yuè rén nàn jīng yuē chōng mài wèi bìng nì qì ér lǐ jí
越人难经曰∶冲脉为病，逆气而里急。
líng shū jīng yuē qì nì shàng cì yīng zhōng xiàn xià zhě yǔ xià xiōng dòng mài
灵枢经曰∶气逆上，刺膺中陷下者，与下胸动脉。
fù tòng cì qí zuǒ yòu dòng mài àn zhī lì yǐ
腹痛，刺脐左右动脉，按之立已。
bù yǐ cì qì jiē àn zhī lì yǐ
不已刺气街，按之立已。
li dōng yuán yuē qiū dōng zhī yuè wèi mài sì dào wèi chōng mài suǒ nì xié xià shǎo yáng mài èr dào ér fǎn shàng xíng míng yuē jué nì
李东垣曰∶秋冬之月，胃脉四道为冲脉所逆，胁下少阳脉二道而反上行，名曰厥逆。
qí zhèng qì shàng chōng yàn bù dé xi ér chuǎn xī yǒu yīn bù dé wò
其证∶气上冲，咽不得息而喘息有音，不得卧。
yi diào zhōng yì qì tāng jiā wú zhū yú wǔ fēn suí qì duō shǎo yòng zhī
宜调中益气汤加吴茱萸五分，随气多少用之。
pí wèi lùn xià yuè yǒu cǐ nǎi dà rè zhī zhèng yòng huáng lián huáng bò zhī mǔ gè děng fēn jiǔ xǐ chǎo wèi mò bái tāng huò wán měi fú yī èr bǎi wán kōng xīn bái tāng xià jí yǐ měi shàn yā zhī bù lìng tíng liú wèi zhōng zhí zhì xià yuán yǐ xiè chōng mài zhī yá yě
（脾胃论）夏月有此，乃大热之证，用黄连、黄柏、知母各等分，酒洗炒为末，白汤和丸，每服一二百丸，空心白汤下，即以美膳压之，不令停留胃中，直至下元，以泻冲脉之邪也。
gài cǐ bìng suí sì shí hán rè wēn liáng zhì zhī
盖此病随四时寒热温凉治之。
yòu yuē fán nì qì shàng chōng huò jiān lǐ jí huò zuò zào rè jiē chōng mài nì yě
又曰∶凡逆气上冲，或兼里急，或作躁热，皆冲脉逆也。
ruò nèi shāng bìng cǐ yi bǔ zhōng yì qì tāng jiā chǎo chǎo lián zhī mǔ yǐ xiè chōng mài
若内伤病此，宜补中益气汤加炒、炒连、知母，以泄冲脉。
fán shèn huǒ wàng jí rèn dū chōng sān mài shèng zhě zé yi yòng jiǔ chǎo huáng zhī mǔ yì bù kě jiǔ fú kǒng fáng wèi yě
凡肾火旺，及任、督、冲三脉盛者，则宜用酒炒黄、知母，亦不可久服，恐妨胃也。
huò fù zhōng cì tòng huò lǐ jí yi duō yòng gān cǎo huò xū zuò ér dà biàn bù dé zhě jiē shǔ xuè xū xuè xū zé lǐ jí yi yòng dāng guī
或腹中刺痛，或里急，宜多用甘草，或虚坐而大便不得者，皆属血虚，血虚则里急，宜用当归。
nì qì lǐ jí gé yàn bù tōng dà biàn bù xíng zhě yi shēng yáng xiè rè tāng zhǔ zhī
逆气里急，膈咽不通，大便不行者，宜升阳泻热汤主之。
fāng jiàn lán shì mì zàng má mù jué qì shàng chōng nì qì shàng xíng wàng wén wàng jiàn zhě yi shén gōng wán zhǔ zhī
（方见兰室秘脏）麻木，厥气上冲，逆气上行，妄闻妄见者，宜神功丸主之。
fāng jiàn lán shì mì zàng
（方见兰室秘脏）
sūn zhēn rén qiān jīn fāng yún ké tuò shǒu zú jué nì qì cóng xiǎo fù shàng chōng xiōng yàn qí miàn xī rè rú zuì yīn fù xià liú yīn gǔ xiǎo biàn nán shí fù mào zhě cùn mài chén chǐ mài wēi yi fú líng wǔ wèi zǐ tāng yǐ zhì qí qì chōng
孙真人千金方云∶咳唾手足厥逆，气从小腹上冲胸咽，其面翕热如醉，因复下流阴股，小便难，时复冒者，寸脉沉，尺脉微，宜茯苓五味子汤，以治其气冲。
qí fāng yòng fú líng wǔ wèi zǐ èr qián guì xīn gān cǎo yī qián shuǐ jiān fú
其方用茯苓、五味子（二钱）桂心、甘草，（一钱）水煎服。
xiōng mǎn zhě qù guì
胸满者去桂。
chéng huáng dūn yuē tài píng hóu bìng dàn zhōng tòng chuǎn ǒu tūn suān qí shàng yì diǎn qì shàng zhì yān hóu rú bīng měi zi hòu shēn shí zhé fā yī yǐ wéi dà hán bù xiào
程篁墩曰∶太平侯病膻中痛，喘呕吞酸，脐上一点气，上至咽喉如冰，每子后申时辄发，医以为大寒，不效。
zhù jú quán yuē cǐ de zhī dà zuì jí nóng wèi guò duō zi hòu shēn shí xiāng huǒ zì xià téng shàng gù zuò tòng yě
祝橘泉曰∶此得之大醉及浓味过多，子后申时相火自下腾上，故作痛也。
yǐ èr chén jiā qín lián zhī zǐ cāng zhú shù yǐn ér yù
以二陈加芩、连、栀子、苍术，数饮而愈。
sù wèn wěi lùn yuē zhì wěi dú qǔ yáng míng zhě hé yě
素问痿论曰∶治痿独取阳明者何也？
yuē yáng míng zhě wǔ zàng liù fǔ zhī hǎi yě zhǔ rùn zōng jīn zōng jīn zhǔ shù gǔ ér lì jī guān
曰∶阳明者，五脏六腑之海也，主润宗筋，宗筋主束骨而利机关。
chōng mài zhě jīng mài zhī hǎi zhǔ shèn guàn xī gǔ yǔ yáng míng hé yú zōng jīn huì yú qì jiē ér yáng míng wèi zhī zhǎng jiē shǔ yú dài mài ér luò yú dū mài
冲脉者，经脉之海，主渗灌溪谷，与阳明合于宗筋，会于气街，而阳明为之长，皆属于带脉，而络于督脉。
gù yáng míng xū zé zōng jīn zòng dài mài bù yǐn gù zú wěi bù yòng
故阳明虚则宗筋纵、带脉不引，故足痿不用。
zhì zhī dāng gè bǔ qí yíng ér tōng qí diào qí xū shí hé qí nì shùn jīn mài gǔ ròu gè yǐ qí shí shòu yuè zé bìng yǐ
治之当各补其营而通其，调其虚实，和其逆顺，筋、脉、骨、肉各以其时受月，则病已。
wèi gān jiǎ yǐ xīn bǐng dīng pí wù jǐ zhǔ qì fǎ shí yuè yě
（谓肝甲乙、心丙丁、脾戊己、主气法时月也）
li dōng yuán yuē shǔ yuè bìng shén zé chuán shèn gān wèi wěi jué
李东垣曰∶暑月病甚，则传肾肝为痿厥。
wěi nǎi sì zhī wěi ruǎn
痿，乃四肢痿软。
jué nǎi sì zhī rú huǒ huò rú bīng xīn fán
厥，乃四肢如火，或如冰，心烦。
chōng mài qì nì shàng shén zé huǒ nì míng yuē jué nì
冲脉气逆上，甚则火逆，名曰厥逆。
gù wěi jué èr bìng duō xiāng xū yě
故痿厥二病，多相须也。
jīng yuē xià qì bù zú zé wěi jué xīn
经曰∶下气不足，则痿厥心。
yi yǐ qīng zào qù shī rè zhī yào huò shēng mài sàn hé sì líng sàn
宜以清燥去湿热之药，或生脉散合四苓散。
jiā jiǔ xǐ huáng zhī mǔ yǐ xiè qí shī rè
加酒洗黄、知母，以泄其湿热。
li bīn hú yuē shī rè chéng wěi nǎi bù zú zhōng yǒu yú yě
李濒湖曰∶湿热成痿，乃不足中有余也。
yi shèn xiè zhī yào
宜渗泄之药。
ruò jīng xuè kū hé chéng wěi nǎi bù zú zhōng zhī bù zú yě quán yào jùn bǔ zhī yào
若精血枯涸成痿，乃不足中之不足也，全要峻补之药。
líng shū jīng yuē xiōng qì yǒu jiē fù qì yǒu jiē tóu qì yǒu jiē jìng qì yǒu jiē
灵枢经曰∶胸气有街、腹气有街、头气有街、胫气有街。
gù qì zài tóu zhě zhǐ zhī yú nǎo
故气在头者止之于脑；
qì zài xiōng zhě zhǐ zhī yīng yǔ bèi qì zài fù zhě zhǐ zhī bèi yǔ chōng mài yú qí zhī zuǒ yòu zhī dòng mài
气在胸者止之膺与背，气在腹者止之背与冲脉于脐之左右之动脉；
qì zài jìng zhě
气在胫者。
zhǐ zhī yú qì jiē yǔ chéng shān huái shàng yǐ xià
止之于气街与承山踝上以下。
qǔ cǐ zhě yòng háo zhēn xiān àn zài shàng jiǔ yìng shǒu nǎi cì ér yǔ zhī
取此者，用毫针，先按在上，久应手乃刺而与之。
suǒ zhì zhě tóu tòng xuàn pú fù tòng zhōng mǎn bào zhàng jí yǒu xīn jī zuò tòng
所治者，头痛眩仆，腹痛中满暴胀，及有新积作痛。
sù wèn jǔ tòng lùn yuē hán qì kè yú chōng mài chōng mài qǐ yú guān yuán suí fù zhí shàng
素问举痛论曰∶寒气客于冲脉，冲脉起于关元，随腹直上。
hán qì kè zé mài bù tōng mài bù tōng zé qì yīn zhī gù chuǎn dòng yìng shǒu
寒气客则脉不通，脉不通则气因之，故喘动应手。
wáng shū hé mài jīng yuē liǎng shǒu mài fú zhī jù yǒu yáng chén zhī jù yǒu yīn yīn yáng jiē shèng cǐ chōng dū zhī mài yě
王叔和脉经曰∶两手脉浮之俱有阳，沈之俱有阴，阴阳皆盛，此冲、督之脉也。
chōng dū zhī mài wèi shí èr jīng zhī dào lù yě
冲、督之脉，为十二经之道路也。
chōng dū yòng shì
冲、督用事。
zé shí èr jīng bù fù cháo yú cùn kǒu qí rén ruò huǎng hū kuáng chī
则十二经不复朝于寸口，其人若恍惚狂痴。
yòu yuē mài lái zhōng yāng jiān shí jìng zhì guān zhě chōng mài yě
又曰∶脉来中央坚实，径至关者，冲脉也。
dòng kǔ shǎo fù tòng shàng qiǎng xīn yǒu jiǎ shàn yí nì xié zhī mǎn fán nǚ zǐ jué yùn
动苦少腹痛上抢心，有瘕疝遗溺，胁支满烦，女子绝孕。
yòu yuē chǐ cùn jù láo zhí shàng zhí xià cǐ nǎi chōng mài xiōng zhōng yǒu hán shàn yě
又曰∶尺寸俱牢，直上直下，此乃冲脉，胸中有寒疝也。
zhāng zhòng jǐng yuē shāng hán dòng qì zài yòu bù kě fā hàn hàn zhī zé nǜ ér kě xīn kǔ fán yǐn shuǐ jí tǔ
张仲景曰∶伤寒动气在右不可发汗，汗之则衄而渴，心苦烦，饮水即吐；
xiān yǐ wǔ líng sǎn cì yǐ zhú yè tāng bù kě xià xià zhī zé jīn yè nèi jié tóu xuàn yàn zào bí gàn xīn jì
（先以五苓散，次以竹叶汤）不可下，下之则津液内竭，头眩咽燥，鼻干心悸。
zhú yè tāng dòng qì zài zuǒ bù kě fā hàn hàn zhī zé tóu xuàn hàn bù zhǐ jīn tì ròu cǐ wéi nán zhì
（竹叶汤）动气在左不可发汗，汗之则头眩汗不止，筋惕肉，此为难治；
huò xiān yòng fáng fēng bái zhú mǔ lì tāng cì yòng xiǎo jiàn zhōng tāng bù kě xià xià zhī zé fù lǐ jū jí bù zhǐ dòng qì fǎn jù shēn suī yǒu rè fǎn yù quán
（或先用防风白术牡蛎汤，次用小建中汤）不可下，下之则腹里拘急不止，动气反剧，身虽有热反欲拳。
xiān fú gān cǎo gān jiāng tāng cì fú xiǎo jiàn zhōng tāng dòng qì zài shàng bù kě fā hàn hàn zhī zé qì shàng chōng zhèng zài xīn duān li gēn tāng bù kě xià xià zhī zé zhǎng wò rè fán shēn rè hàn xiè yù shuǐ zì guàn
（先服甘草干姜汤，次服小建中汤）动气在上不可发汗，汗之则气上冲，正在心端，（李根汤）不可下，下之则掌握热烦，身热汗泄，欲水自灌。
zhú yè tāng dòng qì zài xià bù kě fā hàn hàn zhī zé wú hàn xīn zhōng dà fán gǔ jié téng tóu tòng mù yùn wù hán tǔ gǔ
（竹叶汤）动气在下不可发汗，汗之则无汗，心中大烦，骨节疼、头痛目运，恶寒吐谷；
xiān fú dà chén pí tāng cì fú xiǎo jiàn zhōng tāng bù kě xià xià zhī zé fù mǎn zú qǐ tóu xuàn shí zé xià qīng gǔ xīn xià pǐ jiān
（先服大陈皮汤，次服小建中汤）不可下，下之则腹满，卒起头眩，食则下清谷，心下痞坚。
gān cǎo xiè xīn tāng
（甘草泻心汤）
li bīn hú yuē cǐ nǎi qí zhī zuǒ yòu shàng xià yǒu qì zhù zhù rán láo ér tòng zhèng chōng rèn zú shǎo yīn tài yīn sì jīng bìng yě
李濒湖曰∶此乃脐之左右上下，有气筑筑然牢而痛，正冲、任、足少阴、太阴四经病也。
chéng wú jǐ zhù wén yǐ wéi zuǒ gān yòu fèi shàng xīn xià pí gài wèi shěn sì zàng nǎi jiān yá ěr
成无己注文，以为左肝右肺，上心下脾，盖未审四脏乃兼邪耳。
qí bó yuē hǎi yǒu dōng xī nán běi rén yì yǒu sì hǎi yǐ yīng zhī
岐伯曰∶海有东西南北，人亦有四海以应之。
wèi zhě shuǐ gǔ zhī hǎi qí shū shàng zài qì jiē xià zhì sān lǐ
胃者水谷之海，其输上在气街，下至三里；
chōng mài wèi shí èr jīng zhī hǎi qí shū shàng zài yú dà zhù xià chū yú jù xū zhī shàng xià lián
冲脉为十二经之海，其输上在于大杼，下出于巨虚之上下廉；
dàn zhōng zhě wéi qì zhī hǎi qí shū shàng zài yú zhù gǔ zhī shàng xià qián zài rén yíng
膻中者为气之海，其输上在于柱骨之上下，前在人迎。
nǎo wèi suǐ zhī hǎi qí shū shàng zài yú gài xià zài fēng fǔ
脑为髓之海，其输上在于盖，下在风府。
qì hǎi yǒu yú qì mǎn xiōng zhōng xi miàn chì
气海有余，气满胸中息面赤；
qì hǎi bù zú zé qì shǎo bù zú yǐ yán
气海不足，则气少不足以言。
xuè hǎi yǒu yú zé cháng xiǎng qí shēn dà fú rán bù zhī qí suǒ bìng
血海有余，则常想其身大，怫然不知其所病；
xuè hǎi bù zú yì cháng xiǎng qí shēn xiǎo xiá rán bù zhī qí suǒ bìng
血海不足，亦常想其身小，狭然不知其所病。
shuǐ gǔ zhī hǎi yǒu yú zé fù mǎn shuǐ gǔ zhī hǎi bù zú zé jī bù shòu shí
水谷之海有余，则腹满，水谷之海不足，则饥不受食。
suǐ hǎi yǒu yú zé qīng jìn duō lì zì guò qí dù
髓海有余，则轻劲多力，自过其度；
suǐ hǎi bù zú zé nǎo zhuǎn ěr míng jìng suān xuàn mào mù wú suǒ jiàn xiè dài ān wò
髓海不足，则脑转耳鸣，胫酸眩冒，目无所见，懈怠安卧。