夜航船 · 张岱 · Chapter 2 of 131

天文部·象纬

PinyinModern Translation
Size

jiǔ tiān

九天

dōng fāng cāng tiān nán fāng yán tiān xī fāng hào tiān běi fāng xuán tiān dōng běi mín tiān xī běi yōu tiān xī nán zhū tiān dōng nán yáng tiān zhōng yāng jūn tiān

东方苍天,南方炎天,西方浩天,北方玄天,东北旻天,西北幽天,西南朱天,东南阳天,中央钧天。

rì yuè xīng wèi zhī sān guāng

日、月、星谓之三光。

rì yuè hé jīn mù shuǐ huǒ tǔ wǔ xīng wèi zhī qī zhèng yòu wèi zhī qī yào

日、月合金、木、水、火、土五星谓之七政,又谓之七曜。

rì yuè suǒ zhǐ shě yī rì gèng qī cì wèi zhī qī xiāng

日月所止舍,一日更七次,谓之七襄。

èr shí bā xiù

二十八宿

dōng fāng qī sù jiǎo mù jiāo

东方七宿:角,木蛟;

gāng jīn lóng

亢,金龙;

dǐ tǔ mò

氐,土貉;

fáng rì tù

房,日兔;

xīn yuè hú

心,月狐;

wěi huǒ hǔ

尾,火虎;

jī shuǐ bào

箕,水豹。

běi fāng qī sù

北方七宿;

dòu mù xiè

斗,木獬;

niú jīn niú

牛,金牛;

nǚ tǔ fú

女,土蝠;

xū rì shǔ

虚,日鼠;

wēi yuè yàn

危,月燕;

shì huǒ zhū

室,火猪;

bì shuǐ yǔ

壁,水貐。

xī fāng qī sù kuí mù láng

西方七宿:奎,木狼;

lóu jīn gǒu

娄,金狗;

wèi tǔ zhì

胃,土雉;

mǎo rì jī

昴,日鸡;

bì yuè wū

毕,月乌;

zī huǒ hóu

觜,火猴;

cān shuǐ yuán

参,水猿。

nán fāng qī sù jǐng mù án

南方七宿:井,木犴;

guǐ jīn yáng

鬼,金羊;

liǔ tǔ zhāng

柳,土獐;

xīng rì mǎ

星,日马;

zhāng yuè lù

张,月鹿;

yì huǒ shé

翼,火蛇;

zhěn shuǐ yǐn

轸,水蚓。

fēn yě

分野

jiǎo kàng dǐ zhèng yǎn zhōu

角亢氐:郑,兖州。

fáng xīn sòng yù zhōu

房心:宋,豫州。

wěi jī yàn yōu zhōu

尾箕:燕,幽州。

dòu niú nǚ wú yáng zhōu

斗牛女:吴,扬州。

xū wēi qí qīng zhōu

虚危:齐,青州。

shì bì wèi bīng zhōu

室壁:卫,并州。

kuí lóu wèi lǔ xú zhōu

奎娄胃:鲁,徐州。

mǎo bì

昴毕;

zhào jì zhōu

赵,冀州。

zī cān jìn yì zhōu

觜参:晋,益州。

jǐng guǐ qín yōng zhōu

井鬼:秦,雍州。

liǔ xīng zhāng zhōu sān hé

柳星张:周,三河。

yì zhěn chu jīng zhōu

翼轸:楚,荆州。

nà yīn wǔ xíng

纳音五行

jiǎ zǐ yǐ chǒu hǎi zhōng jīn

甲子乙丑海中金,

bǐng yín dīng mǎo lú zhōng huǒ

丙寅丁卯炉中火,

wù chén jǐ sì dà lín mù

戊辰己巳大林木,

gēng wǔ xīn wèi lù páng tǔ

庚午辛未路旁土,

rén shēn guǐ yǒu jiàn fēng jīn

壬申癸酉剑锋金,

jiǎ xū yǐ hài shān tóu huǒ

甲戌乙亥山头火,

bǐng zǐ dīng chǒu jiàn xià shuǐ

丙子丁丑涧下水,

wù yín jǐ mǎo chéng tóu tǔ

戊寅己卯城头土,

yù chén xīn sì jīn là jīn

瘐辰辛巳金蜡金,

rén wǔ guǐ wèi yáng liǔ mù

壬午癸未杨柳木,

jiǎ shēn yǐ yǒu quán zhōng shuǐ

甲申乙酉泉中水,

bǐng xū dīng hài wū shàng tǔ

丙戌丁亥屋上土,

wù zǐ jǐ chǒu pī lì huǒ

戊子己丑霹雳火,

gēng yín xīn mǎo sōng bǎi mù

庚寅辛卯松柏木,

rén chén guǐ sì cháng liú shuǐ

壬辰癸巳长流水,

jiǎ wǔ yǐ wèi shā zhōng jīn

甲午乙未沙中金,

bǐng shēn dīng yǒu shān xià huǒ

丙申丁酉山下火,

wù xū jǐ hài píng dì shuǐ

戊戌己亥平地水,

gēng zǐ xīn chǒu bì shàng tǔ

庚子辛丑壁上土,

rén yín mǎo jīn bó jīn

壬寅卯金箔金,

jiǎ chén yǐ sì fù dēng huǒ

甲辰乙巳覆灯火,

bǐng wǔ dīng wèi tiān hé shuǐ

丙午丁未天河水,

wù shēn jǐ yǒu dà yì tǔ

戊申己酉大驿土,

gēng xū xīn hài chāi chuàn jīn

庚戌辛亥钗钏金,

rén zǐ guǐ chǒu sāng zhè mù

壬子癸丑桑柘木,

jiǎ yín yǐ mǎo dà xī shuǐ

甲寅乙卯大溪水,

bǐng chén dīng sì shā zhōng tǔ

丙辰丁巳沙中土,

wù wǔ jǐ wèi tiān shàng huǒ

戊午己未天上火,

gēng shēn xīn yǒu shí liú mù

庚申辛酉石榴木,

rén xū guǐ hài dà hǎi shuǐ

壬戌癸亥大海水。

tiān liè yáng bù zú dì dòng yīn yǒu yú

天裂阳不足,地动阴有余。

liáng tài qīng èr nián liù yuè tiān liè yú xī běi zhǎng shí chǐ kuò èr zhàng guāng chū rú diàn shēng ruò léi

梁太清二年六月,天裂于西北,长十尺,阔二丈,光出如电,声若雷。

táng zhōng hé sān nián zhè xī tiān míng shēng rú zhuàn mò wú yún ér yǔ

唐中和三年,浙西天鸣,声如转磨,无云而雨。

wú xíng yǒu shēng wèi zhī yāo gǔ

无形有声,谓之妖鼓;

wú yún ér yǔ wèi zhī tiān qì

无云而雨,谓之天泣。

yōu tiān zhuì

忧天坠

liè zǐ qǐ guó yǒu rén cháng yōu tiān zhuì shēn wú suǒ jì zhì fèi qǐn shí

《列子》:杞国有人常忧天坠,身无所寄,至废寝食。

bǐ rén xīn duō guò lǜ yóu rú qǐ rén yōu tiān

比人心多过虑,犹如杞人忧天。

sān cái

三才

tiān de rén wèi zhī sān cái

天、地、人谓之三才。

hùn dùn zhī qì qīng qīng wèi tiān zhòng zhuó wéi dì

混沌之气,轻清为天,重浊为地。

tiān wèi yáng de wèi yīn

天为阳,地为阴。

rén bǐng yīn yáng zhī qì shēng shēng bù xī yǔ tiān de cān gù yuē sān cái

人禀阴阳之气,生生不息,与天地参,故曰三才。

huí tiān

回天

tiān zhě jūn xiàng

天者,君象;

huí zhě yán wǎn huí jūn xīn yě

回者,言挽回君心也。

táng tài zōng yù xiū luò yáng gōng zhāng xuán sù jiàn zhǐ zhī

唐太宗欲修洛阳宫,张玄素谏,止之。

wèi zhēng yuē zhāng gōng yǒu huí tiān zhī lì

魏征曰:“张公有回天之力。

dài tiān

戴天

lǐ jì jūn fù zhī chóu bù gòng dài tiān

《礼记》:君父之仇,不共戴天。

xiōng dì zhī chóu bù fǎn bīng gé

兄弟之仇,不反兵革。

jiāo yóu zhī chóu bù yǔ tóng guó

交游之仇,不与同国。

bǔ tiān

补天

nǚ wā shì liàn shí bǔ tiān

女娲氏炼石补天。

rú tiān

如天

tōng jiàn dì yáo qí rén rú tiān qí zhì rú shén jiù zhī rú rì wàng zhī rú yún

《通鉴》:帝尧其仁如天,其智如神,就之如日,望之如云。

bǔ tiān yù rì zhī gōng

补天浴日之功

sòng zhào dǐng shū yuē qīng zhě bì xià qiǎn zhāng jùn chū shǐ chuān shǎn guó shì bǎi bèi yú jīn jùn yǒu bǔ tiān yù rì zhī gōng bì xià yǒu lì hé zhī shì zhōng zhì wù yì yǐ bèi cuàn zhú

宋赵鼎疏曰:顷者陛下遣张浚出使川陕,国势百倍于今,浚有补天浴日之功,陛下有砺河之誓,终致物议以被窜逐。

chén wú jùn zhī gōng ér dāng cǐ zhòng rèn qù cháo tíng yuǎn kǒng hào wù shì fēi xíng fù fēn fēn yú cōng míng zhī xià yǐ

臣无浚之功,而当此重任,去朝廷远,恐好恶是非,行复纷纷于聪明之下矣。

èr tiān

二天

hòu hàn sū zhāng wèi jì zhōu cì shǐ xíng bù

后汉苏章为冀州刺史,行部。

yǒu gù rén qīng hé shǒu zāng jiān zhāng zhì shè jiǔ xù huan

有故人清河守,赃奸,章至,设酒叙欢。

shǒu yuē rén jiē yǒu yī tiān wǒ dú yǒu èr tiān

守曰:“人皆有一天,我独有二天。

zhāng yuē jīn rì yǔ gù rén yǐn sī ēn yě

”章曰:“今日与故人饮,私恩也;

míng rì jì zhōu àn shì gōng fǎ yě

明日冀州按事,公法也。

suì zhèng qí zuì

”遂正其罪。

fén xiāng zhù tiān

焚香祝天

hòu táng míng zōng dēng jí zhī nián měi yú gōng zhōng fén xiāng zhù tiān yuē mǒu hú rén yīn luàn wèi zhòng suǒ tuī yuàn tiān zǎo shēng shèng rén wéi shēng mín zhǔ

后唐明宗登极之年,每于宫中焚香祝天曰:“某,胡人,因乱为众所推,愿天早生圣人,为生民主。

wēi wǔ wǔ xíng

威侮五行

tōng jiàn dì qǐ lì yǒu hù shì wú dào wēi wǔ wǔ xíng dài qì sān zhèng qǐ zhēng zhī dà zhàn yú gān miè zhī

《通鉴》:帝启立,有扈氏无道,威侮五行,怠弃三正,启征之,大战于甘,灭之。

wǔ xīng huì tiān

五星会天

tōng jiàn zhuān xū zuò lì yǐ mèng chūn zhī yuè wèi yuán

《通鉴》:颛顼作历,以孟春之月为元。

shì suì zhēng yuè shuò dàn lì chūn wǔ xīng huì yú tiān lì yíng shì

是岁正月朔旦立春,五星会于天,历营室。

wǔ xīng jù kuí

五星聚奎

sòng tài zǔ gàn dé wǔ nián wǔ xīng jù yú kuí

宋太祖干德五年,五星聚于奎。

chū dòu yǎn yǔ lú duō xùn yáng huī zhī zhōu xiǎn dé zhōng tóng wèi jiàn guān

初,窦俨与卢多逊、杨徽之,周显德中同为谏官。

yǎn shàn tuī bù xīng lì cháng yuē dīng mǎo suì wǔ xīng jù kuí zì cǐ tiān xià shǐ tài píng

俨善推步星历,尝曰:“丁卯岁五星聚奎,自此天下始太平。

èr shí yí jiàn zhī yǎn bù yǔ yě

二拾遗见之,俨不与也。

wǔ xīng dòu míng

五星斗明

shén zōng wàn lì sì shí qī nián wǔ xīng dòu yú dōng fāng dù sōng liú quán jūn zhàn méi yú hún hé jí mǎ jiā zhài děng chù

神宗万历四十七年,五星斗于东方,杜松、刘全军战没于浑河及马家寨等处。

✦ You read 天文部·象纬

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.