国语 · 左丘明 · Chapter 71 of 243

齐语·管仲对桓公以霸术

PinyinModern Translation
Size

huán gōng zì jǔ fǎn yú qí shǐ bào shū wèi zǎi cí yuē chén jūn zhī yōng chén yě

桓公自莒反于齐,使鲍叔为宰,辞曰:“臣,君之庸臣也。

jūn jiā huì yú chén shǐ bù dòng něi zé shì jūn zhī cì yě

君加惠于臣,使不冻馁,则是君之赐也。

ruò bì zhì guó jiā zhě zé fēi chén zhī suǒ néng yě

若必治国家者,则非臣之所能也。

ruò bì zhì guó jiā zhě zé qí guǎn yí wú hu

若必治国家者,则其管夷吾乎。

chén zhī suǒ bù ruò yí wú zhě wǔ kuān huì róu mín fú ruò yě

臣之所不若夷吾者五:宽惠柔民,弗若也;

zhì guó jiā bù shī qí bǐng fú ruò yě

治国家不失其柄,弗若也;

zhōng xìn kě jié yú bǎi xìng fú ruò yě

忠信可结于百姓,弗若也;

zhì lǐ yì kě fǎ yú sì fāng fú ruò yě

制礼义可法于四方,弗若也;

zhí bāo gǔ lì yú jūn mén shǐ bǎi xìng jiē jiā yǒng yān fú ruò yě

执枹鼓立于军门,使百姓皆加勇焉,弗若也。

huán gōng yuē fu guǎn yí wú shè guǎ rén zhōng gōu shì yǐ bīn yú sǐ

”桓公曰:“夫管夷吾射寡人中钩,是以滨于死。

bào shū duì yuē fu wèi qí jūn dòng yě

”鲍叔对曰:“夫为其君动也。

jūn ruò yòu ér fǎn zhī shī yóu shì yě

君若宥而反之,失犹是也。

huán gōng yuē ruò hé

”桓公曰:“若何?

bào zi duì yuē qǐng zhū lǔ

”鲍子对曰:“请诸鲁。

huán gōng yuē shī bó lǔ jūn zhī móu chén yě fu zhī wú jiāng yòng zhī bì bù yú wǒ yǐ

”桓公曰:“施伯,鲁君之谋臣也,夫知吾将用之,必不予我矣。

ruò zhī hé

若之何?

bào zi duì yuē shǐ rén qǐng zhū lǔ yuē guǎ jūn yǒu bù lìng zhī chén zài jūn zhī guó yù yǐ lù zhī yú qún chén gù qǐng zhī

鲍子对曰:“使人请诸鲁,曰:‘寡君有不令之臣在君之国,欲以戮之于群臣,故请之。

zé yǔ wǒ yǐ

’则予我矣。

huán gōng shǐ qǐng zhū lǔ rú bào shū zhī yán

”桓公使请诸鲁,如鲍叔之言。

zhuāng gōng yǐ wèn shī bó shī bó duì yuē cǐ fēi yù lù zhī yě yù yòng qí zhèng yě

庄公以问施伯,施伯对曰:“此非欲戮之也,欲用其政也。

fu guǎn zǐ tiān xià zhī cái yě

夫管子,天下之才也。

suǒ zài zhī guó zé bì děi zhì yú tiān xià

所在之国,则必得志于天下。

lìng bǐ zài qí zé bì zhǎng wèi lǔ guó yōu yǐ

令彼在齐,则必长为鲁国忧矣。

zhuāng gōng yuē ruò hé

”庄公曰:“若何?

shī bó duì yuē shā ér yǐ qí shī shòu zhī

”施伯对曰:“杀而以其尸授之。

zhuāng gōng jiāng shā guǎn zhòng qí shǐ zhě qǐng yuē guǎ jūn yù qīn yǐ wéi lù ruò bù shēng de yǐ lù yú qún chén yóu wèi de qǐng yě

”庄公将杀管仲,齐使者请曰:“寡君欲亲以为戮,若不生得以戮于群臣,犹未得请也。

qǐng shēng zhī

请生之。

yú shì zhuāng gōng shǐ shù fù yǐ yǔ qí shǐ

”于是庄公使束缚以予齐使。

qí shǐ shòu zhī ér tuì

齐使受之而退。

bǐ zhì sān xìn sān yù zhī

比至,三衅,三浴之。

huán gōng qīn nì zhī yú jiāo ér yǔ zhī zuò ér wèn yān yuē xī wú xiān jūn xiāng gōng zhù tái yǐ wéi gāo wèi tián shòu bì yì bù tīng guó zhèng bēi shèng wǔ shì ér wéi nǚ shì chóng

桓公亲逆之于郊,而与之坐而问焉,曰:“昔吾先君襄公筑台以为高位,田、狩、罼、弋,不听国政,卑圣侮士,而唯女是崇。

jiǔ fēi liù pín chén qiè shù bǎi shí bì liáng ròu yī bì wén xiù

九妃、六嫔,陈妾数百,食必粱肉,衣必文绣。

róng shì dòng něi róng chē dài yóu chē zhī liè róng shì dài chén qiè zhī yú

戎士冻馁,戎车待游车之烈,戎士待陈妾之余。

yōu xiào zài qián xián cái zài hòu shì yǐ guó jiā bù rì yǐn bù yuè zhǎng kǒng zōng miào zhī bù sǎo chú shè jì zhī bù xuè shí gǎn wèn wèi cǐ ruò hé

优笑在前,贤材在后,是以国家不日引,不月长,恐宗庙之不扫除,社稷之不血食,敢问为此若何?

guǎn zǐ duì yuē xī wú xiān wáng zhāo wáng mù wáng shì fǎ wén wǔ yuǎn jì yǐ chéng míng

”管子对曰:“昔吾先王昭王、穆王,世法文、武远绩以成名。

hé qún sōu bǐ xiào mín zhī yǒu dào zhě shè xiàng yǐ wéi mín jì shì quán yǐ xiāng yìng bǐ zhuì yǐ dù zhuǎn běn zhào mò quàn zhī yǐ shǎng cì jiū zhī yǐ xíng fá bān xù diān máo yǐ wéi mín jì tǒng

合群叟,比校民之有道者,设象以为民纪,式权以相应,比缀以度,𫁟本肇末,劝之以赏赐,纠之以刑罚,班序颠毛,以为民纪统。

huán gōng yuē wèi zhī ruò hé

”桓公曰:“为之若何?

guǎn zǐ duì yuē xī zhě shèng wáng zhī zhì tiān xià yě cān qí guó ér wu qí bǐ dìng mín zhī jū chéng mín zhī shì líng wèi zhī zhōng ér shèn yòng qí liù bǐng yān

”管子对曰:“昔者,圣王之治天下也,参其国而伍其鄙,定民之居,成民之事,陵为之终,而慎用其六柄焉。

huán gōng yuē chéng mín zhī shì ruò hé

桓公曰:“成民之事若何?

guǎn zǐ duì yuē sì mín zhě wù shǐ zá chǔ zá chǔ zé qí yán máng qí shì yì

”管子对曰:“四民者,勿使杂处,杂处则其言哤,其事易。

gōng yuē chǔ shì nóng gōng shāng ruò hé

”公曰:“处士、农、工、商若何?

guǎn zǐ duì yuē xī shèng wáng zhī chǔ shì yě shǐ jiù xián yàn

”管子对曰:“昔圣王之处士也,使就闲燕;

chù gōng jiù guān fǔ

处工,就官府;

chù shāng jiù shì jǐng

处商,就市井;

chù nóng jiù tián yě

处农,就田野。

lìng fu shì qún cuì ér zhōu chǔ xián yàn zé fù yǔ fù yán yì zi yǔ zi yán xiào qí shì jūn zhě yán jìng qí yòu zhě yán dì

“令夫士,群萃而州处,闲燕则父与父言义,子与子言孝,其事君者言敬,其幼者言弟。

shǎo ér xí yān qí xīn ān yān bú jiàn yì wù ér qiān yān

少而习焉,其心安焉,不见异物而迁焉。

shì gù qí fù xiōng zhī jiào bù sù ér chéng qí zǐ dì zhī xué bù láo ér néng

是故其父兄之教不肃而成,其子弟之学不劳而能。

fu shì gù shì zhī zǐ héng wèi shì

夫是,故士之子恒为士。

lìng fu gōng qún cuì ér zhōu chǔ shěn qí sì shí biàn qí gōng kǔ quán jié qí yòng lùn bǐ xié cái

“令夫工,群萃而州处,审其四时,辨其功苦,权节其用,论比协材。

dàn mù cóng shì shī yú sì fāng yǐ chì qí zǐ dì xiāng yǔ yǐ shì xiāng shì yǐ qiǎo xiāng chén yǐ gōng

旦暮从事,施于四方,以饬其子弟,相语以事,相示以巧,相陈以功。

shǎo ér xí yān qí xīn ān yān bú jiàn yì wù ér qiān yān

少而习蔫,其心安焉,不见异物而迁焉。

shì gù qí fù xiōng zhī quán bù sù ér chéng qí zǐ dì zhī xué bù láo ér néng

是故其父兄之权不肃而成,其子弟之学不劳而能。

fu shì gù gōng zhī zǐ héng wèi gōng

夫是,故工之子恒为工。

lìng fu shāng qún cuì ér zhōu chǔ chá qí sì shí ér jiān qí xiāng zhī zī yǐ zhī qí shì zhī gǔ fù rèn dān hé fú niú yáo mǎ yǐ zhōu sì fāng yǐ qí suǒ yǒu yì qí suǒ wú shì jiàn yù guì

“令夫商,群萃而州处,察其四时,而监其乡之资,以知其市之贾,负、任、担、荷,服牛、轺马,以周四方,以其所有,易其所无,市贱鬻贵。

dàn mù cóng shì yú cǐ yǐ chì qí zǐ dì xiāng yǔ yǐ lì xiāng shì yǐ lài xiāng chén yǐ zhī gǔ

旦暮从事于此,以饬其子弟,相语以利,相示以赖,相陈以知贾。

shǎo ér xí yān qí xīn ān yān bú jiàn yì wù ér qiān yān

少而习焉,其心安焉,不见异物而迁焉。

shì gù qí fù xiōng zhī jiào bù sù ér chéng qí zǐ dì zhī xué bù láo ér néng

是故其父兄之教不肃而成,其子弟之学不劳而能。

fu shì gù shāng zhī zǐ héng wèi shāng

夫是,故商之子恒为商。

lìng fu nóng qún cuì ér zhōu chǔ chá qí sì shí quán jié qí yòng lěi sì jiā shān

“令夫农,群萃而州处,察其四时,权节其用,耒、耜、耞、芟。

jí hán jī cǎo chú tián yǐ dài shí gēng

及寒,击草除田,以待时耕;

jí gēng shēn gēng ér jí yōu zhī yǐ dài shí yǔ

及耕,深耕而疾耰之,以待时雨;

shí yǔ jì zhì xié qí qiāng yì nòu bó yǐ dàn mù cóng shì yú tián yě

时雨既至,挟其枪、刈、耨、镈,以旦暮从事于田野。

tuō yī jiù gōng shǒu dài máo pú shēn yī fú shì zhān tǐ tú zú bào qí fā fū jǐn qí sì zhī zhī mǐn yǐ cóng shì yú tián yě

脱衣就功,首戴茅蒲,身衣祓襫,沾体涂足,暴其发肤,尽其四支之敏,以从事于田野。

shǎo ér xí yān qí xīn ān yān bú jiàn yì wù ér qiān yān

少而习焉,其心安焉,不见异物而迁焉。

shì gù qí fù xiōng zhī jiào bù sù ér chéng qí zǐ dì zhī xué bù láo ér néng

是故其父兄之教不肃而成,其子弟之学不劳而能。

fu shì gù nóng zhī zǐ héng wèi nóng

夫是,故农之子恒为农。

yě chǔ ér bù nì qí xiù mín zhī néng wéi tǔ zhě bì zú lài yě

野处而不昵,其秀民之能为土者,必足赖也。

yǒu sī jiàn ér bù yǐ gào qí zuì wǔ

有司见而不以告,其罪五。

yǒu sī yǐ yú shì ér jùn

有司已于事而竣。

huán gōng yuē dìng mín zhī jū ruò hé

桓公曰:“定民之居若何?

guǎn zǐ duì yuē zhì guó yǐ wéi èr shí yī xiāng

”管子对曰:“制国以为二十一乡。

huán gōng yuē shàn

桓公说:“好。”

guǎn zǐ yú shì zhì guó yǐ wéi èr shí yī xiāng gōng shāng zhī xiāng liù

”管子于是制国以为二十一乡:工商之乡六;

shì nóng zhī xiāng shí wǔ

士农之乡十五。

gōng shuài wǔ xiāng yān guó zǐ shuài wǔ xiāng yān gāo zi shuài wǔ xiāng yān

公帅五乡焉,国子帅五乡焉,高子帅五乡焉。

cān guó qǐ àn yǐ wéi sān guān chén lì sān zǎi gōng lì sān zú shì lì sān xiāng zé lì sān yú shān lì sān héng

参国起案,以为三官,臣立三宰,工立三族,市立三乡,泽立三虞,山立三衡。

huán gōng yuē wú yù cóng shì yú zhū hóu qí kě hu

桓公曰:“吾欲从事于诸侯,其可乎?

guǎn zǐ duì yuē wèi kě guó wèi ān

”管子对曰:“未可,国未安。

huán gōng yuē ān guó ruò hé

”桓公曰:“安国若何?

guǎn zǐ duì yuē xiū jiù fǎ zé qí shàn zhě ér yè yòng zhī

”管子对曰:“修旧法,择其善者而业用之;

suì zī mín yǔ wú cái ér jìng bǎi xìng zé guó ān yǐ

遂滋民,与无财,而敬百姓,则国安矣。

huán gōng yuē nuò

”桓公曰:“诺。

suì xiū jiù fǎ zé qí shàn zhě ér yè yòng zhī

”遂修旧法,择其善者而业用之;

suì zī mín yǔ wú cái ér jìng bǎi xìng

遂滋民,与无财,而敬百姓。

guó jì ān yǐ huán gōng yuē guó ān yǐ qí kě hu

国既安矣,桓公曰:“国安矣,其可乎?

guǎn zǐ duì yuē wèi kě

”管子对曰:“未可。

jūn ruò zhèng zú wu xiū jiá bīng zé dà guó yì jiāng zhèng zú wu xiū jiá bīng zé nán yǐ sù dé zhì yǐ

君若正卒伍,修甲兵,则大国亦将正卒伍,修甲兵,则难以速得志矣。

jūn yǒu gōng fá zhī qì xiǎo guó zhū hóu yǒu shǒu yù zhī bèi zé nán yǐ sù dé zhì yǐ

君有攻伐之器,小国诸侯有守御之备,则难以速得志矣。

jūn ruò yù sù dé zhì yú tiān xià zhū hóu zé shì kě yǐ yǐn lìng kě yǐ jì zhèng

君若欲速得志于天下诸侯,则事可以隐,令可以寄政。

huán gōng yuē wèi zhī ruò hé

”桓公曰:“为之若何?

guǎn zǐ duì yuē zuò nèi zhèng ér jì jūn lìng yān

”管子对曰:“作内政而寄军令焉。

huán gōng yuē shàn

桓公说:“好。”

guǎn zǐ yú shì zhì guó wǔ jiā wèi guǐ guǐ wèi zhī zhǎng

管子于是制国:“五家为轨,轨为之长;

shí guǐ wèi lǐ lǐ yǒu sī

十轨为里,里有司;

sì lǐ wèi lián lián wèi zhī zhǎng

四里为连,连为之长;

shí lián wèi xiāng xiāng yǒu liáng rén yān

十连为乡,乡有良人焉。

yǐ wéi jūn lìng wǔ jiā wèi guǐ gù wǔ rén wéi wu guǐ cháng shuài zhī

以为军令:五家为轨,故五人为伍,轨长帅之;

shí guǐ wèi lǐ gù wǔ shí rén wéi xiǎo róng lǐ yǒu sī shuài zhī

十轨为里,故五十人为小戎,里有司帅之;

sì lǐ wèi lián gù èr bǎi rén wèi zú lián cháng shuài zhī

四里为连,故二百人为卒,连长帅之;

shí lián wèi xiāng gù èr qiān rén wéi lǚ xiāng liáng rén shuài zhī

十连为乡,故二千人为旅,乡良人帅之;

wǔ xiāng yī shuài gù wàn rén wèi yī jūn wǔ xiāng zhī shuài shuài zhī

五乡一帅,故万人为一军,五乡之帅帅之。

sān jūn gù yǒu zhōng jūn zhī gǔ yǒu guó zǐ zhī gǔ yǒu gāo zi zhī gǔ

三军,故有中军之鼓,有国子之鼓,有高子之鼓。

chūn yǐ sōu zhèn lǚ qiū yǐ xiǎn zhì bīng

春以搜振旅,秋以狝治兵。

shì gù zú wǔ zhěng yú lǐ jūn lǚ zhěng yú jiāo

是故卒伍整于里,军旅整于郊。

nèi jiào jì chéng lìng wù shǐ qiān xǐ

内教既成,令勿使迁徙。

wu zhī rén jì sì tóng fú sǐ sàng tóng xù huò zāi gòng zhī

伍之人祭祀同福,死丧同恤,祸灾共之。

rén yú rén xiāng chóu jiā yǔ jiā xiāng chóu shì tóng jū shǎo tóng yóu

人与人相畴,家与家相畴,世同居,少同游。

gù yè zhàn shēng xiāng wén zú yǐ bù guāi

故夜战声相闻,足以不乖;

zhòu zhàn mù xiāng jiàn zú yǐ xiāng shí

昼战目相见,足以相识。

qí huān xīn zú yǐ xiāng sǐ

其欢欣足以相死。

jū tóng lè xíng tóng hé sǐ tóng āi

居同乐,行同和,死同哀。

shì gù shǒu zé tóng gù zhàn zé tóng qiáng

是故守则同固,战则同强。

jūn yǒu cǐ shì yě sān wàn rén yǐ fāng xíng yú tiān xià yǐ zhū wú dào yǐ píng zhōu shì tiān xià dà guó zhī jūn mò zhī néng yù

君有此士也三万人,以方行于天下,以诛无道,以屏周室,天下大国之君莫之能御。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →