huáng wū zuǒ dào
黄屋左纛
huáng wū huáng gài yě
黄屋,黄盖也。
zuǒ dào yǐ máo niú wěi wèi qí dào liè zhī zuǒ yě
左纛,以牦牛尾为旗纛,列之左也。
yǔ bǎo
羽葆
jù wǔ cǎi yǔ wèi chuáng jiàn yú chē shàng tiān zǐ zhī yí wèi yě
聚五采羽为幢,建于车上,天子之仪卫也。
jiǔ qí
九旗
huà rì yuè yuē cháng huà jiāo lóng yuē qí
画日月曰常,画蛟龙曰旗。
tōng bó yuē zhān zá bó yuē wù
通帛曰旃,杂帛曰物。
huà xióng hǔ yuē qí huà niǎo sǔn yuē fāng huà guī lóng yuē zhào
画熊虎曰旗,画鸟隼曰鴋,画龟龙曰旐。
jīn yǔ yuē suì xī yǔ yuē jīng
金羽曰旞,析羽曰旌。
lǔ bù
卤簿
chē jià chū xíng yǔ yí dǎo hù wèi zhī lǔ bù
车驾出行,羽仪导护,谓之卤簿。
xī dà dùn yě suǒ yǐ hàn bì bù wèi zhī cì jiē zhe zhī yú bù
卤,大盾也,所以捍蔽,部位之次,皆着之于簿。
wǔ bīng dùn zài wài yú bīng zài nèi
五兵盾在外,余兵在内。
yǐ dà dùn lǐng yī bù zhī rén gù míng lǔ bù
以大盾领一部之人,故名卤簿。
máo tóu
髦头
wǔ zǔ wèn máo tóu zhī yì péng quán duì yuē qín jì yún guó yǒu qí guài chù shān jié shuǐ wú bù bēng kuì wéi wèi máo tóu
武祖问髦头之义,彭权对曰:“《秦纪》云:国有奇怪,触山截水,无不崩溃,惟畏髦头。
gù shǐ wǔ shì fú zhī wèi zhì zūn yě
故使武士服之,卫至尊也。
chuán guó xǐ
传国玺
qín shǐ huáng yǐ biàn hé yù zhì chuán guó xǐ mìng lǐ sī zhuàn wén
秦始皇以卞和玉制传国玺,命李斯篆文。
qí wén yuē shòu mìng yú tiān jì shòu yǒng chāng
其文曰:“受命于天,既寿永昌。
xiāng chuán biàn hé yù zhì wèi sān yìn yī chuán guó xǐ yì tiān shī yìn yī máo shān dào shì yìn
”相传卞和玉制为三印,一传国玺,一天师印,一茅山道士印。
shí èr zhāng
十二章
rì yuè xīng chén shān lóng huá chóng liù zhě huì zhī yú yī zōng yí zǎo huǒ fěn mǐ fǔ fú xiù zhī yú shang suǒ wèi shí èr zhāng yě
日、月、星、辰、山龙、华虫六者绘之于衣,宗彝、藻、火、粉米、黼、黻绣之于裳,所谓十二章也。
huá chóng zhì yě
华虫,雉也。
zōng yí hǔ wèi
宗彝,虎蜼。
zǎo shuǐ cǎo
藻,水草。
fǔ ruò fǔ xíng qǔ qí duàn yě
黼,若斧形,取其断也。
fú wèi liǎng sì xiāng bèi qǔ qí biàn yě
黻,为两巳相背,取其辨也。
huáng hòu liù fù
皇后六服
huī yī huī yīn huī
袆衣(袆音挥。
sè xuán kè huì wèi huī
色玄,刻绘为翚。
cóng wáng jì xiān wáng zhī fú
从王祭先王之服。
huī yì yīn huī
翚亦音辉)。
yú dí yú yīn yáo
揄狄(揄音遥。
sè qīng kè huì wèi yú
色青,刻绘为揄。
cóng wáng jì xiān gōng zhī fú
从王祭先公之服)。
quē dí sè chì
阙狄(色赤。
kè huì wèi zhī
刻绘为之。
cóng wáng jì qún xiǎo sì zhī fú
从王祭群小祀之服)。
jū yī sè huáng
鞠衣(色黄。
gào sāng zhī fú
告桑之服)。
zhǎn yī sè bái
展衣(色白。
yǐ lǐ jiàn wáng jí bīn kè zhī fú
以礼见王及宾客之服)。
xiǎn yī sè hēi
禒衣(色黑。
jìn yù jiàn wáng zhī fú
进御见王之服)。
jiǔ mén
九门
tiān zǐ yī guān mén èr yuǎn jiāo mén sān jìn jiāo mén sì chéng mén wǔ gāo mén liù kù mén qī zhì mén bā yìng mén jiǔ lù mén
天子一关门,二远郊门,三近郊门,四城门,五皋门,六库门,七雉门,八应门,九路门。
dan chi
丹墀
xī jīng fù yuē yòu píng zuǒ qīng suǒ dan chi
《西京赋》曰:“右平左,青琐丹墀。
zhù tiān zǐ chì chí liè wéi jiǔ jí zhōng fēn zuǒ yòu yǒu chǐ jiè zhī yòu zé píng zhī lìng niǎn de shàng jiē yě
”(注:天子赤墀列为九级,中分左右,有齿介之,右则平之,令辇得上阶也。
chǐ yī
尺一
tiān zǐ zhào yuē chǐ yī
天子诏曰尺一。
hàn zhì jiǎn yī chǐ yī cùn
汉制:简一尺一寸。
zhōng xíng shuō jiào xiōng nú yǐ chǐ èr yǎn shì wén gǎo hàn
中行说教匈奴以尺二演示文稿汉。
jīn gēn chē
金根车
tiān zǐ suǒ chéng zhī chē yuē jīn gēn jià liù mǎ
天子所乘之车曰金根,驾六马。
yǒu wǔ sè ān chē yǒu wǔ sè lì chē gè yī jiē jià sì mǎ shì wèi wǔ shí fù chē
有五色安车,有五色立车,各一,皆驾四马,是为五时副车。
hè jìn
鹤禁
tài zǐ suǒ jū zhī gōng bái hè shǒu zhī fán rén bù dé zhé rù gù yuē hè jìn
太子所居之宫,白鹤守之,凡人不得辄入,故曰鹤禁。
jiǔ fǔ huán fǎ
九府圜法
huán fǎ jí qián fǎ yě
圜法,即钱法也。
tiān zǐ jiǔ fǔ yuē quán fǔ dà fǔ wáng fǔ nèi fǔ wài fǔ tiān fǔ zhí nèi zhí jīn zhí bì jiē zhǎng qián bó zhī fǔ yě
天子九府,曰泉府、大府、王府、内府、外府、天府、职内、职金、职币,皆掌钱帛之府也。
wǔ kù
五库
tiān zǐ wǔ kù yuē chē kù bīng kù jì qì kù yuè qì kù yàn qì kù
天子五库,曰车库、兵库、祭器库、乐器库、宴器库。
fǔ yǐ
黼扆
tiān zǐ zuò zé fǔ yǐ liè zài hòu rú bēi fù zhī yě
天子坐,则黼扆列在后,如背负之也。
fǔ yǐ xíng rú píng fēng huà fǔ ér wú bǐng shè ér bù yòng qǔ jīn fǔ duàn gē zhī yì
黼扆,形如屏风,画斧而无柄,设而不用,取金斧断割之义。
xiàng wèi
象魏
gōng mén shuāng quē xuán fǎ xiàng qí zhuàng wēi rán gāo dà yuē xiàng wèi
宫门双阙悬法象,其状巍然高大,曰象魏。
liè tǔ fēn máo
列土分茅
tiān zǐ dà shè yǐ wǔ sè tǔ wèi tán fēng zhū hóu gè yǐ qí sè yǔ zhī chóu yǐ huáng tǔ huáng qǔ wáng zhě fù bèi sì fāng zhī yì jū yǐ bái máo bái máo qǔ qí jié yě guī ér lì shè wèi zhī liè tǔ fēn máo
天子大社,以五色土为坛,封诸侯,各以其色与之,帱以黄土(黄取王者覆被四方之义),苴以白茅(白茅取其洁也),归而立社,谓之列土分茅。
fēng chén
枫宸
hàn gōng diàn qián duō zhí fēng shù gù yuē fēng chén
汉宫殿前多植枫树,故曰枫宸。
yī míng zǐ chén
一名紫宸。
fú sī
罘罳
yīn huán sī zhù fú sī fú sī yě
(音环思注:罘罳,伏思也。
jūn tuì zhì nèi tíng sī wéi jī wù gù yuē fú sī
君退至内廷,思维机务,故曰罘罳。
jīn mǎ
金马
hàn wǔ dì de dà yuān mǎ yǐ tóng zhù qí xiàng lì yú shǔ mén míng jīn mǎ mén
汉武帝得大宛马,以铜铸其像,立于署门,名金马门。
yáng xióng chuán lì jīn mǎ shàng yù táng
《扬雄传》:“历金马,上玉堂。
jīn mǎ hàn lín guān chēng yù táng jīn mǎ
”金马,翰林官称玉堂金马。
huáng niú bái fù
黄牛白腹
gōng sūn shù fèi tóng qián zhì tiě qián
公孙述废铜钱置铁钱。
shǔ zhōng tóng yáo yuē huáng niú bái fù wǔ zhū dāng fù
蜀中童谣曰:“黄牛白腹,五铢当复。
yán wáng mǎng chēng huáng shù zì hào bái
”言王莽称黄,述自号白。
wǔ zhū hàn qián yě
五铢,汉钱也。
yán tiān xià dāng fù huán liú shì
言天下当复还刘氏。
liǎng guān
两观
gǔ zhě dì wáng měi mén shù liǎng guān yú qí qián suǒ yǐ biāo biǎo gōng mén yě
古者帝王每门树两观于其前,所以标表宫门也。
qí shàng kě jū dēng zhī kě yǐ guān yuǎn gù wèi zhī guān
其上可居,登之可以观远,故谓之观。
qióng lín dà yíng
琼林、大盈
táng dé zōng qǐ qióng lín dà yíng děng kù yǐ chǔ sī qián
唐德宗起琼林、大盈等库,以储私钱。
lù zhì jiàn bù tīng
陆贽谏,不听。
hòu zhū cǐ zhī luàn qìng yú bīng huǒ
后朱泚之乱,罄于兵火。
zé gōng
泽宫
tiān zǐ xí shè zhī de
天子习射之地。
zé qǔ zé xián zhī yì yě
泽,取择贤之义也。
shuǐ jīng gōng
水晶宫
dà qín guó zhōng yǒu wǔ gōng diàn jiē yǐ shuǐ jīng wèi zhù gù míng shuǐ jīng gōng
大秦国中有五宫殿,皆以水晶为柱,故名水晶宫。
qiáo mén
桥门
hàn míng dì xìng pì yōng guàn dài jìn shēn zhī rén huán qiáo mén ér guān zhě yǐ yì wàn jì
汉明帝幸辟雍,冠带缙绅之人,环桥门而观者,以亿万计。
hǔ wéi
虎闱
jìn wǔ dì lín pì yōng lì guó zi jiān yǐ yù shì shù míng zhī yuē hǔ wéi yòu míng hǔ guān
晋武帝临辟雍,立国子监以育士庶,名之曰虎闱,又名虎观。
shí qú
石渠
hàn shī chóu gān lù zhōng bài bó shì yǔ wǔ jīng zhū rú lùn yì tóng yú shí qú gé
汉施雠,甘露中拜博士,与五经诸儒,论异同于石渠阁。
fèng zhào
凤诏
hòu zhào shí jì lóng zhì xì mǎ guān guān shàng ān zhào shū yòng wǔ sè zhǐ xián yú mù fèng kǒu ér bān xíng zhī
后赵石季龙,置戏马观,观上安诏书,用五色纸,衔于木凤口而颁行之。
fèng wǔ sè qī huà zhòu jiǎo jiē yòng jīn
凤五色漆画,咮脚皆用金。
zǐ ní
紫泥
jiē zhōu wǔ dū zǐ shuǐ yǒu ní qí sè zǐ ér zhān gòng zhī yòng fēng xǐ shū gù zhào gào yuē zǐ ní fēng
阶州武都紫水有泥,其色紫而粘,贡之,用封玺书,故诏诰曰紫泥封。
huáng má
黄麻
chì shū jiù yòng bái zhǐ táng gāo zōng yǐ bái zhǐ duō dù gǎi yòng huáng má
敕书旧用白纸,唐高宗以白纸多蠹,改用黄麻。
bài chú jiàng xiàng qí zhì shū jiē yòng huáng má
拜除将相,其制书皆用黄麻。
huáng má zhě yǐ huáng niè rǎn zhǐ qǔ qí pì dù yě
黄麻者,以黄蘖染纸,取其辟蠹也。
nèi guān
内官
chéng zhōu shǐ wèi sì rén
成周始为寺人。
qín shǐ huáng chū lì zhōng chē fǔ zhì lìng
秦始皇初立中车府,置令。
wèi wén dì zhì diàn zhōng zhì jiān
魏文帝置殿中制监。
duò zhì nèi shì shěng shǐ yǐ jiān wèi tài jiàn jiā shǎo jiān jiān zhèng
隋置内侍省,始以监为太监,加少监、监正。
qín liù jú zhì shàng yī shàng guān děng guān
秦六局,置尚衣、尚冠等官。
yí zhàng
仪仗
shén nóng shǐ wèi yí zhàng qín hàn shǐ wèi dǎo hù wǔ dài shǐ wèi gōng zhōng dǎo cóng
神农始为仪仗,秦汉始为导护,五代始为宫中导从。
huáng dì zhì yuè qín shǐ huáng gǎi wéi huáng jí fǔ
黄帝制钺,秦始皇改为锽(即斧)。
jìn wǔ dì zhì gàn qiāng yuán dì jiā yí dāo yí huáng bān jiàn
晋武帝制干枪,元帝加仪刀、仪锽、斑剑。
huáng dì zhì huī zhì qǔ gài
黄帝制麾、制曲盖。
lǚ shàng zhì huá gài
吕尚制华盖。
huáng dì shǐ jǐng bì
黄帝始警跸。
zhōu zhì míng biān
周制鸣鞭。
huáng dì zhì qí tiān zǐ chū dà yá jiàn yú qián
黄帝制旗,天子出,大牙建于前。
zhōu zhì shù qí biǎo mén
周制:树旗表门。
táo gǔ shǐ bèi yuè dú rì xīng lóng xiàng dà shén zhū qí
陶谷始备岳渎、日星、龙象、大神诸旗。
yáo shǐ zhì chē jià zhōu gǎi luán jià
尧始制车驾,周改鸾驾。
jìn wén gōng zhì zuǒ yòu yú hóu yè jià
晋文公制左右虞侯掖驾。
hàn wǔ dì cì fēi jià qián
汉武帝佽飞驾前。
zhōu gōng shǐ zhì shǔ chē xuán bào wěi
周公始制属车悬豹尾。
táng shǐ jiā bào wěi yú lǔ bù
唐始加豹尾于卤簿。
zhōu gōng zhì jì lǐ gǔ chē
周公置记里鼓车。
suí wén dì zhì xíng lòu chē
隋文帝制行漏车。
qín shǐ huáng jiān chē fú shǐ shì qì wèi jīn gēn chē shàng shī huá gài xiāng fēng niǎo zhì pì è chē qián dǎo gēng dìng dà jià fǎ jià
秦始皇兼车服始饰器为金根车,上施华盖相风鸟,制辟恶车前导,更定大驾、法驾。
zhōu zhì bù niǎn yǐ rén zǔ wǎn
周制:步辇以人组挽。
qín shǐ huáng qù qí lún wèi yú yǐ rén hé
秦始皇去其轮为舆,以人荷。
hàn zhì hòu gōng yáng chē yǐ rén qiān
汉制后宫羊车以人牵。
sòng zhì yán zi yǐ gān qiān
宋制檐子以竿牵。
hàn zhì huáng wū
汉制皇屋。
sòng zhì zōng lǘ wū jí xiāo yáo chē
宋制棕榈屋,即逍遥车。
hàn wǔ dì zhì shí èr zhàng shàn
汉武帝制十二障扇。
táng xuán zōng zhì shàng diàn suǒ shàn yán zé xiān zòu yǐ huàn guān shēng bì zhí shàn
唐玄宗制上殿索扇,阎则先奏,以宦官升陛执扇。
jiè bù yú
戒不虞
hàn guān yí shǔ chē bā shí yī chéng zuò sān xíng
《汉官仪》:属车八十一乘,作三行。
shàng shū yù shǐ chéng zhī
《尚书》:“御史乘之。
zuì hòu yī chéng xuán bào wěi yú gān bào wěi guò hòu zhí jīn wú fāng ba zhūn jiě wéi suǒ yǐ jiè bù yú yě
”最后一乘悬豹尾于竿,豹尾过后,执金吾方罢屯解围,所以戒不虞也。