huà tuó zhāng zhòng jǐng wú tài yī gōu lí kè fàn guāng lù xú wén bó xú sì bó fù jiǎ bìng lǐ zǐ yù xú zhī cái zhēn quán sūn sī miǎo xǔ yì zōng qín míng hè lú yuán qīn zhōu yǔn yuán yáng xuán liàng zhào xuán jǐng zhāng wén zhòng hǎo gōng jǐng cuī wu
华佗张仲景吴太医句骊客范光禄徐文伯徐嗣伯腹瘕病李子豫徐之才甄权孙思邈许裔宗秦鸣鹤卢元钦周允元杨玄亮赵玄景张文仲郝公景崔务
huà tuó
华佗
wèi huà tuó shàn yī
魏华佗善医。
cháng yǒu jùn shǒu bìng shén tuó guò zhī
尝有郡守病甚,佗过之。
jùn shǒu lìng tuó zhěn hòu tuó tuì wèi qí zǐ yuē shǐ jūn bìng yǒu yì yú cháng jī yū xuè zài fù zhōng
郡守令佗诊候,佗退,谓其子曰:使君病有异于常,积淤血在腹中。
dāng jí nù ǒu xuè jí néng qù jí
当极怒呕血,即能去疾。
bù ěr wú shēng yǐ
不尔无生矣。
zi néng jìn yán jiā jūn píng xī zhī zhì wú shū ér zé zhī
子能尽言家君平昔之俧,吾疏而责之。
qí zǐ yuē ruò huò yù hé wèi bù yán
其子曰:若获愈,何谓不言?
yú shì jù yǐ fù cóng lái suǒ wéi guāi wù zhě jǐn shì tuó
于是具以父从来所为乖误者,尽示佗。
tuó liú shū zé mà zhī
佗留书责骂之。
fù dà nù fā lì bǔ tuó
父大怒,发吏捕佗。
tuó bù zhì suì ǒu hēi xuè shēng yú qí jí nǎi píng
佗不至,遂呕黑血升余,其疾乃平。
yòu yǒu nǚ zǐ jí měi lì guò shí bù jià
又有女子极美丽,过时不嫁。
yǐ yòu xī cháng huàn yī chuāng nóng shuǐ bù jué
以右膝常患一疮,脓水不绝。
huà tuó guò
华佗过。
qí fù wèn zhī tuó yuē shǐ rén chéng mǎ qiān yī lì sè gǒu zǒu sān shí lǐ guī ér rè jié yòu zú zhù chuāng shàng
其父问之,佗曰:使人乘马,牵一栗色狗走三十里,归而热截右足,柱疮上。
é yǒu yī chì shé cóng chuāng chū ér rù quǎn zú zhōng qí jí suì píng
俄有一赤蛇从疮出,而入犬足中,其疾遂平。
chū dú yì zhì
(出《独异志》)
yòu hòu hàn mò yǒu rén dé xīn fù jiǎ bìng zhòu yè qiē tòng
又后汉末,有人得心腹瘕病,昼夜切痛。
lín zhōng chì qí zǐ yuē wú qì jué hòu kě pōu shì zhī
临终,敕其子曰:吾气绝后,可剖视之。
qí zi bù rěn wéi yán pōu zhī dé yī tóng qiāng róng shù hé xǔ
其子不忍违言,剖之,得一铜枪,容数合许。
hòu huà tuó wén qí bìng ér jiě zhī
后华佗闻其病而解之。
yīn chū jīn xiāng zhōng yào yǐ tóu qiāng qiāng jí chéng jiǔ yān
因出巾箱中药,以投枪,枪即成酒焉。
chū zhì guài
(出《志恠》)
zhāng zhòng jǐng
张仲景
hé yóng miào yǒu zhī rén zhī jiàn
何颙妙有知人之鉴。
chū jùn zhāng zhòng jǐng zǒng jiǎo zào yóng
初郡张仲景总角造颙。
yóng wèi yuē jūn yòng sī jīng mì ér yùn bù néng gāo jiāng wéi liáng yī yǐ
颙谓曰:君用思精密,而韵不能高,将为良医矣。
zhòng jǐng hòu guǒ yǒu jī shù
仲景后果有奇术。
wáng zhòng xuān nián shí qī shí guò zhòng jǐng zhòng jǐng wèi zhī yuē jūn tǐ yǒu bìng yi fú wǔ dàn tāng
王仲宣年十七时过仲景,仲景谓之曰:君体有病,宜服五石汤。
ruò bù zhì nián jí sān shí dāng méi luò
若不治,年及三十,当眉落。
zhòng xuān yǐ qí shē yuǎn bù zhì
仲宣以其赊远不治。
hòu zhì sān shí guǒ jué méi luò
后至三十,果觉眉落。
qí jīng rú bǐ shì xián tàn yóng zhī zhī rén
其精如比,世咸叹颙之知人。
chū xiǎo shuō
(出《小说》)
wú tài yī
吴太医
wú sūn hé chǒng shān fū rén
吴孙和宠邓夫人。
cháng zuì wǔ rú yì wù shāng shān jiá xuè liú jiāo wǎn mí kǔ
尝醉舞如意,误伤邓颊,血流,娇惋弥苦。
mìng tài yī hé yào
命太医合药。
yán de bái tǎ suǐ zá yù yǔ hǔ pò xiè dāng miè cǐ hén
言得白獭髓、杂玉与琥珀屑,当灭此痕。
hé yǐ bǎi jīn gòu de bái tǎ nǎi hé gāo
和以百金购得白獭,乃合膏。
hǔ pò tài duō jí chà hén bù miè zuǒ jiá yǒu chì diǎn rú zhì
琥珀太多,及差,痕不灭,左颊有赤点如痣。
chū yǒu yáng zá zǔ
(出《酉阳杂俎》)
gōu lí kè
句骊客
wèi shí yǒu gōu lí kè shàn yòng zhēn
魏时有句骊客善用针。
qǔ cùn fā zhǎn wèi shí yú duàn yǐ zhēn guàn qǔ zhī yán fā zhōng xū yě
取寸发,斩为十余段,以针贯取之,言发中虚也。
qí miào rú cǐ
其妙如此。
chū yǒu yáng zá zǔ
(出《酉阳杂俎》)
fàn guāng lù
范光禄
yǒu fàn guāng lù zhě dé bìng liǎng jiǎo bìng zhǒng bù néng yǐn shí
有范光禄者得病,两脚并肿,不能饮食。
hū yǒu yī rén
忽有一人。
bù zì tōng míng jìng rù zhāi zhōng
不自通名,径入斋中。
zuò yú guāng lù zhī cè
坐于光禄之侧。
guāng lù wèi yuē xiān bù shí jūn nà de jiàn yì
光禄谓曰:先不识君,那得见诣?
dá yún fú shǐ wǒ lái lǐ jūn bìng yě
答云:佛使我来理君病也。
guāng lù suì fèi yī shì zhī
光禄遂废衣示之。
yīn chū zhēn chū zhēn yuán zuò yǐ dāo jù míng chāo běn gǎi
因出针(出针原作以刀,据明抄本改。
zhēn zhǒng shàng
)针肿上。
shū hū zhī jiān dùn zhēn liǎng jiǎo jí páng guāng bǎi yú xià chū huáng nóng shuǐ sān shēng xǔ ér qù
倏忽之间,顿针两脚及膀胱百余下,出黄脓水三升许而去。
zhì míng rì bìng wú zhēn shāng ér huàn jiàn yù
至明日,并无针伤而患渐愈。
chū qí xié lù
(出《齐谐录》)
xú wén bó
徐文伯
sòng xú wén bó cháng yǔ sòng shǎo dì chū lè yóu yuàn mén féng fù rén yǒu shēn
宋徐文伯尝与宋少帝出乐游苑门,逢妇人有娠。
dì yì shàn zhěn hòu zhěn zhī yuē shì nǚ yě
帝亦善诊候,诊之曰:是女也。
wèn wén bó bó yuē yī nán yī nǚ nán zài zuǒ biān qīng hēi sè xíng xiǎo yú nǚ
问文伯,伯曰:一男一女,男在左边,青黑色,形小于女。
dì xìng jí lìng pōu zhī
帝性急,令剖之。
wén bó cè rán yuē chén qǐng zhēn zhī bì luò
文伯恻然曰:臣请针之,必落。
biàn zhēn zú tài yīn bǔ shǒu yáng míng
便针足太阴,补手阳明。
tāi yīng zhēn ér luò guǒ xiào rú yán
胎应针而落,果效如言。
wén bó yǒu xué xíng bù qū gōng qīng bù yǐ yī zì yè wèi zhāng róng suǒ shàn lì wèi tài shān tài shǒu
文伯有学行,不屈公卿,不以医自业,为张融所善,历位泰山太守。
wén bó zǔ xī zhī hǎo huáng lǎo yǐn yú qín wàng shān
文伯祖熙之好黄老,隐于秦望山。
yǒu dào shì guò qǐ yǐn liú yī hú lú zǐ yuē jūn zǐ sūn yi yǐ cǐ dào shù jiù shì dāng de èr qiān dàn
有道士过乞饮,留一胡芦子曰:君子孙宜以此道术救世,当得二千石。
xī kāi shì zhī nǎi biǎn què yī jīng yī juàn
熙开视之,乃扁鹊医经一卷。
yīn jīng xué zhī suì míng zhèn hǎi nèi
因精学之,遂名振海内。
shì zhì pú yáng tài shǒu
仕至濮阳太守。
zi qiū fu wèi shè yáng lìng cháng yǒu guǐ shēn yín shēng shén còu kǔ
子秋夫为射阳令,尝有鬼呻吟,声甚凑苦。
qiū fu wèn yuē rǔ shì guǐ yě hé suǒ xū
秋夫问曰:汝是鬼也,何所须?
guǐ yuē wǒ xìng hú sī jiā zài dōng yáng
鬼曰:我姓斛斯,家在东阳。
huàn yāo tòng ér sǐ
患腰痛而死。
suī wèi guǐ téng tòng yóu bù kě rěn
虽为鬼,疼痛犹不可忍。
wén jūn shàn shù yuàn jiàn jiù jì
闻君善术,愿见救济。
qiū fu yuē rǔ shì guǐ wú xíng yún hé cuò zhì
秋夫曰:汝是鬼,无形,云何措治?
guǐ yuē jūn dàn fù chú zuò rén
鬼曰:君但缚刍作人。
àn kǒng xué xué yuán zuò dìng jù míng chāo běn gǎi zhēn zhī
按孔穴(穴原作定,据明抄本改)针之。
qiū fu rú qí yán wèi zhēn sì chù yòu zhēn jiān jǐng sān chù shè jì ér mái zhī
秋夫如其言,为针四处,又针肩井三处,设祭而埋之。
míng rì jiàn yī rén lái xiè yuē méng jūn liáo jí fù wèi shè jì chú jī jiě jí gǎn huì shí duō
明日,见一人来谢曰:蒙君疗疾,复为设祭,除饥解疾,感惠实多。
hū rán bú jiàn
忽然不见。
dāng dài fú qí tōng líng
当代服其通灵。
chū tán sǒu
(出《谈薮》)
yòu sòng míng dì gōng rén huàn yāo téng qiān xīn fā jí qì jué
又宋明帝宫人患腰疼牵心,发即气绝。
zhòng yī yǐ wéi ròu zhèng
众医以为肉症。
xú wén bó yuē cǐ fā jiǎ yě
徐文伯曰:此发瘕也。
yǐ yóu guàn zhī zé tǔ wù rú fā
以油灌之,则吐物如发。
shāo shāo yǐn zhī cháng sān chǐ tóu yǐ chéng shé
稍稍引之,长三尺,头已成蛇。
néng dòng xuán zhù shàng shuǐ dī jǐn yī fà ér yǐ
能动,悬柱上,水滴尽,一发而已。
bìng jí yù
病即愈。
chū tán sǒu
(出《谈薮》)
xú sì bó
徐嗣伯
xú sì bó zì dé shào shàn qīng yán jīng yú yī shù
徐嗣伯字德绍,善清言,精于医术。
céng yǒu yī yù huàn zhì yū jī nián bù chà
曾有一妪,患滞淤,积年不差。
sì bó wèi zhī zhěn jí yuē cǐ shī zhù yě dāng xū sǐ rén zhěn zhǔ fú zhī kě yù
嗣伯为之诊疾曰:此尸注也,当须死人枕煮服之可愈。
yú shì jiù gǔ zhǒng zhōng de yī zhěn zhěn yǐ bàn biān fǔ quē fú zhī jí chà
于是就古冢中得一枕,枕以半边腐缺,服之即差。
hòu mò líng rén zhāng jǐng nián shí wǔ fù zhàng miàn huáng zhòng yī bù liáo
后秣陵人张景年十五,腹胀面黄,众医不疗。
yǐ wèn sì bó sì bó yuē cǐ shí huí ěr dāng yǐ sǐ rén zhěn zhǔ fú zhī
以问嗣伯,嗣伯曰:此石蛔耳,当以死人枕煮服之。
yī yǔ zhǔ zhěn yǐ fú zhī de dà lì chū chū zì yuán quē jù míng chāo běn bǔ huí chóng tóu jiān rú shí zhě wǔ liù shēng xǔ bìng jí chà
依语,煮枕以服之,得大利,出(出字原缺,据明抄本补)蛔虫,头坚如石者五六升许,病即差。
hòu chén sēng yì yǎn tòng yòu duō jiàn guǐ wù
后沈僧翼眼痛,又多见鬼物。
yǐ wèn zhī sì bó yuē xié qì rù gān kě mì sǐ rén zhěn zhǔ fú zhī
以问之,嗣伯曰:邪气入肝,可觅死人枕煮服之。
jìng kě mái zhěn yú gù chǔ
竟,可埋枕于故处。
rú qí yán yòu yù
如其言又愈。
wáng yàn zhī ér wèn zhī yuē sān bìng bù tóng ér jiē yòng sǐ rén zhěn liáo zhī jù chà hé yě
王晏知而问之曰:三病不同,而皆用死人枕疗之,俱差何也?
dá yuē shī zhù zhě guǐ qì yě
答曰:尸注者,鬼气也。
fú ér wèi qǐ gù lìng rén chén zhì
伏而未起,故令人沉滞。
de sǐ rén zhěn cù zhī hún qì fēi yuè bù fù fù tǐ gù shī zhù kě chà
得死人枕促之,魂气飞越,不复附体,故尸注可差。
shí huí zhě yī liáo jí pì
石蛔者,医疗即僻。
huí chóng zhuǎn jiān shì jiān yào bù néng chú suǒ yǐ xū guǐ wù qū zhī rán hòu kě sàn yě
蛔虫转坚,世间药不能除,所以须鬼物驱之,然后可散也。
fu xié qì rù gān gù shǐ yǎn tòng ér jiàn wǎng liǎng
夫邪气入肝,故使眼痛而见魍魉。
yìng xū xié wù yǐ diào qí qì yīn ér qù zhī suǒ yǐ lìng mái yú gù chǔ yě
应须邪物以钓其气,因而去之,所以令埋于故处也。
yàn shēn tàn qí shén miào
晏深叹其神妙。
chū nán shǐ
(出《南史》)
fù jiǎ bìng
腹瘕病
xī yǒu yī rén yǔ nú tóng shí de fù jiǎ bìng
昔有一人,与奴同时得腹瘕病。
nú jì sǐ lìng pōu fù shì zhī dé yī bái biē
奴既死,令剖腹视之,得一白鳖。
nǎi shì yǐ zhū yào jiāo guàn zhī bìng nèi yào yú fù zhōng xī wú sǔn dòng nǎi xì biē yú chuáng jiǎo
乃试以诸药浇灌之,并内药于腹中,悉无损动,乃系鳖于床脚。
hū yǒu yī kè lái kàn zhī
忽有一客来看之。
chéng yī bái mǎ jì ér mǎ ruò jiàn biē
乘一白马,既而马溺溅鳖。
biē nǎi huáng hài
鳖乃惶骇。
jí zǒu bì zhī
疾走避之。
jì xì zhī bù dé qù nǎi suō cáng tóu jǐng zú yān
既系之,不得去,乃缩藏头颈足焉。
bìng zhě chá zhī wèi qí zǐ yuē wú bìng huò kě yǐ jiù yǐ
病者察之,谓其子曰:吾病或可以救矣。
nǎi shì yǐ bái mǎ ruò guàn biē
乃试以白马溺灌鳖。
xū yú xiāo chéng shuǐ yān
须臾消成水焉。
bìng zhě suì dùn fú shēng yú bái mǎ ruò bìng què huò rán chú yù
病者遂顿服升余白马溺,病却豁然除愈。
chū xù sōu shén jì
(出《续搜神记》)
lǐ zǐ yù
李子豫
xǔ yǒng wèi yù zhōu cì shǐ zhèn lì yáng
许永为豫州刺史,镇历阳。
qí dì dé bìng xīn fù jiān tòng
其弟得病,心腹坚痛。
jū yī yè hū wén píng fēng hòu yǒu guǐ yán hé bù sù shā zhī
居一夜,忽闻屏风后有鬼言:何不速杀之?
míng rì lǐ zǐ yù dāng yǐ chì wán dǎ rǔ rǔ jí sǐ yǐ
明日,李子豫当以赤丸打汝,汝即死矣。
jí dàn suì shǐ rén yíng zi yù
及旦,遂使人迎子豫。
jí zhì bìng zhě hū wén fù zhōng yǒu shēn yín zhī shēng
即至,病者忽闻腹中有呻吟之声。
zi yù suì yú jīn xiāng zhōng chū bā dú chì wán yǔ fú zhī
子豫遂于巾箱中出八毒赤丸与服之。
xū yú fù zhōng léi míng jiǎo jiǎo yuán zuò péng jù míng chāo běn gǎi zhuǎn
须臾,腹中雷鸣绞(绞原作彭,据明抄本改)转。
dà lì
大利。
suǒ bìng jí yù
,所病即愈。
chū xù sōu shén jì
(出《续搜神记》)
xú zhī cái
徐之才
běi qí yòu pú yè xú zhī cái shàn yī shù
北齐右仆射徐之才善医术。
shí yǒu rén huàn jiǎo gēn zhǒng tòng zhū yī mò néng shi zhī
时有人患脚跟肿痛,诸医莫能识之。
kuī zhī yuē gé jīng jí yě
窥之曰:蛤精疾也。
de zhī dāng yóu chéng chuán rù hǎi chuí jiǎo shuǐ zhōng
得之当由乘船入海,垂脚水中。
jí zhě yuē shí céng rú cǐ
疾者曰:实曾如此。
wèi gē zhī de gé zǐ èr gè rú yú jiá
为割之,得蛤子二个,如榆荚。
chū tài yuán gù shì
(出《太原故事》)
zhēn quán
甄权
zhēn quán jīng jiū yī shù wèi tiān xià zuì
甄权精究医术,为天下最。
nián yī bǎi sān suì táng tài zōng xìng qí zhái bài cháo sàn dài fū
年一百三岁,唐太宗幸其宅,拜朝散大夫。
chū tán bīn lù
(出《谭宾录》)
sūn sī miǎo
孙思邈
táng shān wáng yuán yù gāo zǔ dì shí bā zǐ yě
唐邓王元裕,高祖第十八子也。
hào xué shàn tán míng lǐ yǔ diǎn qiān lú zhào lín wèi bù yī zhī jiāo
好学,善谈名理,与典签卢照邻为布衣之交。
cháng chēng yuē guǎ rén zhī xiàng rú yě
常称曰:寡人之相如也。
zhào lín fàn yáng rén wèi xīn dū wèi yīn rǎn è è yuán zuò huàn jù míng chāo běn gǎi jí jū yú yáng dí zhī jù cí shān zhe shì jí wén jí wǔ bēi
照邻范阳人,为新都尉,因染恶(恶原作患,据明抄本改)疾,居于阳翟之具茨山,著释《疾文》及《五悲》。
yā yǒu sāo rén zhī fēng jìng zì chén yú yǐng shuǐ ér sǐ
雅有骚人之风,竟自沉于颍水而死。
zhào lín yù jū yú jīng chéng pó yáng gōng zhǔ zhī fèi fǔ
照邻寓居于京城鄱阳公主之废府。
xiǎn qìng sān nián zhào zhēng tài bái shān yǐn shì sūn sī miǎo
显庆三年,诏征太白山隐士孙思邈。
yì jū cǐ fǔ
亦居此府。
sī mào huá yuán rén nián jiǔ shí yú ér shì tīng bù shuāi
思貌华原人,年九十余,而视听不衰。
zhào lín zì shāng nián cái qiáng shì chén jí kùn bèi nǎi zuò jí lí shù fù yǐ fèn qí bǐng shòu zhī bù tóng
照邻自伤年才强仕,沉疾困备,乃作《蒺藜树赋》,以份其禀受之不同。
cí shén měi lì
词甚美丽。
sī miǎo jì yǒu tuī bù dǎo yǎng zhī shù
思邈既有推步导养之术。
zhào lín yǔ dāng shí zhī míng zhī shì sòng lìng wén mèng shēn
照邻与当时知名之士宋令文、孟诜。
jiē zhí shī zī zhī lǐ
皆执师资之礼。
cháng wèn sī mào yuē míng yī yù jí
尝问思貌曰:名医愈疾。
qí dào hé yě
其道何也?
sī miǎo yuē wú wén shàn yán tiān zhě bì zhì yú rén
思邈曰:吾闻善言天者,必质于人。
shàn yán rén zhě bì běn yú tiān
善言人者,必本于天。
gù tiān yǒu sì shí wǔ xíng rì yuè xiàng tuī hán shǔ dié dài
故天有四时五形,日月相推,寒暑迭代。
qí zhuǎn yùn yě
其转运也。
hé ér wèi yǔ nù ér wèi fēng sàn ér wèi lù luàn ér wèi wù níng ér wèi shuāng xuě zhāng ér wèi hóng ní
和而为雨,怒而为风,散而为露,乱而为雾,凝而为霜雪,张而为虹霓。
cǐ tiān zhī cháng shù yě
此天之常数也。
rén yǒu sì zhī wǔ zàng yī jiào yī mèi hū xī tǔ nà jīng qì wǎng lái
人有四肢五脏,一觉一寐,呼吸吐纳,精气往来。
liú ér wèi róng wèi zhāng ér wéi qì sè fā ér wèi yīn shēng cǐ yì rén zhī cháng shù yě
流而为荣卫,彰而为气色,发而为音声,此亦人之常数也。
yáng yòng qí jīng yīn yòng qí xíng
阳用其精,阴用其形。
tiān rén zhī suǒ tóng yě
天人之所同也。
jí qí shī yě zhēng zé wèi rè fǒu zé shēng hán jié ér wèi liú zhuì gé ér wèi yōng jū bēn ér wèi chuǎn fá jié ér wèi jiāo kū
及其失也,蒸则为热,否则生寒,结而为瘤赘,隔而为痈疽,奔而为喘乏,竭而为焦枯。
zhěn fā hu miàn biàn dòng hu xíng
诊发乎面,变动乎形。
tuī cǐ yǐ jí tiān dì yì rú zhī
推此以及天地,亦如之。
gù wǔ wěi yíng suō xīng chén cuò xíng rì yuè báo shí huì bó liú fēi
故五纬盈缩,星辰错行,日月薄蚀,彗孛流飞。
cǐ tiān dì zhī wēi zhěn yě
此天地之危诊也。
hán shǔ bù shí cǐ tiān dì zhī zhēng fǒu yě
寒暑不时,此天地之蒸否也。
shí lì tǔ yǒng cǐ tiān dì zhī liú zhuì yě
石立土踊,此天地之瘤赘也。
shān bēng dì xiàn cǐ tiān dì zhī yōng jū yě
山崩地陷,此天地之痈疽也。
bēn fēng bào yǔ cǐ tiān dì zhī chuǎn fá yě
奔风暴雨,此天地之喘乏也。
yǔ zé bù jiàng chuān zé hé jié
雨泽不降,川泽涸竭。
cǐ tiān dì zhī jiāo kū yě
此天地之焦枯也。
liáng yī dǎo zhī yǐ yào shí jiù zhī yǐ zhēn jiǔ
良医导之以药石,救之以针灸。
shèng rén hé zhī yǐ zhì dé fǔ zhī yǐ rén shì
圣人和之以至德,辅之以人事。
gù tǐ yǒu kě xiāo zhī jí tiān yǒu kě xiāo zhī zāi
故体有可消之疾,天有可消之灾。
tōng hu shù yě
通乎数也。
zhào lín yuē rén shì rú hé
照邻曰:人事如何?
sī miǎo yuē dǎn yù dà ér xīn yù xiǎo zhì yù yuán ér xíng yù fāng
思邈曰:胆欲大而心欲小,智欲圆而行欲方。
zhào lín yuē hé wèi yě
照邻曰:何谓也?
sī miǎo yuē xīn wèi wǔ zàng zhī jūn
思邈曰:心为五脏之君。
jūn yǐ gōng shùn wéi zhǔ gù xīn yù xiǎo
君以恭顺为主,故心欲小。
dǎn wèi wǔ zàng zhī jiāng
胆为五脏之将。
jiāng yǐ guǒ jué wèi wu gù dǎn yù dà
将以果决为务,故胆欲大。
zhì zhě dòng xiàng tiān gù yù yuán
智者动象天,故欲圆。
rén zhě jìng xiàng de gù yù fāng
仁者静象地,故欲方。
shī yuē rú lín shēn yuān rú lǚ bó bīng wèi xiǎo xīn yě
《诗》曰:'如临深渊,如履薄冰,为小心也。
jiū jiū wǔ fū gōng hóu gān chéng wèi dà dǎn yě
赳赳武夫,公侯干城,为大胆也。
chuán yuē bù wéi lì huí bù wéi yì jiù rén zhī fāng yě
'《传》曰:'不为利回,不为义疚,仁之方也。
yì yuē jiàn jī ér zuò bù sì zhōng rì zhì zhī yuán yě
《易》曰:'见几而作,不俟终日,智之圆也。
zhào lín yòu wèn yǎng xìng zhī dào qí yào hé yě
'照邻又问:养性之道,其要何也。
sī miǎo yuē tiān dào yǒu yíng quē rén shì duō tún è
思邈曰:天道有盈缺,人事多屯厄。
gǒu bù zì shèn ér néng jì yú ě zhě wèi zhī yǒu yě
苟不自慎而能济于厄者,未之有也。
gù yǎng xìng zhī shì xiān zhī zì shèn
故养性之士,先知自慎。
zì shèn zhě héng yǐ yōu wèi wèi běn
自慎者,恒以忧畏为本。
jīng yuē rén bù wèi wēi tiān wēi zhì yǐ
《经》曰:'人不畏威,天威至矣。
yōu wèi zhě sǐ shēng zhī mén cún wáng zhī yóu huò fú zhī běn jí xiōng zhī yuán
'忧畏者,死生之门,存亡之由,祸福之本,吉凶之源。
gù shì wú yōu wèi zé rén yì bù lì
故士无忧畏则仁义不立,
nóng wú yōu wèi zé jià sè bù zī
农无忧畏则稼穑不滋,
gōng wú yōu wèi zé guī ju bù shè
工无忧畏则规矩不设,
shāng wú yōu wèi zé huò zhí bù yíng
商无忧畏则货殖不盈,
zi wú yōu wèi zé xiào jìng bù dǔ
子无忧畏则孝敬不笃,
fù wú yōu wèi zé cí ài bù zhe
父无忧畏则慈爱不著,
chén wú yōu wèi zé xūn yōng bù jiàn
臣无忧畏则勋庸不建,
jūn wú yōu wèi zé shè jì bù ān
君无忧畏则社稷不安。
gù yǎng xìng zhě shī qí yōu wèi zé xīn luàn ér bù lǐ xíng zào ér bù níng shén sàn ér qì yuè zhì dàng ér yì hūn
故养性者,失其忧畏则心乱而不理,形躁而不宁,神散而气越,志荡而意昏。
yìng shēng zhě sǐ yīng cún zhě wáng yìng chéng zhě bài yīng jí zhě xiōng
应生者死,应存者亡,应成者败,应吉者凶。
fu yōu wèi zhě qí yóu shuǐ huǒ bù kě zàn wàng yě
夫忧畏者,其犹水火不可暂忘也。
rén wú yōu wèi zǐ dì wèi qíng dí qī qiè wèi kòu chóu
人无忧畏,子弟为勍敌,妻妾为寇仇。
shì gù tài shàng wèi dào qí cì wèi tiān qí cì wèi wù qí cì wèi rén qí cì wèi shēn
是故太上畏道,其次畏天,其次畏物,其次畏人,其次畏身。
yōu yú shēn zhě bù jū yú rén wèi yú jǐ zhě bù zhì yú bǐ
忧于身者,不拘于人,畏于己者,不制于彼。
shèn yú xiǎo zhě bù jù yú dà
慎于小者,不惧于大。
jiè yú jìn zhě bù jù yú yuǎn
戒于近者,不惧于远。
néng zhī cǐ zhě shuǐ xíng jiāo lóng bù néng hài lù xíng hǔ sì bù néng shāng
能知此者,水行蛟龙不能害,陆行虎兕不能伤。
wǔ bīng bù néng jí yì lì bù néng rǎn
五兵不能及,疫疠不能染。
chán zéi bù néng bàng dú shì bù jiā hài
谗贼不能谤,毒螫不加害。
zhī cǐ zé rén shì bì yǐ
知此则人事毕矣。
sī miǎo xún shòu chéng wù láng zhí shàng yào jú
思邈寻授承务郎,直尚药局。
yǐ yǒng chún chū zú yí lìng báo zàng
以永淳初卒,遗令薄葬。
bù shè míng qì jì sì wú shēng láo
不设冥器,祭祀无牲牢。
sǐ jīng yuè yú
死经月余。
yán sè bù biàn
颜色不变。
jǔ shī jiù mù
举尸就木。
rú kōng yī yān
如空衣焉。
zhuàn qiān jīn fāng sān shí juǎn xíng yú dài
撰《千金方》三十卷行于代。
chū tán bīn lù
(出《谭宾录》)
xǔ yì zōng
许裔宗
xǔ yì zōng míng yī ruò shén
许裔宗名医若神。
rén wèi zhī yuē hé bù zhù shū yǐ yí jiāng lái
人谓之曰:何不著书,以贻将来?
yì zōng yuē yī nǎi yì yě zài rén sī lǜ
裔宗曰:医乃意也,在人思虑。
yòu mài hòu yōu xuán shén nán bié
又脉候幽玄,甚难别。
yì zhī suǒ jiě kǒu mò néng xuān
意之所解,口莫能宣。
gǔ zhī míng shǒu wéi shì bié mài
古之名手,唯是别脉。
mài jì jīng bié rán hòu shi bìng
脉既精别,然后识病。
bìng zhī yú yào yǒu zhèng xiāng dāng zhě
病之于药,有正相当者。
wéi xū yòng yī wèi zhí gōng bǐ bìng jí lì kě yù
唯须用一味,直攻彼病,即立可愈。
jīn bù néng bié mài mò shi bìng yuán yǐ qíng yì dù duō ān yào wèi
今不能别脉,莫识病源,以情亿度,多安药味。
pì zhī yú liè bù zhī tù chù duō fā rén mǎ kōng guǎng zhē wéi
譬之于猎,不知兔处,多发人马,空广遮围。
huò jì yī rén ǒu rán féng yě
或冀一人偶然逢也。
yǐ cǐ liáo bìng bù yì shū hu
以此疗病,不亦疏乎。
mài zhī shēn qù jì bù kě yán gù bù néng zhù shù
脉之深趣,既不可言,故不能著述。
chū tán bīn lù
(出《谭宾录》)
qín míng hè
秦鸣鹤
táng gāo zōng kǔ fēng xuàn tóu mù bù néng shì
唐高宗苦风眩,头目不能视。
zhào shì yī qín míng hè zhěn zhī
召侍医秦鸣鹤诊之。
qín yuē fēng dú shàng gōng ruò cì tóu chū shǎo xuè yù yǐ
秦曰:风毒上攻,若刺头出少血,愈矣。
tiān hòu zì lián zhōng nù yuē cǐ kě zhǎn yě
天后自帘中怒曰:此可斩也。
tiān zǐ tóu shàng qǐ shì chū xuè chù yé
天子头上,岂是出血处耶?
míng hè kòu tóu qǐng mìng
鸣鹤叩头请命。
shàng yuē yī rén yì bìng lǐ bù jiā zuì
上曰:医人议病,理不加罪。
qiě wú tóu zhòng mèn dài bù néng rěn chū xuè wèi bì bù jiā
且吾头重闷,殆不能忍,出血未必不佳。
zhèn yì jué yǐ
朕意决矣。
mìng cì zhī
命刺之。
míng hè cì bǎi huì jí nǎo hù chū xuè
鸣鹤刺百会及脑户出血。
shàng yuē wú yǎn míng yǐ
上曰:吾眼明矣。
yán wèi bì hòu zì lián zhōng dǐng lǐ yǐ xiè zhī yuē cǐ tiān cì wǒ shī yě
言未毕,后自帘中顶礼以谢之曰:此天赐我师也。
gōng fù zēng bǎo yǐ yí zhī
躬负缯宝以遗之。
chū tán bīn lù
(出《谭宾录》)
lú yuán qīn
卢元钦
quán zhōu yǒu kè lú yuán qīn rǎn dà fēng wéi bí gēn wèi dào
泉州有客卢元钦染大风,唯鼻根未倒。
shǔ wǔ yuè wǔ rì guān qǔ rán shé dǎn yù jìn huò yán ròu kě zhì fēng suì qǔ yī jié shé ròu shí zhī
属五月五日,官取蚺蛇胆欲进,或言肉可治风,遂取一截蛇肉食之。
sān wǔ rì dùn jiàn kě bǎi rì píng fù
三五日顿渐可,百日平复。
chū cháo yě qiān zài
(出《朝野佥载》)
yòu shāng zhōu yǒu rén huàn dà fēng jiā rén è zhī shān zhōng wèi qǐ máo shè
又商州有人患大风,家人恶之,山中为起茅舍。
yǒu wū shé zhuì jiǔ yīng zhōng bìng rén bù zhī yǐn jiǔ jiàn chà
有乌蛇坠酒罂中,病人不知,饮酒渐差。
yīng dǐ jiàn shé gǔ fāng zhī qí yóu yě
罂底见蛇骨,方知其由也。
chū cháo yě qiān zài
(出《朝野佥载》)
zhōu yǔn yuán
周允元
zé tiān shí fèng gé shì láng zhōu yǔn yuán cháo ba rù gé
则天时,凤阁侍郎周允元朝罢入阁。
tài píng gōng zhǔ huàn yī yī rén zì guāng zhèng mén rù jiàn yī guǐ cuō yǔn yuán tóu èr guǐ chí bàng suí qí hòu zhí chū jǐng yùn mén
太平公主唤一医人自光政门入,见一鬼撮允元头,二鬼持棒随其后,直出景运门。
yī bái gōng zhǔ gōng zhǔ zòu zhī
医白公主,公主奏之。
shàng lìng gěi shǐ chān wèn
上令给使觇问。
zài gé wú shì shí qì hái fáng wǔ hòu rú cè
在阁无事,食讫还房,午后如厕。
zhǎng cān diǎn guài qí jiǔ sī wǎng hou zhī
长参典怪其久,思往候之。
yǔn yuán bó miàn yú cè shàng mù zhí shì bù yǔ kǒu zhōng xián luò
允元踣面于厕上,目直视不语,口中涎落。
gěi shǐ zòu zhī
给使奏之。
shàng wèn yī yuē cǐ kě de jǐ shí
上问医曰:此可得几时?
duì yuē huǎn zhě sān rì jí zhě yī rì
对曰:缓者三日,急者一日。
shàng yǔ jǐn bèi fù zhī bìng chuáng yú sòng zhái
上与锦被覆之,并床舁送宅。
zhǐ yè bàn ér zú
止夜半而卒。
shàng zì wèi shī yǐ dào zhī
上自为诗以悼之。
chū cháo yě qiān zài
(出《朝野佥载》)
yáng xuán liàng
杨玄亮
jiǔ shì nián zhōng xiāng zhōu rén yáng xuán liàng nián èr shí yú yú qián zhōu wèn shān guān yōng lì
久视年中,襄州人杨玄亮年二十余,于虔州汶山观庸力。
zhòu mèng jiàn tiān zūn yún wǒ táng shě pò huài rǔ wèi wǒ xiū zào qiǎn rǔ néng yī yī qiè bìng
昼梦见天尊云:我堂舍破坏,汝为我修造,遣汝能医一切病。
wù ér shuō zhī
寤而说之。
shì liáo wú bù yù zhě
试疗无不愈者。
gàn xiàn lǐ zhèng bèi yǒu zhǒng dà rú quán
赣县里正背有肿,大如拳。
liàng yǐ dāo gē zhī shù rì píng fù
亮以刀割之,数日平复。
liáo bìng rì huò shí qiān
疗病日获十千。
zào tiān zūn táng chéng liáo bìng jiàn jiàn wú xiào
造天尊堂成,疗病渐渐无效。
chū cháo yě qiān zài
(出《朝野佥载》)
zhào xuán jǐng
赵玄景
rú yì nián zhōng luò zhōu rén zhào xuán jǐng bìng zú wǔ rì ér sū yún
如意年中,洛州人赵玄景病卒,五日而苏云。
jiàn yī sēng yǔ yī mù zhǎng chǐ yú
见一僧与一木长尺余。
jiào yuē rén yǒu bìng zhě rǔ yǐ cǐ mù zhǔ zhī jí yù
教曰:人有病者,汝以此木拄之即愈。
xuán jǐng de jiàn jī shàng chǐ nǎi shì sēng suǒ yǔ zhě
玄景得见机上尺,乃是僧所与者。
shì jiāng liáo bìng zhǔ zhī lì chà
试将疗病,拄之立差。
mén tíng měi rì shù bǎi rén
门庭每日数百人。
yù shǐ mǎ zhī jǐ yǐ qí jù zhòng zhuī zhī jìn zuǒ tái
御史马知己以其聚众,追之禁左台。
bìng zhě mǎn yú tái mén
病者满于台门。
zé tiān wén zhī zhào zhào yuán zuò zhuī jù míng chāo běn gǎi rù nèi
则天闻之,召(召原作追,据明抄本改)入内。
gōng rén bìng zhǔ zhī jí yù
宫人病,拄之即愈。
fàng chū rèn jiù bìng bǎi xìng
放出,任救病百姓。
shù yuè yǐ hòu de qián qī bǎi yú guàn
数月以后,得钱七百余贯。
hòu jiàn jiàn wú yàn suì jué
后渐渐无验,遂绝。
chū cháo yě qiān zài
(出《朝野佥载》)
zhāng wén zhòng
张文仲
luò zhōu yǒu shì rén huàn yìng bìng yǔ jí hóu zhōng yīng zhī
洛州有士人患应病,语即喉中应之。
yǐ wèn shàn yī zhāng wén zhòng
以问善医张文仲。
zhāng jīng yè sī zhī nǎi dé yī fǎ
张经夜思之,乃得一法。
jí qǔ běn cǎo lìng dú zhī
即取《本草》,令读之。
jiē yīng zhì qí suǒ wèi zhě jí bù yán
皆应,至其所畏者,即不言。
zhòng nǎi lù qǔ yào hé hé wèi wán
仲乃录取药,合和为丸。
fú zhī yìng shí ér zhǐ
服之,应时而止。
yī yún wèn yī sū chéng yún
一云,问医苏澄云。
chū cháo yě qiān zài
(出《朝野佥载》)
hǎo gōng jǐng
郝公景
hǎo gōng jǐng yú tài shān cǎi yào jīng shì guò
郝公景于泰山采药,经市过。
yǒu jiàn guǐ zhě guài qún guǐ jiàn gōng jǐng jiē zǒu bì zhī
有见鬼者,怪群鬼见公景,皆走避之。
suì qǔ yào hé wèi shā guǐ wán yǒu bìng huàn zhě fú zhī chà
遂取药和为杀鬼丸,有病患者,服之差。
chū cháo yě qiān zài
(出《朝野佥载》)
cuī wu
崔务
dìng zhōu rén cuī wu zhuì mǎ zhé zú
定州人崔务坠马折足。
yī lìng qǔ tóng mò hé jiǔ fú zhī suì quán píng
医令取铜末,和酒服之,遂痊平。
nǎi wáng hòu shí yú nián gǎi zàng shì qí jìng gǔ zhé chù tóng mò shù zhī
乃亡后十余年,改葬,视其胫骨折处,铜末束之。
chū cháo yě qiān zài
(出《朝野佥载》)