sòng zǐ yuē wǔ xíng zhī nèi tǔ wèi wàn wù zhī mǔ
宋子曰:五行之内,土为万物之母。
zi zhī guì zhě qǐ wéi wǔ jīn zāi
子之贵者,岂惟五金哉。
jīn yǔ shuǐ xiàng shǒu ér liú gōng yòng wèi mò shàng yān yǐ
金与水相守而流,功用谓莫尚焉矣。
shí de fán ér chéng gōng gài yù chū ér yù qí yān
石得燔而成功,盖愈出而愈奇焉。
shuǐ jìn yín ér bài wù yǒu xì bì gōng suǒ wèi bù yí sī fā zhě
水浸淫而败物,有隙必攻,所谓不遗丝发者。
tiáo hé yī wù yǐ wéi wài jù piāo hǎi zé chōng yáng lán zhān zé gù chéng zhì
调和一物以为外拒,漂海则冲洋澜,粘则固城雉。
bù fán lì hou yuǎn shè ér zhì bǎo de yān
不烦历候远涉,而至宝得焉。
fán shí zhī gōng dài mò zhī yǔ jīng yǐ
燔石之功,殆莫之与京矣。
zhì yú fán xiàn wǔ jīn sè zhī xíng liú wèi qún shí zhī jiāng jiē biàn huà yú liè huǒ
至于矾现五金色之形,硫为群石之将,皆变化于烈火。
qiǎo jí dān qiān lú huǒ fāng shì zòng jiāo láo chún shé hé cháng xiào xiàng tiān gōng zhī wàn yī zāi
巧极丹铅炉火,方士纵焦劳唇舌,何尝肖像天工之万一哉!
shí huī
○石灰
fán shí huī jīng huǒ fén liàn wèi yòng
凡石灰经火焚炼为用。
chéng zhì zhī hòu rù shuǐ yǒng jié bù huài
成质之后,入水永劫不坏。
yì wàn zhōu jí yì wàn yuán qiáng zhì xì fáng yín shì bì yóu zhī
亿万舟楫,亿万垣墙,窒隙防淫,是必由之。
bǎi lǐ nèi wài tǔ zhōng bì shēng kě fán shí shí yǐ qīng sè wéi shàng huáng bái cì zhī
百里内外,土中必生可燔石,石以青色为上,黄白次之。
shí bì yǎn tǔ nèi èr sān chǐ jué qǔ shòu fán tǔ miàn jiàn fēng zhě bù yòng
石必掩土内二三尺,掘取受燔,土面见风者不用。
fán huī huǒ liào méi tàn jū shí jiǔ xīn tàn jū shí yī
燔灰火料煤炭居什九,薪炭居什一。
xiān qǔ méi tàn ní hé zuò chéng bǐng měi méi bǐng yī céng dié shí yī céng pù xīn qí dǐ zhuó huǒ fán zhī
先取煤炭泥和做成饼,每煤饼一层叠石一层,铺薪其底,灼火燔之。
zuì jiā zhě yuē kuàng huī zuì è zhě yuē yáo zǐ huī
最佳者曰矿灰,最恶者曰窑滓灰。
huǒ lì dào hòu shāo sū shí xìng zhì yú fēng zhōng jiǔ zì chuī huà chéng fěn
火力到后,烧酥石性,置于风中久自吹化成粉。
jí yòng zhě yǐ shuǐ wò zhī yì zì jiě sàn
急用者以水沃之,亦自解散。
fán huī yòng yǐ gù zhōu fèng zé tóng yóu yú yóu diào hòu juàn xì luō hé yóu chǔ qiān xià sāi niàn
凡灰用以固舟缝,则桐油、鱼油调厚绢、细罗,和油杵千下塞念。
yòng yǐ qì qiáng shí zé shāi qù shí kuài shuǐ diào nián hé
用以砌墙石,则筛去石块,水调粘合。
màn zé réng yòng yóu huī
墁则仍用油灰。
yòng yǐ shèng qiáng bì zé chéng guò rù zhǐ jīn tu màn
用以垩墙壁,则澄过入纸筋涂墁。
yòng yǐ xiāng mù jí zhù shuǐ chí zé huī yī fēn rù hé shā huáng tǔ èr fēn yòng nuò jīng mǐ yáng táo téng zhī hé yún qīng zhù jiān gù yǒng bù huī huài míng yuē sān hé tǔ
用以襄墓及贮水池,则灰一分,入河沙、黄土二分,用糯粳米、羊桃藤汁和匀,轻筑坚固,永不隳坏,名曰三和土。
qí yú zào diàn zào zhǐ
其余造淀造纸。
gōng yòng nán yǐ méi shù
功用难以枚述。
fán wēn tái mǐn guǎng hǎi bīn shí bù kān huī zhě zé tiān shēng lì háo yǐ dài zhī
凡温、台、闽、广海滨石不堪灰者,则天生蛎蚝以代之。
lì huī
○蛎灰
fán hǎi bīn shí shān bàng shuǐ chǔ xián làng jī yā shēng chū lì fáng mǐn zhōng yuē háo fáng
凡海滨石山傍水处,咸浪积压,生出蛎房,闽中曰蚝房。
jīng nián jiǔ zhě cháng chéng shù zhàng kuò zé shù mǔ qí qū rú shí jiǎ shān xíng xiàng
经年久者长成数丈,阔则数亩,崎岖如石假山形象。
há zhī lèi yā rù yán zhōng jiǔ zé xiāo huà zuò ròu tuán míng yuē lì huáng wèi jí zhēn měi
蛤之类压入岩中,久则消化作肉团,名曰蛎黄,味极珍美。
fán fán lì huī zhě zhí chuí yǔ záo rú zú qǔ lái yào pù suǒ huò mǔ lì jí cǐ suì kuài
凡燔蛎灰者,执椎与凿,濡足取来,(药铺所货牡蛎,即此碎块。
dié méi jià huǒ fán chéng yǔ qián shí huī gòng fǎ
)叠煤架火燔成,与前石灰共法。
zhān qì chéng qiáng qiáo liáng tiáo hé tóng yóu zào zhōu gōng jiē xiāng tóng
粘砌成墙、桥梁,调和桐油造舟,功皆相同。
yǒu wù yǐ xiǎn huī jí gé fěn wèi lì huī zhě bù gé wù zhī gù yě
有误以蚬灰(即蛤粉)为蛎灰者,不格物之故也。
méi tàn
○煤炭
fán méi tàn pǔ tiān jiē shēng yǐ gōng duàn liàn jīn shí zhī yòng
凡煤炭普天皆生,以供锻炼金石之用。
nán fāng tū shān wú cǎo mù zhě xià jí yǒu méi běi fāng wù lùn
南方秃山无草木者,下即有煤,北方勿论。
méi yǒu sān zhǒng yǒu míng méi suì méi mò méi
煤有三种,有明煤、碎煤、末煤。
míng méi dà kuài rú dòu xǔ yàn qí qín jìn shēng zhī
明煤大块如斗许,燕、齐、秦、晋生之。
bù yòng fēng xiāng gǔ shàn yǐ mù tàn shǎo xǔ yǐn rán chì dá zhòu yè
不用风箱鼓扇,以木炭少许引燃,炽达昼夜。
qí bàng jiā dài suì xiè zé yòng jié jìng huáng tǔ diào shuǐ zuò bǐng ér shāo zhī
其傍夹带碎屑,则用洁净黄土调水作饼而烧之。
suì méi yǒu liǎng zhǒng duō shēng wú chu
碎煤有两种,多生吴、楚。
yán gāo zhě yuē fàn tàn yòng yǐ chuī pēng
炎高者曰饭炭,用以炊烹;
yán píng zhě yuē tiě tàn yòng yǐ zhì duàn
炎平者曰铁炭,用以治锻。
rù lú xiān yòng shuǐ wò shī bì yòng gǔ gōu hòu hóng yǐ cì zēng tiān ér yòng
入炉先用水沃湿,必用鼓鞲后红,以次增添而用。
mò méi rú miàn zhě míng yuē zì lái fēng
末煤如面者,名曰自来风。
ní shuǐ diào chéng bǐng rù yú lú nèi jì zhuó zhī hòu yǔ míng méi xiāng tóng jīng zhòu yè bù miè bàn gōng chuī cuàn
泥水调成饼,入于炉内,既灼之后,与明煤相同,经昼夜不灭,半供炊爨。
bàn gōng róng tóng huà shí shēng zhū
半供熔铜、化石、升朱。
zhì yú fán shí wèi huī yǔ fán liú zé sān méi jiē kě yòng yě
至于燔石为灰与矾、硫,则三煤皆可用也。
fán qǔ méi jīng lì jiǔ zhě cóng tǔ miàn néng biàn yǒu wú zhī sè rán hòu jué wā shēn zhì wǔ zhàng xǔ fāng shǐ de méi
凡取煤经历久者,从土面能辨有无之色,然后掘挖,深至五丈许方始得煤。
chū jiàn méi duān shí dú qì zhuó rén
初见煤端时,毒气灼人。
yǒu jiāng jù zhú záo qù zhōng jié jiān ruì qí mò chā rù tàn zhōng qí dú yān cóng zhú zhōng tòu shàng rén cóng qí xià shī shí qǔ zhě
有将巨竹凿去中节,尖锐其末,插入炭中,其毒烟从竹中透上,人从其下施拾取者。
huò yī jǐng ér xià tàn zòng héng guǎng yǒu zé suí qí zuǒ yòu kuò qǔ
或一井而下,炭纵横广有,则随其左右阔取。
qí shàng zhī bǎn yǐ fáng yā bēng ěr
其上枝板,以防压崩耳。
fán méi tàn qǔ kōng ér hòu yǐ tǔ tián shí qí jǐng yǐ èr sān shí nián hòu qí xià méi fù shēng zhǎng qǔ zhī bù jìn
凡煤炭取空而后,以土填实其井,以二三十年后,其下煤复生长,取之不尽。
qí dǐ jí sì zhōu shí luǎn tǔ rén míng yuē tóng tàn zhě qǔ chū shāo zào fán yǔ liú huáng
其底及四周石卵,土人名曰铜炭者,取出烧皂矾与硫黄。
xiáng jiàn hòu kuǎn fán shí luǎn dān qǔ liú huáng zhě qí qì xūn shén míng yuē chòu méi yān jīng fáng shān gù ān hú guǎng jīng zhōu děng chù jiān yǒu zhī
(详见后款)凡石卵单取硫黄者,其气薰甚,名曰臭煤,燕京房山、固安、湖广荆州等处间有之。
fán méi tàn jīng fén ér hòu zhì suí huǒ shén huà qù zǒng wú huī zǐ
凡煤炭经焚而后,质随火神化去,总无灰滓。
gài jīn yǔ tǔ shí zhī jiān zào huà bié xiàn cǐ zhǒng yún
盖金与土石之间,造化别现此种云。
fán méi tàn bù shēng mào cǎo shèng mù zhī xiāng yǐ jiàn tiān xīn zhī miào
凡煤炭不生茂草盛木之乡,以见天心之妙。
qí chuī cuàn gōng yòng suǒ bù jí zhě wéi jié fǔ yī zhǒng ér yǐ
其炊爨功用所不及者,唯结腐一种而已。
jié dòu fǔ zhě yòng méi lú zé jiāo kǔ
(结豆腐者用煤炉则焦苦。
fán shí bái fán
○矾石白矾
fán fán fán shí ér chéng
凡矾燔石而成。
bái fán yī zhǒng yì suǒ zài yǒu zhī
白矾一种,亦所在有之。
zuì shèng zhě shān xī jìn nán zhí wú wéi děng zhōu zhí jià dī jiàn yǔ hán shuǐ shí xiāng fǎng
最盛者山西晋、南直无为等州,值价低贱,与寒水石相仿。
rán jiān shuǐ jí fèi tóu fán huà zhī yǐ zhī rǎn wù zé gù jié fū mó zhī jiān wài shuǐ yǒng bù rù gù zhì táng jiàn yǔ rǎn huà zhǐ hóng zhǐ zhě xū zhī
然煎水极沸,投矾化之,以之染物,则固结肤膜之间,外水永不入,故制糖饯与染画纸、红纸者需之。
qí mò gàn sā yòu néng yě jìn yín è shuǐ gù shī chuāng jiā yì jí xū zhī yě
其末干撒,又能冶浸淫恶水,故湿疮家亦急需之也。
fán bái fán jué tǔ qǔ lěi kuài shí céng dié méi tàn bǐng duàn liàn rú shāo shí huī yàng
凡白矾,掘土取磊块石,层叠煤炭饼锻炼,如烧石灰样。
huǒ hòu yǐ zú lěng dìng rù shuǐ
火候已足,冷定入水。
jiān shuǐ jí fèi shí pán zhōng yǒu jiàn yì rú wù fēi chū sú míng hú dié fán zhě zé fán chéng yǐ
煎水极沸时,盘中有溅溢如物飞出,俗名蝴蝶矾者,则矾成矣。
jiān nóng zhī hòu rù shuǐ gāng nèi chéng qí shàng lóng jié yuē diào fán jié bái yì cháng
煎浓之后,入水缸内澄,其上隆结曰吊矾,洁白异常。
qí chén xià zhě yuē gāng fán
其沉下者曰缸矾。
qīng xū rú mián xù zhě yuē liǔ xù fán shāo zhī zhì jǐn bái rú xuě zhě wèi zhī ba shí
轻虚如棉絮者曰柳絮矾,烧汁至尽,白如雪者,谓之巴石。
fāng yào jiā duàn guò yòng zhě yuē kū fán yún
方药家锻过用者曰枯矾云。
qīng fán hóng fán huáng fán dǎn fán
○青矾红矾黄矾胆矾
fán zào hóng huáng fán jiē chū yī zhǒng ér chéng biàn huà qí zhì
凡皂、红、黄矾,皆出一种而成,变化其质。
qǔ méi tàn wài kuàng shí sú míng tóng tàn zi měi wǔ bǎi jīn rù lú lú nèi yòng méi tàn bǐng zì lái fēng bù yòng gǔ gōu zhě qiān yú jīn zhōu wéi bāo guǒ cǐ shí
取煤炭外矿石(俗名铜炭)子,每五百斤入炉,炉内用煤炭饼(自来风不用鼓鞲者)千余斤,周围包裹此石。
lú wài qì zhù tǔ qiáng quān wéi lú diān kōng yī yuán kǒng rú chá wǎn kǒu dà tòu yán zhí shàng kǒng bàng yǐ fán zǐ hòu yǎn
炉外砌筑土墙圈围,炉巅空一圆孔如茶碗口大,透炎直上,孔傍以矾滓厚罨。
cǐ zǐ bù zhī qǐ zì hé shì yù zuò xīn lú zhě fēi jiù zǐ yǎn gài zé bù chéng
(此滓不知起自何世,欲作新炉者,非旧滓罨盖则不成。
rán hòu cóng dǐ fā huǒ cǐ huǒ dù jīng shí rì fāng xī
)然后从底发火,此火度经十日方熄。
qí kǒng yǎn shí yǒu jīn sè guāng zhí shàng
其孔眼时有金色光直上。
qǔ liú xiáng hòu kuǎn
(取硫,详后款。
duàn jīng shí rì hòu lěng dìng qǔ chū
锻经十日后,冷定取出。
bàn sū zá suì zhě lìng jiǎn chū míng yuē shí fán wèi jiān fán hóng yòng
半酥杂碎者另拣出,名曰时矾,为煎矾红用。
qí zhōng qīng cuì rú kuàng huī xíng zhě qǔ rù gāng zhōng jìn sān gè shí lù rù fǔ zhōng jiān liàn
其中清淬如矿灰形者,取入缸中浸三个时,漉入釜中煎炼。
měi shuǐ shí shí jiān zhì yī shí huǒ hòu fāng zú
每水十石煎至一石,火候方足。
jiān gàn zhī hòu shàng jié zhě jiē jiā hǎo zào fán xià zhě wèi fán zǐ
煎干之后,上结者皆佳好皂矾,下者为矾滓。
hòu lú yòng cǐ gài
(后炉用此盖。
cǐ zào fán rǎn jiā bì xū yòng
)此皂矾染家必需用。
zhōng guó jiān zhě yì wéi wǔ liù suǒ
中国煎者亦惟五六所。
yuán shí wǔ bǎi jīn chéng zào fán èr bǎi jīn qí dà duān yě
原石五百斤成皂矾二百斤,其大端也。
qí jiǎn chū shí fán sú yòu míng jī shǐ fán měi jīn rù huáng tǔ sì liǎng rù guàn áo liàn zé chéng fán hóng
其拣出时矾(俗又名鸡屎矾)每斤入黄土四两,入罐熬炼,则成矾红。
wū màn jí yóu qī jiā yòng zhī
圬墁及油漆家用之。
qí huáng fán suǒ chū yòu qí shén nǎi jí liàn zào fán lú cè tǔ qiáng chūn xià jīng shòu huǒ shí jīng qì zhì shuāng jiàng lì dōng zhī jiāo lěng jìng zhī shí qí qiáng shàng zì rán bào chū cǐ zhǒng rú huái běi zhuān qiáng shēng yàn xiāo yàng
其黄矾所出又奇甚,乃即炼皂矾炉侧土墙,春夏经受火石精气,至霜降、立冬之交,冷静之时,其墙上自然爆出此种,如淮北砖墙生焰硝样。
guā qǔ xià lái míng yuē huáng fán rǎn jiā yòng zhī
刮取下来,名曰黄矾,染家用之。
jīn sè dàn zhě tu zhì lì chéng zǐ chì yě
金色淡者涂炙,立成紫赤也。
qí huáng fán zì wài guó lái dǎ pò zhōng yǒu jīn sī zhě míng yuē bō sī fán bié shì yī zhǒng
其黄矾自外国来,打破,中有金丝者,名曰波斯矾,别是一种。
yòu shān shǎn shāo qǔ liú huáng shān shàng qí zǐ qì dì èr sān nián hòu yǔ shuǐ jìn lín jīng yè liú rù gōu lù zhī zhōng zì rán jié chéng zào fán
又山、陕烧取硫黄山上,其滓弃地,二三年后雨水浸淋,精液流入沟麓之中,自然结成皂矾。
qǔ ér huò yòng bù jiǎ jiān liàn
取而货用,不假煎炼。
qí zhōng sè jiā zhě rén qǔ yǐ hùn shí dǎn yún
其中色佳者,人取以混石胆云。
shí dǎn yī míng dǎn fán zhě yì chū jìn xí děng zhōu nǎi shān shí xué zhōng zì jié chéng zhě gù lǜ sè dài bǎo guāng
石胆一名胆矾者,亦出晋、隰等州,乃山石穴中自结成者,故绿色带宝光。
shāo tiě qì cuì yú dǎn fán shuǐ zhōng jí chéng tóng sè yě
烧铁器淬于胆矾水中,即成铜色也。
běn cǎo zài fán suī wǔ zhǒng bìng wèi fēn bié yuán wěi
《本草》载矾虽五种,并未分别原委。
qí kūn lún fán zhuàng rú hēi ní tiě fán zhuàng rú chì shí zhī zhě jiē xī yù chǎn yě
其昆仑矾状如黑泥,铁矾状如赤石脂者,皆西域产也。
liú huáng
○硫黄
fán liú huáng nǎi shāo shí chéng yè ér jié jiù
凡硫黄,乃烧石承液而结就。
zhù shū zhě wù yǐ fén shí wèi fán shí zhú yǒu fán yè zhī shuō
著书者误以焚石为矾石,逐有矾液之说。
rán shāo qǔ liú huáng shí bàn chū tè shēng bái shí bàn chū méi kuàng shāo fán shí cǐ fán yè zhī shuō suǒ yóu hùn yě
然烧取硫黄,石半出特生白石,半出煤矿烧矾石,此矾液之说所由混也。
yòu yán zhōng guó yǒu wēn quán chù bì yǒu liú huáng jīn dōng hǎi guǎng nán chǎn liú huáng chù yòu wú wēn quán cǐ yīn wēn quán shuǐ qì shì liú huáng gù yì dù yán zhī yě
又言中国有温泉处必有硫黄,今东海、广南产硫黄处又无温泉,此因温泉水气似硫黄,故意度言之也。
fán shāo liú huáng shí yǔ méi kuàng shí tóng xíng
凡烧硫黄石,与煤矿石同形。
jué qǔ qí shí yòng méi tàn bǐng bāo guǒ cóng jià wài zhù tǔ zuò lú
掘取其石,用煤炭饼包裹丛架,外筑土作炉。
tàn yǔ shí jiē zài qiān jīn yú nèi lú shàng yòng shāo liú jiù zhā yǎn gài zhōng dǐng lóng qǐ tòu yī yuán kǒng qí zhōng
炭与石皆载千斤于内,炉上用烧硫旧渣罨盖,中顶隆起,透一圆孔其中。
huǒ lì dào shí kǒng nèi tòu chū huáng yàn jīn guāng
火力到时,孔内透出黄焰金光。
xiān jiào táo jiā shāo yī bō yú qí yú dāng zhōng lóng qǐ biān xián juǎn chéng yú dài yàng fù yú kǒng shàng
先教陶家烧一钵盂,其盂当中隆起,边弦卷成鱼袋样,覆于孔上。
shí jīng gǎn shòu huǒ shén huà chū huáng guāng fēi zǒu yù yú yǎn zhù bù néng shàng fēi zé huà chéng zhī yè kào zhe yú dǐ qí yè liú rù xián dài zhī zhōng qí xián yòu tòu xiǎo yǎn liú rù lěng dào huī cáo xiǎo chí zé níng jié ér chéng liú huáng yǐ
石精感受火神,化出黄光飞走,遇盂掩住不能上飞,则化成汁液靠着盂底,其液流入弦袋之中,其弦又透小眼流入冷道灰槽小池,则凝结而成硫黄矣。
qí tàn méi kuàng shí jiāo qǔ zào fán zhě dāng qí huáng guāng shàng zǒu shí réng yòng cǐ fǎ yǎn gài yǐ qǔ liú huáng
其炭煤矿石浇取皂矾者,当其黄光上走时,仍用此法掩盖以取硫黄。
de liú yī jīn zé jiǎn qù zào fán sān shí yú jīn qí fán jīng huá yǐ jié liú huáng zé kū zǐ zhú wèi qì wù
得硫一斤则减去皂矾三十余斤,其矾精华已结硫黄,则枯滓逐为弃物。
fán huǒ yào liú wèi chún yáng xiāo wèi chún yīn liǎng jīng bī hé chéng shēng chéng biàn cǐ qián kūn huàn chū shén wù yě
凡火药,硫为纯阳,硝为纯阴,两精逼合,成声成变,此乾坤幻出神物也。
liú huáng bù chǎn běi dí huò chǎn ér bù zhī liàn qǔ yì bù kě zhī
硫黄不产北狄,或产而不知炼取亦不可知。
zhì qí pào chū yú xī yáng yǔ hóng yí zé dōng cú xi shù wàn lǐ jiē chǎn liú huáng zhī de yě
至奇炮出于西洋与红夷,则东徂西数万里,皆产硫黄之地也。
qí liú qiú tǔ liú huáng guǎng nán shuǐ liú huáng jiē wù jì yě
其琉球土硫黄、广南水硫黄,皆误纪也。
pī shí
○砒石
fán shāo pī shuāng zhì liào shì tǔ ér jiān shì shí ér suì xué tǔ shù chǐ ér qǔ zhī
凡烧砒霜,质料似土而坚,似石而碎,穴土数尺而取之。
jiāng xī xìn jùn hé nán xìn yáng zhōu jiē yǒu pī jǐng gù míng xìn shí
江西信郡、河南信阳州皆有砒井,故名信石。
jìn zé chū chǎn dú shèng héng yáng yī chǎng yǒu zào zhì wàn jūn zhě
近则出产独盛衡阳,一厂有造至万钧者。
fán pī shí jǐng zhōng qí shàng cháng yǒu zhuó lǜ shuǐ xiān jiǎo shuǐ jǐn rán hòu xià záo
凡砒石井中,其上常有浊绿水,先绞水尽,然后下凿。
pī yǒu hóng bái liǎng zhǒng gè yīn suǒ chū yuán shí sè shāo chéng
砒有红、白两种,各因所出原石色烧成。
fán shāo pī xià jū tǔ yáo nà shí qí shàng shàng qì qǔ tū yǐ tiě fǔ dào xuán fù tū kǒu
凡烧砒,下鞠土窑,纳石其上,上砌曲突,以铁釜倒悬覆突口。
qí xià zhuó tàn jǔ huǒ
其下灼炭举火。
qí yān qì cóng qǔ tū nèi xūn tiē fǔ shàng
其烟气从曲突内熏贴釜上。
dù qí yǐ tiē yī céng hòu jié cùn xǔ xià fù xi huǒ
度其已贴一层厚结寸许,下复息火。
dài qián yān lěng dìng yòu jǔ cì huǒ xūn tiē rú qián
待前烟冷定,又举次火,熏贴如前。
yī fǔ zhī nèi shù céng yǐ mǎn rán hòu tí xià huǐ fǔ ér qǔ pī
一釜之内数层已满,然后提下,毁釜而取砒。
gù jīn pī dǐ yǒu tiě shā jí pò fǔ zǐ yě
故今砒底有铁沙,即破釜滓也。
fán bái pī zhǐ cǐ yī fǎ
凡白砒止此一法。
hóng pī zé fēn jīn lú nèi yín tóng nǎo qì yǒu shǎn chéng zhě
红砒则分金炉内银铜脑气有闪成者。
fán shāo pī shí lì zhě bì yú shàng fēng shí yú zhàng wài xià fēng suǒ jìn cǎo mù jiē sǐ
凡烧砒时,立者必于上风十余丈外,下风所近,草木皆死。
shāo pī zhī rén jīng liǎng zài jí gǎi xǐ fǒu zé xū fà jǐn luò
烧砒之人经两载即改徙,否则须发尽落。
cǐ wù shēng rén shí guò fèn lí lì sǐ
此物生人食过分厘立死。
rán měi suì qiān wàn jīn qián sù shòu bù zhì zhě yǐ jìn de shū mài bì yòng bàn zhǒng qiě qū tián zhōng huáng shǔ hài níng shào jùn dào tián bì yòng zhàn yāng gēn zé fēng shōu yě
然每岁千万金钱速售不滞者,以晋地菽麦必用拌种,且驱田中黄鼠害,宁、绍郡稻田必用蘸秧根,则丰收也。
bù rán huǒ yào yǔ rǎn tóng xū yòng néng jǐ hé zāi
不然火药与染铜需用能几何哉!