sòng zǐ yuē rén qún fēn ér wù yì chǎn lái wǎng mào qiān yǐ chéng yǔ zhòu
宋子曰：人群分而物异产，来往懋迁以成宇宙。
ruò gè jū ér lǎo sǐ hé jiè yǒu qún lèi zāi
若各居而老死，何藉有群类哉？
rén yǒu guì ér bì chū xíng wèi zhōu xíng
人有贵而必出，行畏周行；
wù yǒu jiàn ér bì xū zuò qióng fù fàn
物有贱而必须，坐穷负贩。
sì hǎi zhī nèi nán zī zhōu ér běi zī chē
四海之内，南资舟而北资车。
tī háng wàn guó néng shǐ dì jīng yuán qì chōng rán
梯航万国，能使帝京元气充然。
hé qí shǐ zào zhōu chē zhě bù shí shī zhù zhī bào yě
何其始造舟车者不食尸祝之报也。
fú hǎi cháng nián shì wàn qǐng bō rú píng dì cǐ yǔ liè zǐ suǒ wèi yù líng fēng zhě wú yì
浮海长年，视万顷波如平地，此与列子所谓御泠风者无异。
chuán suǒ chēng xī zhòng zhī liú tǎng suǒ wèi shén rén zhě fēi yé
传所称奚仲之流，倘所谓神人者非耶！
zhōu
○舟
fán zhōu gǔ míng bǎi qiān jīn míng yì bǎi qiān huò yǐ xíng míng rú hǎi qiū jiāng biān shān xùn zhī lèi
凡舟古名百千，今名亦百千，或以形名，（如海鳅、江鳊、山梭之类。
huò yǐ liàng míng zài wù zhī shù
）或以量名，（载物之数。
huò yǐ zhì míng gè sè mù liào
）或以质名，（各色木料。
bù kě dān shù
）不可殚述。
yóu hǎi bīn zhě de jiàn yáng chuán jū jiāng méi zhě de jiàn cáo fǎng
游海滨者得见洋船，居江湄者得见漕舫。
ruò jú qù shān guó zhī zhōng lǎo sǐ píng yuán zhī de suǒ jiàn zhě yí yè piān zhōu jié liú luàn fá ér yǐ
若局趣山国之中，老死平原之地，所见者一叶扁舟、截流乱筏而已。
cū zài shù zhōu zhì dù qí yú kě lì tuī yún
粗载数舟制度，其余可例推云。
cáo fǎng
○漕舫
fán jīng shī wèi jūn mín jí qū wàn guó shuǐ yùn yǐ gōng chǔ cáo fǎng suǒ yóu xìng yě
凡京师为军民集区，万国水运以供储，漕舫所由兴也。
yuán cháo hùn yī yǐ yān jīng wèi dà dū
元朝混一，以燕京为大都。
nán fāng yùn dào yóu sū zhōu liú jiā gǎng hǎi mén huáng lián shā kāi yáng zhí dǐ tiān jīn zhì dù yòng zhē yáng chuán
南方运道由苏州刘家港、海门黄连沙开洋，直抵天津，制度用遮洋船。
yǒng lè jiān yīn zhī
永乐间因之。
yǐ fēng tāo duō xiǎn hòu gǎi cáo yùn
以风涛多险，后改漕运。
píng jiāng bó chén mǒu shǐ zào píng dǐ qiǎn chuán zé jīn liáng chuán zhī zhì yě
平江伯陈某始造平底浅船，则今粮船之制也。
fán chuán zhì dǐ wéi dì fāng wèi gōng qiáng yīn yáng zhú wèi fù wǎ
凡船制底为地，枋为宫墙，阴阳竹为覆瓦。
fú shī qián wèi fá yuè hòu wèi qǐn táng
伏狮前为阀阅，后为寝堂。
wéi wèi gōng nǔ xián peng wèi yì lǔ wèi chē mǎ xiān wèi lǚ xié sī yù suǒ wèi yīng diāo jīn gǔ zhāo wèi xiān fēng duò wèi zhǐ huī zhǔ shuài máo wèi zhā chē yíng zhài
桅为弓弩，弦、篷为翼，橹为车马，{}纤为履鞋，纟聿索为鹰雕筋骨，招为先锋，舵为指挥主帅，锚为扎车营寨。
liáng chuán chū zhì dǐ zhǎng wǔ zhàng èr chǐ qí bǎn hòu èr cùn cǎi jù mù nán wéi shàng lì cì zhī
粮船初制，底长五丈二尺，其板厚二寸，采巨木楠为上，栗次之。
tóu zhǎng jiǔ chǐ wǔ cùn shāo cháng jiǔ chǐ wǔ cùn
头长九尺五寸，梢长九尺五寸。
dǐ kuò jiǔ chǐ wǔ cùn dǐ tóu kuò liù chǐ dǐ shāo kuò wǔ chǐ tóu fú shī kuò bā chǐ shāo fú shī kuò qī chǐ liáng tóu yī shí sì zuò
底阔九尺五寸，底头阔六尺，底梢阔五尺，头伏狮阔八尺，梢伏狮阔七尺，梁头一十四座。
lóng kǒu liáng kuò yī zhàng shēn sì chǐ shǐ fēng liáng kuò yī zhàng sì chǐ shēn sān chǐ bā cùn
龙口梁阔一丈，深四尺，使风梁阔一丈四尺，深三尺八寸。
hòu duàn shuǐ liáng kuò jiǔ chǐ shēn sì chǐ wǔ cùn
后断水梁阔九尺，深四尺五寸。
liǎng áo gòng kuò qī chǐ liù cùn
两廒共阔七尺六寸。
cǐ qí chū zhì zài mǐ kě jìn èr qiān dàn
此其初制，载米可近二千石。
jiāo duì měi zhǐ zhǐ zú wǔ bǎi shí
（交兑每只止足五百石。
hòu yùn jūn zào zhě sī zēng shēn cháng èr zhàng shǒu wěi kuò èr chǐ yú qí liàng kě shòu sān qiān shí
后运军造者私增身长二丈，首尾阔二尺余，其量可受三千石。
ér yùn hé zhá kǒu yuán kuò yī zhàng èr chǐ chā kě dù guò
而运河闸口原阔一丈二尺，差可度过。
fán jīn guān zuò chuán qí zhì jǐn tóng dì chuāng hù zhī jiān kuān qí chū jìng jiā yǐ jīng gōng cǎi shì ér yǐ
凡今官坐船，其制尽同，第窗户之间宽其出径，加以精工彩饰而已。
fán zào chuán xiān cóng dǐ qǐ dǐ miàn bàng kào qiáng shàng chéng zhàn xià qīn dì miàn
凡造船先从底起，底面傍靠樯，上承栈，下亲地面。
gé wèi liè zhì zhě yuē liáng
隔位列置者曰梁。
liǎng bàng jùn lì zhě yuē qiáng
两傍峻立者曰樯。
gài qiáng jù mù yuē zhèng fāng fāng shàng yuē xián
盖樯巨木曰正枋，枋上曰弦。
liáng qián shù wéi wèi yuē máo tán tán dǐ héng mù jiā wéi běn zhě yuē dì lóng qián hòu wéi yuē fú shī qí xià yuē ná shī fú shī xià fēng tóu mù yuē lián sān fāng
梁前竖桅位曰锚坛，坛底横木夹桅本者曰地龙，前后维曰伏狮，其下曰拿狮，伏狮下封头木曰连三枋。
chuán tóu miàn zhōng quē yī fāng yuē shuǐ jǐng
船头面中缺一方曰水井。
qí xià cáng lǎn suǒ děng wù
（其下藏缆索等物。
tóu miàn méi jì shù liǎng mù yǐ jì lǎn zhě yuē jiāng chē zhù
）头面眉际树两木以系缆者曰将车柱。
chuán wěi xià xié shàng zhě yuē cǎo xié dǐ hòu fēng tóu xià yuē duǎn fāng fāng xià yuē wǎn jiǎo liáng chuán shāo zhǎng duò suǒ jū qí shàng zhě yě jī peng
船尾下斜上者曰草鞋底，后封头下曰短枋，枋下曰挽脚梁，船梢掌舵所居其上者野鸡篷。
shǐ fēng shí yī rén zuò peng diān shōu shǒu péng suǒ
（使风时，一人坐篷巅，收守篷索。
fán zhōu shēn jiāng shí zhàng zhě lì wéi bì liǎng shù zhōng wéi zhī wèi zhé zhōng guò qián èr wèi tóu wéi yòu qián zhàng yú
凡舟身将十丈者，立桅必两，树中桅之位，折中过前二位，头桅又前丈余。
liáng chuán zhōng wéi zhǎng zhě yǐ bā zhàng wèi lǜ duǎn zhě suō shí zhī yī èr
粮船中桅长者以八丈为率，短者缩十之一二。
qí běn rù chuāng nèi yì zhàng yú xuán peng zhī wèi yuē wǔ liù zhàng
其本入窗内亦丈余，悬篷之位约五六丈。
tóu wéi chǐ cùn zé bù jí zhōng wéi zhī bàn peng zòng héng yì bù dí sān fēn zhī yī
头桅尺寸则不及中桅之半，篷纵横亦不敌三分之一。
sū hú liù jùn yùn mǐ qí chuán duō guò shí wèng qiáo xià qiě wú jiāng hàn zhī xiǎn gù wéi yǔ peng chǐ cùn quán shā
苏、湖六郡运米，其船多过石瓮桥下，且无江汉之险，故桅与篷尺寸全杀。
ruò hú guǎng jiāng xī shěng zhōu zé guò hú chōng jiāng wú duān fēng làng gù máo lǎn peng wéi bì jí jìn zhì dù ér hòu wú huàn
若湖广、江西省舟，则过湖冲江无端风浪，故锚、缆、篷、桅必极尽制度而后无患。
fán fēng péng chǐ cùn qí zé yī shì quán zhōu héng shēn guò zé yǒu huàn bù jí zé lì ruǎn
凡风篷尺寸，其则一视全舟横身，过则有患，不及则力软。
fán chuán péng qí zhì nǎi xī miè chéng piàn zhī jiù jiā wéi zhú tiáo zhú kuài zhé dié yǐ sì xuán guà
凡船篷其质乃析篾成片织就，夹维竹条，逐块折叠，以俟悬挂。
liáng chuán zhōng wéi peng hé bìng shí rén lì fāng kè còu dǐng tóu peng zé liǎng rén dài zhī yǒu yú
粮船中桅篷合并十人力方克凑顶，头篷则两人带之有余。
fán dù péng suǒ xiān xì kōng zhōng cùn yuán mù guān liè yú wéi diān zhī shàng rán hòu dài suǒ yāo jiān yuán mù ér shàng sān gǔ jiāo cuò ér dù zhī
凡度篷索先系空中寸圆木关捩于桅巅之上，然后带索腰间缘木而上，三股交错而度之。
fán fēng péng zhī lì qí mò yī yè dí qí běn sān yè
凡风篷之力其末一叶，敌其本三叶。
tiáo yún hé chàng shùn fēng zé jué dǐng zhāng peng xíng jí bēn mǎ
调匀和畅顺风则绝顶张篷，行疾奔马。
ruò fēng lì shui cún zhì zé yǐ cì jiǎn xià
若风力氵存至，则以次减下。
yù fēng gǔ jí bù xià yǐ gōu dā chě
（遇风鼓急不下，以钩搭扯。
kuáng shén zé zhǐ dài yī liǎng yè ér yǐ
）狂甚则只带一两叶而已。
fán fēng cóng héng lái míng yuē qiāng fēng
凡风从横来名曰抢风。
shùn shuǐ xíng zhōu zé guà peng zhī xuán yóu zǒu huò yī qiǎng xiàng dōng zhǐ cùn píng guò shèn zhì què tuì shù shí zhàng
顺水行舟，则挂篷之玄游走，或一抢向东，止寸平过，甚至却退数十丈。
wèi jí àn shí liè duò zhuǎn péng yī qiǎng xiàng xī jiè dài shuǐ lì jiān dài fēng lì yà xià zé qǐng kè shí yú lǐ
未及岸时捩舵转篷，一抢向西，借贷水力兼带风力轧下，则顷刻十余里。
huò hú shuǐ píng ér bù liú zhě yì kě huǎn yà
或湖水平而不流者亦可缓轧。
ruò shàng shuǐ zhōu zé yī bù bù kě xíng yě
若上水舟则一步不可行也。
fán chuán xìng suí shuǐ ruò cǎo cóng fēng gù zhì duò zhàng shuǐ shǐ bù dìng xiàng liú duò bǎn yī zhuǎn yī hóng cóng zhī
凡船性随水，若草从风，故制舵障水使不定向流，舵板一转，一泓从之。
fán duò chǐ cùn yǔ chuán fù qiè qí
凡舵尺寸，与船腹切齐。
qí zhǎng yī cùn zé yù qiǎn zhī shí chuán fù yǐ guò qí shāo ní duò shǐ jiāo zhù shè fēng kuáng lì jìn zé cùn mù wéi nán bù kě yán
其长一寸，则遇浅之时船腹已过，其梢尼舵使胶住，设风狂力劲，则寸木为难不可言。
duò duǎn yī cùn zé zhuǎn yùn lì qiè huí tóu bù jié
舵短一寸则转运力怯，回头不捷。
fán duò lì suǒ zhàng shuǐ xiāng yìng jí chuán tóu ér zhǐ qí fù dǐ zhī xià yǎn ruò yī pài jí shùn liú gù chuán tóu bù yuē ér zhèng qí jī miào bù kě yán
凡舵力所障水，相应及船头而止，其腹底之下俨若一派急顺流，故船头不约而正，其机妙不可言。
duò shàng suǒ cāo bǐng míng yuē guān mén bàng yù chuán běi zé nán xiàng liè zhuǎn yù chuán nán zé běi xiàng liè zhuǎn
舵上所操柄名曰关门棒，欲船北则南向捩转，欲船南则北向捩转。
chuán shēn tài zhǎng ér fēng lì héng jìn duò lì bù shèn yìng shǒu zé jí xià yī piān pī shuǐ bǎn yǐ dǐ qí shì
船身太长而风力横劲，舵力不甚应手，则急下一偏披水板以抵其势。
fán duò yòng zhí mù yī gēn liáng chuán yòng zhě wéi sān chǐ zhǎng zhàng yú wéi shēn shàng jié héng shòu bàng xià jié jiè kāi xián kǒu nà bǎn qí zhōng rú fǔ xíng tiě dīng gù shuān yǐ zhàng shuǐ
凡舵用直木一根（粮船用者围三尺，长丈余）为身，上截衡受棒，下截界开衔口，纳板其中如斧形，铁钉固拴以障水。
shāo hòu lóng qǐ chù yì míng yuē duò lóu
梢后隆起处，亦名曰舵楼。
fán tiě máo suǒ yǐ chén shuǐ xì zhōu
凡铁锚所以沉水系舟。
yī liáng chuán jì yòng wǔ liù máo zuì xióng zhě yuē kān jiā máo zhòng wǔ bǎi jīn nèi wài qí yú tóu yòng èr zhī shāo yòng èr zhī
一粮船计用五六锚，最雄者曰看家锚，重五百斤内外，其余头用二枝，梢用二枝。
fán zhōng liú yù nì fēng bù kě qù yòu bù kě pō huò yè yǐ jìn àn qí xià yǒu shí fēi shā yì bù kě pō wéi dǎ máo shēn chù
凡中流遇逆风不可去又不可泊，（或业已近岸，其下有石非沙，亦不可泊，惟打锚深处。
zé xià máo chén shuǐ dǐ qí suǒ xì sī yù chán rào jiāng jūn zhù shàng máo zhǎo yī yù ní shā kòu dǐ zhuā zhù shí fēn wēi jí zé xià kān jiā máo
）则下锚沉水底，其所系纟聿缠绕将军柱上，锚爪一遇泥沙扣底抓住，十分危急则下看家锚。
xì cǐ máo zhě míng yuē běn shēn gài zhòng yán zhī yě
系此锚者名曰本身，盖重言之也。
huò tóng háng qián zhōu zǔ zhì kǒng wǒ zhōu shùn shì jí qù yǒu zhuàng shāng zhī huò zé jí xià shāo máo tí zhù shǐ bù xùn sù liú xíng
或同行前舟阻滞，恐我舟顺势急去有撞伤之祸，则急下梢锚提住，使不迅速流行。
fēng xī kāi zhōu zé yǐ yún chē wén lǎn tí máo shǐ shàng
风息开舟则以云车纹缆提锚使上。
fán chuán bǎn hé xì fèng yǐ bái má zhuó xù wèi jīn dùn záo shou jí rù rán hòu shāi guò xì shí huī hé tóng yóu chōng chǔ chéng tuán diào niàn
凡船板合隙缝以白麻斫絮为筋，钝凿扌及入，然后筛过细石灰，和桐油舂杵成团调念。
wēn tái mǐn guǎng jí yòng lì huī
温、台、闽、广即用蛎灰。
fán zhōu zhōng dài péng suǒ yǐ huǒ má jiē yī míng dà má jiǎo
凡舟中带篷索，以火麻秸（一名大麻）绞。
cū chéng jìng cùn yǐ wài zhě jí xì wàn jūn bù jué
粗成径寸以外者即系万钧不绝。
ruò xì máo lǎn zé pò xī qīng miè wèi zhī qí miè xiàn rù fǔ zhǔ shóu rán hòu jiū jiǎo
若系锚缆则破析青篾为之，其篾线入釜煮熟然后纠绞。
yè qiǎn yì zhǔ shóu miè xiàn jiǎo chéng shí zhàng yǐ wǎng zhōng zuò quān wèi jiē qū yù zǔ ài kě yǐ qiā duàn
拽缱{}亦煮熟篾线绞成十丈以往，中作圈为接区，遇阻碍可以掐断。
fán zhú xìng zhí miè yī xiàn qiān jūn
凡竹性直，篾一线千钧。
sān xiá rù chuān shàng shuǐ zhōu bù yòng jiū jiǎo qiǎn jí pò zhú kuò cùn xǔ zhě zhěng tiáo yǐ cì jiē zhǎng míng yuē huǒ zhàng
三峡入川上水舟，不用纠绞{}缱，即破竹阔寸许者，整条以次接长，名曰火杖。
gài yán yá shí léng rú rèn jù pò miè yì sǔn yě
盖沿崖石棱如刃，惧破篾易损也。
fán mù sè wéi yòng duān zhí shā mù zhǎng bù zú zé jiē qí biǎo tiě gū zhú cùn bāo wéi
凡木色桅用端直杉木，长不足则接，其表铁箍逐寸包围。
chuán chuāng qián dào jiē dāng zhōng kōng quē yǐ biàn shù wéi
船窗前道皆当中空阙，以便树桅。
fán shù zhōng wéi hé bìng shù jù zhōu chéng zài qí wèi zhǎng lǎn xì biǎo ér qǐ
凡树中桅，合并数巨舟承载，其未长缆系表而起。
liáng yǔ fāng qiáng yòng nán mù zhū mù zhāng mù yú mù huái mù
梁与枋樯用楠木、槠木、樟木、榆木、槐木。
zhāng mù chūn xià fá zhě jiǔ zé fěn zhù
（樟木春夏伐者，久则粉蛀。
zhàn bǎn bù jū hé mù
）栈板不拘何木。
duò gān yòng yú mù láng mù zhū mù
舵杆用榆木、榔木、槠木。
guān mén bàng yòng zhōu mù láng mù
关门棒用周木、榔木。
lǔ yòng shā mù guì mù qiū mù
橹用杉木、桧木、楸木。
cǐ qí dà duān yún
此其大端云。
hǎi zhōu
○海舟
fán hǎi zhōu yuán cháo yǔ guó chū yùn mǐ zhě yuē zhē yáng qiǎn chuán cì zhě yuē zuān fēng chuán jí hǎi qiū
凡海舟，元朝与国初运米者曰遮洋浅船，次者曰钻风船（即海鳅。
suǒ jīng dào lǐ zhǐ wàn lǐ zhǎng tān hēi shuǐ yáng shā mén dǎo děng chù jiē wú dà xiǎn
）所经道里，止万里长滩、黑水洋、沙门岛等处，皆无大险。
yǔ chū shǐ liú qiú rì běn jì shāng gǔ zhǎo wā dǔ ní děng chuán zhì dù gōng fèi bù jí shí fēn zhī yī
与出使琉球、日本暨商贾爪哇、笃泥等船制度，工费不及十分之一。
fán zhē yáng yùn chuán zhì shì cáo chuán zhǎng yī zhàng liù chǐ kuò èr chǐ wǔ cùn qì jù jiē tóng wéi duò gān bì yòng tiě lì mù niàn huī yòng yú yóu hé tóng yóu bù zhī hé yì
凡遮洋运船制，视漕船长一丈六尺，阔二尺五寸，器具皆同，唯舵杆必用铁力木，念灰用鱼油和桐油，不知何义。
fán wài guó hǎi bó zhì dù dà tóng xiǎo yì mǐn guǎng mǐn yóu hǎi chéng kāi yáng guǎng yóu xiāng ào yáng chuán jié zhú liǎng pò pái shān shù yú liǎng bàng yǐ dǐ làng
凡外国海舶制度大同小异，闽、广（闽由海澄开洋，广由香奥）洋船截竹两破排栅，树于两傍以抵浪。
dēng lái zhì dù yòu bù rán wō guó hǎi bó liǎng bàng liè lǔ shǒu lán bǎn dǐ shuǐ rén zài qí zhōng yùn lì
登、莱制度又不然，倭国海舶两傍列橹手栏板抵水，人在其中运力。
cháo xiǎn zhì dù yòu bù rán
朝鲜制度又不然。
zhì qí shǒu wěi gè ān luó jīng pán yǐ dìng fāng xiàng zhōng yāo dà héng liáng chū tóu shù chǐ guàn chā yāo duò zé jiē tóng yě
至其首尾各安罗经盘以定方向，中腰大横梁出头数尺，贯插腰舵，则皆同也。
yāo duò fēi yǔ shāo duò xíng tóng nǎi kuò bǎn zhuó chéng dāo xíng chā rù shuǐ zhōng yì bù liè zhuǎn gài jiā wèi fú qīng zhī yì
腰舵非与梢舵形同，乃阔板斫成刀形插入水中，亦不捩转，盖夹卫扶倾之义。
qí shàng réng héng bǐng shuān yú liáng shàng ér yù qiǎn zé tí qǐ yǒu sì hu duò gù míng yāo duò yě
其上仍横柄栓于梁上，而遇浅则提起，有似乎舵，故名腰舵也。
fán hǎi zhōu yǐ zhú tǒng zhù dàn shuǐ shù shí dù gōng zhōu nèi rén liǎng rì zhī xū yù dǎo yòu jí
凡海舟以竹筒贮淡水数石，度供舟内人两日之需，遇岛又汲。
qí hé guó hé dǎo hé yòng hé xiàng zhēn zhǐ shì zhāo rán kǒng fēi rén lì suǒ zǔ
其何国何岛合用何向，针指示昭然，恐非人力所祖。
duò gōng yī qún zhǔ zuǒ zhí shì shí lì zào dào sǐ shēng hún wàng de fēi gǔ yǒng zhī wèi yě
舵工一群主佐，直是识力造到死生浑忘地，非鼓勇之谓也。
zá zhōu
○杂舟
jiāng hàn kè chuán
江汉课船。
shēn shén xiá xiǎo ér zhǎng shàng liè shí yú cāng měi cāng róng zhǐ yī rén wò xi
身甚狭小而长，上列十余仓，每仓容止一人卧息。
shǒu wěi gòng jiǎng liù bǎ xiǎo wéi peng yī zuò
首尾共桨六把，小桅篷一座。
fēng tāo zhī zhōng shì yǒu duō jiǎng xié chí
风涛之中恃有多桨挟持。
bù yù nì fēng yī zhòu yè shùn shuǐ xíng sì bǎi yú lǐ nì shuǐ yì xíng bǎi yú lǐ guó cháo yán kè huái yáng shù pō duō gù shè cǐ yùn yín míng yuē kè chuán
不遇逆风，一昼夜顺水行四百余里，逆水亦行百余里，国朝盐课淮、扬数颇多，故设此运银，名曰课船。
xíng rén yù sù zhě yì mǎi zhī
行人欲速者亦买之。
qí chuán nán zì zhāng gòng xi zì jīng xiāng dá yú guā yí ér zhǐ
其船南自章、贡，西自荆、襄，达于瓜、仪而止。
sān wú làng chuán
三吴浪船。
fán zhè xi píng jiāng zòng héng qī bǎi lǐ nèi jìn shì shēn gōu xiǎo shuǐ wān huán làng chuán zuì xiǎo zhě yuē táng chuán yǐ wàn yì jì
凡浙西、平江纵横七百里内尽是深沟小水湾环，浪船（最小者曰塘船）以万亿计。
qí zhōu xíng rén guì jiàn lái wǎng yǐ dài mǎ chē lǚ
其舟行人贵贱来往以代马车、履。
zhōu jí xiǎo zhě bì zào chuāng yǒu táng fáng zhì liào duō yòng shā mù
舟即小者必造窗牖堂房，质料多用杉木。
rén wù zài qí zhōng bù kě piān zhòng yī shí piān jí qī cè gù sú míng tiān píng chuán
人物载其中，不可偏重一石，偏即欹侧，故俗名天平船。
cǐ zhōu lái wǎng qī bǎi lǐ nèi huò hǎo yì biàn zhě jìng mǎi běi dá tōng jīn zhǐ yǒu zhèn jiāng yī héng dù sì fēng jìng shè guò yòu dù qīng jiāng pǔ sù huáng hé qiǎn shuǐ èr bǎi lǐ zé rù zhá hé ān wěn lù yǐ
此舟来往七百里内，或好逸便者径买，北达通、津，只有镇江一横渡，俟风静涉过，又渡清江浦，溯黄河浅水二百里则入闸河安稳路矣。
zhì cháng jiāng shàng liú fēng làng zé mò shì bì ér bù jīng yě
至长江上流风浪，则没世避而不经也。
làng chuán xíng lì zài shāo hòu jù lǔ yī zhī liǎng sān rén tuī yà qián zǒu huò shì qiǎn
浪船行力在梢后，巨橹一枝两三人推轧前走，或恃缱{}。
zhì yú fēng péng zé xiǎo xí rú zhǎng suǒ bù shì yě
至于风篷，则小席如掌所不恃也。
dōng zhè xī ān chuán
东浙西安船。
zhè dōng zì cháng shān zhì qián táng bā bǎi lǐ shuǐ jìng rù hǎi bù tōng tā dào gù cǐ zhōu zì cháng shān kāi huà suì ān děng xiǎo hé qǐ zhì qián táng ér zhǐ gèng wú tā shè
浙东自常山至钱塘八百里，水径入海，不通他道，故此舟自常山、开化、遂安等小河起，至钱塘而止，更无他涉。
zhōu zhì ruò péng rú juǎn wǎ wéi shàng gài
舟制箬篷如卷瓦为上盖。
fèng bù wèi fān gāo kě èr zhàng xǔ mián suǒ zhāng dài
缝布为帆，高可二丈许，绵索张带。
chū wèi bù fān zhě yuán yīn qián táng yǒu cháo yǒng jí shí yì yú shōu xià
初为布帆者，原因钱塘有潮涌，急时易于收下。
cǐ yì wèi rán qí fèi shì chǐ yú miè xí zǒng bù kě xiǎo
此亦未然，其费似侈于篾席，总不可晓。
fú jiàn qīng liú shāo péng chuán
福建清流、梢篷船。
qí chuán zì guāng zé chóng ān liǎng xiǎo hé qǐ dá yú fú zhōu hóng táng ér zhǐ qí xià shuǐ dào jiē hǎi yǐ
其船自光泽、崇安两小河起，达于福州洪塘而止，其下水道皆海矣。
qīng liú chuán yǐ zài huò wù kè shāng shāo péng chuán dà chā kě zuò wò guān guì jiā shǔ yòng zhī
清流船以载货物、客商，梢篷船大差可坐卧，官贵家属用之。
qí chuán jiē yǐ shā mù wéi dì
其船皆以杉木为地。
tān shí shén xiǎn pò sǔn zhě qí cháng yù sǔn zé jí yǐ xiàng àn bān wù yǎn sāi
滩石甚险，破损者其常，遇损则急舣向岸搬物掩塞。
chuán shāo jìng bù yòng duò chuán shǒu liè yī jù zhāo liè tóu shǐ zhuǎn
船梢径不用舵，船首列一巨招，捩头使转。
měi bāng wǔ zhǐ fāng xíng jīng yī xiǎn tān zé sì zhōu zhī rén jiē cóng wěi hòu yè lǎn yǐ huǎn qí qū shì
每帮五只方行，经一险滩则四舟之人皆从尾后曳缆，以缓其趋势。
cháng nián jí hán dōng bù guǒ zú yǐ biàn pín rú
长年即寒冬不裹足，以便频濡。
fēng péng jìng xuán bù yòng yún
风篷竟悬不用云。
sì chuān bā lǔ děng chuán
四川八橹等船。
fán chuān shuǐ yuán tōng jiāng hàn rán chuān chuán dá jīng zhōu ér zhǐ cǐ xià zé gèng zhōu yǐ
凡川水源通江、汉，然川船达荆州而止，此下则更舟矣。
nì xíng ér shàng zì yí líng rù xiá wǎn qiǎn zhě yǐ jù zhú pò wèi sì piàn huò liù piàn má shéng yuē jiē míng yuē huǒ zhàng
逆行而上，自夷陵入峡，挽缱者以巨竹破为四片或六片，麻绳约接，名曰火杖。
zhōu zhōng míng gǔ ruò jìng dù wǎn rén cóng shān shí zhōng wén gǔ shēng ér xián lì
舟中鸣鼓若竞渡，挽人从山石中闻鼓声而咸力。
zhōng xià zhì zhōng qiū chuān shuǐ fēng xiá zé duàn jué xíng zhōu shù yuè
中夏至中秋川水封峡，则断绝行舟数月。
guò cǐ xiāo tuì fāng tōng wǎng lái
过此消退，方通往来。
qí xīn tān děng shù jí xiǎn chù rén yǔ huò jǐn pán àn xíng bàn lǐ xǔ zhǐ yú kōng zhōu shàng xià
其新滩等数极险处，人与货尽盘岸行半里许，只余空舟上下。
qí zhōu zhì fù yuán ér shǒu wěi jiān xiá suǒ yǐ pì tān làng yún
其舟制腹圆而首尾尖狭，所以辟滩浪云。
huáng hé mǎn peng shāo
黄河满篷梢。
qí chuán zì hé rù huái zì huái sù biàn yòng zhī
其船自河入淮，自淮溯汴用之。
zhì yòng nán mù gōng jià pō yōu
质用楠木，工价颇优。
dà xiǎo bù děng jù zhě zài sān qiān shí xiǎo zhě wǔ bǎi shí
大小不等，巨者载三千石，小者五百石。
xià shuǐ zé shǒu jǐng zhī jì héng yā yī liáng jù lǔ liǎng zhī liǎng bàng tuī yà ér xià
下水则首颈之际，横压一梁，巨橹两枝，两傍推轧而下。
máo lǎn fān zhì yǔ jiāng hàn xiāng fǎng yún
锚、缆、{}、帆制与江、汉相仿云。
guǎng dōng hēi lóu chuán yán chuán
广东黑楼船、盐船。
běi zì nán xióng nán dá huì shěng xià cǐ huì cháo tōng zhāng quán zé yóu hǎi chà chéng hǎi zhōu yǐ
北自南雄，南达会省，下此惠、潮通漳、泉则由海汊乘海舟矣。
hēi lóu chuán wèi guān guì suǒ chéng yán chuán yǐ zài huò wù
黑楼船为官贵所乘，盐船以载货物。
zhōu zhì liǎng bàng kě xíng zǒu
舟制两傍可行走。
fēng fān biān pú wèi zhī bù guà dú gān wéi shuāng zhù xuán fān bù ruò zhōng yuán suí zhuǎn
风帆编蒲为之，不挂独竿桅，双柱悬帆不若中原随转。
nì liú féng jiè qiǎn lì zé yǔ gè shěng zhí tóng gōng yún
逆流冯藉缱力，则与各省直同功云。
huáng hé qín chuán sú míng bǎi zǐ chuán
黄河秦船（俗名摆子船。
zào zuò duō chū hán chéng jù zhě zài shí shù wàn jūn shùn liú ér xià gōng yòng huái xú dì miàn
）造作多出韩城，巨者载石数万钧顺流而下，供用淮、徐地面。
zhōu zhì shǒu wěi fāng kuò jūn děng cāng liáng píng xià bù shèn lóng qǐ jí liú shùn xià jù lǔ liǎng bàng jiā tuī lái wǎng bù féng fēng lì
舟制首尾方阔均等，仓梁平下不甚隆起，急流顺下，巨橹两傍夹推，来往不冯风力。
guī zhōu wǎn qiǎn duō zhì èr shí yú rén shén yǒu qì zhōu kōng fǎn zhě
归舟挽缱多至二十余人，甚有弃舟空返者。
chē
○车
fán chē lì xíng píng dì gǔ zhě qín jìn yàn qí zhī jiāo liè guó zhàn zhēng bì yòng chē gù qiān shèng wàn shèng zhī hào qǐ zì zhàn zhēng guó
凡车利行平地，古者秦、晋、燕、齐之交，列国战争必用车，故千乘、万乘之号起自战争国。
chu hàn xuè zhēng ér hòu rì pì
楚、汉血争而后日辟。
nán fāng zé shuǐ zhàn yòng zhōu lù zhàn yòng bù mǎ běi yīng hú lǔ jiāo shǐ tiě qí zhàn chē zhú wú suǒ yòng zhī
南方则水战用舟，陆战用步马，北膺胡虏交使铁骑，战车逐无所用之。
dàn jīn fú mǎ jià chē yǐ yùn zhòng zài zé jīn rì luó chē jí tóng bǐ shí zhàn chē zhī yì yě
但今服马驾车以运重载，则今日骡车即同彼时战车之义也。
fán luó chē zhī zhì yǒu sì lún zhě yǒu shuāng lún zhě qí shàng chéng zài zhī jià jiē cóng zhóu shàng chuān dòu ér qǐ
凡骡车之制有四轮者，有双轮者，其上承载支架，皆从轴上穿斗而起。
sì lún zhě qián hòu gè héng zhóu yī gēn zhóu shàng duǎn zhù qǐ jià zhí liáng liáng shàng zǎi xiāng
四轮者前后各横轴一根，轴上短柱起架直梁，梁上载箱。
mǎ zhǐ tuō jià zhī shí qí shàng píng zhěng rú jū wū ān wěn zhī xiàng
马止脱驾之时，其上平整，如居屋安稳之象。
ruò liǎng lún zhě jià mǎ xíng shí mǎ yè qí qián zé xiāng dì píng zhèng tuō mǎ zhī shí zé yǐ duǎn mù cóng dì zhī chēng ér zhù bù rán zé yī xiè yě
若两轮者驾马行时，马曳其前则箱地平正，脱马之时则以短木从地支撑而住，不然则欹卸也。
fán chē lún yī yuē yuán
凡车轮一曰辕。
sú míng chē tuó
（俗名车陀。
qí dà chē zhōng gū sú míng chē nǎo zhǎng yī chǐ wǔ cùn jiàn xiǎo róng chē zhù
）其大车中毂（俗名车脑）长一尺五寸，（见《小戎》车注。
suǒ wèi wài shòu fú zhōng guàn zhóu zhě
）所谓外受辐、中贯轴者。
fú jì sān shí piàn qí nèi chā gū qí wài jiē fǔ
辐计三十片，其内插毂，其外接辅。
chē lún zhī zhōng nèi jí lún wài jiē wǎng yuán zhuǎn yī quān zhě shì yuē fǔ yě
车轮之中内集轮外接辋，圆转一圈者是曰辅也。
wǎng jì jìn tóu zé yuē lún yuán yě
辋际尽头则曰轮辕也。
fán dà chē tuō shí zé zhū wù xīng sàn shōu cáng
凡大车脱时则诸物星散收藏。
jià zé xiān shàng liǎng zhóu rán hòu yǐ cì jiān jià
驾则先上两轴，然后以次间架。
fán shì héng zhěn è jiē cóng zhóu shàng shòu jī yě
凡轼、衡、轸、轭皆从轴上受基也。
fán sì lún dà chē liàng kě zài wǔ shí shí luó mǎ duō zhě huò shí èr guà huò shí guà shǎo yì bā guà
凡四轮大车量可载五十石，骡马多者或十二挂或十挂，少亦八挂。
zhí biān zhǎng yù zhě jū xiāng zhī zhōng lì zú gāo chù
执鞭掌御者居箱之中，立足高处。
qián mǎ fēn wéi liǎng bān zhàn chē sì mǎ yī bān fēn cān fú
前马分为两班，（战车四马一班，分骖、服。
jiū huáng má wèi zhǎng suǒ fēn xì mǎ xiàng hòu tào zǒng jié shōu rù héng nèi liǎng páng
）纠黄麻为长索分系马项，后套总结收入衡内两旁。
zhǎng yù zhě shǒu zhí zhǎng biān biān yǐ má wèi shéng zhǎng qī chǐ xǔ gān shēn yì xiāng děng chá shì bù lì zhě biān jí qí shēn
掌御者手执长鞭，鞭以麻为绳，长七尺许，竿身亦相等，察视不力者鞭及其身。
xiāng nèi yòng èr rén shuàn shéng xū shi mǎ xìng yǔ suǒ xìng zhě wèi zhī
箱内用二人踹绳，须识马性与索性者为之。
mǎ xíng tài jǐn zé jí qǐ shuàn shéng fǒu zé fān chē zhī huò cóng cǐ qǐ yě
马行太紧则急起踹绳，否则翻车之祸从此起也。
fán chē xíng shí yù qián tú xíng rén yīng bì zhě zé zhǎng yù zhě jí yǐ shēng hū zé qún mǎ jiē zhǐ
凡车行时遇前途行人应避者，则掌御者急以声呼，则群马皆止。
fán mǎ suǒ zǒng xì tòu héng rù xiāng chù jiē yǐ niú pí shù fù shī jīng suǒ wèi xié qū shì yě
凡马索总系透衡入箱处，皆以牛皮束缚，《诗经》所谓“胁驱”是也。
fán dà chē sì mǎ bù rù sì shě chē shàng zǎi yǒu liǔ pán jiě suǒ ér yě shí zhī
凡大车饲马不入肆舍，车上载有柳盘，解索而野食之。
chéng chē rén shàng xià jiē yuán xiǎo tī
乘车人上下皆缘小梯。
fán guò qiáo liáng zhōng gāo biān xià zhě zé shí mǎ zhī zhōng zé yī zuì qiáng lì zhě xì yú chē hòu
凡过桥梁中高边下者，则十马之中择一最强力者系于车后。
dāng qí xià bǎn zé jiǔ mǎ cóng qián huǎn yè yī mǎ cóng hòu jié lì zhuā zhù yǐ shā qí chí qū zhī shì bù rán zé xiǎn dào yě
当其下坂，则九马从前缓曳，一马从后竭力抓住，以杀其驰趋之势，不然则险道也。
fán dà chē xíng chéng yù hé yì zhǐ yù shān yì zhǐ yù qū jìng xiǎo dào yì zhǐ
凡大车行程，遇河亦止，遇山亦止，遇曲径小道亦止。
xú yǎn biàn liáng zhī jiāo huò dá sān bǎi lǐ zhě wú shuǐ zhī guó suǒ yǐ jì zhōu jí zhī qióng yě
徐、兖、汴梁之交或达三百里者，无水之国所以济舟楫之穷也。
fán chē zhì wéi xiān zé zhǎng zhě wèi zhóu duǎn zhě wèi gū qí mù yǐ huái zǎo tán yú yòng láng yú wéi shàng
凡车质惟先择长者为轴，短者为毂，其木以槐、枣、檀、榆（用榔榆）为上。
tán zhì tài jiǔ láo zé fā shāo yǒu shèn yòng zhě hé bào zǎo huái qí zhì měi yě
檀质太久劳则发烧，有慎用者合抱枣、槐，其至美也。
qí yú zhěn héng xiāng è zé zhū mù kě wèi ěr
其余轸、衡、箱、轭则诸木可为耳。
cǐ wài niú chē yǐ zài chú liáng zuì shèng jìn de
此外，牛车以载刍粮，最盛晋地。
lù féng ài dào zé niú jǐng xì jù líng míng yuē bào jūn zhī yóu zhī luó chē qún mǎ jǐn xì líng shēng yě
路逢隘道则牛颈系巨铃，名曰报君知，犹之骡车群马尽系铃声也。
yòu běi fāng dú yuán chē rén tuī qí hòu lǘ yè qí qián xíng rén bù nài qí zuò zhě zé gù mì zhī
又北方独辕车，人推其后，驴曳其前，行人不耐骑坐者，则雇觅之。
jū xí qí shàng yǐ bì fēng rì
鞠席其上以蔽风日。
rén bì liǎng páng duì zuò fǒu zé qī dǎo
人必两旁对坐，否则欹倒。
cǐ chē běi shàng cháng ān jǐ níng jìng dá dì jīng
此车北上长安、济宁径达帝京。
bù zài rén zhě zài huò yuē zhòng sì wǔ dàn ér zhǐ
不载人者，载货约重四五石而止。
qí jià niú wèi jiào chē zhě dú shèng zhōng zhōu
其驾牛为轿车者，独盛中州。
liǎng páng shuāng lún zhōng chuān yī zhóu qí fēn cùn píng rú shuǐ
两旁双轮，中穿一轴，其分寸平如水。
héng jià duǎn héng liè jiào qí shàng rén kě ān zuò tuō jià bù yī
横架短衡列轿其上，人可安坐，脱驾不欹。
qí nán fāng dú lún tuī chē zé yī rén zhī lì shì shì
其南方独轮推车，则一人之力是视。
róng zǎi liǎng shí yù kǎn jí zhǐ zuì yuǎn zhě zhǐ dá bǎi lǐ ér yǐ
容载两石，遇坎即止，最远者止达百里而已。
qí yú nán yǐ méi shù
其余难以枚述。
dàn shēng yú nán fāng zhě bú jiàn dà chē lǎo yú běi fāng zhě bú jiàn jù jiàn gù cū zài zhī
但生于南方者不见大车，老于北方者不见巨舰，故粗载之。