夜航船 · 张岱 · Chapter 101 of 131

九流部·医

PinyinModern Translation
Size

shén nóng jīng shàng yào yǎng mìng wèi wǔ dàn zhī liàn xíng wǔ zhī zhī yán nián yě

《神农经·上药养命》谓五石之炼形,五芝之延年也。

zhōng yào yǎng xìng wèi hé huān zhī juān fèn xuān cǎo zhī wàng yōu yě

《中药养性》谓合欢之蠲忿,萱草之忘忧也。

xià yào zhì bìng wèi dài huáng zhī chú shí dāng guī zhī zhǐ tòng yě

《下药治病》谓大黄之除实,当归之止痛也。

jūn chén zuǒ shǐ

君臣佐使

fán yào yǒu shàng zhōng xià zhī sān pǐn fán hé yào yi yòng yī jūn èr chén sān zuǒ sì shǐ cǐ fāng jiā zhī dà jīng yě

凡药有上中下之三品,凡合药宜用一君、二臣、三佐、四使,此方家之大经也。

bì biàn qí wǔ wèi

必辨其五味。

sān xìng qī qíng rán hòu wèi hé jì zhī jié

三性、七情,然后为和剂之节。

wǔ wèi wèi xián suān gān kǔ xīn

五味谓咸、酸、甘、苦、辛。

suān wèi gān xián wèi shèn gān wéi pí kǔ wèi xīn xīn wèi fèi cǐ wǔ wèi zhī shǔ wǔ zàng yě

酸为肝,咸为肾,甘为脾,苦为心,辛为肺,此五味之属五脏也。

sān xìng wèi hán shī rè

三性谓寒、湿、热。

qī qíng yǒu xiāng xíng yǒu xiāng xū zhě yǒu xiāng shǐ zhě yǒu xiāng wèi zhě yǒu xiāng è zhě yǒu xiāng shā zhě qí yòng yòu yǒu shǐ yān

七情有相刑,有相须者,有相使者,有相畏者,有相恶者,有相杀者,其用又有使焉。

tāng wán jiǔ sàn shì qí bìng zhī shēn qiǎn suǒ zài ér fú zhī

汤丸酒散,视其病之深浅所在而服之。

biān shí

砭石

liáng jīn yuán qǐ yù shàng sù wèn fǎng yǐ biān shí wáng sēng rú yuē jí rén cháng yǐ shí wèi zhēn bù yòng tiě

梁金元起欲上《素问》,访以砭石,王僧孺曰:“吉人常以石为针,不用铁;

jì shì wú jiā shí gù yǐ tiě dài shí

季世无佳石,故以铁代石。

bìng yǒu liù bù zhì

病有六不治

jiāo zì bù lùn yú lǐ yī bù zhì yě

骄恣不论于理,一不治也;

qīng shēn zhòng cái èr bù zhì yě

轻视身体、看重钱财,是第二种不治;

yī shí bù néng shì sān bù zhì yě

衣食不能适,三不治也;

yīn yáng bìng cáng qì bù dìng sì bù zhì yě

阴阳并藏气不定,四不治也;

xíng léi bù néng fú yào wǔ bù zhì yě xìn wū ér bù xìn yī liù bù zhì yě

形羸不能服药,五不治也,信巫而不信医,六不治也。

xiōng dì xíng yī

兄弟行医

wèi wén hóu wèn biǎn què yuē zi kūn dì sān rén shú zuì shàn wèi yī

魏文侯问扁鹊曰:“子昆弟三人,孰最善为医?

duì yuē zhǎng xiōng bìng shì shén wèi yǒu xíng ér chú zhī gù míng bù chū yú jiā

”对曰:“长兄病视神,未有形而除之,故名不出于家。

zhòng xiōng zhì bìng qí zài háo máo gù míng bù chū yú lǘ

仲兄治病,其在毫毛,故名不出于闾。

ruò biǎn què zhě chán xuè mài tóu dú yào fù jī fū gù míng wén yú zhū hóu

若扁鹊者,镵血脉,投毒药,副肌肤,故名闻于诸侯。

wén hóu yuē shàn

”文侯曰:“善!

jiàn yuán yī fāng

见垣一方

biǎn què shǎo shí yù cháng sāng jūn chū huái zhōng yào yǐn yǐ shàng chí zhī shuǐ sān shí rì shì jiàn yuán yī fāng rén

扁鹊少时遇长桑君,出怀中药,饮以上池之水,三十日,视见垣一方人。

yǐ cǐ shì bìng jǐn jiàn wǔ zàng zhēng jié tè yǐ zhěn shì wèi míng ěr

以此视病,尽见五脏症结,特以诊视为名耳。

jiàn yuán yī fāng yóu yán gé qiáng jiàn bǐ fāng zhī rén yě

见垣一方,犹言隔墙见彼方之人也。

bìng zài gǔ suǐ

病在骨髓

biǎn què shì qí huán hóu kè zhī

扁鹊适齐,桓侯客之。

rù jiàn yuē jūn yǒu jí zài còu lǐ bù zhì jiāng shēn

入见,曰:“君有疾在腠理,不治将深。

hóu yuē guǎ rén wú jí

”侯曰:“寡人无疾。

hòu wǔ rì fù jiàn yuē jūn zhī jí zài xuè mài yǐ

”后五日复见,曰:“君之疾在血脉矣。

hóu yuē wú jí

”侯曰:“无疾。

hòu wǔ rì fù jiàn yuē jūn zhī jí zài cháng wèi yǐ

”后五日复见,曰:“君之疾在肠胃矣。

hou yuē wú jí

”候曰:“无疾。

hòu wǔ rì fù jiàn wàng jiàn huán hóu què zǒu yuē jūn zhī jí yǐ zài gǔ suǐ cǐ tāng yùn zhēn shí jiǔ láo zhī suǒ bù jí yě

”后五日复见,望见桓侯,却走曰:“君之疾已在骨髓,此汤熨、针石、酒醪之所不及也。

shù rì hòu hóu bìng jù zhào biǎn què que yǐ táo qù

”数日后,侯病剧,召扁鹊,鹊已逃去。

hóu suì sǐ

侯遂死。

biǎn què bèi cì

扁鹊被刺

biǎn què míng wén tiān xià

扁鹊的名声传遍天下。

guò hán dān wén guì fù rén jí wéi dài xià yī

他经过邯郸,听说那里尊重妇女,就做妇科医生;

guò luò yáng wén zhōu rén ài lǎo rén jí wéi ěr mù bì yī

过洛阳,闻周人爱老人,即为耳目痹医;

lái rù xián yáng wén qín rén ài xiǎo r jí wéi xiǎo ér yī

来入咸阳,闻秦人爱小儿,即为小儿医;

suí sú wèi biàn

随俗为变。

qín tài yī lìng li yǒu yì zì zhī jì bù rú biǎn què shǐ rén cì shā zhī

秦太医令李(酉益),自知伎不如扁鹊,使人刺杀之。

bìng rù gāo huāng

病入膏肓

jìn hóu qiú yī yú qín qín bó shǐ yī huǎn zhì zhī

晋侯求医于秦,秦伯使医缓治之。

wèi zhì

未至。

gōng mèng èr shù zǐ yuē bǐ liáng yī yě jù shāng wǒ yān táo zhī

公梦二竖子曰:“彼良医也,惧伤我,焉逃之?

qí yī yuē jū huāng zhī shàng gāo zhī xià jiāng ruò wǒ hé

”其一曰:“居肓之上、膏之下,将若我何?

yī zhì yuē jí bù kě wéi yě

”医至,曰:“疾不可为也。

zài huāng zhī shàng gāo zhī xià gōng zhī bù kě dá zhēn zhī bù kě jí yào bù zhì yān

在肓之上、膏之下,攻之不可达,针之不可及,药不至焉。

gōng yuē liáng yī yě

”公曰:“良医也!

hòu lǐ ér guī zhī

”厚礼而归之。

yáo jì sān jiě

姚剂三解

hòu zhōu yáo sēng tǎn shàn yī

后周姚僧坦善医。

yī lóu zì yāo zhì qí shì yǒu sān fù

伊娄自腰至脐,似有三缚。

sēng tǎn chù sān jì chū fú shàng fù jí jiě

僧坦处三剂,初服,上缚即解;

cì fú zhōng fù jí jiě

次服,中缚即解;

yòu fú sān fù xī chú

又服,三缚悉除。

tài cāng gōng

太仓公

xìng chún yú míng yì

姓淳于,名意;

wéi rén zhì bìng lì jué sǐ shēng duō qí zhōng yòng yào ruò shén

为人治病,立决死生,多奇中,用药若神。

dōng yuán shí shū

东垣十书

li gǎo chuán yì zhōu zhāng yuán sù zhī mì yè shì dà fū fēi wēi jí zhī jí bù gǎn yè shí yǐ shén yī mù zhī

《李杲传》:易州张元素之秘业,士大夫非危急之疾,不敢谒,时以神医目之。

suǒ zhe yǒu dōng yuán shí shū

所着有《东垣十书》。

guā gǔ liáo dú

刮骨疗毒

huà tuó jí zài cháng wèi bù néng sàn zhě yǐn yǐ yào jiǔ gē fù jiān xǐ jī zhì fu shén gāo hé zhī lì yù

华佗疾在肠胃不能散者,饮以药酒,割腹湔洗积滞,傅神膏合之,立愈。

rú gē guān hòu bì ér qù dú zhēn cáo cāo tóu fēng ér qù fēng shì yě

如割关侯臂而去毒,针曹操头风而去风是也。

yī guó shǒu

医国手

guó yǔ jìn píng gōng yǒu jí qín bó shǐ rén shì zhī zhào wén zǐ yuē yī jí guó jiā hu

《国语》:晋平公有疾,秦伯使人视之,赵文子曰:“医及国家乎?

duì yuē shàng yī yī guó qí cì jiù rén gù yī zhí yě

”对曰:“上医医国,其次救人,固医职也。

xìng lín

杏林

lú shān jì dǒng fèng měi zhì rén bìng bìng yù lìng zhǒng xìng yī zhū suì chéng lín

《庐山记》:董奉每治人病,病愈,令种杏一株,遂成林。

fèng hòu chéng xian shàng shēng

奉后成仙,上升。

xǐ yōng

徙痈

xuē bó zōng shàn xǐ yōng jū

薛伯宗善徙痈疽。

gōng sūn tài huàn bèi jū bó zōng wéi qì fēng zhī xǐ zhì zhāi qián liǔ shù shàng

公孙泰患背疽,伯宗为气封之,徙置斋前柳树上。

míng rì jū xiāo ér shù qǐ yī liú rú quán dà

明日疽消,而树起一瘤如拳大。

shāo shāo zhǎng èr shí yú rì liú dà kuì làn chū huáng chì zhī dòu xǔ shù wèi wěi sǔn yǐ

稍稍长二十余日,瘤大溃烂,出黄赤汁斗许,树为委损矣。

jú jǐng

橘井

jìn sū dān zhǒng jú záo jǐng yǐ liáo rén jí

晋苏耽种橘凿井,以疗人疾。

shí bìng yì zhě lìng shí jú yè yǐn jǐng shuǐ jí yù

时病疫者,令食橘叶,饮井水,即愈。

shì hào jú jǐng

世号橘井。

zhǒu hòu fāng

肘后方

gě hóng chāo jīn guì fāng bǎi juǎn zhǒu hòu yào jí fāng sì juǎn

葛洪抄《金匮方》百卷,《肘后要急方》四卷。

qiān jīn fāng

千金方

sūn zhēn rén yù lóng jí shòu yǐ lóng gōng mì fāng yī juàn zhì bìng shén yàn hòu jí wèi qiān jīn fāng chuán shì

孙真人愈龙疾,授以《龙宫秘方》一卷,治病神验,后集为《千金方》传世。

zhào bìng jìng

照病镜

yè fǎ shàn yǒu tiě jìng jiàn wù rú shuǐ

叶法善有铁镜,鉴物如水。

rén yǒu jí yǐ jìng zhào zhī jǐn jiàn zàng fǔ zhōng suǒ zhì zhī wù rán hòu yǐ yào zhì zhī jí jí yù

人有疾以镜照之,尽见脏腑中所滞之物,然后以药治之,疾即愈。

yī chēng láng zhōng

医称郎中

láng zhōng zhī wǔ fǔ liù bù shì yī rén zhī wǔ zàng liù fǔ shì gù yī rén yì chēng láng zhōng

郎中知五府六部事,医人知五脏六腑事,故医人亦称郎中。

běi rén yīn láng zhōng ér suì chēng dài fū

北人因郎中而遂称大夫。

jī shuǐ míng yī

鄿水名医

páng ān cháng sòng shén zhé jiān chí míng jīng dǐ yú shū wú suǒ bù dú ér yóu jīng yú shāng hán miào de cháng shā yí zhǐ

庞安常,宋神哲间驰名京邸,于书无所不读,而尤精于伤寒,妙得长沙遗旨。

xìng háo jùn měi yìng rén yán qǐng bì jià sì zhōu yī shēng jì yī chú chuán yī bīn kè yī zá sè gōng yì zhī rén rì fèi bù zī

性豪俊,每应人延请,必驾四舟,一声伎,一厨传,一宾客,一杂色工艺之人,日费不赀。

yú fǔ

俞拊

shǐ wèi yī gē pí jī jiān dí zàng fǔ

始为医,割皮肌湔涤脏腑;

hòu cāng gōng jiě lú lú yī pōu xīn huà tuó zǔ zhī

后仓公解颅,卢医剖心,华佗祖之。

huáng dì shǐ zhì zhēn jiǔ shén nóng shǐ mìng jiù dài jì qí bó shī yě lǐ sè mài wū péng shǐ zhì wán yào

黄帝始制针灸,神农始命僦贷,季岐伯师也,理色脉,巫彭始制丸药。

yī yǐn shǐ zhì jiān yào qín hé zhàn guó rén shǐ zhì yào fāng

伊尹始制煎药,秦和战国人,始制药方。

yī jiàn

医谏

gāo ào zhèng dé shí wéi tài yī yuàn yī shì

高鏊,正德时为太医院医士。

shàng jiàng nán xún ào yǐ yī jiàn

上将南巡,鏊以医谏。

shàng nù yuē ào wǒ jiā guān yì fù wài guān gěng zhèn yé

上怒曰:“鏊我家官,亦附外官梗朕耶?

mìng zhàng zhī bǎi ér shù wū sā

”命杖之百而戍乌撒。

sù zōng gǎi yuán zhào hái fù zhí

肃宗改元,召还复职。

shí yǒu xīng guān yáng yuán yì yǐ zhàn hòu jiàn sǐ shù suǒ

时有星官杨源,亦以占候谏死戍所。

fú xī shì zàn

伏羲氏赞

máng máng shàng gǔ shì jí páo xī

茫茫上古,世及庖牺。

shǐ huà bā guà yuán fēn sì shí jiū bìng zhī yuán yǐ lèi ér tuī shén nóng zhī jiàng de ér yīn zhī

始画八卦,爰分四时,究病之源,以类而推,神农之降,得而因之。

shén nóng shì zàn

神农氏赞

yǎng wéi shén nóng zhí yì wǔ gǔ sī mín yǒu shēng yǐ huà yǐ yù lǜ jí yāo shāng fù cháng cǎo mù mín dào yú jīn xī zhān qí fú

仰惟神农,植艺五谷,斯民有生,以化以育,虑及夭伤,复尝草木,民到于今,悉沾其福。

huáng dì xuān yuán shì zàn

黄帝轩辕氏赞

wěi zāi huáng dì shèng dé tiān shòu qí bó yú fǔ yǐ zuǒ yǐ yòu dǎo yǎng jīng wēi rì qióng rì jiū lì jí shēng mín wù tì yú hòu

伟哉黄帝,圣德天授,岐伯俞拊,以左以右,导养精微,日穷日究,利及生民,勿替于后。

qí bó quán yuán qǐ zàn

岐伯全元起赞

tiān shī qí bó shàn dá xuān yuán zhì lì sù wèn shǐ xiǎn yī yuán

天师岐伯,善答轩辕,制立《素问》,始显医源。

léi gōng míng xiào zàn

雷公名敩赞

tài yǐ léi gōng yī yào zhī zōng zhì bó páo zhì qiān gǔ wú qióng

太乙雷公,医药之宗,炙煿炮制,千古无穷。

qín yuè rén biǎn què zàn

秦越人扁鹊赞

qín shén biǎn què jīng yán yī yào biān jí nàn jīng gǔ jīn qīn ruò

秦神扁鹊,精研医药,编集《难经》,古今钦若。

chún yú yì zàn

淳于意赞

hàn chún yú yì shí yù wén dì fēng zèng cāng gōng míng chuán wàn shì

汉淳于意,时遇文帝,封赠仓公,名传万世。

zhāng zhòng jǐng jī zàn

张仲景机赞

hàn zhāng zhòng jǐng shāng hán lùn zhèng biǎo lǐ shí xū zài míng yà shèng

汉张仲景,伤寒论证,表里实虚,载名亚圣。

huà tuó zàn

华佗赞

wèi yǒu huà tuó shè lì chuāng kē guā gǔ liáo jí shén xiào liáng duō

魏有华佗,设立疮科,刮骨疗疾,神效良多。

tài yī wáng shū hé zàn

太医王叔和赞

jìn wáng shū hé fāng mài zhī kē zhuàn chéng yào jué

晋王叔和,方脉之科,撰成要诀。

pǔ jì chén kē

普济沉疴。

huáng fǔ shì ān mì zàn

皇甫士安谧赞

huáng fǔ shì ān zhì fǎ qiān bān jīng yán jiǎ yǐ zào huà shí nán

皇甫士安,治法千般,经言甲乙,造化实难。

gé zhì chuān hóng zàn

葛稚川洪赞

yǐn jū luó fú yōu yóu yǎng dǎo shì hào xiān wēng fāng chuán zhǒu hòu

隐居罗浮,优游养导,世号仙翁,方传《肘后》。

sūn sī miǎo zàn

孙思邈赞

táng sūn zhēn rén fāng yào jué lún fú wēi zhěng ruò yīng xiào rú shén

唐孙真人,方药绝伦,扶危拯弱,应效如神。

wéi cí cáng xùn zàn

韦慈藏讯赞

dà táng yào wáng dé hào cí cáng lǎo shī wéi xùn wàn gǔ míng yáng

大唐药王,德号慈藏,老师韦讯,万古名扬。

✦ You read 九流部·医

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.