí zhāng xiào jī shēng xià liǎng gè ér zi mén shǒu tiān gè jiě dàng pù r yòng gè zhǔ guǎn zǒng qí chū rù
那时张孝基生下两个儿子，门首添个解当铺儿，用个主管，总其出入。
jiā shì bǐ guò shàn shǒu nèi yòu zēng jǐ bèi
家事比过善手内，又增几倍。
huà xiū fán xù
话休烦絮。
yī rì zhāng xiào jī yǒu shì lái dào chén liú jùn zhōng jiè gè yù suǒ zhù xià
一日张孝基有事来到陈留郡中，借个寓所住下。
ǒu tóng jiā rén dào gè chù yóu wán
偶同家人到各处游玩。
mò hòu lái zhì shì shàng zhī jiàn gè yǒu bìng qǐ gài zuò zài yī rén jiā yán xià
末后来至市上，只见个有病乞丐，坐在一人家檐下。
nà rén jiā qū zhú tā qǐ shēn
那人家驱逐他起身。
zhāng xiào jī xīn zhōng bù rěn jiào jiā rén zhū xìn shě yǔ tā jǐ gè qián chāo
张孝基心中不忍，教家人朱信舍与他几个钱钞。
nà zhū xìn yuán shì guō jiā lǎo pú jí huì jiàn mào biàn sè suí jī yìng biàn shì gè líng lì rén ér
那朱信原是过家老仆，极会鉴貌辨色，随机应变，是个伶俐人儿。
dāng xià qǔ qián dì yǔ zhè qǐ gài bǎ yǎn guān kàn chī le yī jīng jí máng gǎn lái duì zhāng xiào jī shuō dào guān rén xiàng lái xún fǎng xiǎo guān rén xià luò
当下取钱递与这乞丐，把眼观看，吃了一惊，急忙赶来，对张孝基说道：“官人向来寻访小官人下落。
shì lái gài zhě miàn mào hǎo shēng sī xiàng
适来丐者，面貌好生厮像。
zhāng xiào jī biàn dìng le jiǎo fēn cǔn dào nǐ zài qù xì kàn
”张孝基便定了脚，分忖道：“你再去细看。
ruò guǒ shì tā bì rán rèn de nǐ
若果是他，必然认得你。
qiě mò shuō wǒ shì nǐ jiā nǚ xù tài gōng chǎn yè dōu guī yú wǒ
且莫说我是你家女婿，太公产业都归于我。
zhǐ shuō jiā yǐ pò sàn wǒ nǎi shì nǐ xīn zhǔ rén kàn tā rú hé duì dá rán hòu nǐ biàn yǐn tā lái xiāng jiàn wǒ zì yǒu chǔ
只说家已破散，我乃是你新主人，看他如何对答，然后你便引他来相见，我自有处。
zhū xìn dé le yán yǔ fù shēn zhuàn qù jiàn tā zhèng dī zhe tóu bǎ qián xì zài yī gēn yī dài shàng cáng rù yāo lǐ
朱信得了言语，复身转去，见他正低着头，把钱系在一根衣带上，藏入腰里。
zhū xìn zǐ xì yī kàn gèng wú yí huò
朱信仔细一看，更无疑惑。
nà gài zhě qǐ xiān shě qián yǔ tā shí qí xīn quán zài qián shàng nà gè lái kàn shě qián de shì shuí
那丐者起先舍钱与他时，其心全在钱上，那个来看舍钱的是谁。
zhè cì zhū xìn qù kàn shí tā yǐ bǎ qián cáng guò yě jǔ qǐ yǎn lái rèn de shì zì jiā jiā rén bù jué shī shēng jiào dào zhū xìn nǐ tóng shuí zài zhè lǐ
这次朱信去看时，他已把钱藏过，也举起眼来，认得是自家家人，不觉失声叫道：“朱信，你同谁在这里？
zhū xìn biàn dào xiǎo guān rén nǐ rú hé liú luò zhì cǐ
”朱信便道：“小官人，你如何流落至此？
guò qiān qì dào zì cóng nà rì táo bèn chū mén yù yào yāng rén lái quàn jiě diē diē bù xiǎng lù shàng qià yù zhe xiǎo sān xiǎo sì xiōng dì liǎng gè lán zǔ zhù le wù yào tuō wǒ huí jiā
”过迁泣道：“自从那日逃奔出门，欲要央人来劝解爹爹，不想路上恰遇着小三、小四兄弟两个拦阻住了，务要拖我回家。
wǒ xiǎng diē diē zhèng zài shèng nù zhī shí zhè fān ruò huí xìng mìng jué rán nán huó
我想爹爹正在盛怒之时，这番若回，性命决然难活。
cōng máng zhī jì yī quán dǎ qù bù yì xiǎo sì diē dǎo biàn sǐ
匆忙之际，一拳打去，不意小四跌倒便死。
xīn zhōng hài pà lián yè táo mìng bēn le jǐ rì fāng dào zhè lǐ
心中害怕，连夜逃命，奔了几日，方到这里。
zài kè diàn zhōng xiē le jǐ shí bǎ shēn biān yín liǎng chī jǐn bèi tā gǎn jiāng chū lái wú kě nài hé zhǐ de qiú qǐ dù mìng
在客店中歇了几时，把身边银两吃尽，被他赶将出来，无可奈何，只得求乞度命。
rì yè sī jiā méi chù tǎo gè xìn xī tiān xìng jīn rì yù nǐ
日夜思家，没处讨个信息，天幸今日遇你。
kě shí duì wǒ shuō nà rì xiǎo sì sǐ le diē diē yǒu hé huà shuō
可实对我说，那日小四死了，爹爹有何话说？
zhū xìn dào xiǎo sì dāng shí xǐng le zhuàn lái bù céng de sǐ
”朱信道：“小四当时醒了转来，不曾得死。
tài gōng yǐ qù shì wǔ nián yǐ
太公已去世五年矣。
guò qiān jiàn shuō fù qīn yǐ sǐ jiào shēng kǔ yě
过迁见说父亲已死，叫声：“苦也！
wàng xià biàn dào
”望下便倒。
zhū xìn shàng qián fú qǐ hóu zhōng gěng yè kū bù chū shēng
朱信上前扶起，喉中哽咽，哭不出声。
wū wū le hǎo yī huí fāng cái fàng shēng dà kū dào wǒ zhǐ wàng huí jiā yāng rén qiú gào shōu liú yī yuán fù zǐ xiāng jù shuí xiǎng yǐ bù zài le
呜呜了好一回，方才放声大哭道：“我指望回家，央人求告收留，依原父子相聚，谁想已不在了！
bēi shēng cǎn qiē zhū xìn yì bù jué duò lèi
”悲声惨切，朱信亦不觉堕泪。
kū le yī huí nǎi wèn dào diē diē jì gù zhèi xiē jiā sī shì shuí zhǎng guǎn
哭了一回，乃问道：“爹爹既故，这些家私是谁掌管？
zhū xìn dào tài gōng wèi wáng zhī qián xiǎo guān rén suǒ jiè zhèi xiē zhài zhǔ qí lái qǔ suǒ
”朱信道：“太公未亡之前，小官人所借这些债主，齐来取索。
tài gōng bù kěn chéng rèn bèi gào guān sī
太公不肯承认，被告官司。
yá mén zhōng yòng liǎo wú shù yín zi
衙门中用了无数银子。
jí zhì shěn wèn yī yī duàn huán tián chǎn yǐ qù dà bàn
及至审问，一一断还，田产已去大半。
xiǎo niáng zǐ chū jià zhuāng lián yòu qù le hǎo xiē
小娘子出嫁，妆奁又去了好些。
tài gōng lín zhōng shí hèn xiǎo guān rén bù xué hǎo jìn shù fēn sǎn qīn qī
太公临终时，恨小官人不学好，尽数分散亲戚。
cún xià xiē shǎo tài gōng sǐ hòu jiā wú zhèng zhǔ tóng pú děng bèi yī dùn luàn qiǎng fēn háo bù liú
存下些少，太公死后，家无正主，童仆等辈，一顿乱抢，分毫不留。
zhǐ cún zhù zhái mài yǔ wǒ xīn zhǔ rén zhāng dà guān rén bǎ lái sàng zhōng bìn zàng zhī yòng
止存住宅，卖与我新主人张大官人，把来丧中殡葬之用。
rú jīn cùn tǔ jù wú le
如今寸土俱无了。
guò qiān jiàn shuō yòu kū qǐ lái dào wǒ zhī dào jiā yè hái zài rú jīn zhēng zhá xìng mìng huí qù xué hǎo wéi rén bù liào pò fèi zhì cǐ
”过迁见说，又哭起来道：“我只道家业还在，如今挣扎性命回去，学好为人，不料破费至此！
yòu wèn dào jiā chǎn biàn wú le wǒ hún jiā què zài hé chǔ
”又问道：“家产便无了，我浑家却在何处？
mèi zǐ jià yú nà jiā
妹子嫁于那家？
zhū xìn dào xiǎo niáng zǐ jiù jià zài jìn chù rén jiā dà sǎo dào bù hǎo shuō
”朱信道：“小娘子就嫁在近处人家，大嫂到不好说。
guò qiān dào què shì wèi hé
”过迁道：“却是为何？
zhū xìn dào tài gōng yīn jiǔ bú jiàn xiǎo guān rén xiāo xī zhī dào yǐ gù sòng guī mǔ jiā lìng tā gǎi jià
”朱信道：“太公因久不见小官人消息，只道已故，送归母家，令他改嫁。
guò qiān dào kě xiǎo de jià yě bù céng
”过迁道：“可晓得嫁也不曾？
zhū xìn dào lǎo nú wèi tóu le xīn zhǔ rén bù shí chà wǎng yuǎn chù zài jiā rì shǎo bù céng xì wèn xiǎng shì yǐ jià qù le
”朱信道：“老奴为投了新主人，不时差往远处，在家日少，不曾细问，想是已嫁去了。
guò qiān fǔ yīng dà tòng dào zhǐ wèi wǒ yī shēn bù xiào jiā pò rén wáng cái wèi tā rén suǒ yǒu qī wèi tā rén suǒ de chéng tiān dì jiān yī dà zuì rén yě
过迁抚膺大恸道：“只为我一身不肖，家破人亡，财为他人所有，妻为他人所得，诚天地间一大罪人也！
yào zhè gǒu mìng hé yòng bù rú sǐ xiū
要这狗命何用，不如死休！
wàng zhe jiē yán shí shàng biàn yào zhuàng sǐ
”望着阶沿石上便要撞死。
zhū xìn yī bǎ chě zhù dào xiǎo guān rén lóu yǐ shàng qiě tān shēng rú hé zhè děng duǎn jiàn
朱信一把扯住道：“小官人，蝼蚁尚且贪生，如何这等短见！
guò qiān dào xī nián hái xiǎng yǒu guī xiāng de rì zi gù rěn chǐ tōu shēng
”过迁道：“昔年还想有归乡的日子，故忍耻偷生。
jīn yǐ wú jiā kě guī bù rú zǎo xiē sǐ le shěng de zài cǐ chū chǒu
今已无家可归，不如早些死了，省得在此出丑。
zhū xìn dào hǎo sǐ bù rú è huó
”朱信道：“好死不如恶活！
bù kě rú cǐ
不可如此。
lǎo nú xīn zhǔ rén zuò rén shén hǎo dài wǒ yǐn qù xiāng jiàn qiú tā dài huí xiāng lǐ
老奴新主人做人甚好，待我引去相见，求他带回乡里。
tǎng yǒu yòng de zháo nǐ zhī chù jiù zài tā jiā ān shēn lì mìng dào lǎo lái huán yǒu gè jié guǒ
倘有用得着你之处，就在他家安身立命，到老来还有个结果。
ruò sǐ zài zhè lǐ yǒu shuí shōu qǔ nǐ de shī hái
若死在这里，有谁收取你的尸骸？
què bù wǎng le zhè yī sǐ
却不枉了这一死！
guò qiān chén yín le yī huí dào nǐ huà dào shuō de shì
”过迁沉吟了一回道：“你话到说得是。
dàn xiū rén zi zěn hǎo qù xiāng jiàn
但羞人子，怎好去相见？
wàn yī bù liú fǎn qián shé zhè fān miàn pí
万一不留，反干折这番面皮。
zhū xìn dào zhì cǐ dì wèi huán gù de shén me xiū chǐ
”朱信道：“至此地位，还顾得什么羞耻！
guò qiān dào jì rú cǐ bú yào shuō chū wǒ zhēn xìng míng lái zhǐ shuō shì nǐ de qīn qi ba
过迁道：“既如此，不要说出我真姓名来，只说是你的亲戚罢。
zhū xìn dào shì cái wǒ xiān jiǎng guò le zěn hǎo gǎi de
朱信道：“适才我先讲过了，怎好改得？
dāng xià guò qiān wú nài zhǐ de bǎ shēn shàng pò yī shang zhěng yī zhěng suí zhū xìn ér lái
”当下过迁无奈，只得把身上破衣裳整一整，随朱信而来。
zhāng xiào jī yuǎn yuǎn zhàn zài rén jiā wū xià wàng jiàn tā tí kū zhè yī duàn guāng jǐng jué dào tā yǒu ào huǐ zhī niàn bù shèng tàn xī
张孝基远远站在人家屋下，望见他啼哭这一段光景，觉道他有懊悔之念，不胜叹息。
guò qiān zǒu jìn xiào jī shēn biān dī zhe tóu zhàn xià
过迁走近孝基身边，低着头站下。
zhū xìn xiān shuō dào gào guān rén zhèng shì lǎo nú jiù rì xiǎo zhǔ rén yīn táo nàn chū lái liú luò zài cǐ
朱信先说道：“告官人，正是老奴旧日小主人，因逃难出来，流落在此。
qiú guān rén liú tā zé gè
求官人留他则个。
biàn jiào dào guò lái jiàn le guān rén
”便叫道：“过来见了官人。
guò qiān shàng qián yù yào zuō yī qù chě nà xiù zi què dōu zhǐ yǒu de bàn jié yòu shì pò dì zuǒ chě yě gài bù lái shǒu yòu chě yě zhē bù zhe bì zhǐ de chāo zhuó shǒu chàng gè rě
过迁上前欲要作揖，去扯那袖子，却都只有得半截，又是破的，左扯也盖不来手，右扯也遮不着臂，只得抄着手，唱个喏。
zhāng xiào jī kàn le yù jiā kě lián yīn shì jiù zǐ bù hǎo shòu tā de lǐ hái le gè bàn lǐ nǎi dào āi
张孝基看了，愈加可怜，因是舅子，不好受他的礼，还了个半礼，乃道：“嗳！
nǐ shì gè hǎo rén jiā zǐ xī zěn me dào zhè děng tián dì
你是个好人家子息，怎么到这等田地？
dàn shōu liú nǐ huí qù méi yǒu yòng chǔ què zěn hǎo
但收留你回去，没有用处，却怎好？
zhū xìn dào gào guān rén suí fēn hú luàn liú tā ba
”朱信道：“告官人，随分胡乱留他罢！
zhāng xiào jī dào nǐ kě huì guàn yuán me
”张孝基道：“你可会灌园么？
guò qiān dào xiǎo rén suī rán bú huì qíng yuàn yòng xīn qù xué
”过迁道：“小人虽然不会，情愿用心去学。
zhāng xiào jī dào zhǐ pà nǐ shì shòu yòng de rén rú hé chī de nèn yàng xīn kǔ
”张孝基道：“只怕你是受用的人，如何吃得恁样辛苦？
guò qiān dào xiǎo rén dào cǐ dì wèi rú hé gǎn cí xīn kǔ
”过迁道：“小人到此地位，如何敢辞辛苦！
zhāng xiào jī dào zhè yě bà
”张孝基道：“这也罢。
zhǐ shì yī de sān jiàn shì fāng dài nǐ huí qù ruò yī bù dé bù gǎn xiāng liú
只是依得三件事，方带你回去，若依不得，不敢相留。
guò qiān dào bù zhī shì nà sān jiàn
”过迁道：“不知是那三件？
zhāng xiào jī dào dì yī jiàn zhǐ xǔ zhù zài yuán shàng fàn shí jiào rén sòng yǔ nǐ chī bù xǔ wǎng wài xíng zǒu
”张孝基道：“第一件，只许住在园上，饭食教人送与你吃，不许往外行走。
ruò kuà chū le yuán mén jiù bù xǔ kuà jìn yuán mén
若跨出了园门，就不许跨进园门。
guò qiān dào xiǎo rén diàn rǔ zǔ zōng yǒu hé yán jiàn rén wǎng wài xíng zǒu
”过迁道：“小人玷辱祖宗，有何颜见人，往外行走！
zhù zài yuán shàng zhèng shì běn yuàn
住在园上，正是本愿。
zhè gè yī de
这个依得。
zhāng xiào jī jiàn shuō huà yǒu zì kuì zhī niàn shèn shì huān xǐ yòu dào dì èr jiàn yào zǎo qǐ yàn xī bù xǔ tān mián lǎn dài tōu gōng
”张孝基见说话有自愧之念，甚是欢喜，又道：“第二件，要早起晏息，不许贪眠懒怠偷工。
guò qiān dào xiǎo rén tiān wèi míng jiù qǐ shēn zhí zhì hēi le fāng zhǐ
”过迁道：“小人天未明就起身，直至黑了方止。
ruò yǒu yuè de rì zi yè lǐ yě zuò zěn gǎn tōu gōng
若有月的日子，夜里也做，怎敢偷工！
zhè gè yě yī de
这个也依得。
xiào jī yòu dào yè lǐ dào bù xiāo de zhī rì lǐ bù tōu gōng jiù gòu le
”孝基又道：“夜里到不消得，只日里不偷工就够了。
dì sān jiàn ruò yǒu bú dào zhī chù rèn píng wǒ zé fá bù xǔ yuàn chàng
第三件，若有不到之处，任凭我责罚，不许怨怅。
guò qiān dào jì méng shōu yǎng biàn shì chóng shēng fù mǔ dàn píng zé fá sǐ ér wú yuàn
”过迁道：“既蒙收养，便是重生父母，但凭责罚，死而无怨。
zhāng xiào jī dào jì dōu kěn yī suí wǒ lái
”张孝基道：“既都肯依，随我来。
yě bù qù xián wán fù zhuǎn shēn yǐn dào yù suǒ mén kǒu guò qiān suí jiāng jìn lái
”也不去闲玩，复转身引到寓所门口，过迁随将进来。
zhǔ rén jiā jiàn shì gè qǐ gài dà shēng chì zhà bù róng jìn mén
主人家见是个乞丐，大声叱咤，不容进门。
zhāng xiào jī dào mò gǎn tā zhè shì wǒ jiā de rén
张孝基道：“莫赶他，这是我家的人。
zhǔ rén dào zhè qǐ gài cháng shì zài zhè lǐ tǎo fàn chī zěn me shì zài fǔ shàng jiā rén
”主人道：“这乞丐常是在这里讨饭吃，怎么是在府上家人？
zhū xìn dào yī xiàng liú luò zài cǐ jīn rì yù jiàn de
”朱信道：“一向流落在此，今日遇见的。
dào lǐ biān kāi le fáng mén zhāng xiào jī zuò xia fēn cǔn dào nǐ suí le wǒ zhè mú yàng bù hǎo kàn xiāng
”到里边开了房门，张孝基坐下，分忖道：“你随了我，这模样不好看相。
zhū xìn nǐ qù jiào zhǔ rén jiā shāo xiē tāng yǔ tā xǐ jìng le shēn zi shěng liǎng jiàn yī fú yǔ tā huàn le bǎ xiē fàn shí yǔ tā chī
朱信，你去教主人家烧些汤与他洗净了身子，省两件衣服与他换了，把些饭食与他吃。
zhū xìn biàn qù jiào zhǔ rén jiā shāo qǐ tāng lái huàn guò qiān qù xǐ yù guò qiān zì chū mén zhè jǐ nián cóng bù céng jiàn tāng miàn
”朱信便去教主人家烧起汤来，唤过迁去洗裕过迁自出门这几年，从不曾见汤面。
jīn rì zhè yù jiù rú tuō pí tuì ké shēn shàng áo zāo zú zú xǐ le bàn gāng
今日这浴，就如脱皮退壳，身上鏖糟，足足洗了半缸。
zhū xìn jiāng yī fú yǔ tā chuān qǐ shū hǎo le tóu fà bǐ qián biàn dà bù xiāng tóng
朱信将衣服与他穿起，梳好了头发，比前便大不相同。
zhū xìn qǔ guò fàn lái zì yì yī bǎo
朱信取过饭来，恣意一饱。
nà guò qiān shēn zi běn lái yǒu xiē bìng tǐ yòu kǔ le yī kǔ yòu zài dāng fēng chù xǐ le yù jiàn zhe fàn yòu duō chī le wǎn sān hé còu dào yè lǐ shēng qǐ bìng lái
那过迁身子本来有些病体，又苦了一苦，又在当风处洗了浴，见着饭又多吃了碗，三合凑，到夜里生起病来。
zhāng xiào jī qiàn yī tiáo zhì yǒu yí gè duō yuè fāng cái quán yù
张孝基倩医调治，有一个多月，方才痊愈。
zhāng xiào jī shì tǐ yǐ wán suàn hái le fáng qián shōu shí qǐ shēn
张孝基事体已完，算还了房钱，收拾起身。
yòu gù le gè shēng kǒu yǔ guò qiān chéng zuò
又雇了个生口与过迁乘坐。
yī xíng sì zhòng xún zhe dà lù ér lái
一行四众，循着大路而来。
zhāng xiào jī kāi yán dào guò qiān nǐ shì jiù jiā zǐ dì wǒ bù hǎo huàn nǐ míng zì rú jīn gǎi jiào zuò guò xiǎo yǐ
张孝基开言道：“过迁，你是旧家子弟，我不好唤你名字，如今改叫做过小乙。
yòu fēn fù zhū xìn nǐ men jiào tā xiǎo yǐ gē liǎng xià wěn biàn
又分付朱信：“你们叫他小乙哥，两下稳便。
zhū xìn dào xiǎo rén zhī dào
”朱信道：“小人知道。
zhāng xiào jī dào xiǎo yǐ jīn rì lù shàng wú liáo nǐ bǎ xiàng rì xìng tou shì qíng xì xì shuō yǔ wǒ xiāo qiǎn
”张孝基道：“小乙，今日路上无聊，你把向日兴头事情，细细说与我消遣。
guò qiān dào guān rén wǎng shì xiū tí
”过迁道：“官人，往事休题！
ruò shuō qǐ lái xiū yě xiū sǐ le
若说起来，羞也羞死了。
zhāng xiào jī dào nǐ dāng shí shì gè fēng liú qù rén yǒu shèn me xiū
”张孝基道：“你当时是个风流趣人，有甚么羞！
qiě lüè shuō xiē me
且略说些么。
guò qiān bèi bī bù guò zhǐ de yī yī zhí shuō qián hòu làng fèi zhī shì
”过迁被逼不过，只得一一直说前后浪费之事。
zhāng xiào jī dào nǐ qǐ chū nèn bān kuài huó qián rì jiē tóu zhè yàng kǔ chǔ kě jué yǒu xiē guò bù qù me
张孝基道：“你起初恁般快活，前日街头这样苦楚，可觉有些过不去么？
guò qiān dào xiǎo rén dāng shí nián yòu wú zhī yòu bèi rén hǒng piàn yǐ zhì rú cǐ
”过迁道：“小人当时年幼无知，又被人哄骗，以致如此。
ào huǐ wú jí yǐ
懊悔无及矣！
zhāng xiào jī dào zhǐ pà yǒu le yín zi hái qù kuài huó li
”张孝基道：“只怕有了银子，还去快活哩。
guò qiān dào xiǎo rén xìng mìng yǐ shì duō de le hái zuò zhè zhuāng shì biàn shā wǒ yě bù gǎn qù
”过迁道：“小人性命已是多的了，还做这桩事，便杀我也不敢去！
zhāng xiào jī yòu duì zhū xìn dào nǐ shì tā lǎo jiā rén kě xiǎo de tài gōng shào nián shí yě zēng nèn bān kuài huó guò me
”张孝基又对朱信道：“你是他老家人，可晓得太公少年时也曾恁般快活过么？
zhū xìn dào kě lián tā rì yè zhǐ xiǎng zuò rén jiā hé zēng shè de shǐ yī wén qū qián
”朱信道：“可怜他日夜只想做人家，何曾舍得使一文屈钱！
què xiǎng zhè yàng shì
却想这样事！
xiào jī dào nǐ qiě shuō zěn dì yàng zuò rén jiā
”孝基道：“你且说怎地样做人家？
zhū xìn bān zhǐ tóu yī suì qǐ yùn xì shuō zěn dì qín láo rú hé xīn kǔ fāng zhèng dé zhè děng jiā shì
”朱信扳指头一岁起运，细说怎地勤劳，如何辛苦，方挣得这等家事。
bù xiǎng xiǎo yǐ gē bǎ lái kàn de xiàng tǔ kuài yì bān nòng dé rén wáng jiā pò
不想小乙哥把来看得像土块一般，弄得人亡家破。
guò qiān tīng le zhǐ guǎn āi qì
过迁听了，只管哀泣。
zhāng xiào jī dào nǐ rú jīn kū yě chí le zhǐ shì jiāng lái xué zuò hǎo rén hái yǒu gè chū tóu rì zi
张孝基道：“你如今哭也迟了，只是将来学做好人，还有个出头日子。
yī lù shàng rè yī jù lěng yī jù bǎ huà dǎ zhe tā xīn shì
”一路上热一句，冷一句，把话打着他心事。
guò qiān jiàn jiàn zì yuàn zì yì ào huǐ bù dié
过迁渐渐自怨自艾，懊悔不迭。
zhèng shì lín yá lì mǎ shōu jiāng wǎn chuán dào jiāng xīn bǔ lòu chí
正是：临崖立马收缰晚，船到江心补漏迟。
zài lù xíng le jǐ rì lái dào xǔ chāng zhāng xiào jī dǎ fā zhū xìn xiān jiāng xíng li guī jiā bào gào hún jiā zì tóng guò qiān jìng dào zì jǐ jiā zhōng jiàn guò fù mǔ jiāng cǐ shì shuō zhī
在路行了几日，来到许昌，张孝基打发朱信先将行李归家，报告浑家，自同过迁径到自己家中，见过父母，将此事说知。
lìng guò qiān xiāng jiàn yǐ bì suì yǐn dào hòu yuán dǎ sǎo yī jiān fáng zi bǎ chū bèi wō zhī lèi jiāo fù ān xiē yòu fēn cǔn dào bù xǔ dào bié chù xíng zǒu
令过迁相见已毕，遂引到后园，打扫一间房子，把出被窝之类，交付安歇，又分忖道：“不许到别处行走。
wǒ ruò chá chū shí dìng rán zé fá
我若查出时，定然责罚！
guò qiān lián shēng dā yìng bù gǎn bù gǎn
”过迁连声答应：“不敢，不敢！
xiào jī bié le fù mǔ huí zhì jiā zhōng qiāo qiāo yǔ hún jiā shuō le
”孝基别了父母，回至家中，悄悄与浑家说了。
hún jiā zài sān chēng xiè bù tí
浑家再三称谢，不题。
shì rì guò qiān dàng wǎn zhù xià cì rì qǐ zǎo biàn qǐ shēn dān zhe qì jù qù chú dì
是日过迁当晚住下，次日起早，便起身担着器具去锄地。
kàn nà yuán shí shèn shì guǎng kuò zhōu wéi biān zhú wèi lí
看那园时，甚是广阔，周围编竹为篱。
zhāng tài gōng yě shì zuò jiā zhī rén bìng bù zhǒng shén huā mù dān zhǒng de shì shū cài
张太公也是做家之人，并不种甚花木，单种的是蔬菜。
guàn yuán de fēi zhǐ yī rén
灌园的非止一人。
guò qiān chū shí nà lǐ yùn nòng de lái
过迁初时，那里运弄得来？
tā yě bù guǎn yī wèi mán kěn
他也不管，一味蛮垦。
guò le shù rì jiàn jué shú luò hǎo bù huān xǐ
过了数日，渐觉熟落，好不欢喜。
měi rì dān shuǐ guàn jiāo yì cǎo chú kěn yě bù yǔ rén dā huà
每日担水灌浇，刈草锄垦，也不与人搭话。
cóng qīng chén zhí zhì huáng hūn lüè bù shǎo xi
从清晨直至黄昏，略不少息。
huò yù qī fēng chǔ yǔ zhī shí sī xiǎng fù qīn tūn shēng tòng qì
或遇凄风楚雨之时，思想父亲，吞声痛泣。
yù yào wǎng fén shàng kòu gè tou er yòu shǒu zhe guī ju bù gǎn chū mén
欲要往坟上叩个头儿，又守着规矩，不敢出门。
xiǎng qǐ mèi zǐ wén shuō jiù jià zài zuǒ jìn què bù zhī shì nà jiā
想起妹子，闻说就嫁在左近，却不知是那家。
yì yù jiàn tā yī miàn yòu xiǎng jīn rì luò yú rén hòu hé yán qù jiàn mèi zǐ
意欲见他一面，又想：“今日落于人后，何颜去见妹子。
zǒng bù xián wǒ tǎng bèi mèi fū fù mǔ xiōng dì xī luò què bù zì qǔ qí rǔ
总不嫌我，倘被妹夫父母兄弟奚落，却不自取其辱！
suǒ xìng bǎ zhè niàn tou xiū le
”索性把这念头休了。
qiě shuō zhāng xiào jī rì rì chāi rén chá tīng jiàn rú cǐ qín jǐn wàn fēn huān xǐ
且说张孝基日日差人察听，见如此勤谨，万分欢喜。
yòu jiào rén sī xià shì tā shuō xiǎo yǐ gē nǐ hé kǔ rì yè zhè bān láo lù
又教人私下试他，说：“小乙哥，你何苦日夜这般劳碌？
tōu xiē gōng fū tóng wǒ dào jiē fāng shàng wán shuǎ wán shuǎ qǐng nǐ chī sān bēi kě hǎo me
偷些工夫同我到街坊上顽耍顽耍，请你吃三杯，可好么？
guò qiān dà nù dào nǐ zhè rén zì jǐ dài duò yǐ shì bù gāi què yòu lái yǐn yòu wǒ wèi fēi
”过迁大怒道：“你这人自己怠惰，已是不该，却又来引诱我为非！
xià cì rú cǐ dìng rán bǐng zhī jiā zhǔ
下次如此，定然禀知家主。
yī rì zhāng xiào jī zì lái chá diǎn jiǎ yì xún tā shì guò gāo shēng chì hè yào dǎ
”一日，张孝基自来查点，假意寻他事过，高声叱喝要打。
guò qiān fú zài dì shàng shuō dào shì xiǎo rén yǒu zuì zhèng gāi zé fá
过迁伏在地上，说道：“是小人有罪，正该责罚。
zhāng xiào jī hèn le jǐ shēng nǎi dào gū shù nǐ chū cì qiě bù jì jiào
”张孝基恨了几声，乃道：“姑恕你初次，且不计较。
tǎng ruò zài fàn dìng rán bù ráo
倘若再犯，定然不饶。
guò qiān dùn shǒu wěi wěi
”过迁顿首唯唯。
zì cǐ zhī hòu yù jiā fèn lì
自此之后，愈加奋励。
yuē mò bàn nián bìng wú juàn dài zhī yì zú jì bù gǎn kuà chū yuán mén
约莫半年，并无倦怠之意，足迹不敢跨出园门。
zhāng xiào jī jiàn tā huǐ guò zhī niàn yǐ jiān yī rì jiào rén ná zhe yī tào yī fú bìng jīn zé xié wà zhī lèi lái dào yuán shàng duì guò qiān dào wǒ kàn nǐ zuò shì qín jǐn shèn shì kě yòng
张孝基见他悔过之念已坚，一日，教人拿着一套衣服并巾帻鞋袜之类，来到园上，对过迁道：“我看你作事勤谨，甚是可用。
rú jīn jiě kù zhōng shǎo gè rén xiāng bāng nǐ dào qù de kě dài le jīn zé suí wǒ tóng qù
如今解库中少个人相帮，你到去得，可戴了巾帻，随我同去。
guò qiān dào xiǎo rén de méng shōu liú guàn yuán yǐ chū wàng wài qǐ gǎn fù wàng jiě kù zhōng shǐ lìng
”过迁道：“小人得蒙收留灌园，已出望外，岂敢复望解库中使令？
zhāng xiào jī dào bù bì tuī cí dàn de yòng xīn zhī lǐ biàn shì nǐ de hǎo chù le
”张孝基道：“不必推辞，但得用心支理，便是你的好处了。
guò qiān jí biàn guǒ qǐ jīn zé zhěng dùn yī shang
”过迁即便裹起巾帻，整顿衣裳。
cǐ shí mú yàng bǐ qián gèng shì bù tóng
此时模样，比前更是不同。
suí xiào jī zhì táng zhōng zuò bié zhāng tài gōng chū mén
随孝基至堂中，作别张太公出门。
lù shàng wú yán jiàn rén dī zhe tóu ér zǒu
路上无颜见人，低着头而走。
bù yī shí wàng jiàn zì jiā mén shǒu xīn zhōng shāng gǎn àn zì diào xià lèi lái
不一时，望见自家门首，心中伤感，暗自掉下泪来。
dào de mén kǒu zhī jiàn jiù rì jiā rén dōu chā shǒu gǒng lì liǎng biān ràng zhāng xiào jī jìn mén
到得门口，只见旧日家人都叉手拱立两边，让张孝基进门。
guò qiān xiǎng dào wǒ jiā zhèi xiē rén rú hé dōu guī zài tā jiā
过迁想道：“我家这些人，如何都归在他家？
xiǎng shì suí wū mài de le
想是随屋卖的了。
què yě bù gǎn hū huàn zhǐ dī zhe tóu ér zǒu
”却也不敢呼唤，只低着头而走。
zhòng jiā rén suí hòu yě gēn jìn lái
众家人随后也跟进来。
dào le dǎng zhōng biàn lì zhù jiǎo bù xíng jiàn zhuō yǐ jiā huo zhī lèi jù shì zì jiā gù wù yù jiā qī cǎn
到了党中，便立住脚不行，见卓椅家伙之类，俱是自家故物，愈加凄惨。
zhāng xiào jī dào nǐ suí wǒ lái jiào nǐ jiàn yī gè rén
张孝基道：“你随我来，教你见一个人。
guò qiān zhèng bù zhī jiàn nà gè zhǐ de yòu suí zhe ér zǒu
”过迁正不知见那个，只得又随着而走。
què cóng táng hòu zhuǎn xiàng zuǒ biān
却从堂后转向左边。
guò qiān rèn de zhè jìng dào nǎi tā jiā jiù shí wǎng jiā miào qù zhī lù
过迁认得这径道乃他家旧时往家庙去之路。
jiàn jiàn zhì jìn xiào jī zhǐ zhe táng zhōng dào yǒu rén zài lǐ biān nǐ jìn qù rèn yī rèn
渐渐至近，孝基指着堂中道：“有人在里边，你进去认一认。
guò qiān jí máng zǒu qù tái tóu kàn jiàn fù qīn shén yǐng fān shēn bài dǎo zài dì kū dào bú xiào zǐ liú luò bēi wū diàn rǔ jiā mén shēng bù néng shì fèng tāng yào sǐ bù néng sòng gǔ rù tǔ wǔ nì bù dào fěn gǔ nán shú
”过迁急忙走去，抬头看见父亲神影，翻身拜倒在地，哭道：“不肖子流落卑污，玷辱家门，生不能侍奉汤药，死不能送骨入土，忤逆不道，粉骨难赎！
yǐ tóu kòu de xuè bèi yú miàn
”以头叩地，血被于面。
zhèng kū jiān zhǐ tīng de bèi hòu yǒu rén kū lái jiào dào gē ge nǐ yī qù bù huí quán bù bǎ diē diē wèi niàn
正哭间，只听得背后有人哭来，叫道：“哥哥，你一去不回，全不把爹爹为念！
guò qiān jǔ yǎn jiàn shì mèi zǐ yī bǎ chě zhù dào mèi zǐ zhī dào jīn shēng yǐ wú zài jiàn zhī qī bù liào fù de yǔ nǐ xiāng huì
过迁举眼见是妹子，一把扯住道：“妹子，只道今生已无再见之期，不料复得与你相会！
gē mèi èr rén xiāng chí dà kū
”哥妹二人，相持大哭。
xī nián liú luò shí kān shāng jīn rì xiāng féng zhuǎn duàn cháng
昔年流落实堪伤，今日相逢转断肠。
bú shì yī fān hán chè gǔ zěn de méi huā pū bí xiāng
不是一番寒彻骨，怎得梅花扑鼻香！
gē mèi kū le yī huí guò qiān xiàng zhāng xiào jī bài xiè dào ruò fēi mèi zhàng jiù wǒ xìng mìng bì zuò yì xiāng zhī guǐ yǐ
哥妹哭了一回，过迁向张孝基拜谢道：“若非妹丈救我性命，必作异乡之鬼矣！
dà ēn dà dé jiāng hé bǔ bào
大恩大德，将何补报！
zhāng xiào jī fú qǐ dào zì jiā gǔ ròu hé chū cǐ yán
”张孝基扶起道：“自家骨肉，何出此言！
dàn de lǎo jiù gǎi guò zì xīn yǐ wèi yuè zhàng zài tiān zhī líng shèng sì bào wǒ yě
但得老舅改过自新，以慰岳丈在天之灵，胜似报我也。
guò qiān qì xiè dào bù xiào jǐn shǒu mèi zhàng xiàng rì yuē shù tǎng yǒu bú dào chù yī yī qián fān zé fá
”过迁泣谢道：“不肖谨守妹丈向日约束，倘有不到处，一依前番责罚。
zhāng xiào jī xiào dào qián zhě lǎo jiù bù zhī xiáng xì gù yòng quán yi zhī cè
”张孝基笑道：“前者老舅不知详细，故用权宜之策。
jīn yǐ míng bái qǐ yǒu shì lǐ
今已明白，岂有是理！
dàn xū zì jiè kě yě
但须自戒可也。
dāng xià zhāng xiào jī huàn zhòng jiā rén lái bài jiàn yǐ bì huí zhì fáng zhōng
当下张孝基唤众家人来，拜见已毕，回至房中。
shū nǚ zhěng zhì jiǔ yáo kuǎn dài
淑女整治酒肴款待。
guò qiān nǎi wèn nǐ de dà sǎo jià le hé rén
过迁乃问：“你的大嫂嫁了何人？
shū nǚ dào gē ge nǐ zěn shuō zhè huà què bù wǎng shā le rén
”淑女道：“哥哥，你怎说这话，却不枉杀了人！
dāng rì diē diē bìng zhòng zhǔ zhāng jiào sǎo sǎo zhuǎn jià sǎo sǎo lì zhì bù cóng
当日爹爹病重，主张教嫂嫂转嫁，嫂嫂立志不从。
nǎi bǎ qián shì xì shuō yī biàn yòu dào rú jīn jiàn shǒu zài jiā zěn me shuō tā jià rén
”乃把前事细说一遍，又道：“如今见守在家，怎么说他嫁人！
guò qiān jiàn shuō qī zǐ zhēn jié yòu bù jué lèi xià nǎi dào wǒ nà lǐ xiǎo de
”过迁见说妻子贞节，又不觉泪下，乃道：“我那里晓得！
dōu shì zhū xìn zhī yán
都是朱信之言。
zhāng xiào jī dào cǐ nǎi yī shí hōng nǐ de huà
”张孝基道：“此乃一时哄你的话。
dài guò jǐ shí tóng nǐ qù jiàn lìng yuè yíng dà sǎo lái jiā
待过几时，同你去见令岳，迎大嫂来家。
guò qiān dào zhè gè wǒ yě bù xiǎng yǐ dàn yào dào diē diē mù shàng zǒu zāo
”过迁道：“这个我也不想矣，但要到爹爹墓上走遭。
zhāng xiào jī dào zhè shì róng yì
”张孝基道：“这事容易！
dào cì zǎo bèi bàn jì lǐ tóng dào mù shàng
”到次早，备办祭礼，同到墓上。
guò qiān kū bài dào bú xiào zǐ wéi bèi diē diē zuì gāi wàn sǐ
过迁哭拜道：“不肖子违背爹爹，罪该万死！
jīn yuàn gǎi xíng zì xīn yǐ shú qián fēi wàng qǐ yīn líng dòng jiàn
今愿改行自新，以赎前非，望乞阴灵洞鉴。
zhù ba yòu kū
”祝罢，又哭。
zhāng xiào jī quàn zhù le huí dào jiā zhōng bǎ jiě kù zhōng yín qián diǎn míng fù yǔ guò qiān zhǎng guǎn
张孝基劝住了，回到家中，把解库中银钱点明，付与过迁掌管。
nà guò qiān suī guǎn liǎo jiě kù yī zhào guàn yuán shí zǎo qǐ yàn mián bù cí xīn kǔ chū rù yín liǎng gōng píng jǐn shèn
那过迁虽管了解库，一照灌园时早起晏眠，不辞辛苦，出入银两，公平谨慎。
wǎng lái de rén wú bù huān xǐ
往来的人，无不欢喜。
jiāng zhāng xiào jī fū qī gōng jìng yóu rú fù mǔ
将张孝基夫妻恭敬犹如父母。
tǎng yǒu yí nán zhī shì biàn lái qǐng wèn
倘有疑难之事，便来请问。
zhōng rì zhù zài diàn zhōng háo wú xī rì zhī tài
终日住在店中，毫无昔日之态。
cǐ shí qīn qī jǐn xiǎo de tā yǐ huí jiā jù lái xiāng tàn
此时亲戚尽晓得他已回家，俱来相探。
bǐ cǐ zhǐ zuò gè yī wèi gǎn shēn tán
彼此只作个揖，未敢深谈。
guò le liǎng sān gè yuè zhāng xiào jī hái kǒng tā xīn huó yòu lìng rén lái shì tā shuō xiǎo guān rén nǐ píng xī hǎo wán méi yín shí hái gè chù dǐ jiè lái yòng
过了两三个月，张孝基还恐他心活，又令人来试他说：“小官人，你平昔好顽，没银时还各处抵借来用。
jīn jiàn fàng zhe bái huàng huǎng xǔ duō dōng xī dào dāi zuò kàn shǒu
今见放着白晃晃许多东西，到呆坐看守！
jìn rì yǒu gè jué miào de rén ér yǒu shí èr fēn cái sè cáng zài yí gè suǒ zài
近日有个绝妙的人儿，有十二分才色，藏在一个所在。
ruò yǒu xīng tóng qù chī bēi chá hé rú
若有兴，同去吃杯茶，何如？
guò qiān tīng ba dà hè dào nǐ zhè niǎo rén
”过迁听罢，大喝道：“你这鸟人！
wǒ zhǐ yīn dāng chū bèi rén yǐn yòu huài le nòng de pò jiā dàng chǎn jī hū sòng le xìng mìng
我只因当初被人引诱坏了，弄得破家荡产，几乎送了性命。
xīn xià zhèng hèn zhe zhè bān zéi nán nǚ nǐ què yòu lái hōng wǒ
心下正恨着这班贼男女，你却又来哄我！
biàn yào chě qù jiàn zhāng xiào jī
”便要扯去见张孝基。
nà rén zhāo chēng bú shì fāng cái bà le
那人招称不是，方才罢了。
xiào jī wén zhī rú cǐ bù shèng zhī xǐ
孝基闻知如此，不胜之喜。
shí guāng xùn sù bù jué yòu shì bàn nián
时光迅速，不觉又是半年。
zhāng xiào jī bǎ kù zhōng zhàng mù xì xì zhā suàn fēn háo bù chā nǎi duì guò qiān shuō dào bù xiào yǒu sān wú hòu wéi dà
张孝基把库中账目，细细查算，分毫不差，乃对过迁说道：“不孝有三，无后为大。
xiàng rì nǐ chū huí shí wǒ biàn yào shàng fù lìng yuè yíng dà sǎo yǔ lǎo jiù wán jù
向日你初回时，我便要上覆令岳，迎大嫂与老舅完聚。
kǒng tā hái yí nǐ shì gè bài zǐ wèi bì kěn xǔ gù cǐ zhǐ le
恐他还疑你是个败子，未必肯许，故此止了。
jīn nǐ huǐ guò zhī míng rén dōu xiǎo de qù yíng dà sǎo liào wú tuī tuō
今你悔过之名，人都晓得，去迎大嫂，料无推托。
rú jīn kě jí tóng qù
如今可即同去。
guò qiān yī yǔn
”过迁依允。
shū nǚ qǔ chū yī fù xīn xiān yī fú yǔ tā chuān qǐ tóng zhì fāng jiā
淑女取出一副新鲜衣服与他穿起，同至方家。
fāng zhǎng zhě chū lái xiāng jiàn
方长者出来相见。
guò qiān bài dào zài dì dào xiǎo xù bù xiào yǒu fù yuè fù xián qī
过迁拜倒在地道：“小婿不肖，有负岳父、贤妻！
jīn yǐ gǎi guò qián fēi yù yíng lìng ài wán jù
今已改过前非，欲迎令爱完聚。
fāng zhǎng zhě fú qǐ dào bù xiāo bài nǐ zhī suǒ xíng wǒ jǐn yǐ zhī dào
”方长者扶起道：“不消拜，你之所行，我尽已知道。
xiǎo nǚ jì guī yú rǔ lǎo fū zì dāng sòng lái
小女既归于汝，老夫自当送来。
zhāng xiào jī dào qīn wēng hái zài hé rì sòng lái
”张孝基道：“亲翁还在何日送来？
fāng zhǎng zhě dào jiù míng rì biàn liǎo
”方长者道：“就明日便了。
zhāng xiào jī dào qīn wēng yì qiú yī gù shàng yǒu huà shuō
”张孝基道：“亲翁亦求一顾，尚有话说。
fāng zhǎng zhě yīng yǔn
”方长者应允。
èr rén zuò bié huí dào jiā lǐ
二人作别，回到家里。
zhāng xiào jī biàn qǐng qīn qī lín lǐ yú míng rì chī qìng xǐ yán xí
张孝基遍请亲戚邻里，于明日吃庆喜筵席。
dào cì rì wǔ qián fāng shì yǐ dào
到次日午前，方氏已到。
guò qiān gē mèi chū qù xiāng yíng
过迁哥妹出去相迎。
xiāng jiàn zhī shí bēi xǐ jiāo jí
相见之时，悲喜交集。
fāng shì yòu qǐng zhāng xiào jī bài xiè
方氏又请张孝基拜谢。
shǎo qǐng zhū qīn jù dào xiāng jiàn yǐ bì wú bù chēng zàn xiào jī fū fù yù chéng zhī dé guò qiān gǎi huǐ zhī shàn fāng shì zhì jié zhī jiān
少顷，诸亲俱到，相见已毕，无不称赞孝基夫妇玉成之德，过迁改悔之善，方氏志节之坚。
bù yī shí jiǔ yán wán bèi
不一时，酒筵完备。
zhāng xiào jī ān xí dìng wèi xù chǐ ér zuò
张孝基安席定位，叙齿而坐。
jiǔ guò shù xún shí gōng sān tào zhāng xiào jī qǐ shēn jìn qù jiào rén pěng chū yí gè xiāng r fàng yú zhuó shàng tǎo gè dà bēi mǎn zhēn rè jiǔ qīn zì dì yǔ guò qiān dào dà jiù mǎn yǐn cǐ bēi
酒过数巡，食供三套，张孝基起身进去，教人捧出一个箱儿，放于卓上，讨个大杯，满斟热酒，亲自递与过迁道：“大舅，满饮此杯。
guò qiān jiàn xiào jī suǒ jìng bù gǎn tuī tuō shuāng shǒu lái jiē dào guò qiān lǐ hé jìng mèi zhàng rú hé fǎn láo zūn cì
”过迁见孝基所敬，不敢推托，双手来接道：“过迁理合敬妹丈，如何反劳尊赐？
zhāng xiào jī dào dà jiù jiù qǐng gàn le hái yǒu huà shuō
”张孝基道：“大舅就请干了，还有话说。
guò qiān yī xī ér jīng xiào jī jiāng yào shi kāi le nà zhǐ xiāng r xiāng nèi qǔ chū shí lái běn wén báo dì yǔ guò qiān nǐ qǐng shōu le zhè jǐ běn zhàng mù
”过迁一吸而荆孝基将钥匙开了那只箱儿，箱内取出十来本文薄，递与过迁：“你请收了这几本账目。
guò qiān jiē le wèn dào mèi zhàng zhè shì shén me zhàng
”过迁接了，问道：“妹丈，这是什么账？
zhāng xiào jī dào nǐ qiě shōu xià dài wǒ xì shuō
”张孝基道：“你且收下，待我细说。
nǎi duì zhòng rén dào liè wèi zūn zhǎng zài shàng xiǎo shēng yǒu yī yán xiāng bǐng
”乃对众人道：“列位尊长在上，小生有一言相禀。
zhòng rén jù zhàn lì qǐ shēn dào bù zhī zú xià yǒu hé jiàn yù
众人俱站立起身道：“不知足下有何见谕？
lǎo hàn men yuàn wén qīng huì
老汉们愿闻清诲。
suì cè ěr gǒng tīng
遂侧耳拱听。
zhāng xiào jī dié chū liǎng gè zhǐ tou shuō jiāng chū lái yán wú shù jù shǐ tīng zhě wú bù zé zé chēng xiàn
张孝基叠出两个指头，说将出来，言无数句，使听者无不啧啧称羡。
zhèng shì qián cái rú fèn tǔ rén yì zhí qiān jīn
正是：钱财如粪土，仁义值千金。
céng jì chuáng tóu yǔ qióng tōng bù èr xīn
曾记床头语，穷通不二心。
dāng xià zhāng xiào jī shuō dào xī nián yuè fù zhǐ yīn dà jiù dàng fèi jiā yè gù jiāng cái chǎn chuán yǔ xiǎo shēng
当下张孝基说道：“昔年岳父只因大舅荡费家业，故将财产传与小生。
dāng shí zài sān tuī cí yuè fù zhí yì bù cóng
当时再三推辞，岳父执意不从。
yīn jiàn zhèng zài bìng zhōng kǒng chù qí nù fǎn fēi ài jìng zhī yì gù miǎn qiǎng chéng shòu
因见正在病中，恐触其怒，反非爱敬之意，故勉强承受。
cǐ jiē liè wèi zūn zhǎng suǒ gòng jiàn bù bì mǒu zài xì yán
此皆列位尊长所共见，不必某再细言。
jí yuè fù qì shì zhī hòu chāi rén sì chù xún fǎng dà jiù
及岳父弃世之后，差人四处寻访大舅。
sì wǔ nián jiān háo wú zōng yǐng
四五年间，毫无踪影。
tiān yì chén liú de yù dāng shí běn yù zhí chén jiāo huán yuán chǎn
天意陈留得遇，当时本欲直陈，交还原产；
réng kǒng qí jiù tài yóu cún yī rán làng fèi qǐ bù fǎn fù yuè fù zhè duàn ēn dé
仍恐其旧态犹存，依然浪费，岂不反负岳父这段恩德！
gù jiāng zhēn qíng yǐn nì shǐ zhī gēng zhòng shéng yǐ guī ju láo qí jīn gǔ kǔ qí xīn zhì jiān yǐ liáng yán quàn yù yǐn yǔ fěng cì jì qí huǐ guò zì xīn
故将真情隐匿，使之耕种，绳以规矩，劳其筋骨，苦其心志，兼以良言劝喻，隐语讽刺，冀其悔过自新。
xìng xǐ bǐ yì zì jué qián fēi yuàn ài rì shēn fān rán qiān gǎi
幸喜彼亦自觉前非，怨艾日深，幡然迁改。
jí lìng guǎn kù chǔ xīn gōng píng lín shì xùn jǐn
及令管库，处心公平，临事驯谨。
shù yuè yǐ lái sī háo bù gǒu
数月以来，丝毫不苟。
mǒu yóu kǒng qí xīn wèi jiān jǐ biàn jiào rén shì yòu xīn rú tiě shí piàn yǔ nán tóu jìng wèi zhì chéng jūn zǐ yǐ
某犹恐其心未坚，几遍教人试诱，心如铁石，片语难投，竟为志诚君子矣！
gù tè qǐng liè wèi zūn zhǎng dào cǐ jiāng xī rì yuè fù suǒ shòu cái chǎn bìng lì nián shōu jī mǐ gǔ bù bó yín qián fēn háo bù gǎn wàng yòng yī yī kāi zǎi zhàng shàng
故特请列位尊长到此，将昔日岳父所授财产，并历年收积米谷布帛银钱，分毫不敢妄用，一一开载账上。
jīn rì jiāo huán lǎo jiù míng zǎo tóng lìng mèi jí bān guī hán shè yǐ
今日交还老舅，明早同令妹即搬归寒舍矣。
yòu zài qiè zhōng qǔ chū yī zhǐ wén shū yě fèng yǔ guò qiān dào zhè fú zhǐ nǎi xī nián yuè fù yí zhǔ yī fà fèng huán
”又在箧中取出一纸文书，也奉与过迁道：“这幅纸乃昔年岳父遗嘱，一发奉还。
shì lái zhè bēi jiǔ nǎi quàn dà jiù zì jīn yǐ hòu jīng jīng yè yè kè jiǎn kè qín yǐ fù yuè fù quán tái zhī wàng
适来这杯酒，乃劝大舅，自今以后兢兢业业，克俭克勤，以副岳父泉台之望。
wù dé yì yíng zhì mǎn yòu shēng bié niàn
勿得意盈志满，又生别念。
jiè zhī jiè zhī
戒之，戒之！
zhòng rén dào cǐ fāng zhī xī nián zhāng xiào jī kǔ cí bù shòu nǎi shì zhēn qíng chēng tàn bù yǐ
众人到此，方知昔年张孝基苦辞不受，乃是真情，称叹不已。
guò qiān jiàn shuō kū bài yú dì dào bù xiào bèi nì tiān dào liú luò tā xiāng zì fēn hèng sǐ jiē qú yǒng wú guī qī
过迁见说，哭拜于地道：“不肖悖逆天道，流落他乡，自分横死街衢，永无归期。
cǐ chǎn qǐ wèi wǒ yǒu
此产岂为我有！
xìng féng mèi zhàng jiù huí gù lǐ zhāo xī xùn huì jī lì chéng rén quán wǒ fù zǐ wán wǒ fū fù yán wǒ zōng sì zhèng suǒ wèi shēng wǒ zhě fù mǔ chéng wǒ zhě mèi zhàng
幸逢妹丈救回故里，朝夕训诲，激励成人，全我父子，完我夫妇，延我宗祀，正所谓生我者父母，成我者妹丈。
cǐ ēn cǐ dé gāo tiān hòu dì shā shēn nán bào
此恩此德，高天厚地，杀身难报。
jí shǐ zhí biān suí dèng yì wèi guò fèn qǐ gǎn fù yǒu tā wàng
即使执鞭随蹬，亦为过分，岂敢复有他望！
kuàng bù xiào yī shēng wéi nì fù mìng zuì è shēn zhòng wú mén kě shú
况不肖一生违逆父命，罪恶深重，无门可赎。
jīn cǐ chǎn nǎi xiān rén zhǔ zhāng shòu jūn rú guī bù xiào què bù yòu nì fù zhì yì zēng wǒ zuì
今此产乃先人主张授君，如归不肖，却不又逆父志，益增我罪！
zhāng xiào jī fú qǐ dào dà jiù chà yǐ
”张孝基扶起道：“大舅差矣！
yuè fù yī shì xīn kǔ shí yù chuán zhī zǐ sūn shì shǒu
岳父一世辛苦，实欲传之子孙世守。
bù yì dà jiù piāo líng yú wài yòu wú tā zi kě chéng fù zhī yú wǒ cǐ nǎi wàn bù dé yǐ qǐ shì tā zhī běn niàn
不意大舅飘零于外，又无他子可承，付之于我，此乃万不得已，岂是他之本念。
jīn dà jiù yǐ gǎi qián qiān shǒu chéng qí yè zhèng shì jì fù zhī zhì
今大舅已改前愆，守成其业，正是继父之志。
yuè fù zài tiān yì bì tǎng yáng cháng xiào zěn me fǎn zēng nǐ zuì
岳父在天，亦必倘徉长笑，怎么反增你罪？
guò qiān yòu jiāng yán yǔ tuī cí
”过迁又将言语推辞。
liǎng xià nǐ ràng wǒ què gè bù kěn shōu shòu lián zhòng rén dōu méi zhǔ yì
两下你让我却，各不肯收受，连众人都没主意。
fāng zhǎng zhě kāi yán duì zhāng xiào jī dào chéng gū zhàng gāo yì xiǎo xù yì bù róng cí
方长者开言对张孝基道：“承姑丈高谊，小婿义不容辞。
dàn quán guī zhī qí xīn hé ān
但全归之，其心何安！
yī lǎo fū yú jiàn gè shòu qí bàn zhù bù guò qíng
依老夫愚见，各受其半，庶不过情。
zhòng rén qí dào zhǎng zhě zhī yán shèn shì
”众人齐道：“长者之言甚是！
xī rì lǎo hàn men yì yǒu cǐ yì zhǐ yīn tài gōng bù yǔn suǒ yǐ zhǐ le
昔日老汉们亦有此议，只因太公不允，所以止了。
bù xiǎng jīn rì yuán cóng zhè zhāo
不想今日原从这着。
kě jiàn lǎo chéng zhī jiàn dà lüè xiāng tóng
可见老成之见，大略相同。
zhāng xiào jī dào qīn wēng zi chéng fù yè nǎi shì zhèng lǐ yǒu shèn bù ān
”张孝基道：“亲翁，子承父业，乃是正理，有甚不安！
ruò gè fēn qí bàn jí rú bù hái yì bān le
若各分其半，即如不还一般了。
zhè zěn shǐ de
这怎使得！
fāng zhǎng zhě yòu dào jì bù yuàn fēn bù ruò tóng jū yú cǐ xié lì jīng yíng
”方长者又道：“既不愿分，不若同居于此，协力经营。
dài hòu fēn zhī zǐ sūn hé rú
待后分之子孙，何如？
zhāng xiào jī dào hán jiā zì yǒu bì lú bó chǎn zǐ sūn qǐ kě zhàn guò shì zhī wù
”张孝基道：“寒家自有敝庐薄产，子孙岂可占过氏之物？
zhòng rén jiàn zhí yì bù kěn jù quàn guò qiān shòu lǐng
”众人见执意不肯，俱劝过迁受领。
guò qiān què yòu bù kěn pǎo jìn lǐ biān jiàn mèi zǐ zhèng yǔ fāng shì yǐn jiǔ guò qiān shàng qián kū sù qí shì jiào mèi zǐ quàn zhāng xiào jī shòu qí bàn
过迁却又不肯，跑进里边，见妹子正与方氏饮酒，过迁上前哭诉其事，教妹子劝张孝基受其半。
nǎ zhī shū nǚ shuō huà yǔ zhàng fū yì bān
那知淑女说话与丈夫一般。
guò qiān fū fù guì bài āi qiú zhǐ shì bù yǔn
过迁夫妇跪拜哀求，只是不允。
guò qiān tuī tuō bù qù zài bài ér shòu
过迁推托不去，再拜而受。
zhòng rén qí zàn dào zhāng jūn gāo yì qiān gǔ suǒ wú
众人齐赞道：“张君高义，千古所无！
táng rén luō yǐn xiān shēng yǒu zàn yún
唐人罗隐先生有赞云：
néng shēng zhī bù néng fù zhī
能生之，不能富之；
néng fù zhī bù néng jiào zhī
能富之，不能教之。
sǐ ér shēng zhī pín ér fù zhī xiǎo rén ér jūn zǐ zhī
死而生之，贫而富之，小人而君子之。
wū hū xiào jī zhēn kě wèi bǎi shì zhī shī
呜呼孝基，真可为百世之师！
dāng rì zhí yǐn zhì wǎn ér sàn
当日直饮至晚而散。
dào cì rì zhāng xiào jī jiào hún jiā shōu shí huí jiā
到次日，张孝基叫浑家收拾回家。
guò qiān kǔ liú dào mèi zhàng cái chǎn jì yǐ bù shòu qiě tóng jū yú cǐ xiāng jù jǐ shí hé rěn jù bié
过迁苦留道：“妹丈财产既已不受，且同居于此，相聚几时，何忍遽别！
zhāng xiào jī dào wǒ jiā qù cǐ bù yuǎn zhāo mù biàn jiàn yǔ jū cǐ hé yì
”张孝基道：“我家去此不远，朝暮便见，与居此何异！
guò qiān liào liú bú zhù nǎi dào jì rú cǐ róng míng rì zhì yī zhuó yǔ mèi zhàng wèi jiàn hòu rì qù hé rú
”过迁料留不住，乃道：“既如此，容明日治一酌与妹丈为饯，后日去何如？
xiào jī xǔ zhī
”孝基许之。
cì rì guò qiān dà pái yán xí guǎng yán nán nǚ qīn lín bìng zhāng tài gōng fū fù
次日，过迁大排筵席，广延男女亲邻，并张太公夫妇。
zhāng mā ma shǒu jiā bù zhì
张妈妈守家不至。
qǐng zhāng tài gōng zuò le shǒu xí qí yú bīn kè yī cì ér zuò
请张太公坐了首席，其余宾客依次而坐。
lǐ biān fāng shì gū sǎo nǚ qīn zì bù bì shuō
里边方氏姑嫂女亲，自不必说。
shì rì yán xí shuǐ lù bì bèi jí qí fēng fù
是日筵席，水陆毕备，极其丰富。
zhòng kè jìn huān ér bié
众客尽欢而别。
kè qù hòu zhāng xiào jī duì guò qiān dào dà jiù yuè fù cún rì cóng bù céng rú cǐ zhī fèi
客去后，张孝基对过迁道：“大舅，岳父存日，从不曾如此之费。
xià cì zhǐ yi jiǎn shěng bù kě yǐ cǐ wèi zé
下次只宜俭省，不可以此为则。
guò qiān wěi wěi
”过迁唯唯。
cì rì xiào jī fū fù zhǐ shōu shí zhuāng lián zhōng zhī wù qí yú yī háo bù dòng lǐng zhe liǎng gè ér zi zuò cí qǐ shēn
次日，孝基夫妇，止收拾妆奁中之物，其余一毫不动，领着两个儿子，作辞起身。
guò qiān fāng shì tóng bì pú zhí sòng zhì zhāng jiā zhì jiǔ kuǎn dài ér huí
过迁、方氏同婢仆直送至张家，置酒款待而回。
zì cǐ zhī hòu guò qiān cāo shǒu yù lì suì wèi xiāng lǘ shàn shì
自此之后，过迁操守愈励，遂为乡闾善士。
zhǐ yīn qín kǔ tài guò jiàn jiàn xí chéng fù qīn qiān lìn yàng zi
只因勤苦太过，渐渐习成父亲悭吝样子。
hòu yì shēng xià yī zi míng shī jiǎn
后亦生下一子，名师俭。
yīn chéng zì jǐ xī nián zhī shī yán jiā jiào huì
因惩自己昔年之失，严加教诲。
cǐ shì hòu huà bù tí
此是后话不题。
qiě shuō lǐ zhōng fù lǎo jìng zhāng xiào jī zhī yì jiāng qí shì shēn wén jùn xiàn jùn xiàn shàng zhī yú cháo
且说里中父老，敬张孝基之义，将其事申闻郡县，郡县上之于朝。
qí shí zhèng shì cáo pī cuàn hàn yù shōu rén wàng suì xià shū zhēng pìn
其时正是曹丕篡汉，欲收人望，遂下书征聘。
xiào jī è wèi nǎi jiàn qiè zhī cháo chǐ shí qí lù yǐ qīn lǎo wèi cí bù kěn jiù pì
孝基恶魏乃僭窃之朝，耻食其禄，以亲老为辞，不肯就辟。
hòu fù mǔ bǎi nián hòu róng huǐ gǔ lì sāng zàng hé lǐ qí míng yù zhe
后父母百年后，容毁骨立，丧葬合礼，其名愈著。
zhōu jùn jù jǔ xiào lián
州郡俱举孝廉。
fán wǔ zhào jù yǐ jí cí
凡五诏，俱以疾辞。
yǒu rén wèn qí yuán gù xiào jī xiào ér bù dá
有人问其缘故，孝基笑而不答。
yǐn yú tián lǐ gōng gēng lè dào jiào yù èr zi
隐于田里，躬耕乐道，教育二子。
zhǎng zǐ míng jì cì zǐ míng shào jiē rén xiào yǒu xué xíng lǐ zhōng xián yuàn yǔ zhī hūn xiào jī zé yǒu shì dé zhě pèi zhī
长子名继，次子名绍，皆仁孝有学行，里中咸愿与之婚，孝基择有世德者配之。
xiào jī nián wǔ shí wài hū mèng shàng dì yīng zhào fū fù suì shuāng shuāng de jí
孝基年五十外，忽梦上帝膺召，夫妇遂双双得疾。
èr zi rì yè shì fèng tāng yào yī bù jiě dài
二子日夜侍奉汤药，衣不解带。
guò qiān wén zhī lǜ qí zi guò shī jiǎn tóng lái yì rú èr zi yì bān shì fèng
过迁闻知，率其子过师俭同来，亦如二子一般侍奉。
xiào jī xiè ér zhǐ zhī
孝基谢而止之。
guò qiān dào gǎn jūn zhī dé hèn bù néng shēn dài
过迁道：“感君之德，恨不能身代。
jīn liáo xiào qū qū hé zú wèi xiè
今聊效区区，何足为谢。
guò le shù rì fū fù tóng shì
”过了数日，夫妇同逝。
lín zhōng zhī shí yì xiāng mǎn shì
临终之时，异香满室。
lín lǐ jù wén kōng zhōng chē mǎ yīn yuè zhī shēng cóng dōng ér qù
邻里俱闻空中车马音乐之声，从东而去。
èr zi āi tòng zì bù bì shuō
二子哀恸，自不必说。
nà guò qiān kū jué fù sū zhì yú ǒu xuè
那过迁哭绝复苏，至于呕血。
sāng zàng zhī fèi jù guò qiān wèi zhī zhì bàn
丧葬之费，俱过迁为之置办。
èr zi qì cí zài sān guò qiān bù yǔn
二子泣辞再三，过迁不允。
yī yuè hòu yǒu qīn you cóng luò zhōng huí lái zhì zhāng jiā diào diàn shù yún mǒu rì yú sōng shān yóu wán hū jiàn jīng chuáng zōu yù mǎn yě
一月后，有亲友从洛中回来，至张家吊奠，述云：“某日于嵩山游玩，忽见旌幢驺御满野。
mǒu děng bì zài lín zhōng guān kàn jiàn chē shàng zuò zhe yī rén jiàng páo yù dài wēi yí rú wáng zhě liǎng biān jǐn yī huā mào shì wèi duō rén
某等避在林中观看，见车上坐着一人，绛袍玉带，威仪如王者，两边锦衣花帽，侍卫多人。
zǐ xì yī rèn nǎi shì lìng xiān jūn
仔细一认，乃是令先君。
mǒu děng jīng xǐ chū lín qū yī
某等惊喜，出林趋揖。
lìng xiān jūn xià chē xiāng wèi
令先君下车相慰。
mǒu děng wèn dào gōng hé shí jiù zhēng suì wèi cǐ xiǎn guān
某等问道：‘公何时就征，遂为此显官？
lìng xiān jūn dá yún mǒu fēi yáng guān nǎi yīn zhí yě
’令先君答云：‘某非阳官，乃阴职也。
shàng dì yǐ mǒu hái cái zhī shì mìng zhǔ cǐ shān
上帝以某还财之事，命主此山。
fán chuán shì wú zǐ bù bì guò āi
烦传示吾子，不必过哀。
yán qì shū rán bú jiàn
’言讫，倏然不见。
fāng zhī lìng xiān jūn yǐ wèi shén yǐ
方知令先君已为神矣。
èr zi wén yán bù shèng āi gǎn
”二子闻言，不胜哀感。
nà shí chuán biàn xiāng lǐ wú bù tàn yì
那时传遍乡里，无不叹异。
xiāng shuài wéi shàn míng qí lǐ wèi yì gǎn xiāng
相率为善，名其里为义感乡。
jìn wǔ dì shí zhōu jùn jǔ èr zi xiào lián jù wèi xiǎn guān
晋武帝时，州郡举二子孝廉，俱为显官。
guò qiān nián zhì bā xún wài ér zhōng
过迁年至八旬外而终。
liǎng jiā zǐ sūn fán shèng shì wèi yīn qī yún
两家子孙繁盛，世为姻戚云。
hái cái yīn dé qìng liú zhǎng qiān gǔ míng chuán yì gǎn xiāng
还财阴德庆流长，千古名传义感乡。
duō shǎo jìng cái shū gǔ ròu yīng zhī wú miàn xiàng sōng shān
多少竞财疏骨肉，应知无面向嵩山。