夜航船 · 张岱 · Chapter 105 of 131

九流部·拆字、杂技

PinyinModern Translation
Size

cháo zì

朝字

kāi yuán shí yǒu shù shì yǐ chāi zì chí míng

开元时,有术士以拆字驰名。

táng xuán zōng shū yī cháo zì lìng zhōng guì chí wǎng shì zhī

唐玄宗书一“朝”字,令中贵持往试之。

shù shì jiàn zì jí duān shì zhōng guì rén yuē cǐ fēi guān chá suǒ shū yě

术士见字,即端视中贵人曰:“此非观察所书也。

zhōng guì rén è rán yuē dàn jù zì yán zhī

”中贵人愕然曰:“但据字言之。

shù shì yǐ shǒu jiā é yuē cháo zì lí zhī wèi shí yuè shí rì fēi cǐ yuè cǐ rì suǒ shēng zhī rén tiān rén dāng shuí shū yě

”术士以手加额曰:“朝字,离之为十月十日,非此月此日所生之人,天人,当谁书也!

yī zuò jǐn jīng zhōng guì chí zòu

”一座尽惊,中贵驰奏。

yì rì zhào jiàn bǔ chéng xìn láng cì jī shén hòu

翌日召见,补承信郎,赐赍甚厚。

kàng zì

杭字

jiàn yán jiān shù zhě zhōu shēng shì rén shū zì fēn pèi bǐ huà yǐ pàn xiū jiù

建炎间,术者周生,视人书字分配笔画,以判休咎。

chē jià wǎng háng zhōu shí jīn qí jīng rǎo zhī yú rén xīn wēi yí

车驾往杭州时,金骑惊扰之余,人心危疑。

zhí zhèng hū zhōu shēng ǒu shū kàng zì shì zhī

执政呼周生,偶书“杭”字示之。

zhōu yuē jù yǒu jīng bào lǔ qí xiāng bī

周曰:“惧有惊报,虏骑相逼。

nǎi chāi qí zì yǐ yòu biān yì diǎn pèi mù shàng jí wéi wù shù

”乃拆其字,以右边一点配“木”上,即为“兀术”。

bù xún rì guǒ de wù shù nán qīn zhī bào

不旬日,果得兀术南侵之报。

chuàn zì

串字

yī shì rén bo gōng míng shū yī chuàn zì wèn zhōu shēng shēng yuē bù tè dēng kē yì qiě lián jié

一士人卜功名,书一“串”字问周生,生曰:“不特登科,抑且连捷。

yǐ chuàn zì yǒu liǎng zhōng zì yě

”以串字有两中字也。

guǒ yīng qí yán

果应其言。

xià kē yī rén zhēn zhī zhī wǎng wèn gōng míng yì shū yī chuàn zì zhōu shēng yuē qīn wēng bù tè bù zhōng hái fáng yǒu bìng

下科一人侦知之,往问功名,亦书一“串”字,周生曰:“亲翁不特不中,还防有病”。

shì rén yuē rú hé yī zì liǎng duàn

士人曰:“如何一字两断?

zhōu shēng yuē qián mǒu gōng shū chuàn zì chū yú wú xīn gù duàn qí lián jié

”周生曰:“前某公书串字,出于无心,故断其连捷;

jīn shū chuàn zì chū yú yǒu xīn shì huàn zì yě yān dé wú bìng

今书串字,出于有心,是‘患’字也,焉得无病!

chūn zì

春字

gāo zōng mìng zhōu shēng chāi yī chūn zì zhōu shēng yán qín tóu tài zhòng yā rì wú guāng

高宗命周生拆一“春”字,周生言:“秦头太重,压日无光。

wǔ xiāng guì sǐ yú shù

”忤相桧,死于戍。

qí zì

奇字

jiǎ sì dào yǒu yì zhì

贾似道有异志。

yī shù shì néng chāi zì gǔ yǐ cè huà de zuò qí zì yǔ zhī

一术士能拆字,贾以策画地作“奇”字与之。

chāi shù zhě yuē xiàng gōng zhī shì bù xié yǐ

拆术者曰:“相公之事不谐矣!

dào lì yòu bù kě lì dào kě yòu lì bù chéng

道立又不可立,道可又立不成。

gōng mò bù yǔ qiǎn zhī qù

”公默不语,遣之去。

yě zì

也字

yǒu cháo shì qí shì huái shēn guò yuè shǒu shū yī yě zì lìng qí fu tè wèn xiè shí

有朝士,其室怀娠过月,手书一“也”字,令其夫特问谢石。

shí xiáng shì wèi cháo shì yuē cǐ zūn kǔn suǒ shū fǒu

石详视谓朝士曰:“此尊阃所书否?

yuē hé yǐ yán zhī

”曰:“何以言之?

yuē wèi yǔ zhù zhě yān zāi hu yě gù zhī shì nèi zhù suǒ shū

”曰:“为语助者‘焉哉乎也’,固知是内助所书。

wèn shèng nián sà yī fǒu

”问:“盛年卅一否?

yǐ yě zì shàng wèi sà xià wèi yī yě

以也字上为卅,下为一也。

cháo shì yuē wú guān yù qiān dòng de rú yuàn fǒu

”朝士曰:“吾官欲迁动,得如愿否?

shí yuē yě zì zhe shuǐ wèi chí yǐ mǎ wèi chí

”石曰:“也字着水为池,倚马为驰。

jīn chí zé wú shuǐ chí zé wú mǎ ān néng qiān dòng

今池则无水,驰则无马,安能迁动?

yòu wèn zūn kǔn fù mǔ xiōng dì dāng wú yī cún zhě jí jiā chǎn yì dāng dàng jǐn

”又问:“尊阃父母兄弟当无一存者,即家产亦当荡尽。

yǐ yě zì zhe rén zé shì tā zì jīn dú jiàn yě bìng bù jiàn rén

以也字着人则是‘他’字,今独见也并不见人;

zhe tǔ wèi de jīn bú jiàn tǔ gù zhī qí wú rén bìng wú chǎn yě

着土为‘地’,今不见土,故知其无人,并无产也。

cháo shì yuē chéng rú suǒ yán

”朝士曰:“诚如所言。

rán cǐ jiē fēi suǒ wèn zhě suǒ wèn nǎi huái shēn guò yuè ěr

然此皆非所问者,所问乃怀娠过月耳。

shí yuē de fēi shí sān yuè hu

”石曰:“得非十三月乎?

yǐ yě zì zhōng yǒu shí zì bìng páng èr shù wèi shí sān yě

以也字中有“十”字,并旁二竖为‘十三’也。

shí shú shì cháo shì yuē yǒu yī shì shì shè qí guài yù bù yán zé suǒ wèn yòu zhèng wèi cǐ shì kě jìn yán fǒu

”石熟视朝士曰:“有一事似涉奇怪,欲不言,则所问又正为此事,可尽言否?

cháo shì qǐng jìng qí shuō

”朝士请竟其说。

shí yuē yě zì zhe chóng wèi shé shé zì jīn zūn kǔn suǒ shēn dài shé yāo yě

石曰:“也字着虫为虵(蛇)字,今尊阃所娠,殆蛇妖也。

rán bù jiàn chóng zé bù néng wéi hài shí yì yǒu yào kě yǐ xià zhī wú kǔ yě

然不见虫,则不能为害,石亦有药,可以下之,无苦也。

cháo shì dà yì qí shuō gù qǐng zhì jiā yǐ yào tóu zhī guǒ xià shù bǎi xiǎo shé

”朝士大异其说,固请至家,以药投之,果下数百小蛇。

dōu rén yì gòng qí zhī ér bù zhī qí jìng xié hé shù

都人益共奇之,而不知其竟挟何术。

qiú zì

囚字

zhèng yǎng tián shǎo chuí lǔ bù jiě zhì shēng fù mǔ è zhī hū qì yú yě

郑仰田少椎鲁,不解治生,父母恶之,呼泣于野。

lǎo sēng yù zhī yuē wú chí zi jiǔ yǐ

老僧遇之,曰:“吾迟子久矣。

xié rù shān shòu zhī qīng náng rén dùn zhū zhī shù yú shì yán huò fú wú bù zhōng

”偕入山,授之青囊、壬遁诸之术,于是言祸福无不中。

wèi yān zhào zhī wèn shù zhǐ qiú zì yǐ wèn

魏阉召之问数,指“囚”字以问。

yǎng tián yuē cǐ zhōng guó yī rén yě

仰田曰:“此中国一人也。

yān dà yuè chū wèi rén yuē qiú zé chéng qiú yě

”阉大悦,出谓人曰:“囚则诚囚也!

wú guǐ cí yǐ táo sǐ ěr

吾诡辞以逃死耳。

píng pì kuàng

洴澼纩

zhuāng zi sòng rén yǒu shàn wèi bù guī shǒu zhī yào zhě shì yǐ píng pì kuàng píng pì xǐ yě

《庄子》:宋人有善为不龟手之药者,世以洴澼纩(洴澼,洗也。

kuàng mián yě

纩,绵也。

yǒu bù guī shǒu zhī yào ér yǐ xǐ mián wèi yè

有不龟手之药,而以洗绵为业)。

kè wén zhī qǐng mǎi qí fāng bǎi jīn

外地人听说后,出百金买他的药方。

yú shì jù zú ér móu yuē wǒ shì wèi píng pì kuàng bù guò shù jīn

于是聚族而谋曰:“我世为洴澼纩,不过数金;

jīn yī zhāo wèi yù jì de bǎi jīn qǐng yǔ zhī

今一朝为鬻技,得百金,请与之。

kè de zhī yǐ shuō wú wáng

”客得之,以说吴王。

wú wáng shǐ zhī jiāng dōng yǔ yuè rén shuǐ zhàn dà bài yuè rén liè dì ér fēng

吴王使之将,冬与越人水战,大败越人,裂地而封。

fū bù jūn shǒu yī yě

夫不龟手,一也;

huò yǐ fēng huò bù miǎn píng pì kuàng zé suǒ yòng zhī yì yě

或以封,或不免洴澼纩,则所用之异也。

lún biǎn zhuó lún

轮扁斫轮

zhuāng zi qí huán gōng dú shū yú táng shàng lún biǎn zhuó lún yú táng xià shì záo wèn yuē jūn zhī suǒ dú zhě gǔ rén zāo pò yǐ fū

《庄子》:齐桓公读书于堂上,轮扁斫轮于堂下,释凿问曰:“君之所读者,古人糟粕已夫。

chén zhuó lún bù xú bù jí de zhī yú xīn yīng zhī yú shǒu kǒu bù néng yán yǒu shù cún yān

臣斫轮,不徐不疾,得之于心,应之于手,口不能言,有数存焉。

chén bù néng yǐ yù chén zhī zǐ chén zhī zǐ bù néng shòu zhī yú chén xíng nián qī shí ér lǎo yú zhuó lún

臣不能以喻臣之子,臣之子不能受之于臣,行年七十而老于斫轮。

tú lóng jì

屠龙技

zhuāng zi zhū píng màn xué tú lóng jì yú zhī lí dān qiān jīn zhī chǎn yǐ xué tú lóng sān nián jì chéng ér wú suǒ yòng qí qiǎo

《庄子》:“朱洴漫学屠龙技于支离,殚千金之产,以学屠龙,三年技成,而无所用其巧。

xiàng wěi shì jǐng

象纬示警

wáng zhèn quàn shàng qīn zhēng wǎ là yě xiān bǎi guān fú què shàng zhāng kěn liú bù tīng

王振劝上亲征瓦剌也先,百官伏阙上章恳留,不听。

shǎo qǐng jū yōng zhì xuān fǔ bài bào zhǒng zhì hù cóng lián zhāng liú jià

少顷居庸至宣府败报踵至,扈从连章留驾。

wáng zhèn dà nù jiē lìng lüě zhèn

王振大怒,皆令掠阵。

zhì dà tóng zhèn jìn bīng yì jí qīn tiān jiàn péng dé qīng chì zhèn yuē xiàng wěi shì jǐng bù kě fù qián

至大同,振进兵益急,钦天监彭德清斥振曰:“象纬示警,不可复前。

ruò yǒu shū yú xiàn shèng yú yú cǎo mǎng shuí zhí qí jiù

若有疏虞,陷乘舆于草莽,谁执其咎?

zhèn nù lì zhī suì zhì tǔ mù zhī biàn

”振怒詈之,遂致土木之变。

✦ You read 九流部·拆字、杂技

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.