夜航船 · 张岱 · Chapter 4 of 131

天文部·星

PinyinModern Translation
Size

běi dǒu qī xīng

北斗七星

dì yī tiān shū dì èr xuán dì sān jī dì sì quán dì wǔ yù héng dì liù kāi yáng dì qī yáo guāng

第一天枢,第二璇,第三玑,第四权,第五玉衡,第六开阳,第七瑶光。

dì yī zhì dì sì wèi kuí dì wǔ zhì dì qī wèi biāo hé zhī wèi dòu

第一至第四为魁,第五至第七为杓,合之为斗。

àn dào zàng jīng qī xīng yī tān láng èr jù mén sān lù cún sì wén qǔ wǔ lián zhēn liù wǔ qǔ qī pò jūn kān yú jiā yòng cǐ

按《道藏经》:七星,一贪狼,二巨门,三禄存,四文曲,五廉贞,六武曲,七破军,堪舆家用此。

dǒu bǐng dōng zé tiān xià jiē chūn

斗柄东,则天下皆春;

dǒu bǐng nán zé tiān xià jiē xià

斗柄南,则天下皆夏;

dǒu bǐng xi zé tiān xià jiē qiū

斗柄西,则天下皆秋;

dǒu bǐng běi zé tiān xià jiē dōng

斗柄北,则天下皆冬。

shǐ jì zhōng gōng wén chāng xià liù xīng liǎng liǎng xiāng bǐ míng yuē sān néng

《史记》:中宫、文昌下六星,两两相比,名曰三能。

tái sān tái

台,三台。

sè qí jūn chén hé

色齐,君臣和;

bù qí wèi guāi lì

颜色不一致,表示关系乖戾。

tài jiē liù fú

泰阶六符

tài jiē sān tái yě

泰阶,三台也。

měi tái èr xīng fán liù xīng

每台二星,凡六星。

fú liù xīng zhī fú yàn yě

符,六星之符验也。

sān tái nǎi tiān zhī sān jiē

三台,乃天之三阶。

jīng yuē tài jiē zhě tiān zhī sān jiē yě

经曰:泰阶者,天之三阶也。

shàng jiē wèi tiān zǐ zhōng jiē wèi zhū hóu gōng qīng xià jiē wèi shì shù rén

上阶为天子,中阶为诸侯、公卿,下阶为士、庶人。

jǐng xīng

景星

xíng rú bàn yuè wáng zhě zhèng jiào wú sī zé jǐng xīng jiàn

形如半月,王者政教无私,则景星见。

shǐ yǐng guǎn lǎng

始影管朗

nǚ xīng páng yī xiǎo xīng míng shǐ yǐng fù nǚ yú xià zhì yè hou ér jì zhī de hǎo yán sè

女星旁一小星,名始影,妇女于夏至夜候而祭之,得好颜色。

shǐ yǐng nán bìng jiān yī xīng míng lǎng nán zǐ yú dōng zhì yè hou ér jì zhī de hǎo zhì néng

始影南,并肩一星,名朗,男子于冬至夜候而祭之,得好智能。

shēn shāng

参商

gāo xīn shì èr zi zhǎng quē bó cì chén shí zì xiāng zhēng dòu

高辛氏二子,长阙伯,次沉实,自相争斗。

dì nǎi qiān cháng yú shāng qiū zhǔ shāng hūn jiàn

帝乃迁长于商丘,主商,昏见;

qiān cì yú dà xià zhǔ cān xiǎo jiàn

迁次于大夏,主参,晓见。

èr xīng yǒng bù xiāng jiàn

二星永不相见。

cháng gēng

长庚

jí tài bái jīn xīng cháo jiàn dōng fāng yuē qǐ míng

即太白金星,朝见东方,曰启明;

xī jiàn xī fāng yuē cháng gēng

夕见西方,曰长庚。

tài bái jīng tiān tài bái yīn xīng jiàn zhòu dāng fú zhòu jiàn jí wéi jīng tiān

太白经天,太白阴星见,昼当伏,昼见即为经天;

ruò jīng tiān zé tiān xià cǎo mèi rén gèng zhǔ shì wèi luàn jì rén mín liú wáng

若经天,则天下草昧,人更主,是谓乱纪,人民流亡。

yīng shào yuē shàng jiē shàng xīng wèi nán zhǔ xià xīng wèi nǚ zhǔ

应劭曰:“上阶上星为男主,下星为女主;

zhōng jiē shàng xīng wèi sān gōng xià xīng wèi qīng dài fū

中阶上星为三公,下星为卿大夫;

xià jiē shàng xīng wéi shàng shì xià xīng wèi shù rén

下阶上星为上士,下星为庶人。

sān jiē píng zé tiān xià tài píng sān jiē bù píng zé bǎi xìng bù níng gù yuē liù fú

三阶平则天下太平,三阶不平则百姓不宁,故曰六符。

jìn zhì jiǎo èr xīng wèi tiān què rùn qí jiān tiān mén yě qí nèi tiān tíng yě

《晋志》:角二星,为天阙,闰其间天门也,其内天庭也。

gù huáng dào jīng qí zhōng qī yào zhī suǒ xíng

故黄道经其中七曜之所行。

zuǒ jiǎo wéi lǐ zhǔ xíng

左角为理,主刑;

yòu jiǎo wèi jiāng zhǔ bīng

右角为将,主兵。

gāng sì xīng tiān zǐ nèi cháo tiān xià zhī lǐ fǎ yě yì wèi shū miào zhǔ jí yì

亢四星,天子内朝,天下之礼法也,亦为疏庙主疾疫。

dǐ sì xīng wèi tiān gēn wáng zhě zhī sù gōng yòu wèi hòu fēi zhī fǔ jiāng yǒu yín yù zhī shì dǐ xiān dòng

氐四星,为天根,王者之宿宫,又为后妃之府,将有淫欲之事,氐先动。

fáng sì xīng wèi míng táng tiān zǐ bù zhèng zhī shì yě yì sì fǔ yě

房四星为明堂,天子布政之室也,亦四辅也。

yòu wèi sì biǎo zhōng jiān wèi tiān qú yì wèi tiān guān huáng dào zhī suǒ jīng yě

又为四表,中间为天衢,亦为天关,黄道之所经也。

qī yào yáo hū tiān qú zé tiān xià hé píng yì tiān sì wèi tiān mǎ zhǔ chē jià yì yuē tiān jiù yòu zhǔ kāi bì wèi xù cáng zhī suǒ yóu

七曜繇乎天衢,则天下和平,亦天驷,为天马,主车驾,亦曰天厩,又主开闭为蓄藏之所由。

yòu běi xiǎo xīng wèi gōu qián jiàn tiān zhī guǎn yuè míng ér jìn fáng tiān xià tóng xīn

又北小星为钩,钤键天之管钥,明而近房,天下同心。

xīn sān xīng tiān wáng zhèng wèi yě

心三星,天王正位也。

zhōng xīng yuē míng táng tiān zǐ wèi wèi dà chén zhǔ tiān xià zhī shǎng fá

中星曰明堂,天子位为大辰,主天下之赏罚。

qián xīng wèi tài zǐ hòu xīng wèi shù zǐ

前星为太子,后星为庶子。

wěi jiǔ xīng hòu gōng zhī zhǎng yì wèi jiǔ zǐ sè yù jūn míng dà xiǎo xiāng chéng zé hòu gōng yǒu xù

尾九星,后宫之长,亦为九子,色欲均明,大小相承,则后宫有叙。

jī sì xīng wèi tiān jīn hòu gōng hòu fēi zhī fǔ yī yuē tiān jī zhǔ bā fēng fán rì yuè sù zài jī dōng bì yì zhě fēng qǐ běi fāng yòu zhǔ kǒu shé

箕四星,为天津,后宫后妃之府,一曰天箕,主八风,凡日月宿在箕东壁翼者,风起北方,又主口舌。

nán dòu liù xīng tiān miào yě wèi chéng xiàng tài zǎi zhī wèi zhuó liàng zhèng shì zhī yi bāo xián jìn liáng bǐng shòu jué lù yòu zhǔ bīng

南斗六星,天庙也,为丞相太宰之位,酌量政事之宜,褒贤进良,禀受爵禄,又主兵。

qiān niú liù xīng tiān zhī guān liáng zhǔ xī shēng

牵牛六星,天之关梁,主牺牲。

qí běi èr xīng yī yuē jí lù yī yuē jù huǒ

其北二星,一曰即路,一曰聚火。

yòu yuē shàng yī xīng zhǔ dào lù cì èr xīng zhǔ guān liáng cì sān xīng zhǔ nán yuè

又曰:上一星主道路,次二星主关梁,次三星主南越。

xū nǚ sì xīng tiān zhī shào fǔ yě fù nǚ zhī wèi zhǔ bù bó cái zhì jià qǔ

须女四星,天之少府也,妇女之位,主布帛裁置、嫁娶。

xū èr xīng zhǒng zǎi zhī xiàng yě zhǔ yì jū miào táng jì sì zhī shì yòu zhǔ fēng yún sǐ sàng

虚二星,冢宰之象也,主邑居庙堂祭祀之事,又主风云死丧。

wēi sān xīng zhǔ tiān fǔ tiān shì jià wū dòng zé tǔ gōng qǐ

危三星,主天府,天市架屋动,则土功起。

yíng shì èr xīng wèi tài miào tiān zǐ zhī gōng yě zhǔ tǔ gōng shì

营室二星,为太庙天子之宫也,主土功事。

dōng bì èr xīng zhǔ wén zhāng tiān xià tú shū zhī mì fǔ

东壁二星,主文章,天下图书之秘府。

xī fāng kuí shí liù xīng tiān zhī wǔ kù yě zhǔ yǐ bīng jìn

西方奎十六星,天之武库也,主以兵禁。

bào lóu èr xīng yì wèi tiān yù zhǔ yuàn mù xī shēng gōng jǐ jiāo sì

暴、娄二星,亦为天狱,主苑牧牺牲供给郊祀。

wèi sān xīng tiān zhī chú cáng wǔ gǔ zhī cāng yě yòu míng dà liáng zhǔ cāng lǐn

胃三星,天之厨藏,五谷之仓也,又名大梁,主仓廪。

mǎo qī xīng tiān zhī ěr mù yě zhǔ xi yòu yòu wèi máo tóu hú xīng yě yòu zhǔ sāng zhǔ yù

昴七星,天之耳目也,主西右,又为旄头,胡星也,又主丧,主狱。

mǎo bì jiān èr xīng wèi tiān qú sān guāng zhī dào yě zhǔ cì hou guān liáng

昴、毕间二星,为天衢,三光之道也,主伺候关梁。

bì bā xīng zhuàng rú yǎn tù zhī bì zhǔ biān bīng zhǔ yì liè yòu zhǔ xíng fá

毕八星,状如掩兔之毕,主边兵,主弋猎,又主刑罚。

zī sān xīng zài cān zhī yòu jiǎo rú dǐng zú xíng zhǔ tiān zhī guān yòu wèi sān jūn zhī hou

觜三星,在参之右角,如鼎足形,主天之关,又为三军之候。

cān qī xīng bái shòu zhī tǐ

参七星,白兽之体。

zhōng sān xīng héng liè zhě sān jiāng jūn yě

中三星横列者,三将军也。

nán fāng dōng jǐng bā xīng tiān zhī nán mén huáng dào suǒ jīng wèi tiān zhī tíng hòu zhǔ shuǐ héng shì yú

南方东井八星,天之南门,黄道所经,为天之亭侯,主水衡事舆。

guǐ wǔ xīng tiān zhī mù yě zhǔ shì míng chá jiān móu

鬼五星,天之目也,主视明察奸谋。

zhōng yāng yī xīng yuē jī shī yáo dòng shī sè zé bìng jí

中央一星,曰积尸,摇动失色则病疾。

liǔ bā xīng tiān zhī chú zǎi zhǔ shàng shí hé zī wèi

柳八星,天之厨宰,主尚食和滋味。

mǎo qī xīng yī yuē tiān dū zhǔ yī shang wén xiù

昴七星,一曰天都,主衣裳文绣。

zhāng liù xīng zhǔ zhēn bǎo zōng miào zhī yòng jí yī fú tiān chú yǐn shí shǎng lài zhī shì

张六星,主珍宝宗庙之用,及衣服天厨饮食赏赉之事。

yì èr shí èr xīng wèi tiān zǐ zhī yuè fǔ yòu zhǔ yí dí yuǎn bīn fù hǎi zhī kè míng zé lǐ yuè xìng sì yí lái bīn

翼二十二星,为天子之乐府,又主夷狄远宾负海之客,明则礼乐兴,四夷来宾。

zhěn sì xīng wèi zhǒng zǎi fǔ chén yě zhǔ chē qí zú yòng yì zhǔ fēng yǒu jūn chū rù jiē zhàn yú zhěn

轸四星,为冢宰辅臣也,主车骑足用,亦主风,有军出入,皆占于轸。

yíng huò shǒu xīn

荧惑守心

yíng huò huǒ xīng yě

荧惑,火星也。

shǒu xīn wèi xíng jīng xīn dù zhù ér bù guò yě

守心,谓行经心度,住而不过也。

sòng jǐng gōng shí yíng huò shǒu xīn

宋景公时,荧惑守心。

gōng wèn zi wéi duì yuē huò dāng jūn kě yí zhī xiāng

公问子韦,对曰:“祸当君,可移之相。

gōng yuē xiāng wú fǔ yě

”公曰:“相,吾辅也。

bù kě

不可!

yuē yí zhī mín

”曰:“移之民。

yuē mín sǐ wú shuí yǔ wèi jūn

”曰:“民死,吾谁与为君?

yuē yí zhī suì

”曰:“移之岁。

yuē suì jī zé mín sǐ

”曰:“岁饥则民死。

zi wéi yuē jūn yǒu zhì dé zhī yán sān yíng huò bì sān xǐ

”子韦曰:“君有至德之言三,荧惑必三徙。

guǒ xǐ sān shè

”果徙三舍。

suì xīng

岁星

mù xīng yě

木星也。

suǒ jū zhī guó wèi fú suǒ duì zhī guó wèi xiōng

所居之国为福,所对之国为凶。

fú zhǔ fēng rěn xiōng zhǔ jī huāng

福主丰稔,凶主饥荒。

yī yuē suì xīng suǒ zài zhī guó yǒu chēng bīng fá zhī zhě bì bài

一曰:岁星所在之国,有称兵伐之者必败。

huì xīng

彗星

yuē cháng xīng yì yuē qiāng

曰长星,亦曰枪。

máng jiǎo sì shè zhě yuē bèi máng jiǎo zhǎng rú zhou yuē huì jí zhǎng zhě yuē chī yóu qí

芒角四射者曰孛,芒角长如帚曰彗,极长者曰蚩尤旗。

jīn xīng

金星

yī yuè yí yī gōng mù xīng yī suì yí yī gōng shuǐ xīng yī yuè yí yī gōng huǒ xīng liǎng yuè yí yī gōng tǔ xīng èr shí bā yuè yí yī gōng

一月移一宫,木星一岁移一宫,水星一月移一宫,火星两月移一宫,土星二十八月移一宫。

gǎi wéi jīn xīng yī yuè yí yī gōng mù xīng yī suì yí yī gōng shuǐ xīng yī yuè yí yī gōng huǒ xīng liǎng yuè yí yī gōng tǔ xīng èr shí bā yuè yí yī gōng

改为金星一月移一宫,木星一岁移一宫,水星一月移一宫,火星两月移一宫,土星二十八月移一宫。

kè xīng fàn niú dòu

客星犯牛斗

yǒu rén jū hǎi shàng měi nián bā yuè jiàn fú chá dào àn nǎi jī liáng chéng zhī

有人居海上,每年八月,见浮槎到岸,乃賷粮,乘之。

zhì yī chù jiàn fù rén zhī jī

至一处,见妇人织机。

qí fu qiān niú yǐn shuǐ cì

其夫牵牛饮水次。

wèn cǐ shì hé chǔ

问:“此是何处?

dá yuē guī wèn yán jūn píng

”答曰:“归问严君平。

jūn píng yuē shì rì kè xīng fàn niú dòu jí ěr zhì chù

”君平曰:“是日客星犯牛斗,即尔至处。

wèn shǐ zhě hé rì fā

问使者何日发

hàn hé dì shí qiǎn shǐ zhě èr rén wēi xíng zhì shǔ

汉和帝时,遣使者二人,微行至蜀。

li wèi jùn hòu lì chū jiǔ gòng yǐn wèn yuē jūn lái shí zhī èr shǐ zhě yǐ hé rì fā xíng

李为郡侯吏,出酒共饮,问曰:“君来时,知二使者以何日发行?

èr rén guài wèn qí gù yuē jiàn yǒu èr shǐ xīng rù yì bù ěr

”二人怪问其故,曰:“见有二使星入益部耳。

zì cǐ míng zhù

”自此名著。

wǔ xīng kuí jù

五星奎聚

sòng gàn dé wǔ nián sān yuè wǔ xīng jù yú kuí

宋干德五年三月,五星聚于奎。

chū dòu yǎn yǔ lú duō xùn yáng huī zhī zhōu xiǎn dé zhōng tóng wèi jiàn guān yǎn shàn tuī bù xīng lì cháng yuē dīng mǎo suì wǔ xīng jù kuí zì cǐ tiān xià shǐ tài píng

初,窦俨与卢多逊、杨徽之,周显德中同为谏官,俨善推步星历,尝曰:“丁卯岁五星聚奎,自此天下始太平。

èr shí yí jiàn zhī yǎn bù yǔ yě

二拾遗见之,俨不与也。

lǚ shì zhōng yuē kuí xīng gù tài píng zhī xiàng ér shí chóng qǐ sī wén zhī zhào yě

”吕氏中曰:“奎星固太平之象,而实重启斯文之兆也。

wén zhì jīng huá yǐ lù yú sī yǐ

文治精华,已露于斯矣。

dé xīng

德星

yǐng chuān chén xún shū jù lǜ zǐ dì yàn jí yī táng

颖川陈、荀淑,俱率子弟宴集一堂。

tài shǐ zòu dé xīng jù yǐng fēn bǎi lǐ nèi bì yǒu xián rén huì hé

太史奏德星聚颖,分百里内必有贤人会合。

kè xīng fàn yù zuò

客星犯御座

guāng wǔ yǐn yán guāng rù nèi lùn dào jiù gù xiāng duì lěi rì

光武引严光入内,论道旧故,相对累日。

yīn gòng yǎn wò guāng yǐ zú jiā dì fù shàng

因共偃卧,光以足加帝腹上。

míng rì tài shǐ zòu kè xīng fàn yù zuò shén jí

明日,太史奏客星犯御座甚急。

dì xiào yuē zhèn yǔ gù rén yán zǐ líng gòng wò ěr

帝笑曰:“朕与故人严子陵共卧耳。

chén xīng

晨星

liú yǔ xī yuē luò luò rú chén xīng zhī xiāng wàng

刘禹锡曰:“落落如晨星之相望。

wèi gù rén liáo luò rú zǎo chén zhī xīng shén xī shǎo yě

”谓故人寥落,如早晨之星,甚稀少也。

wàng xīng xīng jiàng

望星星降

hé fěng yú shū zhōng de yī fà juǎn guī sì cùn xǔ rú huán ér wú duān yòng lì jué zhī liǎng tóu dī shuǐ

何讽于书中得一发卷,规四寸许,如环而无端,用力绝之,两头滴水。

fāng shì yuē cǐ míng mài wàng dù yú sān shí shén xiān zì zé huà wèi cǐ

方士曰:“此名脉望,蠹鱼三食神仙字,则化为此。

yè chí guī xiàng tiān zhōng wàng xīng xīng lì jiàng kě qiú dān fú shí yě

夜持规向天中望星,星立降,可求丹服食也。

tūn zhuì xīng

吞坠星

wǔ dài tāng yuè zì shǎo yǐng wù

五代汤悦,自少颖悟。

cháng jiàn fēi xīng duò shuǐ pán zhōng jū ér tūn zhī wén sī rì lì

尝见飞星堕水盘中,掬而吞之,文思日丽。

shì nán táng bài xiàng

仕南唐,拜相。

fán shū xí zhì gào jiē chū qí shǒu

凡书檄制诰,皆出其手。

shàng yīng liè sù

上应列宿

guǎn táo gōng zhǔ wèi zi qiú láng bù xǔ cì qián shí wàn mín

馆陶公主为子求郎,不许,赐钱十万缗。

hàn míng dì wèi qún chén yuē láng guān shàng yīng liè sù chū zǎi bǎi lǐ gǒu fēi qí rén zé mín shòu qí yāng

汉明帝谓群臣曰:“郎官上应列宿,出宰百里,苟非其人,则民受其殃。

wén qǔ fàn dì zuò

文曲犯帝座

míng jǐng qīng jiàn wén zhōng wèi yù shǐ dài fū

明景清建文中为御史大夫。

wén huáng jí wèi qīng dú wēi yí shì cháo wén huáng pō yí zhī

文皇即位,清独委蛇侍朝,文皇颇疑之。

shí xīng zhě zòu wén qǔ fàn dì zuò shén jí sè chì

时星者奏文曲犯帝座甚急,色赤。

shì rì qīng yī fēi rù

是日,清衣绯入。

suì shōu qīng de suǒ dài jiàn bù qū sǐ sǐ hòu jīng líng yóu jiàn

遂收清,得所带剑,不屈死,死后精灵犹见。

xīng zhǎng jìng tiān

星长竟天

táng tiān yòu èr nián huì xīng zhǎng jìng tiān

唐天佑二年彗星长竟天。

sòng huī zōng wǔ nián yǒu xīng bèi yú xī fāng zhǎng jìng tiān

宋徽宗五年,有星孛于西方,长竟天。

míng chéng huà qī nián huì xīng jiàn

明成化七年,彗星见。

zhèng dé yuán nián huì xīng jiàn cān jǐng qīn tài wēi yuán

正德元年,彗星见,参井侵太微垣。

wàn lì sì shí liù nián dōng fāng yǒu bái qì zhǎng jìng tiān qí zhàn wèi huì xiàng liáo yáng zhèn bào xiāng zhǒng

万历四十六年,东方有白气,长竟天,其占为彗象,辽阳震报相踵。

tiān qǐ yuán nián tǔ xīng nì rù jǐng sù

天启元年,土星逆入井宿。

xīng fēi xīng yǔn

星飞星陨

sòng huī zōng yuán nián zhēng yuè shuò liú xīng zì xī nán rù wěi dǐ jù xīng qí guāng zhú de

宋徽宗元年正月朔,流星自西南入尾抵距星,其光烛地。

shì xī yǒu chì qì qǐ dōng běi xuān xī fāng zhōng chū bái qì èr jiāng sàn fù yǒu hēi qì zài páng

是夕,有赤气起东北,亘西方,中出白气二,将散,复有黑气在旁。

rèn bó yǔ yán shí fāng mèng chūn ér chì qì qǐ yú mù yè zhī yōu yǐ tiān dào rén shì tuī zhī cǐ gōng jìn yīn móu xià gàn shàng zhī zhèng yě

任伯雨言:时方孟春,而赤气起于暮夜之幽,以天道人事推之,此宫禁阴谋下干上之证也。

sàn ér wèi bái ér bái zhǔ bīng cǐ yí dí qiè fā zhī zhèng yě

散而为白,而白主兵,此夷狄窃发之证也。

míng chéng huà èr shí sān nián yǒu fēi xīng liú guāng máng zhú de

明成化二十三年,有飞星流,光芒烛地。

zhèng dé yuán nián yǔn xīng rú yǔ

正德元年,陨星如雨。

chóng zhēn shí qī nián xīng rù yuè zhōng

崇祯十七年,星入月中。

zhàn yuē guó pò jūn wáng

占曰:“国破君亡。

✦ You read 天文部·星

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.