sòng zǐ yuē xiāo hàn zhī jiān yún xiá yì sè yán fú zhī nèi huā yè shū xíng
宋子曰:霄汉之间云霞异色,阎浮之内花叶殊形。
tiān chuí xiàng ér shèng rén zé zhī yǐ wǔ cǎi zhāng shī yú wǔ sè yǒu yú shì qǐ wú suǒ yòng qí xīn zāi
天垂象而圣人则之,以五彩彰施于五色,有虞氏岂无所用其心哉?
fēi qín zhòng ér fèng zé dān zǒu shòu yíng ér lín zé bì fu lín lín qīng yī wàng quē ér bài huáng zhū yě qí yì yì yóu shì yǐ
飞禽众而凤则丹,走兽盈而麟则碧,夫林林青衣,望阙而拜黄朱也,其义亦犹是矣。
jūn zǐ yuē gān shòu hé bái shòu cǎi
君子曰:“甘受和,白受采。
shì jiān sī má qiú hè jiē jù sù zhì ér shǐ shū yán yì sè dé yǐ shàng yān wèi zào wù bù láo xīn zhě wú bù xìn yě
”世间丝、麻、裘、褐皆具素质,而使殊颜异色得以尚焉,谓造物不劳心者,吾不信也。
zhū sè zhì liào
○诸色质料
dà hóng sè qí zhì hóng huā bǐng yī wèi yòng wū méi shuǐ jiān chū
大红色、(其质红花饼一味,用乌梅水煎出。
yòu yòng jiǎn shuǐ chéng shù cì huò dào gǎo huī dài jiǎn gōng yòng yì tóng
又用碱水澄数次,或稻稿灰代碱,功用亦同。
chéng de duō cì sè zé xiān shén
澄得多次,色则鲜甚。
rǎn fáng tǎo pián yí zhě xiān rǎn lú mù dǎ jiǎo
染房讨便宜者,先染芦木打脚。
fán hóng huā zuì jì chén shè páo fú yǔ yī xiāng gòng shōu xún yuè zhī jiān qí sè jí huǐ
凡红花最忌沉、麝,袍服与衣香共收,旬月之间其色即毁。
fán hóng huā rǎn bó zhī hòu ruò yù tuì zhuǎn dàn jìn shī suǒ rǎn bó yǐ jiǎn shuǐ dào huī shuǐ dī shàng shù shí diǎn qí hóng yī háo shōu zhuǎn réng huán yuán zhì
凡红花染帛之后,若欲退转,但浸湿所染帛,以碱水、稻灰水滴上数十点,其红一毫收转,仍还原质。
suǒ shōu zhī shuǐ cáng yú lǜ dòu fěn nèi fàng chū rǎn hóng bàn dī bù hào
所收之水藏于绿豆粉内,放出染红,半滴不耗。
rǎn jiā yǐ wéi mì jué bù yǐ gào rén
染家以为秘诀,不以告人。
lián hóng táo hóng sè yín hóng shuǐ hóng sè yǐ shàng zhì yì hóng huā bǐng yī wèi qiǎn shēn fēn liǎng jiā jiǎn ér chéng
)莲红、桃红色、银红、水红色、(以上质亦红花饼一味,浅深分两加减而成。
shì sì sè jiē fēi huáng jiǎn sī suǒ kě wèi bì yòng bái sī fāng xiàn
是四色皆非黄茧丝所可为,必用白丝方现。
mù hóng sè yòng sū mù jiān shuǐ rù míng fán zi
)木红色、(用苏木煎水,入明矾、子。
zǐ sè sū mù wéi dì qīng fán shàng zhī
)紫色、(苏木为地,青矾尚之。
zhě huáng sè zhì wèi xiáng
)赭黄色、(制未详。
é huáng sè huáng niè jiān shuǐ rǎn diàn shuǐ gài shàng
)鹅黄色、(黄蘖煎水染,靛水盖上。
jīn huáng sè lú mù jiān shuǐ rǎn fù yòng má gǎo huī lín jiǎn shuǐ piào
)金黄色、(芦木煎水染,复用麻稿灰淋,碱水漂。
chá hè sè lián zǐ ké jiān shuǐ rǎn fù yòng qīng fán shuǐ gài
)茶褐色、(莲子壳煎水染,复用青矾水盖。
dà hóng guān lǜ sè huái huā jiān shuǐ rǎn lán diàn gài qiǎn shēn jiē yòng míng fán
)大红官绿色、(槐花煎水染,蓝淀盖,浅深皆用明矾。
dòu lǜ sè huáng niè shuǐ rǎn diàn shuǐ gài
)豆绿色、(黄蘖水染,靛水盖。
jīn yòng xiǎo yè xiàn lán jiān shuǐ gài zhě míng cǎo dòu lǜ sè shén xiān
今用小叶苋蓝煎水盖者,名草豆绿,色甚鲜。
yóu lǜ sè huái huā báo rǎn qīng fán gài
)油绿色、(槐花薄染,青矾盖。
tiān qīng sè rù diàn gāng qiǎn rǎn sū mù shuǐ gài
)天青色、(入靛缸浅染,苏木水盖。
pú táo qīng sè rù diàn gāng shēn rǎn sū mù shuǐ shēn gài
)蒲萄青色、(入靛缸深染,苏木水深盖。
dàn qīng sè huáng niè shuǐ rǎn rán hòu rù diàn gāng
)蛋青色、(黄蘖水染,然后入靛缸。
cuì lán tiān lán èr sè jù diàn shuǐ fèn shēn qiǎn
)翠蓝、天蓝(二色俱靛水分深浅。
xuán sè diàn shuǐ rǎn shēn qīng lú mù yáng méi pí děng fēn jiān shuǐ gài
)玄色、(靛水染深青,芦木、杨梅皮等分煎水盖。
yòu yī fǎ jiāng lán yá yè shuǐ jìn rán hòu xià qīng fán zi tóng jìn lìng bù bó yì xiǔ
又一法,将蓝芽叶水浸,然后下青矾、子同浸,令布帛易朽。
yuè bái cǎo sè èr sè jù diàn shuǐ wēi rǎn jīn fǎ yòng xiàn lán jiān shuǐ bàn shēng bàn shú rǎn
)月白草色二色、(俱靛水微染,今法用苋蓝煎水,半生半熟染。
xiàng yá sè lú mù jiān shuǐ báo rǎn huò yòng huáng tǔ
)象牙色、(芦木煎水薄染,或用黄土。
ǒu hè sè
)藕褐色。
sū mù shuǐ báo rǎn rù lián zǐ ké qīng fán shuǐ báo gài
(苏木水薄染,入莲子壳,青矾水薄盖。
fù rǎn bāo tóu qīng sè
附:染包头青色。
cǐ hēi bù chū lán diàn yòng lì ké huò lián zǐ ké jiān zhǔ yī rì lù qǐ rán hòu rù tiě shā zào fán guō nèi zài zhǔ yī xiāo jí chéng shēn hēi sè
(此黑不出蓝靛,用栗壳或莲子壳煎煮一日,漉起,然后入铁砂、皂矾锅内,再煮一宵即成深黑色。
fù rǎn máo qīng bù sè fǎ
附:染毛青布色法。
bù qīng chū shàng wú hú qiān bǎi nián yǐ
(布青初尚芜湖千百年矣。
yǐ qí jiāng niǎn chéng qīng guāng biān fāng wài guó jiē guì zhòng zhī
以其浆碾成青光,边方外国皆贵重之。
rén qíng jiǔ zé shēng yàn
人情久则生厌。
máo qīng nǎi chū jìn dài qí fǎ qǔ sōng jiāng měi bù rǎn chéng shēn qīng bù fù jiāng niǎn chuī gān yòng jiāo shuǐ cān dòu jiāng shuǐ yī guò
毛青乃出近代,其法取松江美布染成深青,不复浆碾,吹干,用胶水参豆浆水一过。
xiān xù hǎo diàn míng yuē biāo gāng
先蓄好靛,名曰标缸。
rù nèi báo rǎn jí qǐ hóng yàn zhī sè yǐn rán
入内薄染即起,红焰之色隐然。
cǐ bù yī shí zhòng yòng
此布一时重用。
lán diàn
○蓝淀
fán lán wǔ zhǒng jiē kě wèi diàn
凡蓝五种,皆可为淀。
chá lán jí sōng lán chā gēn huó
茶蓝即菘蓝,插根活;
liǎo lán mǎ lán wú lán děng jiē sā zi shēng
蓼蓝、马蓝、吴蓝等皆撒子生。
jìn yòu chū liǎo lán xiǎo yè zhě sú míng xiàn lán zhǒng gèng jiā
近又出蓼蓝小叶者,俗名苋蓝,种更佳。
fán zhǒng chá lán fǎ dōng yuè gē huò jiāng yè piàn piàn xuē xià rù jiào zào diàn
凡种茶蓝法冬月割获,将叶片片削下,入窖造淀。
qí shēn zhǎn qù shàng xià jìn gēn liú shù cùn
其身斩去上下,近根留数寸。
xūn gàn mái cáng tǔ nèi
薰干,埋藏土内。
chūn yuè shāo jìng shān tǔ shǐ jí féi sōng rán hòu yòng zhuī chú qí chú gōu mò xiàng shēn cháng bā cùn xǔ
春月烧净山土使极肥松,然后用锥锄,(其锄勾末向身长八寸许。
cì tǔ dǎ xié yǎn chā rù yú nèi zì rán huó gēn shēng yè
)刺土打斜眼,插入于内,自然活根生叶。
qí yú lán jiē shōu zi sǎ zhǒng qí pǔ zhōng
其余蓝皆收子撒种畦圃中。
mù chūn shēng miáo liù yuè cǎi shí qī yuè yì shēn zào diàn
暮春生苗,六月采实,七月刈身造淀。
fán zào diàn yè zhě jīng duō zhě rù jiào shǎo zhě rù tǒng yǔ gāng
凡造淀,叶者茎多者入窖,少者入桶与缸。
shuǐ jìn qī rì qí zhī zì lái
水浸七日,其汁自来。
měi shuǐ jiāng yī shí xià shí huī wǔ shēng jiǎo chōng shù shí xià diàn xìn jí jié
每水浆一石下石灰五升,搅冲数十下,淀信即结。
shuǐ xìng dìng shí diàn chén yú dǐ
水性定时,淀沉于底。
jìn lái chū chǎn mǐn rén zhǒng shān jiē chá lán qí shù bèi yú zhū lán
近来出产,闽人种山皆茶蓝,其数倍于诸蓝。
shān zhōng jié ruò lǒu shū rù zhōu háng
山中结箬篓,输入舟航。
qí lüè chū fú mò shài gān zhě yuē diàn huā
其掠出浮沫晒干者曰靛花。
fán diàn rù gāng bì yòng dào huī shuǐ xiān hé měi rì shǒu zhí zhú gùn jiǎo dòng bù kě jì shù qí zuì jiā zhě yuē biāo gāng
凡靛入缸必用稻灰水先和,每日手执竹棍搅动,不可计数,其最佳者曰标缸。
hóng huā
○红花
hóng huā cháng pǔ sā zi zhǒng èr yuè chū xià zhǒng ruò tài zǎo zhǒng zhě miáo gāo chǐ xǔ jí shēng chóng rú hēi yǐ shí gēn lì bì
红花场圃撒子种,二月初下种,若太早种者,苗高尺许即生虫如黑蚁,食根立毙。
fán zhǒng de féi zhě miáo gāo èr sān chǐ
凡种地肥者,苗高二三尺。
měi lù dǎ jué fù shéng héng lán yǐ bèi kuáng fēng ǎo shé
每路打橛,缚绳横阑,以备狂风拗折。
ruò shòu de chǐ wǔ yǐ xià zhě bù bì wèi zhī
若瘦地尺五以下者,不必为之。
hóng huā rù xià jí fàng zhàn huā xià zuò qiú huì duō cì huā chū qiú shàng
红花入夏即放绽,花下作求汇多,刺花出求上。
cǎi huā zhě bì qīn chén dài lù zhāi qǔ
采花者必侵晨带露摘取。
ruò rì gāo lù gàn qí huā jí yǐ jié bì chéng shí bù kě cǎi yǐ
若日高露旰,其花即已结闭成实,不可采矣。
qí cháo yīn yǔ wú lù fàng huā jiào shǎo gàn zhāi wú fáng yǐ wú rì sè gù yě hóng huā zhú rì fàng zhàn jīng yuè nǎi jǐn
其朝阴雨无露,放花较少,旰摘无妨,以无日色故也,红花逐日放绽,经月乃尽。
rù yào yòng zhě bù bì zhì bǐng
入药用者不必制饼。
ruò rù rǎn jiā yòng zhě bì yǐ fǎ chéng bǐng rán hòu yòng zé huáng zhī jìng jìn ér zhēn hóng nǎi xiàn yě
若入染家用者,必以法成饼然后用,则黄汁净尽,而真红乃现也。
qí zi jiān yā chū yóu huò yǐ yín bó tiē shàn miàn yòng cǐ yóu yī shuā huǒ shàng zhào gàn lì chéng jīn sè
其子煎压出油,或以银箔贴扇面,用此油一刷,火上照干,立成金色。
zào hóng huā bǐng fǎ
○造红花饼法
dài lù zhāi hóng huā dǎo shú yǐ shuǐ táo bù dài jiǎo qù huáng zhī
带露摘红花,捣熟以水淘,布袋绞去黄汁。
yòu dǎo yǐ suān sù huò mǐ gān qīng
又捣以酸粟或米泔清。
yòu táo yòu jiǎo dài qù zhī yǐ qīng hāo fù yī xiǔ niē chéng báo bǐng yīn gàn shōu zhù
又淘,又绞袋去汁,以青蒿覆一宿,捏成薄饼,阴干收贮。
rǎn jiā dé fǎ wǒ zhū kǒng yáng suǒ wèi xīng hóng yě rǎn zhǐ jí lǐ yòng yì bì zǐ kuàng bù rán quán wú sè
染家得法,我朱孔扬,所谓猩红也,(染纸吉礼用,亦必紫矿,不然全无色。
fù yān zhī
○附:燕脂
yān zhī gǔ zào fǎ yǐ zǐ kuàng rǎn mián zhě wéi shàng hóng huā zhī jí shān liú huā zhī zhě cì zhī
燕脂古造法以紫矿染绵者为上,红花汁及山榴花汁者次之。
jìn jǐ níng lù dàn qǔ rǎn cán hóng huā zǐ wèi zhī zhí shén jiàn
近济宁路但取染残红花滓为之,值甚贱。
qí zǐ gàn zhě míng yuē zǐ fěn dān qīng jiā huò shōu yòng rǎn jiā zé zāo pò qì yě
其滓干者名曰紫粉,丹青家或收用,染家则糟粕弃也。
huái huā
○槐花
fán huái shù shí yú nián hòu fāng shēng huā shí
凡槐树十余年后方生花实。
huā chū shì wèi kāi zhě yuē huái ruǐ lǜ yī suǒ xū yóu hóng huā zhī chéng hóng yě
花初试未开者曰槐蕊,绿衣所需,犹红花之成红也。
qǔ zhě zhāng dù yú chóu qí xià ér chéng zhī
取者张度𥫣稠其下而承之。
yǐ shuǐ zhǔ yī fèi lù gàn niē chéng bǐng rù rǎn jiā yòng
以水煮一沸,漉干捏成饼,入染家用。
jì fàng zhī
既放之。
huā sè jiàn rù huáng shōu yòng zhě yǐ shí huī shǎo xǔ shài bàn ér cáng zhī
花色渐入黄,收用者以石灰少许晒拌而藏之。