bái yù niang rěn kǔ chéng fu
白玉娘忍苦成夫
liǎng yǎn qián kūn jiù hèn yī qiāng jīn gǔ xián chóu
两眼乾坤旧恨，一腔今古闲愁。
suí gōng wú yuàn jiù fēng liú jì mò xié yáng dù kǒu
隋宫吴苑旧风流，寂寞斜阳渡口。
xìng dào háo yín bǎi shǒu zuì yú píng diào qiān qiū
兴到豪吟百首，醉余凭吊千秋。
shén xiān yū guài zǒng xū fú zhǐ yǒu gāng cháng bù xiǔ
神仙迂怪总虚浮，只有纲常不朽。
zhè shǒu xī jiāng yuè cí shì quàn rén lì xíng rén yì fú zhí gāng cháng
这首《西江月》词，是劝人力行仁义，扶植纲常。
cóng gǔ yǐ lái fù guì kōng huā róng huá pào yǐng zhǐ yǒu nà zhōng chén xiào zǐ yì fū jié fù míng chuán wàn gǔ suí nǐ fù dān xiǎo rén wén zhī qǐ jìng
从古以来富贵空花，荣华泡影，只有那忠臣孝子，义夫节妇，名传万古，随你负担小人，闻之起敬。
jīn rì qiě shuō yì fū jié fù rú sòng hóng bù qì zāo kāng luó fū bù cóng shǐ jūn cǐ yī bèi qǐ bù shì fú zhí gāng cháng de
今日且说义夫节妇：如宋弘不弃糟糠，罗敷不从使君，此一辈岂不是扶植纲常的？
yòu rú wáng yǔn yù qǔ gāo mén yù zhú qí fù
又如王允欲娶高门，预逐其妇；
mǎi chén shì dá tài wǎn jiàn qì yú qī nà yī bèi qǐ bù shì bài huài gāng cháng de
买臣室达太晚，见弃于妻，那一辈岂不是败坏纲常的？
zhēn gè shì rén xīn bù tóng jīng wèi gè bié
真个是人心不同，泾渭各别。
yǒu shī wèi zhèng wáng yǔn qì qī míng suì sǔn mǎi chén lí fù zhì kān bēi
有诗为证：王允弃妻名遂损，买臣离妇志堪悲。
fū qī běn shì yuān yāng niǎo yī duì qī shí yī duì fēi
夫妻本是鸳鸯鸟，一对栖时一对飞。
huà zhōng dān biǎo sòng mò shí yí gè zhàng fū xìng chéng shuāng míng wàn lǐ biǎo zì péng jǔ běn guàn péng chéng rén shì
话中单表宋末时，一个丈夫姓程，双名万里，表字鹏举，本贯彭城人氏。
fù qīn chéng wén yè guān bài shàng shū
父亲程文业，官拜尚书。
wàn lǐ shí liù suì shí chūn xuān jù sàng shí jiǔ suì yǐ fù yīn bǔ guó zǐ shēng yuán
万里十六岁时，椿萱俱丧，十九岁以父荫补国子生员。
shēng de rén cái kuí àn zhì lüè fēi fán xìng hào dú shū jiān xí gōng mǎ
生得人材魁岸，志略非凡，性好读书，兼习弓马。
wén de yuán bīng rì shèng shēn yǐ wéi yōu céng xiàn zhàn shǒu hé sān cè yǐ zhí yán chù wǔ shí zǎi kǒng qí zhì zuì qì le tóng pú dān shēn qián de zǒu chū jīng dū
闻得元兵日盛，深以为忧，曾献战、守、和三策，以直言触忤时宰，恐其治罪，弃了童仆，单身潜地走出京都。
què yòu bù gǎn huí xiāng yù wǎng jiāng líng fǔ tóu bèn jīng hú zhì zhì shǐ mǎ guāng zǔ
却又不敢回乡，欲往江陵府，投奔京湖制置使马光祖。
wèi dào hàn kǒu chuán shuō yuán jiāng wū liáng hā è tǒng lǐng jīng bīng cháng qū ér rù shì rú pò zhú
未到汉口，传说元将兀良哈歹统领精兵，长驱而入，势如破竹。
chéng wàn lǐ wén de zhè gè xiāo xī dà chī yī jīng suì bù gǎn qián xíng
程万里闻得这个消息，大吃一惊，遂不敢前行。
chóu chú zhī jì tiān sè yǐ wǎn dàn jiàn piàn piàn wǎn xiá yíng luò rì xíng xíng juàn niǎo pàn guī cháo
踌躇之际，天色已晚，但见：片片晚霞迎落日，行行倦鸟盼归巢。
chéng wàn lǐ xiǎng dào qiě xún sù diàn dǎ tīng gè shí xìn zài zuò qū chǔ
程万里想道：“且寻宿店，打听个实信，再作区处。
qí yè zhǐ wén de hù wài xíng rén bēn zǒu bù jué què dōu shì shàng lù táo nàn lái de bǎi xìng kū kū tí tí ěr bù rěn wén
”其夜，只闻得户外行人，奔走不绝，却都是上路逃难来的百姓，哭哭啼啼，耳不忍闻。
chéng wàn lǐ yǐ zhī yuán bīng pò jìn yè bàn biàn qǐ shēn chèn zhòng tóng zǒu
程万里已知元兵迫近，夜半便起身，趁众同走。
zǒu dào tiān míng fāng cái shěng de wàng jì le bāo guǒ zài kè diàn zhōng
走到天明，方才省得忘记了包裹在客店中。
lái lù yǐ yuǎn què yòu bù hǎo zhuàn qù qǔ tǎo shēn biān yòu méi pán chán fù zhōng yòu è bù miǎn dào cūn luò zhōng gào qǐ yī fàn yòu hǎo zhēng zhá lù tú
来路已远，却又不好转去取讨，身边又没盘缠，腹中又饿，不免到村落中告乞一饭，又好挣扎路途。
yuē mò zǒu bàn lǐ yuǎn jìn hū rán xié chā lǐ yī zhèn bīng zhí chōng chū lái
约莫走半里远近，忽然斜插里一阵兵，直冲出来。
chéng wàn lǐ jiàn le fēi xiàng cè biān yí gè lín zi lǐ duǒ bì
程万里见了，飞向侧边一个林子里躲避。
nà zhī bīng bú shì bié rén nǎi shì yuán cháo yuán shuài wū liáng hā è bù xià wàn hù zhāng měng de yóu bīng
那枝兵不是别人，乃是元朝元帅兀良哈歹部下万户张猛的游兵。
qián fēng shào tàn jiàn yí gè hàn zi miàn mù xióng zhuàng yòu wú bāo guǒ duǒ xiàng shù lín zhōng ér qù liào dào bì shì gè xì zuò zhuī rù lín zhōng bù guǎn hǎo dǎi yī suǒ kǔn fān jiě dào zhāng wàn hù yíng zhōng
前锋哨探，见一个汉子，面目雄壮，又无包裹，躲向树林中而去，料道必是个细作，追入林中，不管好歹，一索捆翻，解到张万户营中。
chéng wàn lǐ chēng shì bì bīng bǎi xìng bìng fēi xì zuò
程万里称是避兵百姓，并非细作。
zhāng wàn hù jiàn tā miàn mào xióng zhuàng liú wèi jiā dīng chéng wàn lǐ shì chū wú nài zhǐ de gēn suí
张万户见他面貌雄壮，留为家叮程万里事出无奈，只得跟随。
měi rì jiān jiàn yuán bīng suǒ guò cán miè rú qiū fēng sǎo yè xīn zhōng àn àn bēi tòng zhèng shì níng wèi tài píng quǎn mò zuò lí luàn rén
每日间见元兵所过，残灭如秋风扫叶，心中暗暗悲痛，正是：宁为太平犬，莫作离乱人。
què shuō zhāng wàn hù nǎi xìng yuán fǔ rén shì yǒu qiān jīn lǚ lì wǔ yì jīng tōng
却说张万户乃兴元府人氏，有千斤膂力，武艺精通。
xī nián zài xiāng lǐ jiān háo hèng shǒu jiāng zhī de tā míng tóu shōu zài bù xià wèi piān pí zhī zhí
昔年在乡里间豪横，守将知得他名头，收在部下为偏裨之职。
hòu lái yuán bīng fàn jìng shā le shǒu jiāng pàn guī yuán cháo
后来元兵犯境，杀了守将，叛归元朝。
yuán zhǔ yǐ qí yǒu xiàn chéng zhī gōng fēng wèi wàn hù bō zài wū liáng hā è bù xià wèi qián bù xiàng dǎo lǚ lì zhàn gōng
元主以其有献城之功，封为万户，拨在兀良哈歹部下为前部向导，屡立战功。
jīn fān cóng jūn rì jiǔ sī xiǎng jiā lǐ xiě xià yī fēng jiā shū bǎ nà yí lù lǔ lüè xià jīn yín cái bǎo zhuāng zuò yī chē yòu jiāng lǔ dào rén kǒu nán nǚ fēn zuò liǎng chù chà zhàng qián liǎng gè jiàng xiào yā sòng huí jiā
今番从军日久，思想家里，写下一封家书，把那一路掳掠下金银财宝，装做一车，又将掳到人口男女，分做两处，差帐前两个将校，押送回家。
kě lián chéng wàn lǐ yuǎn lí xiāng tǔ suí zhe jiā rén yí lù tí tí kū kū zhí zhì xìng yuán fǔ dào le zhāng wàn hù jiā lǐ jiàng xiào bǎ jiā shū jīn yín jiāo gē míng bái yòu lìng nèi xiē nán nǚ kòu jiàn le fū rén
可怜程万里远离乡土，随着家人，一路啼啼哭哭，直至兴元府，到了张万户家里，将校把家书金银，交割明白，又令那些男女，叩见了夫人。
nà fū rén zuò rén xián huì jiù gè bō yí gè fáng hù jū zhù měi rì chāi shǐ fú shì
那夫人做人贤慧，就各拨一个房户居住，每日差使伏侍。
jiàng xiào tǎo le huí shū zì xiàng jūn qián huí fù qù le
将校讨了回书，自向军前回复去了。
chéng wàn lǐ zhù zài xìng yuán fǔ bù jué yòu jīng nián yú
程万里住在兴元府，不觉又经年余。
nà shí sòng yuán liǎng cháo jiǎng hé gè zì ba jūn zhuàng shì níng jiā
那时宋元两朝讲和，各自罢军，壮士宁家。
zhāng wàn hù yě huí dào jiā zhōng yǔ fū rén xiāng jiàn guò le hé jiā nú pú dōu lái kòu tóu
张万户也回到家中，与夫人相见过了，合家奴仆，都来叩头。
chéng wàn lǐ yě zhǐ de suí bān xíng lǐ
程万里也只得随班行礼。
yòu guò shù rì zhāng wàn hù bǎ lǔ lái de nán nǚ jiǎn shēn cái xióng zhuàng de liú le jǐ gè qí yú dōu zhuǎn mài yú rén
又过数日，张万户把掳来的男女，拣身材雄壮的留了几个，其余都转卖与人。
zhāng wàn hù huàn jiā rén lái fēn cǔn dào nǐ děng bù xìng shēng yú luàn lí shí shì zāo cǐ tú tàn huò yǒu fù mǔ qī zǐ liào bì sǐ yú luàn jūn zhī shǒu
张万户唤家人来分忖道：“你等不幸生于乱离时世，遭此涂炭，或有父母妻子，料必死于乱军之手。
jiù shì rǔ děng hái yǒu de yù wǒ suǒ yǐ shàng zài féng zhe bié gè sǐ qù jǐ shí le
就是汝等，还有得遇我，所以尚在，逢着别个，死去几时了。
jīn zài cǐ de suī rán shì gè yì xiāng jì wéi zhǔ pū jí rú qīn rén yì bān
今在此地，虽然是个异乡，既为主仆，即如亲人一般。
jīn wǎn gè pèi qī zǐ yǔ nǐ men kě ān xīn jū zhù wù shēng yì xīn
今晚各配妻子与你们，可安心居住，勿生异心。
hòu rì dài dào jūn qián xún xiē gōng jì bó gè chū shēn yì bān fù guì
后日带到军前，寻些功绩，博个出身，一般富贵。
ruò yǒu tā niàn fàn chū shì lái duàn rán bù ráo de
若有他念，犯出事来，断然不饶的。
jiā rén dōu liú lèi kòu tóu dào ruò de rú cǐ nǎi lǎo diē zài shēng zhī ēn qǐ gǎn yòu shēng tā niàn
”家人都流泪叩头道：“若得如此，乃老爹再生之恩，岂敢又生他念。
dàng wǎn zhāng wàn hù jiù bǎ nà lǔ lái de fù nǚ diǎn le jǐ míng
”当晚张万户就把那掳来的妇女，点了几名。
fū rén yòu gè shǎng jǐ jiàn yī fú
夫人又各赏几件衣服。
zhāng wàn hù yǔ fū rén tóng chū táng qián zhòng fù nǚ gēn suí zài hòu
张万户与夫人同出堂前，众妇女跟随在后。
táng zhōng dēng zhú huī huáng zhòng rén dōu chā shǒu shì lì liǎng bàng
堂中灯烛辉煌，众人都叉手侍立两傍。
zhāng wàn hù yī yī huàn lái pèi hé
张万户一一唤来配合。
zhòng rén yī qí kòu shǒu xiè ēn gè zì lǐng guī fáng hù
众人一齐叩首谢恩，各自领归房户。
qiě shuō chéng wàn lǐ pèi dé yī gè nǚ zǐ yǐn dào fáng zhōng yǎn shàng mén r fū qī xù lǐ
且说程万里配得一个女子，引到房中，掩上门儿，夫妻叙礼。
chéng wàn lǐ zǐ xì kàn nà nǚ zǐ nián jì dào yǒu shí wǔ liù suì shēng de shí fēn měi lì bù xiàng gè yǐ xià zhī rén
程万里仔细看那女子，年纪到有十五六岁，生得十分美丽，不像个以下之人。
zěn jiàn de
怎见得？
yǒu xī jiāng yuè wèi zhèng liǎng dào méi wān xīn yuè yī shuāng yǎn zhù wēi bō
有《西江月》为证：两道眉弯新月，一双眼注微波。
qīng sī qī chǐ wǎn pán luó fěn liǎn chuī tán dé pò
青丝七尺挽盘螺，粉脸吹弹得破。
wàng rì cháng é pàn yè qiū xiāo zhī nǚ tíng xùn
望日嫦娥盼夜，秋宵织女停梭。
huà táng huā zhú tīng huān hū wū zì hán xiū qiè bù
画堂花烛听欢呼，兀自含羞怯步。
chéng wàn lǐ dé le yí gè měi mào nǚ zǐ xīn zhōng huān xǐ wèn dào xiǎo niáng zǐ zūn xìng hé míng
程万里得了一个美貌女子，心中欢喜，问道：“小娘子尊姓何名？
kě shì cóng yòu zài zhái zhōng cháng dà de me
可是从幼在宅中长大的么？
nà nǚ zǐ jiàn wèn chén yín wèi yǔ zǎo là xià liǎng xíng zhū lèi
”那女子见问，沉吟未语，早落下两行珠泪。
chéng wàn lǐ bǎ xiù zi yǔ tā shì le wèn dào niáng zǐ wèi hé diào lèi
程万里把袖子与他拭了，问道：“娘子为何掉泪？
nà nǚ zǐ dào nú jiā běn shì chóng qìng rén shì xìng bái xiǎo zì yù niang fù qīn bái zhōng guān wèi tǒng zhì
”那女子道：“奴家本是重庆人氏，姓白，小字玉娘，父亲白忠，官为统制。
sì chuān zhì zhì shǐ yú jiè diào qiǎn zhèn shǒu jiā dìng fǔ
四川制置使余玠，调遣镇守嘉定府。
bù yì yú zhì zhì shēn wáng yuán jiāng wū liáng hā è chéng xū lái gōng
不意余制置身亡，元将兀良哈歹乘虚来攻。
shí jǐn bīng pí lì bù néng zhī
食尽兵疲，力不能支。
pò chéng zhī rì fù qīn bèi qín bù qū ér sǐ
破城之日，父亲被擒，不屈而死。
wū liáng yuán shuài nù wǒ fù shǒu chéng kàng jù jiāng qiè yī mén chāo lù
兀良元帅怒我父守城抗拒，将妾一门抄戮。
zhāng wàn hù lián qiè yòu xiǎo xìng de miǎn zhū dài guī jiā zhōng wèi bì fú shì fū rén bù yì jīn rì de pèi jūn zǐ
张万户怜妾幼小，幸得免诛，带归家中为婢，伏侍夫人，不意今日得配君子。
bù zhī jūn nǎi hé fāng rén shì yì wèi suǒ lǔ
不知君乃何方人氏，亦为所掳？
chéng wàn lǐ jiàn shuō yì shì jī qiú chù dòng qí xīn bù jué yě liú xià lèi lái
”程万里见说亦是羁囚，触动其心，不觉也流下泪来。
bǎ zì jǐ jiā xiāng xìng míng bèi lǔ qíng yóu xì xì shuō yǔ
把自己家乡姓名，被掳情由，细细说与。
liǎng xià qī cǎn yī chǎng què yǐ èr gǔ
两下凄惨一场，却已二鼓。
fū qī jiě yī jiù zhěn
夫妻解衣就枕。
yī yè ēn qíng shí fēn měi mǎn
一夜恩情，十分美满。
míng zǎo qǐ shēn shū xǐ guò le shuāng shuāng kòu xiè zhāng wàn hù yǐ bì yù niang yuán dào lǐ biān qù le
明早，起身梳洗过了，双双叩谢张万户已毕，玉娘原到里边去了。
chéng wàn lǐ gǎn zhāng wàn hù zhī dé yī qiè gàn bàn gōng shì jiā bèi yòng xīn shén de qí huan
程万里感张万户之德，一切干办公事，加倍用心，甚得其欢。
qí yè shì dì sān yè le chéng wàn lǐ dú zuò fáng zhōng měng rán xiǎng qǐ gōng míng wèi suì liú luò yì guó shēn wéi xià jiàn diàn zōng rǔ zǔ kě bù zhōng xiào liǎng xū
其夜是第三夜了，程万里独坐房中，猛然想起功名未遂，流落异国，身为下贱，玷宗辱祖，可不忠孝两虚！
yù dài chéng jiàn táo guī yòu wú fāng biàn cháng tàn yī shēng shān shān lèi xià
欲待乘间逃归，又无方便，长叹一声，潸潸泪下。
zhèng zài zì bēi zì tàn zhī jì què hǎo yù niang zì nèi ér chū
正在自悲自叹之际，却好玉娘自内而出。
wàn lǐ huāng máng shì lèi xiāng yíng róng yán cǎn dàn yú tì shàng cún
万里慌忙拭泪相迎，容颜惨淡，余涕尚存。
yù niang shì gè cōng míng nǚ zǐ jiàn mào biàn sè dāng xià tiǎo dēng gòng zuò kòu qí bù lè zhī gù
玉娘是个聪明女子，见貌辨色，当下挑灯共坐，叩其不乐之故。
wàn lǐ shì gè bǎ xì de rén cāng cù zhī jiān qǐ kěn qīng xīn tǔ dǎn
万里是个把细的人，仓卒之间，岂肯倾心吐胆。
zì gǔ dào fū qī qiě shuō sān fēn huà wèi kě quán pāo yī piàn xīn
自古道：夫妻且说三分话，未可全抛一片心。
dāng xià qiáng zuò xiào róng zhǐ dā yìng dé yī jù dào méi yǒu shén shì
当下强作笑容，只答应得一句道：“没有甚事！
yù niang qíng zhī tā yǒu hán hu yǐn nì zhī qíng gèng bù qù wèn tā
”玉娘情知他有含糊隐匿之情，更不去问他。
zhí zhì yǎn hù xi dēng jiě yī jiù qǐn zhī hòu fāng cái dī dī qǐ chǐ kuǎn kuǎn kāi yán dào chéng láng qiè yǒu yī yán rì yù fèng quàn wèi gǎn qīng tán
直至掩户息灯，解衣就寝之后，方才低低启齿，款款开言道：“程郎，妾有一言，日欲奉劝，未敢轻谈。
shì jiàn láng jūn yǒu bù lè zhī sè qiè yǐ cāi qí bā jiǔ
适见郎君有不乐之色，妾已猜其八九。
láng jūn hé yòng xiāng mán
郎君何用相瞒！
wàn lǐ dào chéng mǒu bìng wú tā yì niáng zǐ bù bì guò yí
”万里道：“程某并无他意，娘子不必过疑。
yù niang dào qiè guān láng jūn cái pǐn bì fēi jiǔ zài rén hòu zhě hé bù mì biàn táo guī tú gè xiǎn zǔ yáng zōng què gān xīn zài cǐ wéi rén nú pú qǐ néng de gè chū tóu de rì zi
”玉娘道：“妾观郎君才品，必非久在人后者，何不觅便逃归，图个显祖扬宗，却甘心在此，为人奴仆，岂能得个出头的日子！
chéng wàn lǐ jiàn qī zǐ shuō chū nèn bān shuō huà lǎo dà jīng yà xīn zhōng xiǎng dào tā shì fù rén nǚ zǐ zěn me yǒu cǐ zhàng fū jiàn shí dào zhe wǒ de xīn shì
程万里见妻子说出恁般说话，老大惊讶，心中想道：“他是妇人女子，怎么有此丈夫见识，道着我的心事？
kuàng qiě xún cháng rén jiā fū fù fēn bié hái yào duō shǎo liú liàn bù shě
况且寻常人家，夫妇分别，还要多少留恋不舍。
jīn chéng qīn sān rì ēn ài fāng cái qǐ tóu qǐ yǒu fǎn quàn wǒ huán xiāng zhī lǐ
今成亲三日，恩爱方才起头，岂有反劝我还乡之理？
zhǐ pà hái shì zhāng wàn hù jiào tā lái shì wǒ
只怕还是张万户教他来试我。
biàn dào qǐ yǒu cǐ lǐ
”便道：“岂有此理！
wǒ wéi luàn bīng suǒ zhí zì fēn bì sǐ
我为乱兵所执，自分必死。
xìng de zhǔ rén shì fàng liú wèi jiā dīng yòu yǐ qī zǐ pèi wǒ cǐ ēn tiān gāo dì hòu wèi zēng bào de qǐ kě wèi cǐ bèi ēn wàng yì zhī shì
幸得主人释放，留为家丁，又以妻子配我，此恩天高地厚，未曾报得，岂可为此背恩忘义之事？
rǔ wù duō yán
汝勿多言！
yù niang jiàn shuō hēi rán wú yǔ
”玉娘见说，嘿然无语。
chéng wàn lǐ yù yí shì zhāng wàn hù shì tā
程万里愈疑是张万户试他。
dào míng zǎo qǐ shēn chéng wàn lǐ sī xiǎng zhāng wàn hù jiào tā lái shì wǒ wǒ jīn rì piān yào dāng miàn shuō pò gù zhù le tā de niàn tou bù lái dī fáng hǎo bàn zǒu lù
到明早起身，程万里思想：“张万户教他来试我，我今日偏要当面说破，固住了他的念头，不来提防，好办走路。
shū xǐ yǐ guò qǐng chū zhāng wàn hù dào tīng shàng zuò xià shuō dào bǐng lǎo diē yè lái qī zǐ hū quàn xiǎo rén táo zǒu
”梳洗已过，请出张万户到厅上坐下，说道：“禀老爹，夜来妻子忽劝小人逃走。
xiǎo rén xiǎng lái dāng chū bèi yóu bīng zhuō zhù méng lǎo diē jiù le xìng mìng liú zuò jiā dīng rú jīn yòu pèi le qī zǐ
小人想来，当初被游兵捉住，蒙老爹救了性命，留作家丁，如今又配了妻子。
zhè bān ēn dé wèi yǒu cùn bào
这般恩德，未有寸报。
kuàng qiě xiǎo rén fù mǔ yǐ sǐ qīn qī yòu wú zhī cǐ biàn shì jiā le hái jiào xiǎo rén táo dào nà lǐ qù
况且小人父母已死，亲戚又无，只此便是家了，还教小人逃到那里去？
xiǎo rén zuó yè yǐ bǎ tā mán yuàn yī fān
小人昨夜已把他埋怨一番。
kǒng pà tā zì jǐ qíng xū fǎn lái zào yán lèi hài xiǎo rén gù cǐ tè bǐng zhī lǎo diē
恐怕他自己情虚，反来造言累害小人，故此特禀知老爹。
zhāng wàn hù tīng le xīn zhōng dà nù jí huàn chū yù niang mà dào nǐ zhè jiàn bì
”张万户听了，心中大怒，即唤出玉娘骂道：“你这贱婢！
dāng chū nǐ fù kàng jù tiān bīng wū liáng yuán shuài yào bǎ nǐ hé mén jǐn zhǎn wǒ kě lián nǐ nián jì yòu xiǎo ráo nǐ xìng mìng yòu kǒng wéi luàn jūn suǒ shā dài huí lái ēn yǎng zhǎng dà pèi gè zhàng fū
当初你父抗拒天兵，兀良元帅要把你阖门尽斩，我可怜你年纪幼小，饶你性命，又恐为乱军所杀，带回来恩养长大，配个丈夫。
nǐ bù sī bào xiào fǎn jiào zhàng fū bèi wǒ yào nǐ hé yòng
你不思报效，反教丈夫背我，要你何用！
jiào zuǒ yòu kuài qǔ jiā fǎ lái diào qǐ jiàn bì dǎ yī bǎi pí biān
”教左右快取家法来，吊起贱婢打一百皮鞭。
nà yù niang mǎn yǎn chuí lèi yǎ kǒu wú yán
那玉娘满眼垂泪，哑口无言。
zhòng rén lián máng qù qǔ suǒ zǐ jiā fǎ jiāng yù niang yī suǒ kǔn fān
众人连忙去取索子家法，将玉娘一索捆翻。
zhèng shì fēn míng zhǐ yǔ píng chuān lù fǎn bǎ zhōng yán dāng è yán
正是：分明指与平川路，反把忠言当恶言。
chéng wàn lǐ zài páng biān jiàn zhāng wàn hù fā nù yào diào dǎ qī zǐ xīn zhōng ào huǐ dào yuán lái tā shì zhēn xīn dào shì wǒ hài tā le
程万里在旁边，见张万户发怒，要吊打妻子，心中懊悔道：“原来他是真心，到是我害他了！
yòu bù hǎo guò lái tǎo ráo
”又不好过来讨饶。
zhèng zài wēi jí zhī jì qià hǎo fū rén wén de zhàng fū fā nù yào dǎ yù niang jí zǒu chū lái jiù hù
正在危急之际，恰好夫人闻得丈夫发怒，要打玉娘，急走出来救护。
yuán lái yù niang zì dào tā jiā yīn dé xìng wēn róu jǔ zhǐ xián yǎ qiě shì nǚ gōng zhōng dì yī líng lì fū rén píng xī jí xǐ huan tā de
原来玉娘自到他家，因德性温柔，举止闲雅，且是女工中第一伶俐，夫人平昔极喜欢他的。
míng suī wèi bì xiāng dài què xiàng qīn shēng yì bān lì xīn yào bǎ tā jià gè hǎo zhàng fū
名虽为婢，相待却像亲生一般，立心要把他嫁个好丈夫。
yīn jiàn chéng wàn lǐ rén cái chū zhòng hòu lái bì dìng yǒu xiē hǎo rì gù cǐ qián wǎn jiù pèi yǔ wèi qī
因见程万里人材出众，后来必定有些好日，故此前晚就配与为妻。
jīn rì jiàn shuō yào dǎ tā bù zhī yīn shén yuán gù tè dì zì jǐ chū lái
今日见说要打他，不知因甚缘故，特地自己出来。
jiàn jiā rén zhèng dài yào dòng shǒu fū rén zhǐ zhù shàng qián dào xiàng gōng yīn shén yào diào dǎ yù niang
见家人正待要动手，夫人止住，上前道：“相公因甚要吊打玉娘？
zhāng wàn hù bǎ chéng wàn lǐ suǒ shuō zhī shì gào yǔ fū rén
”张万户把程万里所说之事，告与夫人。
fū rén jiào guò yù niang dào wǒ yī xiàng lián nǐ yòu xiǎo cōng míng tè jiǎn gè hǎo zhàng fū pèi nǐ rú hé fǎn jiào zhàng fū bèi zhǔ táo zǒu
夫人叫过玉娘道：“我一向怜你幼小聪明，特拣个好丈夫配你，如何反教丈夫背主逃走？
běn bù dàng jiù nǐ biàn shì gū niàn chū fàn yǔ lǎo diē tǎo ráo xià cì zài bù kě rú cǐ
本不当救你便是，姑念初犯，与老爹讨饶，下次再不可如此！
yù niang bìng bù huí yán dàn shì liú lèi
”玉娘并不回言，但是流泪。
fū rén duì zhāng wàn hù dào xiàng gōng yù niang nián jì shén xiǎo bù zhī shì wù yī shí yán yǔ chà wù kě kàn lǎo shēn fèn shàng gū shù zhè cì ba
夫人对张万户道：“相公，玉娘年纪甚小，不知世务，一时言语差误，可看老身份上，姑恕这次罢。
zhāng wàn hù dào jì fū rén tǎo ráo qiě shù zhè jiàn bì
”张万户道：“既夫人讨饶，且恕这贱婢。
tǎng ruò zài fàn èr zuì jù fá
倘若再犯，二罪俱罚。
yù niang hán lèi kòu xiè ér qù
”玉娘含泪叩谢而去。
zhāng wàn hù huàn guò chéng wàn lǐ dào nǐ zuò rén zhōng xīn wǒ zì lìng yǎn kàn nǐ
张万户唤过程万里道：“你做人忠心，我自另眼看你。
chéng wàn lǐ mǎn kǒu chēng xiè zǒu dào wài biān xīn zhōng yòu xiǎng dào hái shì zuò xià quān tào lái shì wǒ
”程万里满口称谢，走到外边，心中又想道：“还是做下圈套来试我！
ruò bù shì zěn me zhè yàng dà nù yào dǎ yī bǎi fū rén gāng kāi kǒu tǎo ráo biàn yī xià bù dǎ
若不是，怎么这样大怒要打一百，夫人刚开口讨饶，便一下不打？
kuàng fū rén zài lǐ miàn nà lǐ xiǎo de zhè bān kuài jiù chū lái hù jiù
况夫人在里面，那里晓得这般快就出来护救？
qiě xǐ zuó yè bù céng shuō bié de yán yǔ hái hǎo
且喜昨夜不曾说别的言语还好。
dào le wǎn jiān yù niang chū lái jiàn tā suī rán miàn dài yōu róng què méi yǒu yī háo yuàn hèn yì sī
到了晚间，玉娘出来，见他虽然面带忧容，却没有一毫怨恨意思。
chéng wàn lǐ xiǎng dào yī fà shì shì wǒ le
程万里想道：“一发是试我了。
shuō huà yuè jiā jǐn shèn
”说话越加谨慎。
yòu guò le sān rì nà wǎn yù niang kàn le zhàng fū shàng xià zhǐ guǎn xiāng zhe yù yán bù yán rú cǐ sān sì cì zhōng shì rěn nài bú zhù yòu dào qiè yǐ chéng xīn gào jūn rú hé fǎn gào zhǔ rén jǐ zāo chuí tà
又过了三日，那晚，玉娘看了丈夫，上下只管相着，欲言不言，如此三四次，终是忍耐不住，又道：“妾以诚心告君，如何反告主人，几遭箠挞！
xìng de fū rén jiù miǎn
幸得夫人救免。
rán xì guān jūn cái mào bì wèi dà qì wèi hé hái bù zǎo tú qù jì
然细观君才貌，必为大器，为何还不早图去计？
ruò liàn liàn yú cǐ zhōng zuò rén nú yì yǒu hé wàng
若恋恋于此，终作人奴，亦有何望！
chéng wàn lǐ jiàn qī zǐ yòu quàn tā táo zǒu xīn zhōng yù yí dào qián rì nèn bān tián zé tā qǐ bù pà yòu lái shuō qǐ
程万里见妻子又劝他逃走，心中愈疑道：“前日恁般嗔责，他岂不怕，又来说起？
yí dìng shì zhāng wàn hù yòu jiào tā lái shì wǒ niàn tou guǒ rán jué fǒu
一定是张万户又教他来试我念头果然决否。
yě bù huí yán jìng zì shōu shí ér wò
”也不回言，径自收拾而卧。
dào míng zǎo chéng wàn lǐ yòu lái bǐng zhī zhāng wàn hù
到明早，程万里又来禀知张万户。
zhāng wàn hù tīng le bào zào rú léi lián hǎn dào zhè jiàn bì rú cǐ kě hèn kuài ná lái qiāo sǐ le ba
张万户听了，暴躁如雷，连喊道：“这贱婢如此可恨，快拿来敲死了罢！
zuǒ yòu bù gǎn dài huǎn jí xiàng lǐ biān lái huàn fū rén jiàn huàn yù niang liào dào yòu yǒu shèn shì bù kěn fàng jiāng chū lái
”左右不敢怠缓，即向里边来唤，夫人见唤玉娘，料道又有甚事，不肯放将出来。
zhāng wàn hù jiàn fū rén bù kěn fàng yù niang chū lái zhuǎn jiā jiāo zào què yòu ài zhe fū rén miàn pí bù hǎo shí fēn cuī bī àn xiǎng dào zhè jiàn bì yǐ yǒu wài xīn bù rú dǎ fā tā qù ba
张万户见夫人不肯放玉娘出来，转加焦躁，却又碍着夫人面皮，不好十分催逼，暗想道：“这贱婢已有外心，不如打发他去罢。
tǎng rán fū qī rì jiǔ ēn shēn bèi zhè jiàn bì hōng rè lián zhè hǎo rén de xīn dōu yào biàn le
倘然夫妻日久恩深，被这贱婢哄热，连这好人的心都要变了。
nǎi duì chéng wàn lǐ dào zhè jiàn bì liǎng cì sān fān yòu nǐ táo guī qí xīn bì yǒu tā niàn liào rán bú shì wèi nǐ
”乃对程万里道：“这贱婢两次三番诱你逃归，其心必有他念，料然不是为你。
jiǔ hòu bì bèi qí hài
久后必被其害。
dài jīn wǎn chū lái míng zǎo jiù jiào rén yǐn qù mài le bié jiǎn yí gè hǎo de yǔ nǐ wèi qī
待今晚出来，明早就教人引去卖了，别拣一个好的与你为妻。
chéng wàn lǐ jiàn shuō yào mài tā qī zǐ fāng cái míng bái hún jiā guǒ shì yī piàn zhēn xīn ào huǐ shī yán biàn dào lǎo diē rú jīn jǐng jiè liǎng fān xià cì liàng bì bù gǎn
”程万里见说要卖他妻子，方才明白浑家果是一片真心，懊悔失言，便道：“老爹如今警戒两番，下次谅必不敢。
zǒng zài shuō xiǎo rén yě duàn rán bù tīng
总再说，小人也断然不听。
ruò bǎ tā mài le zhǐ pà rén shuō xiǎo rén bó qíng zuò qīn cái liù rì jiù bǎ qī zǐ lái mài
若把他卖了，只怕人说小人薄情，做亲才六日，就把妻子来卖。
zhāng wàn hù dào wǒ zuò le zhǔ shuí gǎn shuō nǐ
”张万户道：“我做了主，谁敢说你！
dào ba jìng wàng lǐ biān ér qù
”道罢，径望里边而去。
fū rén jiàn zhàng fū jìn lái nù qì wèi xi kǒng hái yào zé fá yù niang lián máng jiào shǎn guò yī biān qǐ shēn xiāng yíng bìng bù wèn qǐ zhè shì
夫人见丈夫进来，怒气未息，恐还要责罚玉娘，连忙教闪过一边，起身相迎，并不问起这事。
zhāng wàn hù què yòu pà fū rén bù shě de yù niang chū qù yě fēn háo bù tí
张万户却又怕夫人不舍得玉娘出去，也分毫不题。
qiě shuō chéng wàn lǐ jiàn zhāng wàn hù jué yì yào mài xīn zhōng bù rěn gē shè zuò zài fáng zhōng àn qì
且说程万里见张万户决意要卖，心中不忍割舍，坐在房中暗泣。
zhí dào wǎn jiān yù niang chū lái duì zhàng fū kū dào qiè yǐ jūn wèi fu gù chéng xīn xiāng gào bù xiǎng jūn fǎn yí qiè yǒu yì niàn shù gào zhǔ rén
直到晚间，玉娘出来，对丈夫哭道：“妾以君为夫，故诚心相告，不想君反疑妾有异念，数告主人。
zhǔ rén xìng qì cū xióng bì rán huái hèn
主人性气粗雄，必然怀恨。
qiè bù zhī sǐ suǒ yǐ
妾不知死所矣！
rán qiè sǐ bù zú xī dàn jūn táng táng yí biǎo gān wéi xià jiàn bù tú guī jì wèi hèn ěr
然妾死不足惜，但君堂堂仪表，甘为下贱，不图归计为恨耳！
chéng wàn lǐ tīng shuō lèi rú yǔ xià dào xián qī liáng yán zhǐ mí zì hèn yī shí cuò jiàn yí zhǔ rén shǐ rǔ shì wǒ gù cǐ gào zhī bù xiǎng fǎn lèi xián qī
”程万里听说，泪如雨下，道：“贤妻良言指迷，自恨一时错见，疑主人使汝试我，故此告知，不想反累贤妻！
yù niang dào jūn ruò kěn tīng qiè yán suī sǐ wú hèn
”玉娘道：“君若肯听妾言，虽死无恨。
chéng wàn lǐ jiàn qī zǐ nèn bān qíng zhēn yòu sī míng rì jiù yào fēn lí yù jiā tòng qì què yòu bù hǎo duì tā shuō zhī hán lèi ér qǐn zhí kū dào sì gēng shí fēn
程万里见妻子恁般情真，又思明日就要分离，愈加痛泣，却又不好对他说知，含泪而寝，直哭到四更时分。
yù niang jiàn zhàng fū kū zhī bù yǐ liào bì yǒu shèn shì gù wèn dào jūn rú cǐ bēi tòng dìng shì zhǔ rén yǒu hài qiè zhī yì
玉娘见丈夫哭之不已，料必有甚事故，问道：“君如此悲恸，定是主人有害妾之意。
hé bù míng yán
何不明言？
chéng wàn lǐ liào mán bù guò fāng dào zì hèn bù cái yǒu fù xián qī
”程万里料瞒不过，方道：“自恨不才，有负贤妻。
míng rì zhǔ rén jiāng yù zhōu rǔ shì yǐ bù néng wǎn huí gù cǐ shāng tòng
明日主人将欲鬻汝，势已不能挽回，故此伤痛！
yù niang wén yán bēi qì bù shèng
玉娘闻言，悲泣不胜。
liǎng gè jiǎo zuò yī tuán gěng gěng yè yè què yòu bù gǎn fàng shēng
两个搅做一团，哽哽咽咽，却又不敢放声。
tiān wèi míng jí biàn qǐ shēn shū xǐ
天未明，即便起身梳洗。
yù niang jiāng suǒ chuān xiù xié yī zhī yǔ zhàng fū huàn le yī zhī jiù lǚ dào hòu rì tǎng yǒu jiàn qī yǐ cǐ wéi zhèng
玉娘将所穿绣鞋一只，与丈夫换了一只旧履，道：“后日倘有见期，以此为证。
wàn yī yǒng bié qiè bào cǐ ér sǐ yǒu rú tóng xué
万一永别，妾抱此而死，有如同穴。
shuō ba fù xiāng bào ér qì gè jiāng xié zǐ shōu cáng
”说罢，复相抱而泣，各将鞋子收藏。
dào le tiān míng zhāng wàn hù zuò zài zhōng táng jiào rén lái huàn
到了天明，张万户坐在中堂，教人来唤。
chéng wàn lǐ rěn zhù yǎn lèi yī qí lái jiàn
程万里忍住眼泪，一齐来见。
zhāng wàn hù dào nǐ zhè jiàn bì
张万户道：“你这贱婢！
wǒ zì yòu fǔ nǐ chéng rén yǒu shèn bù hǎo lǚ jiào zhàng fū bèi zhǔ
我自幼抚你成人，有甚不好，屡教丈夫背主！
běn gāi yī jiàn zhǎn nǐ biàn shì
本该一剑斩你便是。
qiě kàn fū rén fēn shàng gū ráo yī sǐ
且看夫人分上，姑饶一死。
nǐ qiě dào hǎo chù shòu yòng qù ba
你且到好处受用去罢。
jiào guò liǎng gè jiā rén fēn cǔn dào yǐn tā dào yá pó rén jiā qù bù lùn shēn jià dàn yào xún yī xià děng rén jiā mó sǐ bù shòu rén tái jǔ de zhè jiàn bì biàn liǎo
”叫过两个家人分忖道：“引他到牙婆人家去，不论身价，但要寻一下等人家，磨死不受人抬举的这贱婢便了。
yù niang yāo qiú jiàn fū rén bài bié zhāng wàn hù bù xǔ
”玉娘要求见夫人拜别，张万户不许。
yù niang xiàng zhāng wàn hù bài le liǎng bài qǐ lái duì zhe zhàng fū dào shēng bǎo zhòng hán zhuó yǎn lèi tóng liǎng gè jiā rén qù le
玉娘向张万户拜了两拜，起来对着丈夫道声“保重”，含着眼泪，同两个家人去了。
chéng wàn lǐ fù zhōng rú gē wú kě nài hé sòng chū dà mén ér huí
程万里腹中如割，无可奈何，送出大门而回。
zhèng shì shì shàng wàn bān āi kǔ shì wú fēi sǐ bié yǔ shēng lí
正是：世上万般哀苦事，无非死别与生离。
bǐ jí fū rén zhī jué yù niang yǐ zì chū mén qù le
比及夫人知觉，玉娘已自出门去了。
fū rén xiǎo de zhāng wàn hù qíng xìng chéng kǒng tā hài le yù niang xìng mìng
夫人晓得张万户情性，诚恐他害了玉娘性命。
jīn rì tuō lí hǔ kǒu dào yě yáo tā
今日脱离虎口，到也繇他。
qiě shuō liǎng gè jiā rén yǐn yù niang dào yá pó jiā zhōng qià hǎo shì shàng yǒu gè jīng jì rén jiā yào tǎo yī bì jiàn yù niang shēng de duān zhèng shēn jià yòu qīng lián máng duì chū yín zi jiāo yǔ zhāng wàn hù jiā rén jiāng yù niang lǐng huí jiā qù bù tí
且说两个家人，引玉娘到牙婆家中，恰好市上有个经纪人家，要讨一婢，见玉娘生得端正，身价又轻，连忙兑出银子，交与张万户家人，将玉娘领回家去不题。
qiě shuō chéng wàn lǐ zì cóng qī zǐ qù hòu zhuǎn sī zhuǎn huǐ měi dào wǎn jiān zǒu jìn fáng mén biàn jué cǎn shāng qǔ chū nà liǎng zhǐ xié r zài dēng qián bǎ wán yī huí wū wū de tí qì yī huí
且说程万里自从妻子去后，转思转悔，每到晚间，走进房门，便觉惨伤，取出那两只鞋儿，在灯前把玩一回，呜呜的啼泣一回。
kū gōu duō shí fāng cái shuì wò
哭勾多时，方才睡卧。
cì hòu fǎng wèn de jiù mài zài shì shàng rén jiā jǐ biàn yào qiāo dì qù zài jiàn yī miàn yòu kǒng bèi rén qū pò bào yǔ zhāng wàn hù fǎn huài le zì jǐ dà shì yīn cǐ yòu bù gǎn qù
次后访问得，就卖在市上人家，几遍要悄地去再见一面，又恐被人觑破，报与张万户，反坏了自己大事，因此又不敢去。
nà zhāng wàn hù jiàn tā bù tīng qī zǐ yán yǔ xìn yǐ wéi shí zhū shì wěi tuō háo bù dī fáng
那张万户见他不听妻子言语，信以为实，诸事委托，毫不提防。
chéng wàn lǐ jiǎ yì yīn qín yù jiā xiǎo xīn
程万里假意殷勤，愈加小心。
zhāng wàn hù hǎo bù xǐ huan yòu yào bǎ qī zǐ pèi yǔ
张万户好不喜欢，又要把妻子配与。
chéng wàn lǐ bù yuàn dào qiě màn zhe hou suí lǎo yé dào biān shàng qù yǒu xiē gōng jì huí lái xún gè míng mén měi juàn yě yǔ lǎo yé zhēng qì
程万里不愿，道：“且慢着，候随老爷到边上去有些功绩回来，寻个名门美眷，也与老爷争气。
guāng yīn xùn sù bù jué yòu guò nián yú
光阴迅速，不觉又过年余。
nà shí wū liáng hā è zài è zhōu zhèn shǒu zhí wǔ shí dàn chén zhāng wàn hù xī rì shì tā huī xià pí jiàng shōu shí le xǔ duō jīn zhū bǎo yù sī liang yào chà yí gè néng gàn de qù hè shòu wèi de qí rén
那时兀良哈歹在鄂州镇守，值五十诞辰，张万户昔日是他麾下裨将，收拾了许多金珠宝玉，思量要差一个能干的去贺寿，未得其人。
chéng wàn lǐ dǎ tīng zài dù lǐ sī liang chèn cǐ jī huì tuō shēn qù ba jí lái jiàn zhāng wàn hù dào wén de lǎo yé yào sòng wū liáng ye de shòu lǐ shàng wèi chāi rén
程万里打听在肚里，思量趁此机会，脱身去罢，即来见张万户道：“闻得老爷要送兀良爷的寿礼，尚未差人。
wǒ xiǎng zhòng rén dōu yǒu zhǎng guǎn tuō shēn bù dé
我想众人都有掌管，脱身不得。
xiǎo rén zǒng shì zài jiā méi yǒu shén shì dào qíng yuàn rèn zhè chāi shǐ
小人总是在家没有甚事，到情愿任这差使。
zhāng wàn hù dào ruò de nǐ qù zuì hǎo
”张万户道：“若得你去最好。
zhǐ pà lù shàng bù guàn chī bù dé xīn kǔ
只怕路上不惯，吃不得辛苦。
chéng wàn lǐ dào zhèng wèi zài jiā zì zài guàn le pà hòu rì suí lǎo yé chū zhēng shòu bù dé xīn kǔ gù cǐ xiān yào jīng lì xiē fēng shuāng láo lù hǎo gēn lǎo diē shàng zhèn
”程万里道：“正为在家自在惯了，怕后日随老爷出征，受不得辛苦，故此先要经历些风霜劳碌，好跟老爹上阵。
zhāng wàn hù jiàn tā shuō de yǒu lǐ bìng bù yí lǜ jiù yī yǔn le xiě xià wèn hòu shū zhá shàng shòu lǐ tiě yòu qǔ chū yī zhāng lù yǐn yǐ fáng yí lù pán jié
”张万户见他说得有理，并不疑虑，就依允了，写下问候书札，上寿礼帖，又取出一张路引，以防一路盘诘。
zhū shì tíng dāng zé rì qǐ shēn
诸事停当，择日起身。
chéng wàn lǐ dǎ dié xíng lǐ bǎ yù niang xiù xié dōu cáng hǎo le
程万里打叠行李，把玉娘绣鞋，都藏好了。
dào lín qī zhāng wàn hù bǎ dōng xī chū lái jiāo fù míng bái yòu chà jiā rén zhāng jìn zuò bàn tóng háng
到临期，张万户把东西出来，交付明白，又差家人张进，作伴同行。
yòu bǎ shí liǎng yín zi yǔ tā pán chán
又把十两银子与他盘缠。
chéng wàn lǐ jiàn yòu yǒu yī rén tóng qù xīn zhōng fán nǎo yù yào zài bǐng kǒng zhāng wàn hù yí huò qiě dài lín shí yòu zuò qū chǔ
程万里见又有一人同去，心中烦恼，欲要再禀，恐张万户疑惑，且待临时，又作区处。
dāng le bài bié zhāng wàn hù bǎ dōng xī zhuāng shàng shēng kǒu lí le xìng yuán wàng è zhōu ér lái
当了拜别张万户，把东西装上生口，离了兴元，望鄂州而来。
yí lù zì yǒu guǎn yì zhī tǎo kǒu liáng bìng wú dān gé
一路自有馆驿支讨口粮，并无担阁。
bù qī yī rì dào le è zhōu jiè gè fàn diàn yù xià
不期一日，到了鄂州，借个饭店寓下。
lái rì qīng zǎo èr rén jī le shū zhá lǐ wù dào shuài fǔ yá mén guà hào cì hou
来日清早，二人赍了书札礼物，到帅府衙门挂号伺候。
nà wū liáng yuán shuài shì jié zhèn zhòng chén gù cǐ gè chù chāi rén lái shàng shòu de bù jì qí shù yá mén qián hǎo bù rè nào
那兀良元帅是节镇重臣，故此各处差人来上寿的，不计其数，衙门前好不热闹。
sān tòng huà jiǎo wū liáng yuán shuài kāi mén shēng zhàng
三通画角，兀良元帅开门升帐。
xǔ duō jiàng guān liáo shǔ cān jiàn yǐ guò rán hòu zhōng jūn guān yǐn gè chù chāi rén jìn jiàn chéng shàng shū zhá lǐ wù
许多将官僚属，参见已过，然后中军官引各处差人进见，呈上书札礼物。
wū liáng yuán shuài yī yī kàn le bǎ lǐ wù chá shōu fēn fù zài wài cì hou huí shū
兀良元帅一一看了，把礼物查收，分付在外伺候回书。
zhòng rén dā yìng chū lái bù tí
众人答应出来不题。
qiě shuō chéng wàn lǐ sòng lǐ yǐ guò sī liang yào zǒu zěn nài zhāng jìn tóng háng tóng wò nán hǎo tuō shēn xīn zhōng wú jì kě shī
且说程万里送礼已过，思量要走，怎奈张进同行同卧，难好脱身，心中无计可施。
yě shì tā shí yùn yǐ dào tiān shǐ qí rán
也是他时运已到，天使其然。
nà zhāng jìn yīn zài lù shàng ān mǎ láo juàn què yòu shòu le xiē fēng hán zài fàn diàn shàng shēng qǐ bìng lái
那张进因在路上鞍马劳倦，却又受了些风寒，在饭店上生起病来。
chéng wàn lǐ xīn zhōng huān xǐ zhèng hé wǒ yì
程万里心中欢喜：“正合我意！
yù yào jiù zǒu què yòu sī xiǎng dào dà zhàng fū zuò shì xū yào lái qù míng bái
”欲要就走，却又思想道：“大丈夫作事，须要来去明白。
yuán xiàng shuài fǔ hou le huí shū dào yù suǒ kàn zhāng jìn shí rén shì bù xǐng háo wú zhī jué
”原向帅府候了回书，到寓所看张进时，人事不省，毫无知觉。
zì jǐ jí biàn xiě xià yī fēng shū xìn yī qí fàng rù zhāng jìn bāo guǒ zhōng shōu hǎo
自己即便写下一封书信，一齐放入张进包裹中收好。
xiān qián zhè shí liǎng pán chán yín zi zhāng jìn biàn yào fēn yòng chéng wàn lǐ yào wěn zhù zhāng jìn de xīn què zǒng fàng zài tā bāo guǒ lǐ miàn
先前这十两盘缠银子，张进便要分用，程万里要稳住张进的心，却总放在他包裹里面。
děng dào è zhōu yī qí mǎi rén shì sòng rén
等到鄂州一齐买人事送人。
jīn rì zhāng jìn bìng dǎo chéng wàn lǐ qǔ le zhè shí liǎng yín zi lián lù yǐn pū chén dǎ zuò yī bāo shōu shí wán bèi què jiào guò zhǔ rén jiā lái fēn cǔn dào wǒ èr rén nǎi xìng yuán zhāng wàn hù lǎo diē tè chà lái yǔ wū liáng ye shàng shòu hái yào dào shān dōng shǐ chéng xiàng chù gōng gàn
今日张进病倒，程万里取了这十两银子，连路引铺陈打做一包，收拾完备，却叫过主人家来分忖道：“我二人乃兴元张万户老爹特差来与兀良爷上寿，还要到山东史丞相处公干。
bù xiǎng tóng bàn de shàng lù xīn kǔ shēn zi yǒu xiē bù jiàn rú jīn xíng dòng bù dé
不想同伴的上路辛苦，身子有些不健，如今行动不得。
ruò děng tā bìng hǎo shí kǒng pà wù le zhèng shì zhǐ de qiě liú zài cǐ tiáo yǎng jǐ rì
若等他病好时，恐怕误了正事，只得且留在此调养几日。
wǒ xiān wǎng nà lǐ gōng gàn huí lái yǔ tā yī qí qǐ shēn
我先往那里公干回来，与他一齐起身。
jí qǔ chū wǔ qián yín zi dì yǔ dào zhè bó lǐ quán biǎo wēi chén láo zhǔ rén jiā yòng xīn kàn gù de tā bìng tǐ quán ān wǒ huí shí hái yǒu zhòng xiè
”即取出五钱银子递与道：“这薄礼权表微忱，劳主人家用心看顾，得他病体痊安，我回时还有重谢。
zhǔ rén jiā bù zhī shì jì shōu le yín zi dào zǎo wǎn fú shì bù xiāo qiān guà
”主人家不知是计，收了银子道：“早晚伏侍，不消牵挂。
dàn zhǎng guān xū yào zuò sù jiù lái biàn hǎo
但长官须要作速就来便好。
chéng wàn lǐ dào zhè gè zì rán
”程万里道：“这个自然。
yòu tǎo xiē fàn lái chī bǎo bèi shàng bāo guǒ duì zhǔ rén jiā jiào shēng zàn bié dà tà bù ér zǒu
”又讨些饭来吃饱，背上包裹，对主人家叫声暂别，大踏步而走。
zhèng shì áo yú tuō què jīn gōu qù bǎi wěi yáo tóu zài bù lái
正是：鳌鱼脱却金钩去，摆尾摇头再不来。
lí le è zhōu wàng zhe jiàn kāng ér lái
离了鄂州，望着建康而来。
yī lù shàng yǒu le lù yǐn bù pà pán jié bìng wú zǔ zhì
一路上有了路引，不怕盘诘，并无阻滞。
cǐ shí huái dōng dì fāng yǐ jìn shù shǔ le hú yuán wàn lǐ gǎn shāng bù yǐ
此时淮东地方，已尽数属了胡元，万里感伤不已。
yī jìng dào sòng cháo dì miàn qǔ lù zhí zhì lín ān
一径到宋朝地面，取路直至临安。
jiù shí zài cháo zǎi zhí dōu lìng huàn le yī bān rén wù
旧时在朝宰执，都另换了一班人物。
fǎng de xiàn rèn shū mì fù shǐ zhōu hàn shì fù qīn de mén shēng jiù guǎn yú qí jiā
访得现任枢密副使周翰，是父亲的门生，就馆于其家。
zhèng zhí dù zōng shōu lù xiān cháo jiù chén zǐ sūn quán kuī zhōu hàn tí zhì chéng wàn lǐ yì de bǔ fú jiàn fú qīng xiàn wèi
正值度宗收录先朝旧臣子孙，全亏周翰提挚，程万里亦得补福建福清县尉。
xún le gè jiā rén qǔ míng chéng huì zé rì shàng rèn
寻了个家人，取名程惠，择日上任。
bù zài huà xià
不在话下。
qiě shuō zhāng jìn zài fàn diàn zhōng bìng le shù rì fāng cái jīng shén qīng chǔ yǎn qián bú jiàn le chéng wàn lǐ wèn zhǔ rén jiā dào chéng zhǎng guān zěn me bú jiàn
且说张进在饭店中，病了数日，方才精神清楚，眼前不见了程万里，问主人家道：“程长官怎么不见？
zhǔ rén jiā dào chéng zhǎng guān shí rì qián shuō hái yào wǎng shān dōng shǐ chéng xiàng chù gōng gàn yīn zhǎng guān yǒu yàng tā dú zì qù le zhuàn lái tóng zhǎng guān huí qù
”主人家道：“程长官十日前说还要往山东史丞相处公干，因长官有恙，他独自去了，转来同长官回去。
zhāng jìn dà jīng dào hé cháng yòu yǒu shān dōng gōng gàn
”张进大惊道：“何尝又有山东公干！
bèi zhè zéi chèn wǒ yǒu bìng táo le
被这贼趁我有病逃了。
zhǔ rén jiā jīng wèn dào zhǎng guān yī tóng lái de tā zěn yòu táo qù
”主人家惊问道：“长官一同来的，他怎又逃去？
zhāng jìn bǎ dāng chū lǔ tā qíng yóu xì shuō zhǔ rén ào huǐ bù dié
”张进把当初掳他情由细说，主人懊悔不迭。
zhāng jìn kǒng pà lián tā yī fú qǔ qù jí máng jiào zhǔ rén jiā dǎ kāi bāo guǒ kàn shí què liú xià yī fēng shū xìn bìng wū liáng yuán shuài huí shū yī fēng lù yǐn pán chán jìn jiē qǔ qù qí yú yī fú yī jiàn bù shī
张进恐怕连他衣服取去，即忙教主人家打开包裹看时，却留下一封书信，并兀良元帅回书一封，路引盘缠，尽皆取去，其余衣服，一件不失。
zhāng jìn dào zhè zéi láng zǐ yě xīn
张进道：“这贼狼子野心！
lǎo diē nèn bān dài tā tā què yī xīn liàn zhe nán biān
老爹恁般待他，他却一心恋着南边。
guài dào lián qī zǐ yě bú yào
怪道连妻子也不要！
yòu jiāng xī le shù rì fāng cái xíng zǒu de dòng biàn qù bǐng zhī wū liáng yuán shuài lìng zì dǎ fā pán chán lù yǐn yī miàn xíng wén āi huò chéng wàn lǐ
”又将息了数日，方才行走得动，便去禀知兀良元帅，另自打发盘缠路引，一面行文挨获程万里。
nà zhāng jìn dào diàn zhōng suàn hái le fàn qián zuò bié qǐ shēn
那张进到店中算还了饭钱，作别起身。
xīng yè gǎn huí jiā cān jiàn zhāng wàn hù bǎ wū liáng yuán shuài huí shū chéng shàng kàn guò yòu jiāng chéng wàn lǐ táo guī zhī shì bǐng zhī
星夜赶回家，参见张万户，把兀良元帅回书呈上看过，又将程万里逃归之事禀知。
zhāng wàn hù jiāng tā yí shū chāi kāi kàn shí shàng xiě dào mén xià jiàn yì chéng wàn lǐ fèng shū ēn zhǔ lǎo yé tái xià wàn lǐ xiàng méng bù shā zhī ēn shōu wèi sī yǎng wěi yǐ fù xīn rén fēi cǎo mù qǐ bù zhī gǎn
张万户将他遗书拆开看时，上写道：门下贱役程万里，奉书恩主老爷台下：万里向蒙不杀之恩，收为厮养，委以腹心，人非草木，岂不知感。
dàn wén yuè niǎo nán qī hú sǐ shǒu qiū wàn lǐ qīn qī fén mù jù zài nán cháo zǎo mù sī xiǎng shí bù gān wèi
但闻越鸟南栖，狐死首丘，万里亲戚坟墓，俱在南朝，早暮思想，食不甘味。
yì yù bǐng zhī ēn xiāng qǐ jiǎ guī xǐng chéng kǒng bù xǔ yǐ cǐ dǒu dǎn zhé xíng
意欲禀知恩相，乞假归省，诚恐不许，以此斗胆辄行。
zài ēn xiāng mù cóng rú yún qǐ shǎo yī zǒu zú
在恩相幕从如云，岂少一走卒？
fàng mǒu huán xiāng rú fàng yī gē ěr
放某还乡如放一鸽耳。
dà ēn wèi bào kè kè yú huái
大恩未报，刻刻于怀。
xián huán jié cǎo shēng sǐ bù fù
衔环结草，生死不负。
zhāng wàn hù kàn ba dùn zú dào wǒ bèi zhè zéi yòng jì mán guò chī tā táo le
张万户看罢，顿足道：“我被这贼用计瞒过，吃他逃了！
yǒu rì ná zhù jiào tā suì shī wàn duàn
有日拿住，教他碎尸万段。
hòu lái zhāng wàn hù tān lán tài guò bèi rén shēn hé quán jiā chāo méi fū qī shuāng shuāng qì sǐ
”后来张万户贪婪太过，被人参劾，全家抄没，夫妻双双气死。
cǐ shì hòu huà bù tí
此是后话不题。
qiě shuō chéng wàn lǐ zì cóng dào rèn yǐ lái rì yè xiǎng niàn yù niang ēn yì bù kěn zài qǔ
且说程万里自从到任以来，日夜想念玉娘恩义，不肯再娶。
dàn nán běi fēn zhēng wú yóu fǎng mì
但南北分争，无由访觅。
shí guāng xùn sù suì yuè rú liú bù jué yòu shì èr shí yú nián
时光迅速，岁月如流，不觉又是二十余年。
chéng wàn lǐ yīn wèi guān qīng zhèng lián néng yǐ zuò dào mǐn zhōng ān fǔ shǐ zhī zhí
程万里因为官清正廉能，已做到闽中安抚使之职。
nà shí sòng cháo qì shù yǐ jǐn bèi yuán shì zǔ zhí dǎo jiāng nán rú rù wú rén zhī jìng
那时宋朝气数已尽，被元世祖直捣江南，如入无人之境。
bī de sòng mò dì bēn rù guǎng dōng yá shān hǎi dǎo zhōng zhu bi
逼得宋末帝奔入广东崖山海岛中驻跸。
zhǐ yǒu bā mǐn quán shěng wèi jīng bīng huǒ
止有八闽全省，未经兵火。
rán yì dàn wán zhī dì liào nán dǐ dí
然亦弹丸之地，料难抵敌。
xíng shěng guān bù rěn bǎi xìng lí yú tú tàn shāng yì jiāng tú jí bǎn yú shàng biǎo yì guī yuán zhǔ
行省官不忍百姓罹于涂炭，商议将图籍版舆，上表亦归元主。
yuán zhǔ jiāng hé shěng guān jù jiā sān jí
元主将合省官俱加三级。
chéng wàn lǐ shēng wèi shǎn xī xíng shěng cān zhī zhèng shì
程万里升为陕西行省参知政事。
dào rèn zhī hòu sī xiǎng xìng yuán nǎi shì suǒ shǔ dì fāng jí qiǎn jiā rén chéng huì jiāng le xiàng rì suǒ zèng xiù xié bìng zì jǐ zhè zhǐ xié r qián lái fǎng wèn qī zǐ xiāo xī bù tí
到任之后，思想兴元乃是所属地方，即遣家人程惠，将了向日所赠绣鞋，并自己这只鞋儿，前来访问妻子消息，不题。
qiě shuō qǔ yù niang nà rén shì shì shàng kāi jiǔ diàn de gù dà láng jiā zhōng pō yǒu jǐ guàn qián chāo
且说娶玉娘那人，是市上开酒店的顾大郎，家中颇有几贯钱钞。
fū qī liǎng kǒu nián jì jiāng jìn sì shí bìng wú nán nǚ
夫妻两口，年纪将近四十，并无男女。
hún jiā hé shì měi quàn zhàng fū tǎo gè yā tou fú shì shēng yù nán nǚ
浑家和氏，每劝丈夫讨个丫头伏侍，生育男女。
gù dà láng chū shí kǒng pà táo qì xīn zhōng bù kěn
顾大郎初时恐怕淘气，心中不肯。
dào shì hún jiā dīng zhǔ yá pó xún mì wén de zhāng wàn hù jiā fā chū gè nǚ zǐ yī lì cuān duō tǎo huí jiā qù
到是浑家叮嘱牙婆寻觅，闻得张万户家发出个女子，一力撺掇讨回家去。
hún jiā jiàn yù niang rén wù měi lì xìng gé wēn cún xīn xià huān xǐ jiù fáng zhōng cè biān dǎ gè pù r dào wǎn jiān yòu zhǔn bèi xiē yè fàn bǎi zài fáng zhōng
浑家见玉娘人物美丽，性格温存，心下欢喜，就房中侧边打个铺儿，到晚间又准备些夜饭，摆在房中。
yù niang àn jiě qí yì yáng wéi bù zhī zuò zài chú xià
玉娘暗解其意，佯为不知，坐在厨下。
hé shì zì jiā zǒu lái dào yè fàn yǐ zài fáng lǐ le nǐ zěn me fǎn zuò zài cǐ
和氏自家走来道：“夜饭已在房里了，你怎么反坐在此？
yù niang dào dà niáng zì qǐng bì zǐ yǒu zài zhè lǐ
”玉娘道：“大娘自请，婢子有在这里。
hé shì dào wǒ men shì xiǎo hù rén jiā bù xiàng dà rén jiā yǒu xǔ duō guī ju
”和氏道：“我们是小户人家，不像大人家有许多规矩。
zhǐ yào qín jiǎn zuò rén jiā píng rì zhǐ shì zǐ mèi xiāng chèn biàn liǎo
止要勤俭做人家，平日只是姊妹相称便了。
yù niang dào bì zǐ nǎi xià jiàn zhī rén tǎng yǒu bú dào chù de miǎn tián zé zú yǐ qǐ gǎn yǔ dà niáng tóng liè
”玉娘道：“婢子乃下贱之人，倘有不到处，得免嗔责足矣，岂敢与大娘同列！
hé shì dào bú yào yí lǜ
”和氏道：“不要疑虑！
wǒ bú shì nà děng jí dù zhī bèi jiù shì qǔ nǐ yě dào shì wǒ de yì sī
我不是那等嫉妒之辈，就是娶你，也到是我的意思。
zhǐ wèi guān rén zhōng nián wú zi gù cǐ quàn tā qǔ gè piān fáng
只为官人中年无子，故此劝他取个偏房。
ruò shēng de yī nán bàn nǚ jí rú yǔ wǒ yì bān
若生得一男半女，即如与我一般。
nǐ bú yào hài xiū kě lái tóng zuò chī bēi hé huān jiǔ
你不要害羞，可来同坐吃杯合欢酒。
yù niang dào bì zǐ méng dà niáng tái jǔ fēi bù gǎn jī
”玉娘道：“婢子蒙大娘抬举，非不感激。
dàn shēng lái mìng bó wèi fu suǒ qì shì bù zài shì
但生来命薄，为夫所弃，誓不再适。
tǎng bì yù jiàn rǔ yǒu sǐ ér yǐ
倘必欲见辱，有死而已！
hé shì jiàn shuō xīn zhōng bú yuè dào nǐ jì zì yuàn wèi bì zhǐ pà chī bù dé zhè yàng kǔ li
和氏见说，心中不悦道：“你既自愿为婢，只怕吃不得这样苦哩。
yù niang dào dàn píng dà niáng suǒ mìng
”玉娘道：“但凭大娘所命。
ruò bù rú yì rèn píng zé fá
若不如意，任凭责罚。
hé shì dào jì rú cǐ kě dào fáng zhōng fú shì
和氏道：“既如此，可到房中伏侍。
yù niang suí zhì fáng zhōng
”玉娘随至房中。
tā fū qī duì zuò ér yǐn yù niang zài páng shāi jiǔ hé shì gù yì nán wéi tā
他夫妻对坐而饮，玉娘在旁筛酒，和氏故意难为他。
zhí yǐn zhì yè bàn gù dà láng chī de dà zuì yī yě bù tuō xiàng chuáng shàng shuì le
直饮至夜半，顾大郎吃得大醉，衣也不脱，向床上睡了。
yù niang shōu shí guō jiā huǒ xiàng chú zhōng chī xiē yè fàn zì lái pù shàng hé yī ér shuì
玉娘收拾过家火，向厨中吃些夜饭，自来铺上和衣而睡。
míng zǎo qǐ lái hé shì xiàn tā yī rì fǎng jì
明早起来，和氏限他一日纺绩。
yù niang tóu yě bù tái bú dào wǎn dōu zuò wán le jiāo yǔ hé shì
玉娘头也不抬，不到晚都做完了，交与和氏。
hé shì àn àn chēng qí yòu xiàn tā yè zhōng zǎn gǎn duō shǎo
和氏暗暗称奇，又限他夜中趱赶多少。
yù niang yě bù tuī cí zhí fǎng dào xiǎo
玉娘也不推辞，直纺到晓。
yī lián shù rì rú cǐ háo wú yàn juàn zhī yì
一连数日如此，毫无厌倦之意。
gù dà láng jiàn tā bù kěn xiàng qián rì yè fǎng jì zhī dào hún jiā dù jì xīn zhōng bù lè yòu bù hǎo shuō de jǐ fān bèi tā hún jiā yǔ yù niang tiáo xì
顾大郎见他不肯向前，日夜纺绩，只道浑家妒忌，心中不乐，又不好说得，几番背他浑家与玉娘调戏。
yù niang yán shēng lì sè
玉娘严声厉色。
gù dà láng jù pà hún jiā zhī de xiào huà bù gǎn zé shēng
顾大郎惧怕浑家知得笑话，不敢则声。
guò le shù rì rěn nài bù guò yī rì duì hún jiā dào jì chéng nǐ de měi yì qǔ zhè bì zǐ yǔ wǒ rú hé jiào tā rì yè fǎng jì què bù róng tā jìn wǒ
过了数日，忍耐不过，一日对浑家道：“既承你的美意，娶这婢子与我，如何教他日夜纺绩，却不容他近我？
hé shì dào fēi wǒ zhī guò
”和氏道：“非我之过。
zhǐ yīn tā dì yī yè rú cǐ zuò qiáo nèn bān tuī zǔ wèi cǐ wǒ gù yì yào nán tā zhuàn lái
只因他第一夜，如此作乔，恁般推阻，为此我故意要难他转来。
nǐ rú hé fǎn wéi hǎo chéng qiàn
你如何反为好成歉？
gù dà láng bù xìn dào nǐ jīn yè bú yào tā fǎng jì jiào tā zǎo shuì kàn shì zěn me
”顾大郎不信道：“你今夜不要他纺绩，教他早睡，看是怎么？
hé shì dào zhè yǒu hé nán
”和氏道：“这有何难！
dào wǎn jiān yù niang jiāo guò suǒ xiàn shēng huó
到晚间，玉娘交过所限生活。
hé shì dào nǐ yī lián zuò le zhè jǐ shí jīn wǎn qiě jiāng xī yī wǎn míng rì zuò ba
和氏道：“你一连做了这几时，今晚且将息一晚，明日做罢。
yù niang yě shí shù yè wèi shuì jué dào shén láo juàn shén hé qí yì chī guò yè fàn shōu shí yǐ wán dào fáng zhōng gè zì shuì xià
”玉娘也十数夜未睡，觉道甚劳倦，甚合其意，吃过夜饭，收拾已完，到房中各自睡下。
yù niang shì jiǔ kùn de rén fàng dǎo tóu biàn shuì zháo le
玉娘是久困的人，放倒头便睡着了。
gù dà láng qiāo qiāo de dào tā pù shàng qīng qīng jiē kāi bèi āi jìn shēn zi bǎ tā shēn shàng yī mō què yuán lái hé yī ér wò
顾大郎悄悄的到他铺上，轻轻揭开被，挨进身子，把他身上一摸，却原来和衣而卧。
gù dà láng jí biàn yǔ tā jiě tuō yī shang
顾大郎即便与他解脱衣裳。
nà yī dài dōu shì sǐ jié rú hé chě zhuài de kāi
那衣带都是死结，如何扯拽得开。
gù dà láng xìng jí bǎ tā luàn chě
顾大郎性急，把他乱扯。
cái chě duàn dé yī tiáo dài zi yù niang zài shuì mèng zhōng jīng xǐng lián máng tiào qǐ bèi gù dà láng shuāng shǒu bào zhù nà lǐ kěn fàng
才扯断得一条带子，玉娘在睡梦中惊醒，连忙跳起，被顾大郎双手抱住，那里肯放。
yù niang luàn hǎn shā rén gù dà láng dào jì zài wǒ jiā hǎn yě méi yòng bù pà nǐ bù cóng wǒ
玉娘乱喊杀人，顾大郎道：“既在我家，喊也没用，不怕你不从我！
hé shì zài chuáng jiǎ zuò shuì zháo shēng yě bù zé
”和氏在床，假做睡着，声也不则。
yù niang shuāi tuō bù dé xīn shēng yī jì dào guān rén nǐ ruò jīn yè rǔ le bì zǐ míng rì jí xún yī tiáo sǐ lù
玉娘摔脱不得，心生一计，道：“官人，你若今夜辱了婢子，明日即寻一条死路。
zhāng wàn hù fū rén píng xī jí ài wǒ de xiǎo de wǒ sǐ le liào rán jué bù yǔ nǐ gān xiū
张万户夫人平昔极爱我的，晓得我死了，料然决不与你干休。
zhǐ pà nà shí pò jiā dàng chǎn lián xìng mìng yì bù néng bǎo huǐ zhī wǎn yǐ
只怕那时破家荡产，连性命亦不能保，悔之晚矣。
gù dà láng jiàn shuō guǒ rán hài pà zhǐ de fàng shǒu yuán zǒu dào zì jǐ chuáng shàng shuì le
”顾大郎见说，果然害怕，只得放手，原走到自己床上睡了。
yù niang yǎn yě bù hé zhí zuò dào xiǎo
玉娘眼也不合，直坐到晓。
hé shì jiàn tā lì zhì rú cǐ liào bù néng qiáng fǎn rèn wéi yì nǚ
和氏见他立志如此，料不能强，反认为义女。
yù niang fāng cái fàng xīn yè jiān zhǐ shì hé yī ér wò rì yè xīn qín fǎng zhī
玉娘方才放心，夜间只是和衣而卧，日夜辛勤纺织。
yuē yǒu yī nián yù niang gū jì jī chéng bù pǐ bǐ shēn jià yǐ yǒu èr bèi jiāng lái jiāo yǔ gù dà láng fū fù qiú wèi ní gū
约有一年，玉娘估计积成布匹，比身价已有二倍，将来交与顾大郎夫妇，求为尼姑。
hé shì jiàn tā chéng kěn gèng bù qiǎng liú bǎ tā zhèi xiē bù pǐ jǐn shī yǔ wèi chū jiā zhī fèi yòu bèi le xiē sù lǐ fū fù liǎng rén tóng sòng dào chéng nán tán huā ān chū jiā
和氏见他诚恳，更不强留，把他这些布匹，尽施与为出家之费，又备了些素礼，夫妇两人，同送到城南昙花庵出家。
yù niang běn xìng cōng míng bù gōu sān yuè bǎ nèi xiē jīng diǎn fěng sòng de làn shú
玉娘本性聪明，不勾三月，把那些经典讽诵得烂熟。
zhǐ shì xīn zhōng jì guà zhe zhàng fū bù zhī kě néng gōu tuō shēn zǒu táo
只是心中记挂着丈夫，不知可能勾脱身走逃。
jiāng nà liǎng zhǐ xié zǐ zuò gè náng r shèng le cáng yú tiē ròu
将那两只鞋子，做个囊儿盛了，藏于贴肉。
lǎo ní chū ān qù le jiù qǔ chū guān wán duì zhe liú lèi
老尼出庵去了，就取出观玩，对着流泪。
cì hòu yāng lǎo ní dǎ tīng zhī de chéng jī zǒu le xīn zhōng huān xǐ zǎo wǎn sòng jīng qí bǎo
次后央老尼打听，知得乘机走了，心中欢喜，早晚诵经祈保。
yòu gǎn gù dà láng fū fù ēn dé yě zài fú qián bǎo yòu
又感顾大郎夫妇恩德，也在佛前保祐。
hòu lái wén zhī zhāng wàn hù quán jiā chāo méi fū fù jù sàng
后来闻知张万户全家抄没，夫妇俱丧。
yù niang xiǎng niàn fū rén yòu nián yǎng yù zhī ēn dà kū yī chǎng lǐ chàn zhuī jiàn shī yún shù zài nán wàng yǎng yù ēn kàn jīng lǐ chàn jiàn fū rén
玉娘想念夫人幼年养育之恩，大哭一场，礼忏追荐，诗云：数载难忘养育恩，看经礼忏荐夫人。
wéi rén ruò kěn cún zhōng hòu suī bù guān qīn yě shì qīn
为人若肯存忠厚，虽不关亲也是亲。
qiě shuō chéng huì fèng le zhǔ rén zhī mìng xīng yè gǎn zhì xìng yuán chéng zhōng xún gè kè diàn yù xià
且说程惠奉了主人之命，星夜赶至兴元城中，寻个客店寓下。
míng rì wǎng shì zhōng fǎng dào gù dà láng jiā lǐ
明日往市中，访到顾大郎家里。
nà shí gù dà láng fū fù nián jìn qī xún xū bìn jù bái diàn yě shōu le zài jiā chí zhāi niàn fó rén dōu chēng tā wèi gù dào rén
那时顾大郎夫妇，年近七旬，须鬓俱白，店也收了，在家持斋念佛，人都称他为顾道人。
chéng huì zǒu zhì mén qián jiàn lǎo rén jiā zhèng zài nà lǐ sǎo dì
程惠走至门前，见老人家正在那里扫地。
chéng huì shàng qián zuō yī dào tài gōng jiè wèn yī jù shuō huà
程惠上前作揖道：“太公，借问一句说话。
gù lǎo hái le lǐ jiàn bú shì běn wài xiāng yīn biàn dào kè guān kě shì yào wèn lù jìng me
”顾老还了礼，见不是本外乡音，便道：“客官可是要问路径么？
chéng huì dào bú shì
”程惠道：“不是。
yào wèn xī nián zhāng wàn hù jiā chū lái de chéng niáng zǐ kě zài nǐ jiā le
要问昔年张万户家出来的程娘子，可在你家了？
gù lǎo dào kè guān nǐ shì nà lǐ lái de
”顾老道：“客官，你是那里来的？
wèn tā zěn me
问他怎么？
chéng huì dào wǒ shì tā de qīn qi yòu nián lí luàn shí shī sàn rú jīn tè lái xún fǎng
”程惠道：“我是他的亲戚，幼年离乱时失散，如今特来寻访。
gù lǎo dào bú yào shuō qǐ
”顾老道：“不要说起！
dāng chū wǒ yīn wú zi yào qǔ tā zuò gè tōng fáng
当初我因无子，要娶他做个通房。
bù xiǎng zì dào jiā lái cóng bù céng jiě yī ér shuì
不想自到家来，从不曾解衣而睡。
wǒ jǐ fān zhuō nòng tā tā zhí yì bù cóng
我几番捉弄他，他执意不从。
jiàn tā lì xìng zhēn liè bù gǎn xiāng fàn dào rèn zuò yì nǚ yǔ lǎo jīng jiù rú dí qīn mǔ zǐ
见他立性贞烈，不敢相犯，到认做义女，与老荆就如嫡亲母子。
qiě shì qín jiǎn fǎng zhī yǒu shí zhí zuò dào tiān míng
且是勤俭纺织，有时直做到天明。
bù shàng yī nián jiāng zuò chéng bù pǐ dǐ cháng shēn jià yào qù chū jiā
不上一年，将做成布匹，抵偿身价，要去出家。
wǒ lǎo fū qī bù hǎo qiǎng liú jiù jiāng zhèi xiē bù pǐ sòng yǔ tā chū jiā fèi yòng
我老夫妻不好强留，就将这些布匹，送与他出家费用。
yòu bèi xiē sù lǐ sòng tā dào nán chéng tán huā ān wèi ní
又备些素礼，送他到南城昙花庵为尼。
rú jīn èr shí yú nián le zú jì bù céng chū nà ān mén
如今二十余年了，足迹不曾出那庵门。
wǒ lǎo fū fù dào shí cháng zǒu qù kàn kàn tā yě dàng zuò qīn rén yì bān
我老夫妇到时常走去看看他，也当做亲人一般。
yòu wén de lǎo ní shuō zhì jīn wèi cháng jiě yī qǐn wò bù zhī tā wéi shèn yuán gù
又闻得老尼说，至今未尝解衣寝卧，不知他为甚缘故。
zhè jǐ shí yīn lǎo bìng bù céng qù kàn de
这几时因老病不曾去看得。
kè guān jì shì nǐ lìng qīn jìng dào nà lǐ qù huì biàn liǎo lù yě bù shèn yuǎn
客官，既是你令亲，径到那里去会便了，路也不甚远。
jiàn shí dào yǔ lǎo fū dài yán yī shēng
见时，到与老夫代言一声。
chéng huì dé le shí xìn bié le gù lǎo wèn tán huā ān yí lù ér lái
程惠得了实信，别了顾老，问昙花庵一路而来。
bù duō shí jiù dào le kàn nà ān yě bù shèn dà
不多时就到了，看那庵也不甚大。
chéng huì zǒu jìn le ān mén zhuǎn guò zuǒ biān biàn shì sān jiān fó táng
程惠走进了庵门，转过左边，便是三间佛堂。
jiàn táng zhōng zuò zhe gè ní gū sòng jīng nián jì suī shì zhōng nián rén wù dào hái shí fēn zhěng qí
见堂中坐着个尼姑诵经，年纪虽是中年，人物到还十分整齐。
chéng huì xiǎng dào shì le
程惠想道：“是了。
qiě bù jìn qù xiāng jiàn jiù zài mén kǎn shàng zuò zhe xiù zhōng qǔ chū zhè liǎng zhǐ xié lái xì wán zì yán zì yǔ dào zhè liǎng zhǐ hǎo xié kě xī bù quán
”且不进去相间，就在门槛上坐着，袖中取出这两只鞋来细玩，自言自语道：“这两只好鞋，可惜不全！
nà sòng jīng de ní gū què zhèng shì yù niang
”那诵经的尼姑，却正是玉娘。
tā yī xīn duì zài jīng shàng hū wén de yǒu rén shuō huà fāng cái tái qǐ tóu lái
他一心对在经上，忽闻得有人说话，方才抬起头来。
jiàn yī rén zuò zài mén kǎn shàng shǒu zhōng wán nòng liǎng zhǐ xié zǐ kàn lái yǔ zì jǐ suǒ cáng wú èr nà rén què yòu bú shì zhàng fū xīn zhōng jīng yì lián máng shōu yǎn jīng juàn lì qǐ shēn xiàng qián wèn xùn
见一人坐在门槛上，手中玩弄两只鞋子，看来与自己所藏无二，那人却又不是丈夫，心中惊异，连忙收掩经卷，立起身向前问讯。
chéng huì bǎ xié fàng zài kǎn shàng jí máng huán lǐ
程惠把鞋放在槛上，急忙还礼。
ní gū wèn dào tán yuè jiè xié lǚ yī guān
尼姑问道：“檀越，借鞋履一观。
chéng huì shi qǐ dì yǔ ní gū kàn le dào tán yuè zhè xié shì nà lǐ lái de
”程惠拾起递与，尼姑看了，道：“檀越，这鞋是那里来的？
chéng huì dào shì zhǔ rén chà lái xún fǎng yī wèi niáng zǐ
”程惠道：“是主人差来寻访一位娘子。
ní gū dào nǐ zhǔ rén xìng shén
”尼姑道：“你主人姓甚？
hé chǔ rén shì
何处人氏？
chéng huì dào zhǔ rén xìng chéng míng wàn lǐ běn guàn péng chéng rén shì jīn xiàn rèn shǎn xī cān zhèng
”程惠道：“主人姓程名万里，本贯彭城人氏，今现任陕西参政。
ní gū tīng shuō jí xiàng shēn biān náng zhōng qǔ chū liǎng zhǐ xié lái qià hǎo zhèng shì liǎng duì
”尼姑听说，即向身边囊中取出两只鞋来，恰好正是两对。
ní gū yǎn zhōng liú lèi bù zhǐ
尼姑眼中流泪不止。
chéng huì jiàn le dǎo shēn xià bài dào xiàng gōng tè chà xiǎo rén lái xún fǎng zhǔ mǔ
程惠见了，倒身下拜道：“相公特差小人来寻访主母。
shì cái wèn le gù tài gōng zhǐ yǐn dào cǐ xìng ér de jiàn
适才问了顾太公，指引到此，幸而得见。
ní gū dào nǐ xiàng gōng rú hé de zuò zhè děng dà guān
”尼姑道：“你相公如何得做这等大官？
chéng huì bǎ lì guān mǐn zhōng bìng guī yuán shēng rèn zhì cǐ shuō le yī biàn
”程惠把历官闽中，并归元升任至此，说了一遍。
yòu dào xiàng gōng fēn fù rú xún jiàn zhǔ mǔ jí yíng dào rèn suǒ xiāng huì
又道：“相公分付，如寻见主母，即迎到任所相会。
wàng zhǔ mǔ shōu shí xíng zhuāng xiǎo rén hǎo qù gù qiàn chē liàng
望主母收拾行装，小人好去雇倩车辆。
ní gū dào wú jīn shēng yǐ bù wàng xié lǚ fù hé
”尼姑道：“吾今生已不望鞋履复合。
jīn xìng de quán wú yuàn bì yǐ qǐ bié yǒu tā xiǎng
今幸得全，吾愿毕矣，岂别有他想。
nǐ jiāng cǐ xié guī jiàn xiàng gōng fū rén wèi wú zhì yì xū zuò hǎo guān wù fù cháo tíng wù nüè mín xià
你将此鞋归见相公夫人，为吾致意，须做好官，勿负朝廷，勿虐民下。
wǒ chū jiā èr shí yú nián wú xīn chén shì jiǔ yǐ
我出家二十余年，无心尘世久矣。
cǐ hòu bù bì guà niàn
此后不必挂念。
chéng huì dào xiàng gōng yīn niàn fū rén zhī yì shì bù zài qǔ
”程惠道：“相公因念夫人之义，誓不再娶。
fū rén bù bì gù cí
夫人不必固辞。
ní gū bù tīng wàng lǐ biān zì qù
”尼姑不听，望里边自去。
chéng huì yāng lǎo ní zài sān kǔ gào zhōng bù kěn chū
程惠央老尼再三苦告，终不肯出。
chéng huì bù gǎn kǔ bī jiāng le liǎng shuāng xié lǚ huí zhì kè diàn qǔ le xíng lǐ lián yè huí dào shǎn xī yá mén jiàn guò zhǔ rén jiāng xié lǚ chéng shàng xì shù gù lǎo yán yǔ bìng yù niang rèn xié bù kěn tóng lái zhī shì
程惠不敢苦逼，将了两双鞋履，回至客店，取了行李，连夜回到陕西衙门，见过主人，将鞋履呈上，细述顾老言语，并玉娘认鞋，不肯同来之事。
chéng cān zhèng tīng le shèn shì shāng gǎn bǎ xié lǚ shōu le jí yí wén běn shèng nà shěng guān yǔ chéng cān zhèng xī nián tóng zài mǐn zhōng wèi guān yǒu liáo yǒu zhī yì jiàn le lái wén shén yǐ wéi qí jí xíng xí yǎng xìng yuán fǔ guān lì jù lǐ yíng qǐng
程参政听了，甚是伤感，把鞋履收了，即移文本剩那省官与程参政昔年同在闽中为官，有僚友之谊，见了来文，甚以为奇，即行檄仰兴元府官吏，具礼迎请。
xìng yuán fǔ guān bù gǎn dài màn zhǔn bèi yī fú lǐ wù xiāng chē xì niǎn shēng sù gǔ yuè yòu qǔ liǎng gè yā huán fú shì tóng le liáo shǔ qīn dào tán huā ān lái lǐ qǐng
兴元府官不敢怠慢，准备衣服礼物，香车细辇，笙肃鼓乐，又取两个丫鬟伏侍，同了僚属，亲到昙花庵来礼请。
nà shí mǎn chéng rén jiā jìn jiē xiǎo de dàng zuò yī jiàn xīn wén fú lǎo qiè yòu zhēng lái guān kàn
那时满城人家尽皆晓得，当做一件新闻，扶老挈幼，争来观看。
qiě shuō tài shǒu tóng liáo shǔ dào le ān qián xià mǎ yuē tuì cóng rén jìng jìn ān zhōng
且说太守同僚属到了庵前下马，约退从人，径进庵中。
lǎo ní chū lái yíng jiē
老尼出来迎接。
tài shǒu yǔ lǎo ní shuō zhī lái yì yào qǐng chéng fū rén shàng chē
太守与老尼说知来意，要请程夫人上车。
lǎo ní jìn qù bào zhī
老尼进去报知。
yù niang jiàn tài shǒu yǔ zhòng guān lái qǐng liào nán tuī tuō zhǐ de chū lái xiāng jiàn
玉娘见太守与众官来请，料难推托，只得出来相见。
tài shǒu dào běn shěng shàng sī fèng shǎn xī chéng cān zhèng zhī mìng tè zhe xià guān děng jù lǐ yíng qǐng fū rén shàng chē wǎng shǎn xī xiāng huì
太守道：“本省上司奉陕西程参政之命，特着下官等具礼迎请夫人上车，往陕西相会。
zuǒ yú yǐ bèi wàng fū rén yì huàn páo fú jí biàn dēng yú
左舆已备，望夫人易换袍服，即便登舆。
jiào yā huán jiāng lǐ wù fú shì chéng shàng
”教丫鬟将礼物服饰呈上。
yù niang bù gǎn gù cí jiào lǎo ní shōu le xiè guò zhòng guān jí jiāng yī bàn lǐ wù sòng yǔ lǎo ní wèi zhōng lǎo zhī zī yú yī bàn zhǔ tuō dì fāng guān yuán jiāng zhāng wàn hù fū qī yǐ lǐ gǎi zàng bào qí yǎng yù zhī ēn
玉娘不敢固辞，教老尼收了，谢过众官，即将一半礼物送与老尼为终老之资，余一半嘱托地方官员将张万户夫妻以礼改葬，报其养育之恩。
yòu qǐ qī zhòu yè dào chǎng zhuī jiàn bái shì yī mén lǎo xiào hǎo shì yǐ bì yā huán jiāng páo fú chéng shàng
又起七昼夜道场，追荐白氏一门老校好事已毕，丫鬟将袍服呈上。
yù niang gēng yī dào fú qián bài le sì bài yòu yǔ lǎo ní zuò bié chū ān shàng chē
玉娘更衣，到佛前拜了四拜，又与老尼作别，出庵上车。
fǔ xiàn guān jù suí yú hòu
府县官俱随于后。
yù niang yòu fēn cǔn hái yào dào shì zhōng qù bài bié gù lǎo fū qī
玉娘又分忖：还要到市中去拜别顾老夫妻。
lù shàng gǔ yuè xuān tián zhí dào gù jiā mén shǒu xià chē
路上鼓乐喧阗，直到顾家门首下车。
gù lǎo fū fù chū lái xiāng yíng qìng xǐ
顾老夫妇出来，相迎庆喜。
yù niang dào lǐ biān bài bié yòu jiāng lǐ wù zèng yǔ gù lǎo fū fù xiè tā xī nián zhī ēn
玉娘到里边拜别，又将礼物赠与顾老夫妇，谢他昔年之恩。
lǎo fū qī liú lèi shōu xià sòng zhì mén qián bù rěn fēn bié
老夫妻流泪收下，送至门前，不忍分别。
yù niang yì jué cǎn rán hán lèi dēng chē
玉娘亦觉惨然，含泪登车。
gè guān zhí sòng zhì shí lǐ cháng tíng ér bié
各官直送至十里长亭而别。
tài shǒu yòu wěi liáo shǔ li kè fù shuài lǐng bù bīng sān bǎi fáng hù chē yú
太守又委僚属李克复，率领步兵三百，防护车舆。
yí lù jīng guò dì fāng guān yuán zhī de dōu lái yíng sòng kuì lǐ
一路经过地方，官员知得，都来迎送馈礼。
zhí zhì shǎn xī shěng chéng nèi xiē wén wǔ liáo shǔ zhǔn bèi jīn gǔ qí fān lí chéng shí lǐ yíng jiē
直至陕西省城，那些文武僚属，准备金鼓旗幡，离城十里迎接。
chéng cān zhèng yě qīn zì chū chéng yuǎn yíng
程参政也亲自出城远迎。
yí lù jīn gǔ xuān tiān shēng xiāo zhèn de bǎi xìng men dōu mǎn jiē jié cǎi xiāng huā dēng zhú xiāng yíng zhí zhì yá mén hòu táng sī yá mén kǒu xià chē
一路金鼓喧天，笙箫振地，百姓们都满街结彩，香花灯烛相迎，直至衙门后堂私衙门口下车。
chéng cān zhèng fēn fù liáo shǔ míng rì xiāng jiàn bǎ mén yǎn shàng huí zhì sī yá
程参政分付僚属明日相见，把门掩上，回至私衙。
fū qī xiàng jiàn bài le sì shuāng bā bài qǐ lái xiāng bào ér kū
夫妻相见，拜了四双八拜，起来相抱而哭。
gè bǎ bié hòu zhī shì xì shuō yī biàn
各把别后之事，细说一遍。
shuō ba yòu kū
说罢，又哭。
rán hòu nú pú dōu lái kòu jiàn
然后奴仆都来叩见。
ān pái qìng xǐ yán xí
安排庆喜筵席。
zhí yǐn zhì èr gēng fāng cái jiù qǐn
直饮至二更，方才就寝。
kě lián chéng qīn zhǐ de liù rì fēn lí dào yǒu èr shí yú nián
可怜成亲止得六日，分离到有二十余年。
cǐ yè zài hé yóu rú yī mèng
此夜再合，犹如一梦。
cì rì chéng cān zhèng shēng táng liáo shǔ jù lái sòng lǐ qìng hè
次日，程参政升堂，僚属俱来送礼庆贺。
chéng cān zhèng shè xí kuǎn dài dà chuī dà léi yī lián kāi yàn sān rì
程参政设席款待，大吹大擂，一连开宴三日。
gè chù shǔ xià xiǎo de dōu qiǎn rén chēng hè zì bù bì shuō
各处属下晓得，都遣人称贺，自不必说。
qiě shuō bái fū rén zhì jiā yǒu fāng shàng xià qīn fú
且说白夫人治家有方，上下钦服。
yīn zì jǐ nián zhǎng liào nán shēng yù guǎng zhì jī qiè
因自己年长，料难生育，广置姬妾。
chéng cān zhèng lián dé èr zi zì jǐ zhí jiā xián píng zhāng fēng táng guó gōng bái shì fēng yī pǐn fū rén èr zi yì wèi xiǎn guān
程参政连得二子，自己直加衔平章，封唐国公，白氏封一品夫人，二子亦为显官。
hòu rén yǒu shī wèi zhèng liù rì fū qī niàn zài bié gāng cháng yí yàng jiān rú tiě
后人有诗为证：六日夫妻廿载别，刚肠一样坚如铁。
fēn xié jīn rì zài chéng shuāng liú yǔ qiān qiū zuò huà shuō
分鞋今日再成双，留与千秋作话说。