sòng zǐ yuē sī wén qiān gǔ zhī bù zhuì yě zhù xuán shàng bái qí gōng shú yǔ jīng zāi
宋子曰:斯文千古之不坠也,注玄尚白,其功孰与京哉?
lí huǒ hóng ér zhì hēi yùn qí zhōng shuǐ yín bái ér zhì hóng chéng qí biàn
离火红而至黑孕其中,水银白而至红呈其变。
zào huà lú chuí sī yì hé suǒ róng yě
造化炉锤,思议何所容也。
wǔ zhāng yáo jiàng zhū lín hēi ér dà hào zhāng
五章遥降,朱临黑而大号彰。
wàn juàn héng pī mò de zhū ér tiān zhāng huàn
万卷横披,墨得朱而天章焕。
wén fáng yì bǎo zhū yù hé wéi
文房异宝,珠玉何为?
zhì huà gōng xiào xiàng wàn wù huò qǔ běn zī huò cóng pèi hé ér sè sè xián bèi yān
至画工肖像万物,或取本姿,或从配合,而色色咸备焉。
fu yì yī kǎn fù lí ér gòng chéng wǔ xíng biàn tài fēi zhì shén shú néng yǔ yú sī zāi
夫亦依坎附离,而共呈五行变态,非至神孰能与于斯哉?
zhū
○朱
fán zhū shā shuǐ yín yín zhū yuán tóng yī wù suǒ yǐ yì míng zhě yóu jīng xì lǎo nèn ér fēn yě
凡朱砂、水银、银朱,原同一物,所以异名者,由精细老嫩而分也。
shàng hǎo zhū shā chū yā chén jǐn jīn míng má yáng yǔ xi chuān zhě zhōng jí yùn rán bù yǐ shēng liàn
上好朱砂出压辰、锦(今名麻阳)与西川者,中即孕Е,然不以升炼。
gài guāng míng jiàn zú jìng miàn děng shā qí jià zhòng yú shuǐ yín sān bèi gù zé chū wèi zhū shā huò yù
盖光明、箭镞、镜面等砂,其价重于水银三倍,故择出为朱砂货鬻。
ruò yǐ shēng shuǐ fǎn jiàng jiàn zhí
若以升水,反降贱值。
wéi cū cì zhū shā fāng yǐ shēng liàn shuǐ yín ér shuǐ yín yòu shēng yín zhū yě
唯粗次朱砂方以升炼水银,而水银又升银朱也。
fán zhū shā shàng pǐn zhě xué tǔ shí yú zhàng nǎi de zhī
凡朱砂上品者,穴土十余丈乃得之。
shǐ jiàn qí miáo lěi rán bái shí wèi zhī zhū shā chuáng
始见其苗,磊然白石,谓之朱砂床。
jìn chuáng zhī shā yǒu rú jī zǐ dà zhě
近床之砂,有如鸡子大者。
qí cì shā bù rù yào zhǐ wèi yán gōng huà yòng yǔ shēng liàn shuǐ yín zhě
其次砂不入药,只为研供画用与升炼水银者。
qí miáo bù bì bái shí qí shēn shù zhàng jí de
其苗不必白石,其深数丈即得。
wài chuáng huò zá qīng huáng shí huò jiān shā tǔ tǔ zhōng yùn mǎn zé qí wài shā shí duō zì zhé liè
外床或杂青黄石,或间沙土,土中孕满,则其外沙石多自折裂。
cǐ zhǒng shā guì zhōu sī yìn tóng rén děng dì zuì fán ér shāng zhōu qín zhōu chū yì guǎng yě
此种砂贵州思、印、铜仁等地最繁,而商州、秦州出亦广也。
fán cì shā qǔ lái qí tōng kēng sè dài bái nèn zhě zé bù yǐ yán zhū jǐn yǐ shēng
凡次砂取来,其通坑色带白嫩者,则不以研朱,尽以升Е。
ruò shā zhì jí nèn ér shuò shì yù dān zhě zé qǔ lái shí rù jù tiě niǎn cáo zhōng yà suì rú wēi chén rán hòu rù gāng zhù qīng shuǐ chéng jìn
若砂质即嫩而烁视欲丹者,则取来时,入巨铁碾槽中,轧碎如微尘,然后入缸,注清水澄浸。
guò sān rì yè diē qǔ qí shàng fú zhě qīng rù bié gāng míng yuē èr zhū
过三日夜,跌取其上浮者,倾入别缸,名曰二朱。
qí xià chén jié zhě shài gān jí míng tóu zhū yě
其下沉结者,晒干即名头朱也。
fán shēng shuǐ yín huò yòng nèn bái cì shā huò yòng gāng zhōng diē chū fú miàn èr zhū shuǐ hé chá chéng dà pán tiáo měi sān shí jīn rù yī fǔ nèi shēng qí xià tàn zhì yì yòng sān shí jīn
凡升水银,或用嫩白次砂,或用缸中跌出浮面二朱,水和槎成大盘条,每三十斤入一釜内升Е,其下炭质亦用三十斤。
fán shēng shàng gài yī fǔ fǔ dāng zhōng liú yī xiǎo kǒng fǔ bàng yán ní jǐn gù
凡升Е,上盖一釜,釜当中留一小孔,釜傍盐泥紧固。
fǔ shàng yòng tiě dǎ chéng yī qǔ gōng liū guǎn qí guǎn yòng má shéng chán tōng shāo réng yòng yán ní tú gù
釜上用铁打成一曲弓溜管,其管用麻绳缠通梢,仍用盐泥涂固。
duàn huǒ zhī shí qū liū yī tóu chā rù fǔ zhōng tōng qì chā chù yī sī gù mì
煅火之时,曲溜一头插入釜中通气,(插处一丝固密。
yī tóu yǐ zhōng guàn zhù shuǐ liǎng píng chā qǔ liū wěi yú nèi fǔ zhōng zhī qì zài dá yú guàn zhōng zhī shuǐ ér zhǐ
)一头以中罐注水两瓶,插曲溜尾于内,釜中之气在达于罐中之水而止。
gòng duàn wǔ gè shí chén qí zhōng shā mò jǐn huà chéng bù yú mǎn fǔ
共煅五个时辰,其中砂末尽化成Е,布于满釜。
lěng dìng yī rì qǔ chū sǎo xià
冷定一日,取出扫下。
cǐ zuì miào xuán huà quán bù tiān jī yě
此最妙玄,化全部天机也。
běn cǎo hú luàn zhù záo dì yī kǒng fàng wǎn yí gè shèng shuǐ
(《本草》胡乱注,“凿地一孔,放碗一个盛水”。
fán jiāng shuǐ yín zài shēng zhū yòng gù míng yuē yín zhū
凡将水银再升朱用,故名曰银朱。
qí fǎ huò yòng qìng kǒu ní guàn huò yòng shàng xià fǔ
其法或用磬口泥罐,或用上下釜。
měi shuǐ yín yī jīn rù shí tíng zhī jí liú huáng zhì zào zhě èr jīn tóng yán bú jiàn xīng chǎo zuò qīng shā tóu zhuāng yú guàn nèi
每水银一斤入石亭脂(即硫黄制造者)二斤,同研不见星,炒作青砂头,装于罐内。
shàng yòng tiě zhǎn gài dìng zhǎn shàng yā yī tiě chǐ
上用铁盏盖定,盏上压一铁尺。
tiě xiàn dōu dǐ kǔn fù yán ní gù jì kǒu fèng xià yòng sān dīng chā de dǐng zú shèng guàn
铁线兜底捆缚,盐泥固济口缝,下用三钉插地鼎足盛罐。
dǎ huǒ sān zhù xiāng jiǔ pín yǐ fèi bǐ zhàn shuǐ cā zhǎn zé yín zì chéng fěn tiē yú guàn shàng qí tiē kǒu zhě zhū gèng xiān huá
打火三炷香久,频以废笔蘸水擦盏,则银自成粉,贴于罐上,其贴口者朱更鲜华。
lěng dìng jiē chū guā sǎo jí yòng
冷定揭出,刮扫即用。
qí shí tíng zhī chén xià guàn dǐ kě qǔ zài yòng yě
其石亭脂沉下罐底,可取再用也。
měi shēng shuǐ yín yī jīn de zhū shí sì liǎng cì zhū sān liǎng wǔ qián chū shù jiè liú zhì ér shēng
每升水银一斤得朱十四两,次朱三两五钱,出数藉硫质而生。
fán shēng zhū yǔ yán zhū gōng yòng yì xiāng fǎng
凡升朱与研朱,功用亦相仿。
ruò huáng jiā guì jiā huà cǎi zé jí tóng chén jǐn dān shā yán chéng zhě bù yòng cǐ zhū yě
若皇家、贵家画彩,则即同辰、锦丹砂研成者,不用此朱也。
fán zhū wén fáng jiāo chéng tiáo kuài shí yàn zé xiǎn ruò mó yú xī yàn zhī shàng zé lì chéng zào zhī
凡朱,文房胶成条块,石砚则显,若磨于锡砚之上,则立成皂汁。
jí qī gōng yǐ xiān wù cǎi wéi rù tóng yóu diào zé xiǎn rù qī yì huì yě
即漆工以鲜物彩,唯入桐油调则显,入漆亦晦也。
fán shuǐ yín yǔ zhū gèng wú tā chū qí hǎi cǎo zhī shuō wú duān kuáng wàng ěr shí zhě xìn zhī
凡水银与朱更无他出,其Е海、草Е之说无端狂妄,耳食者信之。
ruò shuǐ yín yǐ shēng zhū zé bù kě fù huán wèi suǒ wèi zào huà zhī qiǎo yǐ jǐn yě
若水银已升朱,则不可复还为Е,所谓造化之巧已尽也。
mò
○墨
fán mò shāo yān níng zhì ér wèi zhī
凡墨烧烟凝质而为之。
qǔ tóng yóu qīng yóu zhū yóu yān wèi zhě jū shí zhī yī qǔ sōng yān wèi zhě jū shí zhī jiǔ
取桐油、清油、猪油烟为者居十之一,取松烟为者居十之九。
fán zào guì zhòng mò zhě guó cháo tuī zhòng huī jùn rén huò yǐ zài yóu zhī jiān qiǎn rén jiù jū jīng xiāng chén yuán jiù qí jiàn zhí tóng yóu diǎn yān ér guī
凡造贵重墨者,国朝推重徽郡人,或以载油之艰,遣人僦居荆、襄、辰、沅,就其贱值桐油点烟而归。
qí mò tā rì dēng yú zhǐ shàng rì yǐng héng shè yǒu hóng guāng zhě zé yǐ zǐ cǎo zhī jìn rǎn dēng xīn ér rán zhù zhě yě
其墨他日登于纸上,日影横射有红光者,则以紫草汁浸染灯心而燃炷者也。
fán yóu qǔ yān měi yóu yī jīn de shàng yān yī liǎng yú
凡油取烟,每油一斤得上烟一两余。
shǒu lì jié jí zhě yī rén gòng shì dēng zhǎn èr bǎi fù
手力捷疾者,一人供事灯盏二百付。
ruò guā qǔ dài huǎn zé yān lǎo huǒ rán zhì liào bìng sàng yě
若刮取怠缓则烟老,火燃质料并丧也。
qí yú xún cháng yòng mò zé xiān jiāng sōng shù liú qù jiāo xiāng rán hòu fá mù
其余寻常用墨,则先将松树流去胶香,然后伐木。
fán sōng xiāng yǒu yī máo wèi jìng jìn qí yān zào mò zhōng yǒu zǐ jié bù jiě zhī bìng
凡松香有一毛未净尽,其烟造墨,终有滓结不解之病。
fán sōng shù liú qù xiāng mù gēn záo yī xiǎo kǒng zhù dēng huǎn zhì zé tōng shēn gāo yè jiù nuǎn qīng liú ér chū yě
凡松树流去香,木根凿一小孔,炷灯缓炙,则通身膏液就暖倾流而出也。
fán shāo sōng yān fá sōng zhǎn chéng chǐ cùn jū miè wèi yuán wū rú zhōu zhōng yǔ peng shì jiē lián shí yú zhàng
凡烧松烟,伐松斩成尺寸,鞠篾为圆屋如舟中雨篷式,接连十余丈。
nèi wài yǔ jiē kǒu jiē yǐ zhǐ jí xí hu gù wán chéng
内外与接口皆以纸及席糊固完成。
gé wèi shù jié xiǎo kǒng chū yān qí xià yǎn tǔ qì zhuān xiān wèi tōng yān dào lù
隔位数节,小孔出烟,其下掩土砌砖先为通烟道路。
rán xīn shù rì xiē lěng rù zhōng sǎo guā
燃薪数日,歇冷入中扫刮。
fán shāo sōng yān fàng huǒ tōng yān zì tóu chè wěi
凡烧松烟,放火通烟,自头彻尾。
kào wěi yī èr jié zhě wèi qīng yān qǔ rù jiā mò wèi liào
靠尾一二节者为清烟,取入佳墨为料。
zhōng jié zhě wèi hùn yān qǔ wéi shí mò liào
中节者为混烟,取为时墨料。
ruò jìn tóu yī èr jié zhǐ guā qǔ wèi yān zǐ huò mài shuā yìn shū wén jiā réng qǔ yán xì yòng zhī
若近头一二节,只刮取为烟子,货卖刷印书文家,仍取研细用之。
qí yú zé gōng qī gōng shèng gōng zhī tu xuán zhě
其余则供漆工、垩工之涂玄者。
fán sōng yān zào mò rù shuǐ jiǔ jìn yǐ fú chén fēn qīng què
凡松烟造墨,入水久浸,以浮沉分清悫。
qí hé jiāo zhī hòu yǐ chuí qiāo duō guǎ fēn cuì jiān
其和胶之后,以捶敲多寡分脆坚。
qí zēng rù zhēn liào yǔ shù jīn xián shè zé sōng yān yóu yān zēng jiǎn tīng rén
其增入珍料与漱金、衔麝,则松烟、油烟增减听人。
qí yú mò jīng mò pǔ bó wù zhě zì xiáng cǐ bù guò cū jì zhì liào yuán yīn ér yǐ
其余《墨经》、《墨谱》,博物者自详,此不过粗纪质料原因而已。
fù
○附
hú fěn zhì bái sè xiáng wǔ jīn juǎn
胡粉(至白色,详《五金》卷。
huáng dān hóng huáng sè xiáng wǔ jīn juǎn
黄丹(红黄色,详《五金》卷。
diàn huā zhì lán sè xiáng zhāng shī juǎn
靛花(至蓝色,详《彰施》卷。
zǐ fěn sī chén hóng sè guì zhòng zhě yòng hú fěn yín zhū duì hé cū zhě yòng rǎn jiā hóng huā zǐ zhī wèi zhī
紫粉(纟辰红色,贵重者用胡粉、银朱对和,粗者用染家红花滓汁为之。
dà qīng zhì qīng sè xiáng zhū yù juǎn
大青(至青色,详《珠玉》卷。
tóng lǜ zhì lǜ sè huáng tóng dǎ chéng bǎn piàn cù tu qí shàng guǒ cáng kāng nèi wēi jiè nuǎn huǒ qì zhú rì guā qǔ
铜绿(至绿色,黄铜打成板片,醋涂其上,裹藏糠内,微藉暖火气,逐日刮取。
shí lǜ xiáng zhū yù juǎn
石绿(详《珠玉》卷。
dài zhě shí yān hóng sè chǔ chù shān zhōng yǒu zhī yǐ dài jùn zhě wèi zuì jiā
代赭石(殷红色,处处山中有之,以代郡者为最佳。
shí huáng zhōng huáng sè wài zǐ sè shí pí nèi huáng yī míng shí zhōng huáng zǐ
石黄(中黄色,外紫色,石皮内黄,一名石中黄子。