sòng zǐ yuē wù xiàng jīng huá qián kūn wēi miào gǔ chuán jīn ér huá dá yí shǐ hòu qǐ hán shēng mù shòu ér xīn shí zhī chéng zài zhě yǐ hé wù zāi
宋子曰:物象精华,乾坤微妙,古传今而华达夷,使后起含生,目授而心识之,承载者以何物哉?
jūn yǔ mín tōng shī jiāng dì mìng féng jiè zhàn zhàn kǒu yǔ qí yǔ jǐ hé
君与民通,师将弟命,冯藉占占口语,其与几何?
chí cùn fú wò bàn juǎn zhōng shì quán zhǐ fēng xíng ér bīng shì yān
持寸符,握半卷,终事诠旨,风行而冰释焉。
fù zǎi zhī jiān zhī jiè yǒu chǔ xiān shēng yě shèng wán xián jiā lài zhī yǐ
覆载之间之藉有楮先生也,圣顽咸嘉赖之矣。
shēn wéi zhú gǔ wèi yǔ mù pí shā qí qīng ér bái nǎi jiàn wàn juàn bǎi jiā jī cóng cǐ qǐ
身为竹骨为与木皮,杀其青而白乃见,万卷百家基从此起。
qí jīng zài cǐ ér qí cū xiào yú zhàng fēng hù wù zhī jiān
其精在此,而其粗效于障风、护物之间。
shì yǐ kāi yú shàng gǔ ér shǐ hàn jìn shí rén shàn míng jì zhě hé qí lòu zāi
事已开于上古,而使汉、晋时人擅名记者,何其陋哉!
zhǐ liào
○纸料
fán zhǐ zhì yòng chǔ shù yī míng gǔ shù pí yǔ sāng ráng fú róng mó děng zhū wù zhě wèi pí zhǐ yòng zhú má zhě wèi zhú zhǐ
凡纸质用楮树(一名谷树)皮与桑穰、芙蓉膜等诸物者为皮纸,用竹麻者为竹纸。
jīng zhě jí qí jié bái gōng shū wén yìn wén jiǎn qǐ yòng
精者极其洁白,供书文、印文、柬启用;
cū zhě wèi huǒ zhǐ bāo guǒ zhǐ
粗者为火纸、包裹纸。
suǒ wèi shā qīng yǐ zhǎn zhú dé míng
所谓“杀青”,以斩竹得名;
hàn qīng yǐ zhǔ lì dé míng
“汗青”以煮沥得名;
tǒng jí yǐ chéng zhǐ míng nǎi zhǔ zhú chéng tǒng
“筒”即已成纸名,乃煮竹成筒。
hòu rén suì yí xuē zhú piàn yǐ jì shì ér yòu wù yí wéi biān wèi pí tiáo chuān zhú zhá yě
后人遂疑削竹片以纪事,而又误疑韦编为皮条穿竹札也。
qín huǒ wèi jīng shí shū jí fán shén xuē zhú néng cáng jǐ hé
秦火未经时,书籍繁甚,削竹能藏几何?
rú xī fān yòng bèi shù zào chéng zhǐ yè zhōng huá yòu yí yǐ bèi yè shū jīng diǎn
如西番用贝树造成纸叶,中华又疑以贝叶书经典。
bù zhī shù yè lí gēn jí jiāo yǔ xuē zhú tóng yī kě shěn yě
不知树叶离根即焦,与削竹同一可哂也。
zào zhú zhǐ
○造竹纸
fán zào zhú zhǐ shì chū nán fāng ér mǐn shěng dú zhuān qí shèng
凡造竹纸,事出南方,而闽省独专其盛。
dāng sǔn shēng zhī hòu kàn shì shān wō shēn qiǎn qí zhú yǐ jiāng shēng zhī yè zhě wéi shàng liào
当笋生之后,看视山窝深浅,其竹以将生枝叶者为上料。
jié jiè máng zhòng zé dēng shān zhuó fá
节界芒种,则登山斫伐。
jié duàn wǔ qī chǐ zhǎng jiù yú běn shān kāi táng yī kǒu zhù shuǐ qí zhōng piào jìn
截断五七尺长,就于本山开塘一口,注水其中漂浸。
kǒng táng shuǐ yǒu hé shí zé yòng zhú jiǎn tōng yǐn bù duàn pù liú zhù rù
恐塘水有涸时,则用竹枧通引,不断瀑流注入。
jìn zhì bǎi rì zhī wài jiā gōng zhuì xǐ xǐ qù cū ké yǔ qīng pí shì míng shā qīng
浸至百日之外,加功槌洗,洗去粗壳与青皮,(是名杀青。
qí zhōng zhú ráng xíng tóng zhù má yàng
)其中竹穰形同苎麻样。
yòng shàng hǎo shí huī huà zhī tu jiāng rù huáng tǒng xià zhǔ huǒ yǐ bā rì bā yè wèi lǜ
用上好石灰化汁涂浆,入皇桶下煮,火以八日八夜为率。
fán zhǔ zhú xià guō yòng jìng sì chǐ zhě guō shàng ní yǔ shí huī niē xián gāo kuò rú guǎng zhōng zhǔ yán láo pén yàng zhōng kě zài shuǐ shí yú shí
凡煮竹,下锅用径四尺者,锅上泥与石灰捏弦,高阔如广中煮盐牢盆样,中可载水十余石。
shàng gài huáng tǒng qí wéi zhàng wǔ chǐ qí jìng sì chǐ yú
上盖皇桶,其围丈五尺,其径四尺余。
gài dìng shòu zhǔ bā rì yǐ zú
盖定受煮八日已足。
xiē huǒ yī rì jiē huáng qǔ chū zhú má rù qīng shuǐ piào táng zhī nèi xǐ jìng
歇火一日,揭皇取出竹麻,入清水漂塘之内洗净。
qí táng dǐ miàn sì wéi jiē yòng mù bǎn hé fèng qì wán yǐ fáng ní wū
其塘底面、四维皆用木板合缝砌完,以防泥污。
zào cū zhǐ zhě bù xū wèi cǐ
(造粗纸者不须为此。
xǐ jìng yòng chái huī jiāng guò zài rù fǔ zhōng qí shàng àn píng píng pù dào cǎo huī cùn xǔ
)洗净,用柴灰浆过,再入釜中,其上按平,平铺稻草灰寸许。
tǒng nèi shuǐ gǔn fèi jí qǔ chū bié tǒng zhī zhōng réng yǐ huī zhī lín xià
桶内水滚沸,即取出别桶之中,仍以灰汁淋下。
tǎng shuǐ lěng shāo gǔn zài lín
倘水冷,烧滚再淋。
rú shì shí yú rì zì rán chòu làn
如是十余日,自然臭烂。
qǔ chū rù jiù shòu chōng shān guó jiē yǒu shuǐ duì
取出入臼受舂,(山国皆有水碓。
chōng zhì xíng tóng ní miàn qīng rù cáo nèi
)舂至形同泥面,倾入槽内。
fán chāo zhǐ cáo shàng hé fāng dòu chǐ cùn kuò xiá cáo shì lián lián shì zhǐ
凡抄纸槽,上合方斗,尺寸阔狭,槽视帘,帘视纸。
zhú má yǐ chéng cáo nèi qīng shuǐ jìn fú qí miàn sān cùn xǔ
竹麻已成,槽内清水浸浮其面三寸许。
rù zhǐ yào shuǐ zhī yú qí zhōng xíng tóng táo zhú yè fāng yǔ wú dìng míng
入纸药水汁于其中,(形同桃竹叶,方语无定名。
zé shuǐ gàn zì chéng jié bái
)则水干自成洁白。
fán chāo zhǐ lián yòng guā mó jué xì zhú sī biān chéng
凡抄纸帘,用刮磨绝细竹丝编成。
zhǎn juǎn zhāng kāi shí xià yǒu zòng héng jià kuāng
展卷张开时,下有纵横架框。
liǎng shǒu chí lián rù shuǐ dàng qǐ zhú má rù yú lián nèi
两手持帘入水,荡起竹麻入于帘内。
hòu bó yóu rén shǒu fǎ qīng dàng zé báo zhòng dàng zé hòu
厚薄由人手法,轻荡则薄,重荡则厚。
zhú liào fú lián zhī qǐng shuǐ cóng sì jì lín xià cáo nèi
竹料浮帘之顷,水从四际淋下槽内。
rán hòu fù lián luò zhǐ yú bǎn shàng dié jī qiān wàn zhāng
然后覆帘,落纸于板上,叠积千万张。
shù mǎn zé shàng yǐ bǎn yā
数满则上以板压。
qiào shéng rù gùn
俏绳入棍。
rú zhà jiǔ fǎ shǐ shuǐ qì jìng jìn liú gān
如榨酒法,使水气净尽流干。
rán hòu yǐ qīng xì tóng niè zhú zhāng jiē qǐ bèi gān
然后以轻细铜镊逐张揭起焙干。
fán bèi zhǐ xiān yǐ tǔ zhuān qì chéng jiā xiàng dì miàn xià yǐ zhuān gài dì miàn shù kuài yǐ wǎng jí kōng yī zhuān
凡焙纸先以土砖砌成夹巷地面,下以砖盖地面,数块以往,即空一砖。
huǒ xīn cóng tóu xué shāo fā huǒ qì cóng zhuān xì tòu xiàng wài
火薪从头穴烧发,火气从砖隙透巷外。
zhuān jǐn rè shī zhǐ zhú zhāng tiē shàng bèi gān jiē qǐ chéng zhì
砖尽热,湿纸逐张贴上焙干,揭起成帙。
jìn shì kuò fú zhě míng dà sì lián yī shí shū wén guì zhòng
近世阔幅者名大四连,一时书文贵重。
qí fèi zhǐ xǐ qù zhū mò wū huì jìn làn rù cáo zài zào quán shěng cóng qián zhǔ jìn zhī lì yī rán chéng zhǐ hào yì bù duō
其废纸洗去朱墨污秽,浸烂入槽再造,全省从前煮浸之力,依然成纸,耗亦不多。
nán fāng zhú jiàn zhī guó bù yǐ wéi rán běi fāng jí cùn tiáo piàn jiǎo zài dì suí shǒu shí qǔ zài zào míng yuē huán hún zhǐ
南方竹贱之国,不以为然,北方即寸条片角在地,随手拾取再造,名曰还魂纸。
zhú yǔ pí jīng yǔ xì jiē tóng zhī yě
竹与皮,精与细,皆同之也。
ruò huǒ zhǐ cāo zhǐ zhǎn zhú zhǔ má huī jiāng shuǐ lín jiē tóng qián fǎ
若火纸、糙纸,斩竹煮麻,灰浆水淋,皆同前法。
wéi tuō lián zhī hòu bù yòng hōng bèi yā shuǐ qù shī rì shài chéng gàn ér yǐ
唯脱帘之后不用烘焙,压水去湿,日晒成干而已。
shèng táng shí guǐ shén shì fán yǐ zhǐ qián dài fén bó běi fāng yòng qiè tiáo míng yuē bǎn qián
盛唐时鬼神事繁,以纸钱代焚帛,(北方用切条,名曰板钱。
gù zào cǐ zhě míng yuē huǒ zhǐ
)故造此者名曰火纸。
jīng chǔ jìn sú yǒu yī fén chǐ zhì qiān jīn zhě
荆楚近俗,有一焚侈至千斤者。
cǐ zhǐ shí qī gōng míng shāo shí sān gōng rì yòng
此纸十七供冥烧,十三供日用。
qí zuì cū ér hòu zhě yuē bāo guǒ zhǐ zé zhú má hé sù tián wǎn dào gǎo suǒ wéi yě
其最粗而厚者曰包裹纸,则竹麻和宿田晚稻稿所为也。
ruò yán shān zhū yì suǒ zào jiǎn zhǐ zé quán yòng xì zhú liào hòu zhì dàng chéng
若铅山诸邑所造柬纸,则全用细竹料厚质荡成。
yǐ shè zhòng jià
以射重价。
zuì shàng zhě yuē guān jiǎn fù guì zhī jiā tōng cì yòng zhī
最上者曰官柬,富贵之家通刺用之。
qí zhǐ dūn hòu ér wú jīn mó rǎn hóng wèi jí jiǎn zé xiān yǐ bái fán shuǐ rǎn guò hòu shàng hóng huā zhī yún
其纸敦厚而无筋膜,染红为吉柬,则先以白矾水染过,后上红花汁云。
zào pí zhǐ
○造皮纸
fán chǔ shù qǔ pí yú chūn mò xià chū bāo qǔ
凡楮树取皮,于春末夏初剥取。
shù yǐ lǎo zhě jiù gēn fá qù yǐ tǔ gài zhī
树已老者,就根伐去,以土盖之。
lái nián zài zhǎng xīn tiáo qí pí gèng měi
来年再长新条,其皮更美。
fán pí zhǐ chǔ pí liù shí jīn réng rù jué nèn zhú má sì shí jīn tóng táng piào jìn tóng yòng shí huī jiāng tu rù fǔ zhǔ mí
凡皮纸,楮皮六十斤,仍入绝嫩竹麻四十斤,同塘漂浸,同用石灰浆涂,入釜煮糜。
jìn fǎ shěng sè zhě pí zhú shí qī ér wài huò rù sù tián dào gǎo shí sān yòng yào de fāng réng chéng jié bái
近法省啬者,皮竹十七而外,或入宿田稻稿十三,用药得方,仍成洁白。
fán pí liào jiān gù zhǐ
凡皮料坚固纸。
qí zòng wén chě duàn mián sī gù yuē mián zhǐ héng duàn qiě fèi lì
其纵文扯断绵丝,故曰绵纸,衡断且费力。
qí zuì shàng yī děng gōng yòng dà nèi hu chuāng gé zhě yuē líng shā zhǐ
其最上一等,供用大内糊窗格者,曰棂纱纸。
cǐ zhǐ zì guǎng xìn jùn zào zhǎng guò qī chǐ kuò guò sì chǐ
此纸自广信郡造,长过七尺,阔过四尺。
wǔ sè yán liào xiān dī sè zhī cáo nèi hé chéng bù yóu hòu rǎn
五色颜料先滴色汁槽内和成,不由后染。
qí cì yuē lián sì zhǐ lián sì zhōng zuì bái zhě yuē hóng shàng zhǐ
其次曰连四纸,连四中最白者曰红上纸。
pí míng ér zhú yǔ dào gǎo cān hé ér chéng liào zhě yuē jiē tiē chéng wén zhǐ
皮名而竹与稻稿参和而成料者,曰揭贴呈文纸。
fú róng děng pí zào zhě tǒng yuē xiǎo pí zhǐ zài jiāng xī zé yuē zhōng jiā zhǐ
芙蓉等皮造者统曰小皮纸,在江西则曰中夹纸。
hé nán suǒ zào wèi xiáng hé cǎo mù wèi zhì běi gōng dì jīng chǎn yì shén guǎng
河南所造,未详何草木为质,北供帝京,产亦甚广。
yòu sāng pí zào zhě yuē sāng ráng zhǐ jí qí dūn hòu dōng zhè suǒ chǎn sān wú shōu cán zhǒng zhě bì yòng zhī
又桑皮造者曰桑穰纸,极其敦厚,东浙所产,三吴收蚕种者必用之。
fán hu yǔ sǎn yǔ yóu shàn jiē yòng xiǎo pí zhǐ
凡糊雨伞与油扇,皆用小皮纸。
fán zào pí zhǐ cháng kuò zhě qí shèng shuǐ cáo shén kuān jù lián fēi yī rén shǒu lì suǒ shèng liǎng rén duì jǔ dàng chéng
凡造皮纸长阔者,其盛水槽甚宽,巨帘非一人手力所胜,两人对举荡成。
ruò líng shā zé shù rén fāng shèng qí rèn
若棂纱,则数人方胜其任。
fán pí zhǐ gōng yòng huà fú xiān yòng gǒng shuǐ dàng guò zé máo cí bù qǐ
凡皮纸供用画幅,先用巩水荡过,则毛茨不起。
zhǐ yǐ bī lián zhě wèi zhèng miàn gài liào jí chéng ní fú qí shàng zhě cū yì yóu cún yě
纸以逼帘者为正面,盖料即成泥浮其上者,粗意犹存也。
cháo xiǎn bái zhǐ bù zhī yòng hé zhì liào
朝鲜白︴纸,不知用何质料。
wō guó yǒu zào zhǐ bù yòng lián chāo zhě zhǔ liào chéng mí shí yǐ jù kuò qīng shí fù yú kàng miàn qí xià huǒ shǐ shí fā shāo
倭国有造纸不用帘抄者,煮料成糜时,以巨阔青石覆于炕面,其下火,使石发烧。
rán hòu yòng hu shuā zhàn mí báo shuā shí miàn jū rán qǐng kè chéng zhǐ yī zhāng yī jiē ér qǐ
然后用糊刷蘸糜,薄刷石面,居然顷刻成纸一张,一揭而起。
qí cháo xiǎn yòng cǐ fǎ yǔ fǒu bù kě dé zhī
其朝鲜用此法与否,不可得知。
zhōng guó yǒu yòng cǐ fǎ zhě yì bù kě dé zhī yě
中国有用此法者亦不可得知也。
yǒng jiā juān jiàng zhǐ yì sāng ráng zào
永嘉蠲糨纸,亦桑穰造。
sì chuān xuē tāo jiān yì fú róng pí wèi liào zhǔ mí rù fú róng huā mò zhī
四川薛涛笺,亦芙蓉皮为料煮糜,入芙蓉花末汁。
huò dāng shí xuē tāo suǒ zhǐ suì liú míng zhì jīn
或当时薛涛所指,遂留名至今。
qí měi zài sè bù zài zhì liào yě
其美在色,不在质料也。