sòng zǐ yuē shǒu shān zhī cǎi zhào zì xuān yuán yuán liú yuǎn yǐ zāi
宋子曰：首山之采，肇自轩辕，源流远矣哉。
jiǔ mù gòng jīn yòng xiāng yǔ dǐng cóng cǐ huǒ jīn gōng yòng rì yì ér yuè xīn yǐ
九牧贡金，用襄禹鼎，从此火金功用日异而月新矣。
fu jīn zhī shēng yě yǐ tǔ wèi mǔ jí qí chéng xíng ér xiào yòng yú shì yě mǔ mú zǐ xiào yì yóu shì yān
夫金之生也，以土为母，及其成形而效用于世也，母模子肖，亦犹是焉。
jīng cū jù xì zhī jiān dàn jiàn dùn zhě sī chōng lì zhě sī kěn báo qí shēn yǐ méi hé shuǐ huǒ ér bǎi xìng fán xū qí fù yǐ zhèn dàng kōng líng ér bā yīn qǐ
精粗巨细之间，但见钝者司舂，利者司垦，薄其身以媒合水火而百姓繁，虚其腹以振荡空灵而八音起。
yuàn zhě xiào xiān fàn zhī shēn ér chén fán yǒu zhì xiàng
愿者肖仙梵之身，而尘凡有至象。
qiǎo zhě duó shàng qīng zhī pò ér hǎi yǔ biàn liú quán jí qū zhǐ chàng chóu qǐ néng xī shǔ
巧者夺上清之魄，而海宇遍流泉，即屈指唱筹，岂能悉数！
yào zhī rén lì bù zhì yú cǐ
要之，人力不至于此。
dǐng
○鼎
fán zhù dǐng táng yú yǐ qián bù kě kǎo
凡铸鼎，唐虞以前不可考。
wéi yǔ zhù jiǔ dǐng zé yīn jiǔ zhōu gòng fù rǎng zé yǐ chéng rù gòng fāng wù suì lì yǐ dìng shū jùn hé dào yǐ tōng yǔ gòng yè yǐ chéng shū
唯禹铸九鼎，则因九州贡赋壤则已成，入贡方物岁例已定，疏浚河道已通，禹贡业已成书。
kǒng hòu shì rén jūn zēng fù zhòng liǎn hòu dài hòu guó mào gòng qí yín hòu rì zhì shuǐ zhī rén bù yóu qí dào gù zhù zhī yú dǐng
恐后世人君增赋重敛，后代侯国冒贡奇淫，后日治水之人不由其道，故铸之于鼎。
bù rú shū jí zhī yì qù shǐ yǒu suǒ zūn shǒu bù kě yí yì cǐ jiǔ dǐng suǒ wéi zhù yě
不如书籍之易去，使有所遵守，不可移易，此九鼎所为铸也。
nián dài jiǔ yuǎn mò xué guǎ wén rú zhū jì yú hú lí zhī pí zhī lèi jiē qí kè huà yú dǐng shàng zhě huò màn miè gǎi xíng wèi kě zhī lòu zhě suì yǐ wéi guài wù
年代久远，末学寡闻，如珠、暨鱼、狐狸、织皮之类皆其刻画于鼎上者，或漫灭改形未可知，陋者遂以为怪物。
gù chūn qiū chuán yǒu shǐ zhī shén jiān bù féng chī mèi zhī shuō yě
故《春秋传》有使知神奸、不逢魑魅之说也。
cǐ dǐng rù qín shǐ wáng
此鼎入秦始亡。
ér chūn qiū shí gào dà dǐng jǔ èr fāng dǐng jiē qí liè guó zì zào jí yǒu kè huà bì shī yǔ gòng chū zhǐ
而春秋时郜大鼎、莒二方鼎，皆其列国自造，即有刻画必失禹贡初旨。
cǐ dàn cún míng wéi gǔ wù hòu shì tú jí fán duō bǎi bèi shàng gǔ yì bù fù zhù dǐng tè bìng zhì zhī
此但存名为古物，后世图籍繁多，百倍上古，亦不复铸鼎，特并志之。
zhōng
○钟
fán zhōng wèi jīn lè zhī shǒu qí shēng yī xuān dà zhě wén shí lǐ xiǎo zhě yì jí lǐ zhī yú
凡钟为金乐之首，其声一宣，大者闻十里，小者亦及里之余。
gù jūn shì cháo guān chū shǔ bì yòng yǐ jí zhòng ér xiāng yǐn jiǔ lǐ bì yòng yǐ hé gē fàn gōng xian diàn bì yòng yǐ míng shè yè zhě zhī chéng yōu qǐ guǐ shén zhī jìng
故君视朝、官出署必用以集众，而乡饮酒礼必用以和歌，梵宫仙殿必用以明摄谒者之城，幽起鬼神之敬。
fán zhù zhōng gāo zhě tóng zhì xià zhě tiě zhì
凡铸钟高者铜质，下者铁质。
jīn běi jí cháo zhōng zé chún yòng xiǎng tóng měi kǒu gòng fèi tóng sì wàn qī qiān jīn xī sì qiān jīn jīn wǔ shí liǎng yín yī bǎi èr shí liǎng yú nèi
今北极朝钟则纯用响铜，每口共费铜四万七千斤、锡四千斤、金五十两、银一百二十两于内。
chéng qì yì zhòng èr wàn jīn shēn gāo yī zhàng yī chǐ wǔ cùn shuāng lóng pú láo gāo èr chǐ qī cùn kǒu jìng bā chǐ zé jīn zhāo zhōng zhī zhì yě
成器亦重二万斤，身高一丈一尺五寸，双龙蒲牢高二尺七寸，口径八尺，则今朝钟之制也。
fán zào wàn jūn zhōng yǔ zhù dǐng fǎ tóng jué kēng shēn zhàng jǐ chǐ zào zhù qí zhōng rú fáng shè yán ní zuò mó gǔ yòng shí huī sān hé tǔ zhù bù shǐ yǒu sī háo xì chāi
凡造万钧钟与铸鼎法同，掘坑深丈几尺，燥筑其中如房舍，埏泥作模骨，用石灰、三和土筑，不使有丝毫隙拆。
gān zào zhī hòu yǐ niú yóu huáng là fù qí shàng shù cùn
干燥之后以牛油、黄蜡附其上数寸。
yóu là fēn liǎng yóu jū shén bā là jū shén èr qí shàng gāo bì dǐ qíng yǔ
油蜡分两：油居什八，蜡居什二，其上高蔽抵晴雨。
xià yuè bù kě wèi yóu bù dòng jié
（夏月不可为，油不冻结。
yóu là màn dìng rán hòu diāo lòu shū wén wù xiàng sī fà chéng jiù
）油蜡墁定，然后雕镂书文、物象，丝发成就。
rán hòu chōng shāi jué xì tǔ yǔ tàn mò wèi ní tu màn yǐ jiàn ér jiā hòu zhì shù cùn shǐ qí nèi wài tòu tǐ gàn jiān wài shī huǒ lì zhì huà qí zhōng yóu là cóng kǒu shàng kǒng xì róng liú jìng jìn zé qí zhōng kōng chù jí zhōng dǐng tuō tǐ zhī qū yě
然后舂筛绝细土与炭末为泥，涂墁以渐而加厚至数寸，使其内外透体干坚，外施火力炙化其中油蜡，从口上孔隙熔流净尽，则其中空处即钟鼎托体之区也。
fán yóu là yī jīn xū wèi tián tóng shí jīn
凡油蜡一斤虚位，填铜十斤。
sù yóu shí jǐn yóu shí jīn zé bèi tóng bǎi jīn yǐ sì zhī
塑油时尽油十斤，则备铜百斤以俟之。
zhōng jì kōng jìng zé yì róng tóng
中既空净，则议熔铜。
fán huǒ tóng zhì wàn jūn fēi shǒu zú suǒ néng qū shǐ
凡火铜至万钧，非手足所能驱使。
sì miàn zhù lú sì miàn ní zuò cáo dào qí dào shàng kǒu chéng jiē lú zhōng xià kǒu xié dī yǐ jiù zhōng dǐng rù tóng kǒng cáo bàng yī qí hóng tàn zhī wéi
四面筑炉，四面泥作槽道，其道上口承接炉中，下口斜低以就钟鼎入铜孔，槽傍一齐红炭织围。
hóng lú róng huà shí jué kāi cáo gěng xiān ní tǔ wèi gěng sè zhù
洪炉熔化时，决开槽梗，（先泥土为梗塞住。
yī qí rú shuǐ héng liú cóng cáo dào zhōng jiǎn zhù ér xià zhōng dǐng chéng yǐ
）一齐如水横流，从槽道中枧注而下，钟鼎成矣。
fán wàn jūn tiě zhōng yǔ lú fǔ qí fǎ jiē tóng ér sù fǎ zé yóu rén shěng sè yě
凡万钧铁钟与炉、釜，其法皆同，而塑法则由人省啬也。
ruò qiān jīn yǐ nèi zhě zé bù xū rú cǐ láo fèi dàn duō niē shí shù guō lú
若千斤以内者则不须如此劳费，但多捏十数锅炉。
lú xíng rú jī tiě tiáo zuò gǔ fù ní zuò jiù
炉形如箕，铁条作骨，附泥做就。
qí xià xiān yǐ tiě piàn quān tǒng zhí tòu zuò liǎng kǒng yǐ shòu gāng chuān
其下先以铁片圈筒直透作两孔，以受杠穿。
qí lú diàn yú tǔ dūn zhī shàng gè lú yī qí gǔ gōu róng huà
其炉垫于土墩之上，各炉一齐鼓鞲熔化。
huà hòu yǐ liǎng gāng chuān lú xià qīng zhě liǎng rén zhòng zhě shù rén tái qǐ qīng zhù mó dǐ kǒng zhōng
化后以两杠穿炉下，轻者两人，重者数人抬起，倾注模底孔中。
jiǎ lú jì qīng yǐ lú jí jì zhī bǐng lú yòu jí jì zhī qí zhōng zì rán nián hé
甲炉既倾，乙炉疾继之，丙炉又疾继之，其中自然粘合。
ruò xiāng chéng yū huǎn zé xiān rù zhī zhì yù dòng hòu zhě bù zhān xìn suǒ yóu shēng yě
若相承迂缓，则先入之质欲冻，后者不粘，衅所由生也。
fán tiě zhōng mó bù zhòng fèi yóu là zhě xiān yán tǔ zuò wài mó pōu pò liǎng biān xíng huò wèi liǎng jié yǐ zǐ kǒu chuàn hé fān kè shū wén yú qí shàng
凡铁钟模不重费油蜡者，先埏土作外模，剖破两边形或为两截，以子口串合，翻刻书文于其上。
nèi mó suō xiǎo fēn cùn kōng qí zhōng tǐ jīng měi ér jiù
内模缩小分寸，空其中体，精美而就。
wài mó kè wén hòu yǐ niú yóu huá zhī shǐ tā rì qì wú zhān rán hòu gài shang ní hé qí fèng ér shòu zhù yān
外模刻文后以牛油滑之，使他日器无粘，然后盖上，泥合其缝而受铸焉。
jù qìng yún bǎn fǎ jiē fǎng cǐ
巨磬、云板，法皆仿此。
fǔ
○釜
fán fǔ chǔ shuǐ shòu huǒ rì yòng sī mìng xì yān
凡釜储水受火，日用司命系焉。
zhù yòng shēng tiě huò fèi zhù tiě qì wèi zhì
铸用生铁或废铸铁器为质。
dà xiǎo wú dìng shì cháng yòng zhě jìng kǒu èr chǐ wèi lǜ hòu yuē èr fēn
大小无定式，常用者径口二尺为率，厚约二分。
xiǎo zhě jìng kǒu bàn zhī hòu bó bù jiǎn
小者径口半之，厚薄不减。
qí mó nèi wài wèi liǎng céng xiān sù qí nèi sì jiǔ rì gàn zào hé fǔ xíng fēn cùn yú shàng rán hòu sù wài céng gài mó
其模内外为两层，先塑其内，俟久日干燥，合釜形分寸于上，然后塑外层盖模。
cǐ sù jiang zuì jīng chā zhī háo lí zé wú yòng
此塑匠最精，差之毫厘则无用。
mó jì chéng jiù gān zào rán hòu ní niē yě lú qí zhōng rú fǔ shòu shēng tiě yú zhōng qí lú bèi tòu guǎn tōng fēng lú miàn niē zuǐ chū tiě
模既成就干燥，然后泥捏冶炉，其中如釜，受生铁于中，其炉背透管通风，炉面捏嘴出铁。
yī lú suǒ huà yuē shí fǔ èr shí fǔ zhī liào
一炉所化约十釜、二十釜之料。
tiě huà rú shuǐ yǐ ní gù chún tiě bǐng biāo cóng zuǐ shòu zhù
铁化如水，以泥固纯铁柄杓从嘴受注。
yī biāo yuē yī fǔ zhī liào qīng zhù mó dǐ kǒng nèi bù sì lěng dìng jí jiē kāi gài mó kàn shì xià zhàn wèi zhōu zhī chù
一杓约一釜之料，倾注模底孔内，不俟冷定即揭开盖模，看视罅绽未周之处。
cǐ shí fǔ shēn shàng tòng hóng wèi hēi yǒu bú dào chù jí jiāo shǎo xǔ yú shàng bǔ wán dǎ shī cǎo piàn àn píng ruò wú hén jì
此时釜身尚通红未黑，有不到处即浇少许于上补完，打湿草片按平，若无痕迹。
fán shēng tiě chū zhù fǔ bǔ zhàn zhě shén duō wéi fèi pò fǔ tiě róng zhù zé wú fù xì lòu
凡生铁初铸釜，补绽者甚多，唯废破釜铁熔铸，则无复隙漏。
cháo xiǎn guó sú pò fǔ bì qì zhī shān zhōng bù yǐ hái lú
（朝鲜国俗破釜必弃之山中，不以还炉。
fán fǔ jì chéng hòu shì fǎ yǐ qīng zhàng qiāo zhī xiǎng shēng rú mù zhě jiā shēng yǒu chà xiǎng zé tiě zhì wèi shú zhī gù tā rì yì wèi sǔn huài
）凡釜既成后，试法以轻杖敲之，响声如木者佳，声有差响则铁质未熟之故，他日易为损坏。
hǎi nèi cóng lín dà chù zhù yǒu qiān sēng guō zhě zhǔ mí shòu mǐ èr shí cǐ zhēn chī wù yě
海内丛林大处，铸有千僧锅者，煮糜受米二石，此真痴物也。
xiàng
○像
fán zhù xiān fó tóng xiàng sù fǎ yǔ cháo zhōng tóng
凡铸仙佛铜像，塑法与朝钟同。
dàn zhōng dǐng bù kě jiē ér xiàng zé shù jiē wèi zhī gù xiě shí wéi lì shén yì dàn jiē mó zhī fǎ fēn cùn zuì jīng yún
但钟鼎不可接，而像则数接为之，故写时为力甚易，但接模之法分寸最精云。
pào
○炮
fán zhù pào xī yáng hóng yí fó láng jī děng yòng shú tóng zào xìn pào duǎn tí chòng děng yòng shēng shú tóng jiān bàn zào xiāng yáng zhǎn kǒu dà jiàng jūn èr jiāng jūn děng yòng tiě zào
凡铸炮，西洋、红夷、佛郎机等用熟铜造，信炮、短提铳等用生熟铜兼半造，襄阳、盏口、大将军、二将军等用铁造。
jìng
○镜
fán zhù jìng mó yòng huī shā tóng yòng xī hé
凡铸镜，模用灰沙，铜用锡和。
bù yòng wēi qiān
（不用倭铅。
kǎo gōng jì yì yún jīn xī xiāng bàn wèi zhī jiàn suì zhī jì
）《考工记》亦云：“金锡相半，渭之鉴、燧之剂。
kāi miàn chéng guāng zé shuǐ yín fù tǐ ér chéng fēi tóng yǒu guāng míng rú xǔ yě
”开面成光，则水银附体而成，非铜有光明如许也。
táng kāi yuán gōng zhōng jìng jǐn yǐ bái yín yǔ tóng děng fēn zhù chéng měi kǒu zhí yín shù liǎng zhě yǐ cǐ gù
唐开元宫中镜尽以白银与铜等分铸成，每口值银数两者以此故。
zhū shā bān diǎn nǎi jīn yín jīng huá fā xiàn
朱砂斑点乃金银精华发现。
gǔ lú yǒu rù jīn yú nèi zhě
（古炉有入金于内者。
wǒ cháo xuān lú yì yuán mǒu kù ǒu zāi jīn yín zá tóng xī huà zuò yī tuán mìng yǐ zhù lú
）我朝宣炉亦缘某库偶灾，金银杂铜锡化作一团，命以铸炉。
zhēn zhě cuò xiàn jīn sè
（真者错现金色。
táng jìng xuān lú jiē cháo tíng shèng shì wù yún
）唐镜、宣炉皆朝廷盛世物云。
qián
○钱
fán zhù tóng wèi qián yǐ lì mín yòng yī miàn kān guó hào tōng bǎo sì zì gōng bù fēn sī zhǔ zhī
凡铸铜为钱以利民用，一面刊国号通宝四字，工部分司主之。
fán qián tōng lì zhě yǐ shí wén dǐ yín yī fēn zhí
凡钱通利者，以十文抵银一分值。
qí dà qián dāng wǔ dāng shí qí bì biàn yú sī zhù fǎn yǐ hài mín gù zhōng wài xíng ér zhé bù xíng yě
其大钱当五、当十，其弊便于私铸，反以害民，故中外行而辄不行也。
fán zhù qián měi shí jīn hóng tóng jū liù qī wēi qiān jīng zhōng míng shuǐ xī jū sān sì cǐ děng fēn dà lüè
凡铸钱每十斤，红铜居六七，倭铅（京中名水锡）居三四，此等分大略。
wēi qiān měi jiàn liè huǒ bì hào sì fēn zhī yī
倭铅每见烈火必耗四分之一。
wǒ cháo xíng yòng qián gāo sè zhě wéi běi jīng bǎo yuán jú huáng qián yǔ guǎng dōng gāo zhōu lú qīng qián gāo zhōu qián xíng shèng zhāng quán lù
我朝行用钱高色者，唯北京宝源局黄钱与广东高州炉青钱，（高州钱行盛漳泉路。
qí jià yī wén dí nán zhí jiāng zhè děng èr wén
）其价一文敌南直江、浙等二文。
huáng qián yòu fēn èr děng sì huǒ tóng suǒ zhù yuē jīn bèi qián èr huǒ tóng suǒ zhù yuē huǒ qī qián
黄钱又分二等，四火铜所铸曰金背钱，二火铜所铸曰火漆钱。
fán zhù qián róng tóng zhī guàn yǐ jué xì tǔ mò dǎ suì gàn tǔ zhuān miào hé tàn mò wèi zhī
凡铸钱熔铜之罐，以绝细土末（打碎干土砖妙）和炭末为之。
jīng lú yòng niú tí jiǎ wèi xiáng hé zuò yòng guàn liào shí liǎng tǔ jū qī ér tàn jū sān yǐ tàn huī xìng nuǎn zuǒ tǔ shǐ yì huà wù yě
（京炉用牛蹄甲，未详何作用，）罐料十两，土居七而炭居三，以炭灰性暖，佐土使易化物也。
guàn zhǎng bā cùn kǒu jìng èr cùn wǔ fēn
罐长八寸，口径二寸五分。
yī guàn yuē zài tóng qiān shí jīn tóng xiān rù huà rán hòu tóu qiān hóng hù shàn hé qīng rù mó nèi
一罐约载铜、铅十斤，铜先入化，然后投铅，洪沪扇合，倾入模内。
fán zhù qián mó yǐ mù sì tiáo wèi kōng kuāng
凡铸钱模以木四条为空匡。
mù zhǎng yī chǐ yī cùn kuò yī cùn èr fēn
（木长一尺一寸，阔一寸二分。
tǔ tàn mò shāi lìng jí xì tián shí kuāng zhōng wēi sǎ shā mù tàn huī huò liǔ mù tàn huī yú qí miàn shàng huò xūn mó zé yòng sōng xiāng yǔ qīng yóu rán hòu yǐ mǔ bǎi wén yòng xī diāo chéng huò zì huò bèi bù zhì qí shàng
）土炭末筛令极细，填实匡中，微洒杉木炭灰或柳木炭灰于其面上，或熏模则用松香与清油，然后以母百文（用锡雕成）或字或背布置其上。
yòu yòng yī kuāng rú qián fǎ tián shí hé gài zhī
又用一匡如前法填实合盖之。
jì hé zhī hòu yǐ chéng miàn bèi liǎng kuāng suí shǒu fù zhuǎn zé mǔ qián jǐn luò hòu kuāng zhī shàng
既合之后，已成面、背两匡，随手覆转，则母钱尽落后匡之上。
yòu yòng yī kuāng tián shí hé shàng hòu kuāng rú shì zhuǎn fù zhī hé shí yú kuāng rán hòu yǐ shéng kǔn dìng
又用一匡填实，合上后匡，如是转覆，只合十余匡，然后以绳捆定。
qí mù kuāng shàng xián yuán liú rù tóng yǎn kǒng zhù gōng yòng yīng zuǐ qián hóng lú tí chū róng guàn yī rén yǐ bié qián fú tái guàn dǐ xiāng zhù zhú yī qīng rù kǒng zhōng
其木匡上弦原留入铜眼孔，铸工用鹰嘴钳，洪炉提出熔罐，一人以别钳扶抬罐底相助，逐一倾入孔中。
lěng dìng jiě shéng kāi kuāng zé lěi luò bǎi zhàng rú huā guǒ fù zhī
冷定解绳开匡，则磊落百丈，如花果附枝。
mó zhōng yuán yìn kōng gěng zǒu tóng rú shù zhī yàng xié chū zhú yī zhāi duàn yǐ dài mó jīn chà chéng qián
模中原印空梗，走铜如树枝样，挟出逐一摘断，以待磨钅差成钱。
fán qián xiān cuò biān yán yǐ zhú mù tiáo zhí guàn shù bǎi wén shòu jīn chà hòu jīn chà píng miàn zé zhú yī wèi zhī
凡钱先错边沿，以竹木条直贯数百文受钅差，后钅差平面则逐一为之。
fán qián gāo dī yǐ qiān duō guǎ fēn qí hòu zhòng yǔ báo xuē zé zhāo rán yì jiàn
凡钱高低以铅多寡分，其厚重与薄削，则昭然易见。
qiān jiàn tóng guì sī zhù zhě zhì duì bàn wèi zhī yǐ zhī zhì jiē shí shàng shēng rú mù shí zhě cǐ dī qián yě
铅贱铜贵，私铸者至对半为之，以之掷阶石上，声如木石者，此低钱也。
ruò gāo qián tóng jiǔ qiān yī zé zhì dì zuò jīn shēng yǐ
若高钱铜九铅一，则掷地作金声矣。
fán jiāng chéng qì fèi tóng zhù qián zhě měi huǒ shí hào qí yī
凡将成器废铜铸钱者，每火十耗其一。
gài qiān zhì xiān zǒu qí tóng sè jiàn gāo shèng yú xīn tóng chū huà zhě
盖铅质先走，其铜色渐高，胜于新铜初化者。
ruò liú qiú zhū guó yín qián qí mó jí záo qiè tiě qián tóu shàng yín huà zhī shí rù guō jiā qǔ cuì yú lěng shuǐ zhī zhōng jí luò yī qián qí nèi
若琉球诸国银钱，其模即凿锲铁钳头上，银化之时入锅夹取，淬于冷水之中，即落一钱其内。
tú bìng jù hòu
图并具后。
fù tiě qián
○附：铁钱
tiě zhì jiàn shén cóng gǔ wú zhù qián
铁质贱甚，从古无铸钱。
qǐ yú táng fān zhèn wèi bó zhū de tóng huò bù tōng shǐ yě wèi zhī gài sī xū zhī jì yě
起于唐藩镇魏博诸地，铜货不通，始冶为之，盖斯须之计也。
huáng jiā shèng shí zé yě yín wèi dòu zá bó shuāi shí zé zhù tiě wèi qián
皇家盛时则冶银为豆，杂伯衰时则铸铁为钱。
bìng zhì bó wù zhě gǎn kǎi
并志博物者感慨。