jiǔ tiān
九天
dōng fāng cāng tiān nán fāng yán tiān xī fāng hào tiān běi fāng xuán tiān dōng běi mín tiān xī běi yōu tiān xī nán zhū tiān dōng nán yáng tiān zhōng yāng jūn tiān
东方苍天,南方炎天,西方浩天,北方玄天,东北旻天,西北幽天,西南朱天,东南阳天,中央钧天。
rì yuè xīng wèi zhī sān guāng
日、月、星谓之三光。
rì yuè hé jīn mù shuǐ huǒ tǔ wǔ xīng wèi zhī qī zhèng yòu wèi zhī qī yào
日、月合金、木、水、火、土五星谓之七政,又谓之七曜。
rì yuè suǒ zhǐ shě yī rì gèng qī cì wèi zhī qī xiāng
日月所止舍,一日更七次,谓之七襄。
èr shí bā xiù
二十八宿
dōng fāng qī sù jiǎo mù jiāo
东方七宿:角,木蛟;
gāng jīn lóng
亢,金龙;
dǐ tǔ mò
氐,土貉;
fáng rì tù
房,日兔;
xīn yuè hú
心,月狐;
wěi huǒ hǔ
尾,火虎;
jī shuǐ bào
箕,水豹。
běi fāng qī sù
北方七宿;
dòu mù xiè
斗,木獬;
niú jīn niú
牛,金牛;
nǚ tǔ fú
女,土蝠;
xū rì shǔ
虚,日鼠;
wēi yuè yàn
危,月燕;
shì huǒ zhū
室,火猪;
bì shuǐ yǔ
壁,水貐。
xī fāng qī sù kuí mù láng
西方七宿:奎,木狼;
lóu jīn gǒu
娄,金狗;
wèi tǔ zhì
胃,土雉;
mǎo rì jī
昴,日鸡;
bì yuè wū
毕,月乌;
zī huǒ hóu
觜,火猴;
cān shuǐ yuán
参,水猿。
nán fāng qī sù jǐng mù án
南方七宿:井,木犴;
guǐ jīn yáng
鬼,金羊;
liǔ tǔ zhāng
柳,土獐;
xīng rì mǎ
星,日马;
zhāng yuè lù
张,月鹿;
yì huǒ shé
翼,火蛇;
zhěn shuǐ yǐn
轸,水蚓。
fēn yě
分野
jiǎo kàng dǐ zhèng yǎn zhōu
角亢氐:郑,兖州。
fáng xīn sòng yù zhōu
房心:宋,豫州。
wěi jī yàn yōu zhōu
尾箕:燕,幽州。
dòu niú nǚ wú yáng zhōu
斗牛女:吴,扬州。
xū wēi qí qīng zhōu
虚危:齐,青州。
shì bì wèi bīng zhōu
室壁:卫,并州。
kuí lóu wèi lǔ xú zhōu
奎娄胃:鲁,徐州。
mǎo bì
昴毕;
zhào jì zhōu
赵,冀州。
zī cān jìn yì zhōu
觜参:晋,益州。
jǐng guǐ qín yōng zhōu
井鬼:秦,雍州。
liǔ xīng zhāng zhōu sān hé
柳星张:周,三河。
yì zhěn chu jīng zhōu
翼轸:楚,荆州。
nà yīn wǔ xíng
纳音五行
jiǎ zǐ yǐ chǒu hǎi zhōng jīn
甲子乙丑海中金,
bǐng yín dīng mǎo lú zhōng huǒ
丙寅丁卯炉中火,
wù chén jǐ sì dà lín mù
戊辰己巳大林木,
gēng wǔ xīn wèi lù páng tǔ
庚午辛未路旁土,
rén shēn guǐ yǒu jiàn fēng jīn
壬申癸酉剑锋金,
jiǎ xū yǐ hài shān tóu huǒ
甲戌乙亥山头火,
bǐng zǐ dīng chǒu jiàn xià shuǐ
丙子丁丑涧下水,
wù yín jǐ mǎo chéng tóu tǔ
戊寅己卯城头土,
yù chén xīn sì jīn là jīn
瘐辰辛巳金蜡金,
rén wǔ guǐ wèi yáng liǔ mù
壬午癸未杨柳木,
jiǎ shēn yǐ yǒu quán zhōng shuǐ
甲申乙酉泉中水,
bǐng xū dīng hài wū shàng tǔ
丙戌丁亥屋上土,
wù zǐ jǐ chǒu pī lì huǒ
戊子己丑霹雳火,
gēng yín xīn mǎo sōng bǎi mù
庚寅辛卯松柏木,
rén chén guǐ sì cháng liú shuǐ
壬辰癸巳长流水,
jiǎ wǔ yǐ wèi shā zhōng jīn
甲午乙未沙中金,
bǐng shēn dīng yǒu shān xià huǒ
丙申丁酉山下火,
wù xū jǐ hài píng dì shuǐ
戊戌己亥平地水,
gēng zǐ xīn chǒu bì shàng tǔ
庚子辛丑壁上土,
rén yín mǎo jīn bó jīn
壬寅卯金箔金,
jiǎ chén yǐ sì fù dēng huǒ
甲辰乙巳覆灯火,
bǐng wǔ dīng wèi tiān hé shuǐ
丙午丁未天河水,
wù shēn jǐ yǒu dà yì tǔ
戊申己酉大驿土,
gēng xū xīn hài chāi chuàn jīn
庚戌辛亥钗钏金,
rén zǐ guǐ chǒu sāng zhè mù
壬子癸丑桑柘木,
jiǎ yín yǐ mǎo dà xī shuǐ
甲寅乙卯大溪水,
bǐng chén dīng sì shā zhōng tǔ
丙辰丁巳沙中土,
wù wǔ jǐ wèi tiān shàng huǒ
戊午己未天上火,
gēng shēn xīn yǒu shí liú mù
庚申辛酉石榴木,
rén xū guǐ hài dà hǎi shuǐ
壬戌癸亥大海水。
tiān liè yáng bù zú dì dòng yīn yǒu yú
天裂阳不足,地动阴有余。
liáng tài qīng èr nián liù yuè tiān liè yú xī běi zhǎng shí chǐ kuò èr zhàng guāng chū rú diàn shēng ruò léi
梁太清二年六月,天裂于西北,长十尺,阔二丈,光出如电,声若雷。
táng zhōng hé sān nián zhè xī tiān míng shēng rú zhuàn mò wú yún ér yǔ
唐中和三年,浙西天鸣,声如转磨,无云而雨。
wú xíng yǒu shēng wèi zhī yāo gǔ
无形有声,谓之妖鼓;
wú yún ér yǔ wèi zhī tiān qì
无云而雨,谓之天泣。
yōu tiān zhuì
忧天坠
liè zǐ qǐ guó yǒu rén cháng yōu tiān zhuì shēn wú suǒ jì zhì fèi qǐn shí
《列子》:杞国有人常忧天坠,身无所寄,至废寝食。
bǐ rén xīn duō guò lǜ yóu rú qǐ rén yōu tiān
比人心多过虑,犹如杞人忧天。
sān cái
三才
tiān de rén wèi zhī sān cái
天、地、人谓之三才。
hùn dùn zhī qì qīng qīng wèi tiān zhòng zhuó wéi dì
混沌之气,轻清为天,重浊为地。
tiān wèi yáng de wèi yīn
天为阳,地为阴。
rén bǐng yīn yáng zhī qì shēng shēng bù xī yǔ tiān de cān gù yuē sān cái
人禀阴阳之气,生生不息,与天地参,故曰三才。
huí tiān
回天
tiān zhě jūn xiàng
天者,君象;
huí zhě yán wǎn huí jūn xīn yě
回者,言挽回君心也。
táng tài zōng yù xiū luò yáng gōng zhāng xuán sù jiàn zhǐ zhī
唐太宗欲修洛阳宫,张玄素谏,止之。
wèi zhēng yuē zhāng gōng yǒu huí tiān zhī lì
魏征曰:“张公有回天之力。
dài tiān
戴天
lǐ jì jūn fù zhī chóu bù gòng dài tiān
《礼记》:君父之仇,不共戴天。
xiōng dì zhī chóu bù fǎn bīng gé
兄弟之仇,不反兵革。
jiāo yóu zhī chóu bù yǔ tóng guó
交游之仇,不与同国。
bǔ tiān
补天
nǚ wā shì liàn shí bǔ tiān
女娲氏炼石补天。
rú tiān
如天
tōng jiàn dì yáo qí rén rú tiān qí zhì rú shén jiù zhī rú rì wàng zhī rú yún
《通鉴》:帝尧其仁如天,其智如神,就之如日,望之如云。
bǔ tiān yù rì zhī gōng
补天浴日之功
sòng zhào dǐng shū yuē qīng zhě bì xià qiǎn zhāng jùn chū shǐ chuān shǎn guó shì bǎi bèi yú jīn jùn yǒu bǔ tiān yù rì zhī gōng bì xià yǒu lì hé zhī shì zhōng zhì wù yì yǐ bèi cuàn zhú
宋赵鼎疏曰:顷者陛下遣张浚出使川陕,国势百倍于今,浚有补天浴日之功,陛下有砺河之誓,终致物议以被窜逐。
chén wú jùn zhī gōng ér dāng cǐ zhòng rèn qù cháo tíng yuǎn kǒng hào wù shì fēi xíng fù fēn fēn yú cōng míng zhī xià yǐ
臣无浚之功,而当此重任,去朝廷远,恐好恶是非,行复纷纷于聪明之下矣。
èr tiān
二天
hòu hàn sū zhāng wèi jì zhōu cì shǐ xíng bù
后汉苏章为冀州刺史,行部。
yǒu gù rén qīng hé shǒu zāng jiān zhāng zhì shè jiǔ xù huan
有故人清河守,赃奸,章至,设酒叙欢。
shǒu yuē rén jiē yǒu yī tiān wǒ dú yǒu èr tiān
守曰:“人皆有一天,我独有二天。
zhāng yuē jīn rì yǔ gù rén yǐn sī ēn yě
”章曰:“今日与故人饮,私恩也;
míng rì jì zhōu àn shì gōng fǎ yě
明日冀州按事,公法也。
suì zhèng qí zuì
”遂正其罪。
fén xiāng zhù tiān
焚香祝天
hòu táng míng zōng dēng jí zhī nián měi yú gōng zhōng fén xiāng zhù tiān yuē mǒu hú rén yīn luàn wèi zhòng suǒ tuī yuàn tiān zǎo shēng shèng rén wéi shēng mín zhǔ
后唐明宗登极之年,每于宫中焚香祝天曰:“某,胡人,因乱为众所推,愿天早生圣人,为生民主。
wēi wǔ wǔ xíng
威侮五行
tōng jiàn dì qǐ lì yǒu hù shì wú dào wēi wǔ wǔ xíng dài qì sān zhèng qǐ zhēng zhī dà zhàn yú gān miè zhī
《通鉴》:帝启立,有扈氏无道,威侮五行,怠弃三正,启征之,大战于甘,灭之。
wǔ xīng huì tiān
五星会天
tōng jiàn zhuān xū zuò lì yǐ mèng chūn zhī yuè wèi yuán
《通鉴》:颛顼作历,以孟春之月为元。
shì suì zhēng yuè shuò dàn lì chūn wǔ xīng huì yú tiān lì yíng shì
是岁正月朔旦立春,五星会于天,历营室。
wǔ xīng jù kuí
五星聚奎
sòng tài zǔ gàn dé wǔ nián wǔ xīng jù yú kuí
宋太祖干德五年,五星聚于奎。
chū dòu yǎn yǔ lú duō xùn yáng huī zhī zhōu xiǎn dé zhōng tóng wèi jiàn guān
初,窦俨与卢多逊、杨徽之,周显德中同为谏官。
yǎn shàn tuī bù xīng lì cháng yuē dīng mǎo suì wǔ xīng jù kuí zì cǐ tiān xià shǐ tài píng
俨善推步星历,尝曰:“丁卯岁五星聚奎,自此天下始太平。
èr shí yí jiàn zhī yǎn bù yǔ yě
二拾遗见之,俨不与也。
wǔ xīng dòu míng
五星斗明
shén zōng wàn lì sì shí qī nián wǔ xīng dòu yú dōng fāng dù sōng liú quán jūn zhàn méi yú hún hé jí mǎ jiā zhài děng chù
神宗万历四十七年,五星斗于东方,杜松、刘全军战没于浑河及马家寨等处。