卷八·如是我闻二(5) — 阅微草堂笔记 — 纪昀

dù yáng zá biān jì li fǔ guó xiāng yù bì xié shì shū guài yì duō yí wèi xiǎo shuō huāng táng

杜陽杂编记李辅国香玉辟邪事，殊怪异，多疑为小说荒唐。

杜阳杂编记李辅国香玉辟邪事，殊怪异，多疑为小说荒唐。

rán shì jiān shí yǒu xiāng yù

然世间实有香玉。

xiān wài zǔ mǔ yǒu yī cāng yù shàn zhuì yún shì cáo huà chún gù wù zì míng nèi fǔ qiè chū zhì zuò piáo lüè suí qí xíng wèi shuāng chī jiū jié zhuàng yǒu xuè bān shǔ diǎn sè rú róng miè yǐ shǒu mó rè xiù zhī zuò chén xiāng qì

先外祖母有一苍玉扇坠，云是曹化淳故物，自明内府窃出，制作朴略，随其形为双螭纠结状，有血斑数点，色如溶蠛，以手摩热嗅之，作沉香气；

rú bù mó rè zé bù xiāng

如不摩热则不香。

yí li fǔ guó yù yì bù guò rú shì

疑李辅国玉，亦不过如是。

jì shì zhě diǎn zhuì qí cí ěr

记事者点缀其词耳。

xiān tài fū rén cháng mì qǐ zhī wài zǔ mǔ yuē wǒ sǐ zé chuán rǔ

先太夫人尝密乞之，外祖母曰：我死则传汝。

hòu wài zǔ mǔ mò jiù shì yí zài tài fū rén chù tài fū rén yòu yí zài jiù shì chù wèi shì yí mǔ yuē mǔ zài shí pèi cǐ bù qù shēn dài xié guī huáng rǎng yǐ

后外祖母殁，舅氏疑在太夫人处，太夫人又疑在舅氏处，卫氏姨母曰：母在时佩此不去身，殆携归黄壤矣。

shì jí zhū bì jiē yán liàn shí wèi jiàn

侍疾诸婢皆言殓时未见。

yīn cǐ yòu yí zài wèi shì yí mǔ chù

因此又疑在卫氏姨母处。

jīn yí mǔ jiǔ wáng wèi shì shì wēi yǐ shèn jiā cáng wán hǎo diǎn mài jué jǐn wèi jiàn cǐ wù chū zhōu jìng bù zhī qí hé wǎng yě

今姨母久亡，卫氏式微已甚，家藏玩好典卖绝尽，未见此物出鬻，竟不知其何往也。

yǒu kè xié chái yáo piàn cí suǒ shù bǎi jīn

有客携柴窑片磁，索数百金。

yún qiàn yú zhòu lín zhèn kě yǐ pì huǒ qì

云嵌于胄，临阵可以辟火器。

rán wú zhī yǒu què fǒu

然无知有确否。

yú yuē hé bù shéng xuán cǐ wù yǐ chòng fā qiān wán jī zhī rú guǒ pì huǒ bì bù suì jià shù bǎi jīn bù wéi duō

余曰：何不绳悬此物，以铳发铅丸击之，如果辟火，必不碎，价数百金不为多；

rú suì zé pì huǒ zhī shuō bù què lǐ bù néng suǒ jià shù bǎi jīn yě

如碎，则辟火之说不确，理不能索价数百金也。

zhōu zhě bù kěn yuē gōng yú shǎng jiàn fēi dāng háng shū shā fēng jǐng

鬻者不肯，曰：公于赏鉴非当行，殊杀风景。

jí huái zhī qù hòu wén zhōu yú guì jiā jìng de bǎi jīn

即怀之去，后闻鬻于贵家，竟得百金。

fū jūn zi kě qī yǐ qí fāng nán wǎng yǐ fēi qí dào pào huǒ héng chōng rú léi tíng xià jī qǐ qū qū piàn wǎ suǒ néng yù

夫君子可欺以其方，难罔以非其道，炮火横冲，如雷霆下击，岂区区片瓦所能御？

qiě yǔ guò qíng tiān bù guò tián sè jīng miào ěr jiū yóu rén zào fēi chū shén gōng hé duàn liè zhī yú líng shàng yǒu rú shì yé

且雨过晴天，不过盷色精妙耳，究由人造，非出神功，何断裂之余，灵尚有如是耶？

yú zuò jiù wǎ yàn gē yǒu yún tóng shěng tái zhǐ tuí wú yí hé nǎi shèng wǎ duō rú sī wén shì lì yǒu hào qí pǐ xīn zhī qí wàng gū zì qī

余作旧瓦砚歌有云，铜省台址颓无遗，何乃剩瓦多如斯，文士例有好奇癖，心知其妄姑自欺。

chái piàn yì cǐ lèi ér yǐ yǐ

柴片亦此类而已矣。

jiā yù guān wài yǒu kuò shí tú lǐng wèi hā mì ba ěr kù ěr jiè kuò shí tú yì yán bēi yě

嘉峪关外，有阔石图岭，为哈密巴尔库尔界，阔石图译言碑也。

yǒu táng tài zōng shí hóu jūn jí píng gāo chāng bēi zài shān jǐ shǒu jiāng qì yǐ zhuān shí bù shǐ rén dú yún dú zhī zé fēng xuě lì zhì lǚ shì jiē bù shuǎng

有唐太宗时侯君集平高昌碑在山脊，守将砌以砖石，不使人读，云读之则风雪立至，屡试皆不爽。

gài shān shén mù shí yǒu jīng shì guài yì yǐ yào xuè shí lǐ gù yǒu zhī

盖山神木石有精，示怪异以要血食，理固有之。

ba ěr kù ěr yòu yǒu hàn shùn dì shí fěi cén pò hū yǎn wáng bēi zài chéng xi shí lǐ hǎi zi shàng zé suí rén jiē mó liǎo wú tā yì

巴尔库尔又有汉顺帝时斐岑破呼衍王碑，在城西十里海子上，则随人揭摹，了无他异。

wéi yún hǎi zi wèi lěng lóng suǒ jū chéng zhōng bù dé míng yè pào míng yè pào zé lěng lóng zhèn dòng tiān bì qí hán shì zé bù kě yǐ lǐ tuī yě

惟云海子为冷龙所居，城中不得鸣夜炮，鸣夜炮则冷龙震动，天必奇寒，是则不可以理推也。

lǐ lǎo rén bù zhī hé xǔ rén zì chēng nián yǐ shù bǎi suì wú kě kǎo yě

李老人不知何许人，自称年已数百岁，无可考也。

qí yán zhī lí huāng yǎo dài qián míng xǐng shén zhī liú

其言支离荒杳，殆前明醒神之流。

nǎng kè xiān shī qián wén mǐn gōng jiā yú céng jiàn zhī fú yào zhì bìng yì shí yǒu xiǎo yàn

曩客先师钱文敏公家，余曾见之，符药治病，亦时有小验。

wén mǐn cì zǐ yù jīng shī shuǐ yuè ān yè yǐn zuì guī jiàn shù shí lì guǐ zhē lù yīn fā kuáng zì xīn qí fù

文敏次子寓京师水月庵，夜饮醉归，见数十厉鬼遮路，因发狂自盺其腹。

yú xié chén yù zhāi ní yú jiāng wǎng shì xuè ròu lín lí jǐn cún yī xī shì wàn wàn wú shēng lǐ li hū zì lái yú qù liáo bàn yuè ér chuàng hé rén pō yǐ wéi yì

余偕陈裕斋倪余疆往视，血肉淋漓，仅存一息，似万万无生理，李忽自来舁去，疗半月而创合，人颇以为异。

rán wén mǐn gōng wù xìn zhù yóu gē zhǐ shàng yóu zhuì chuàng fā bìng zú

然文敏公误信祝由，割指上疣赘，创发病卒。

li liáo zhī jìng wú yàn gài fú lù shāo liàn zhī shù yǒu shí ér xiào yǒu shí ér bù xiào yě

李疗之，竟无验，盖符箓烧炼之术有时而效，有时而不效也。

xiān shī liú wén zhèng gōng yuē shén xiān bì yǒu rán fēi jīn zhī mài yào dào shì

先师刘文正公曰：神仙必有，然非今之卖药道士；

fú pú sà bì yǒu rán fēi jīn zhī shuō fǎ chán sēng

佛菩萨必有，然非今之说法禅僧。

sī zhēn qiān gǔ chí píng zhī lùn yǐ

斯真千古持平之论矣。

yáng zhǔ shì xì yú jiǎ chén diǎn shì suǒ qǔ shì yě xiāng fǎ jí tuī suàn bā zì wǔ xīng jiē yǒu yàn

杨主事盻，余甲辰典试所取士也，相法及推算八字五星皆有验。

guān xíng bù shí yǔ yuán wú shān gòng shì hū yǔ rén yuē yǐ wǒ fǎ lùn wú shān bàn yuè nèi dāng wèi xíng bù shì láng rán jīn xíng bù shì láng bù quē yuán shì hé gù yé

官刑部时，与阮吾山共事，忽语人曰：以我法论，吾山半月内当为刑部侍郎，然今刑部侍郎不缺员，是何故耶？

cì rì táng cān hòu sī yǔ tóng guān yuē dù gōng quē yě

次日堂参后，私语同官曰：杜公缺也。

jì ér dù níng tái guǒ yǒu yī lí zhī yì

既而杜凝台果有伊犁之役。

yī rì cāng huáng qǐ jiǎ guī lái cí yú wèn hé cōng jù nǎi ěr yuē jiā wéi yī zi shì lǎo fù jīn tuī zǐ mǒu yuè dāng sǐ kǒng lǎo fù guò āi gù jí guī ěr

一日，仓皇乞假，归来辞余，问何匆遽乃尔，曰：家惟一子侍老父，今推子某月当死，恐老父过哀，故急归耳。

shì shí shàng wèi zhì sǐ qī hòu xún qí xiāng rén guǒ rú suǒ shuō yóu kě yì yě

是时尚未至死期，后询其乡人，果如所说，尤可异也。

yú cháng wèn yǐ zǐ píng jiā wèi mìng yǒu dìng kān yú jiā wèi mìng kě yí jiū shuí wéi shì duì yuē néng de jí dì jí shì mìng wù zàng xiōng dì yì shì mìng qí lǐ yī yě

余尝问以子平家谓命有定，堪舆家谓命可移，究谁为是，对曰：能得吉地，即是命，误葬凶地，亦是命，其理一也。

sī yán kě wèi de qí tōng yǐ

斯言可谓得其通矣。

jí chāng qiǎn fàn péng qǐ yī nǚ nián shí qī yǔ qí qī jiē bìng zhài qī xiān mò nǚ yì chuí jǐn

吉昌遣犯彭杞，一女年十七，与其妻皆病瘵，妻先殁，女亦垂尽。

péng yǒu guān tián gēng zuò bù néng gù nǚ nǎi qì zhì lín nèi tīng qí shēng sǐ shēn yín qī chǔ jiàn zhě xīn cè

彭有官田耕作，不能顾女，乃弃置林内，听其生死，呻吟凄楚，见者心恻。

tóng qiǎn zhě yáng mào yǔ péng yuē jūn dà cán rěn shì níng yǒu shì shì wǒ yuàn yú guī liáo zhì sǐ zé wǒ zàng shēng zé wèi wǒ qī

同遣者杨皃语彭曰：君大残忍，世宁有是事，我愿舁归疗治，死则我葬，生则为我妻。

péng yuē dà shàn jí shū quàn fù zhī

彭曰：大善，即书券付之。

yuè bàn zǎi jìng bù qǐ

越半载竟不起。

lín mò yǔ yáng yuē méng jūn gāo yì gǎn qìn xīn pí yuán kàng lì zhī méng lǎo qīn kāng nuò

临殁语杨曰：蒙君高义，感沁心脾，缘伉俪之盟，老亲慷诺。

gù yǐn shí qǐn chǔ bù wèi xián yí

故饮食寝处，不畏嫌疑。

sāo yǎng fǔ mó dōu wú bì jì

搔仰抚摩，都无避忌。

rán bìng hái qiáo cuì qì wèi néng yī jiàn zhěn qīn shí duō kuì fù ruò mò ér wú guǐ fu fù hé yán

然病骸憔悴，迄未能一荐枕衾，实多愧负，若殁而无鬼，夫复何言；

ruò hún pò yǒu zhī dāng bì yǒu yǐ fèng bào

若魂魄有知，当必有以奉报。

wū yè ér zhōng

呜咽而终。

yáng tì qì zàng zhī

杨涕泣葬之。

zàng hòu yè yè mèng nǚ lái xiá nì huān hǎo yī ruò shēng rén

葬后，夜夜梦女来狎昵欢好，一若生人。

xǐng zé wú suǒ dǔ yè zhōng hū zhī zhōng bù chū cái yī jiāo jié jí chí fú héng chén yǐ

醒则无所睹，夜中呼之终不出，才一交睫，即弛服横陈矣。

wǎng lái jì jiǔ mèng zhōng yì zhī shì mèng jí yǐ bù kěn xiàn xíng zhī yóu

往来既久，梦中亦知是梦，诘以不肯现形之由。

yuē wú wén zhū guǐ yún rén yáng ér guǐ yīn yǐ yīn qīn yáng bì wéi rén hài wéi shuì zé liǎn yáng ér rù yīn kě yǐ yǔ guǐ xiāng jiàn

曰：吾闻诸鬼云，人陽而鬼陰，以陰侵陽，必为人害，惟睡则敛陽而入陰，可以与鬼相见。

曰：吾闻诸鬼云，人阳而鬼阴，以阴侵阳，必为人害，惟睡则敛阳而入阴，可以与鬼相见。

shén suī yù ér xíng bù jiē nǎi wú hài yě

神虽遇而形不接，乃无害也。

cǐ dīng hài chūn shì

此丁亥春事。

zhì xīn mǎo chūn sì nián yǐ

至辛卯春四年矣。

yú guī zhī hòu bù zhī qí jiū jìng rú hé

余归之后，不知其究竟如何。

fu lú chōng jīn wǎn yú gǔ cháng wén

夫卢充金碗，于古尝闻；

sòng yù yáo jī ǒu rán yī jiàn

宋玉瑶姬，偶然一见。

zhì yú rì rì xiāng dí jiē zài mèng zhōng zé zǎi jí zhī suǒ xī dǔ yě

至于日日相觌皆在梦中，则载籍之所希睹也。

yǒu mèng shì ǎo qīng míng shàng zhǒng guī kě jiù rén jiā qiú yǐn jiàn nǚ zǐ lì shù xià tài shū wǎn luán

有孟氏媪清明上冢归，渴就人家求饮，见女子立树下，态殊婉娈。

qǔ shuǐ yǐn ǎo bì réng yāo gòng zuò yì shén kuǎn qià

取水饮媪毕，仍邀共坐，意甚款洽。

ǎo wèn qí fù mǔ xiōng dì duì dá jù yǒu tiáo lǐ

媪问其父母兄弟，对答具有条理。

yīn xì wèn yǐ xǔ jià wèi wǒ wèi rǔ méi

因戏问已许嫁未，我为汝媒。

nǚ miàn nǎn bì rù hū zhī bù chū

女面赧避入，呼之不出。

shí yǐ rì mù nǎi bù bié ér xíng

时已日暮，乃不别而行。

yuè bàn zǎi yǒu wéi ǎo zi yì hūn zhě xún zhī jí qián nǚ dà xǐ guò wàng jí cù chéng zhī

越半载，有为媪子议婚者，询之即前女，大喜过望，急促成之。

yú guī hòu ǎo fǔ qí jiān yuē shù yuè bú jiàn rǔ gèng cháng chéng yǐ

于归后，媪抚其肩曰：数月不见，汝更长成矣。

nǚ cuò è bù zhī suǒ duì xì xún shǐ mò nǎi zhī nǚ shí suì shī mǔ jū yú wài shì wǔ liù nián nà bì hòu shǐ guī

女错愕不知所对，细询始末，乃知女十岁失母，鞠于外氏五六年，纳币后始归。

ǎo shàng zhǒng shí yuán wèi cháng zhì jiā yě

媪上冢时，原未尝至家也。

nǚ jiā gù wài xìng yòu pō jiǒng fá fēi ǎo qīn jiàn qí míng huì yīn wèi bì chéng bù zhī shì hé guǐ mèi tuō xíng yǐ lián qí hǎo yòu bù zhī guǐ mèi hé suǒ qǔ yì bì tuō xíng yǐ lián qí hǎo

女家故外姓，又颇窘乏，非媪亲见其明慧，姻未必成，不知是何鬼魅托形以联其好，又不知鬼魅何所取义，必托形以联其好。

shì yǒu bù kě lǐ tuī zhě cǐ lèi shì yǐ

事有不可理推者，此类是矣。

jiāo hé sū dòu nán yōng zhèng guǐ chǒu huì shì guī zhì bái gōu hé yǔ yī you yù yú jiǔ sì zhōng you fāng bà guān yǐn zuì hòu láo sāo yì yù hèn shàn è zhī wú bào

交河苏斗南，雍正癸丑会试归，至白沟河，与一友遇于酒肆中，友方罢官，饮醉后，牢騷抑郁，恨善恶之无报。

交河苏斗南，雍正癸丑会试归，至白沟河，与一友遇于酒肆中，友方罢官，饮醉后，牢骚抑郁，恨善恶之无报。

shì yī rén dié kù jí zhuāng xì mǎ yú shù yì jiù duì zuò cè tīng liáng jiǔ yī qí you ér yán yuē jūn yí yīn guǒ yǒu shuǎng yé

适一人褶裤急装，系马于树，亦就对坐，侧听良久，揖其友而言曰：君疑因果有爽耶？

fu hào sè zhě bì bìng shì bó zhě bì bài shì yě jié cái zhě bì zhū shā rén zhě bì dǐ lǐ yě

夫好色者必病，嗜博者必败，势也劫财者必诛，杀人者必抵，理也。

tóng hào sè ér bǐng yǒu qiáng ruò tóng shì bó ér jì yǒu gōng zhuō zé shì bù néng qí

同好色而禀有强弱，同嗜博而技有工拙，则势不能齐；

tóng jié cái ér yǒu shǒu yǒu cóng tóng shā rén ér yǒu wù yǒu gù zé lǐ yi bié lùn cǐ zhōng zhī xiāo xī wēi yǐ qí jiān gōng guò hù cháng huò yǐ wú bào wèi bào

同劫财而有首有从，同杀人而有误有故，则理宜别论，此中之消息微矣，其间功过互偿，或以无报为报；

zuì fú wèi jǐn huò yǒu bào ér bù jí bào háo lí bǐ jiào yì wēi hu wēi yǐ

罪福未尽，或有报而不即报，毫厘比较，益微乎微矣。

jūn zhí mù qián suǒ jiàn ér yí tiān dào nán míng qǐ bù zhí hu

君执目前所见，而疑天道难明，岂不值乎？

qiě jūn yì hé kě yuàn tiān dào jūn mìng běn dāng yǐ liú wài chū shēn guān zhì qī pǐn yǐ jūn jī xiè duō duān sì chá duō shù gōng yú qū bì ér shēn yú jǐ pái suì xuē guān wèi bā pǐn

且君亦何可怨天道，君命本当以流外出身，官至七品，以君机械多端，伺察多术，工于趋避，而深于挤排，遂削官为八品；

qiān bā pǐn zhī shí zì wèi yǐ xīn jì qiǎo mì yóu jiǔ pǐn ér shēng bù zhī zhèng yǐ xīn jì qiǎo mì yóu qī pǐn ér jiàng yě

迁八品之时，自谓以心计巧密，由九品而升，不知正以心计巧密，由七品而降也。

yīn fù ěr ér yǔ yǔ qǐ dà shēng yuē jūn wàng zhī hu

因附耳而语，语乞大声曰：君忘之乎？

yīn hài hàn jiā bèi wèn hé yǐ néng zhī wēi xiào yuē qǐ dú wǒ zhī sān jiè shú bù zhī

因骇汗浃背，问何以能知微，笑曰：岂独我知，三界孰不知。

diào tóu shàng mǎ wéi jiàn huáng chén gǔn gǔn rán sī xū miè jì

掉头上马，惟见黄尘滚滚然，斯须灭迹。

qián lóng rén xū guǐ hài jiān cūn luò nán fù wǎng wǎng de qí jí nán zǐ zé kāo gǔ shēng wěi rú lù jiǎo rú shān hú zhī

乾隆壬戌癸亥间，村落男妇，往往得奇疾，男子则尻骨生尾，如鹿角如珊瑚枝；

nǚ zǐ zé huàn yīn tǐng rú pú táo rú zhī jūn

女子则患陰挺，如葡萄如芝菌。

女子则患阴挺，如葡萄如芝菌。

yǒu néng yī zhī zhě yī gē lì yù bù yī zé sǐ

有能医之者，一割立愈，不医则死。

xuān yán yǒu yāo rén tóu yào yú jǐng shǐ rén yǐn shuǐ chéng cǐ bìng yīn yǐ qǔ lì

喧言有妖人投药于井，使人饮水成此病，因以取利。

nèi gé xué shì yǒng gōng shí wéi hé jiān shǒu huò qǐng bǔ yī zhě zhì zhī

内阁学士永公时为河间守，或请捕医者治之。

gōng yuē shì shì chéng kě yí rán wú shí jù yī cūn bù guò sān liǎng jǐng yán shǒu shì zhī zì wú suǒ shī qí shù tǎng yī dǎi wèn zé wú rén fù gǎn yī cǐ zhèng kǒng sǐ zhě duō yǐ

公曰：是事诚可疑，然无实据，一村不过三两井，严守视之，自无所施其术，倘一逮问，则无人复敢医此证，恐死者多矣。

fán shì yi shú lǜ qí hòu wù guò jí yě

凡事宜熟虑其后，勿过急也。

gù bù xǔ

固不许。

huàn yì xún xi

患亦寻息。

jùn rén huò yǐ wéi zhèn dìng huò yǐ zòng jiān

郡人或以为镇定，或以纵奸。

hòu yú zài wū lǔ mù qí yīn niú shǎo jià áng nóng zhě pō bìng suì yán jìn tú zhě jià guǒ jiǎn

后余在乌鲁木齐，因牛少价昂，农者颇病，遂严禁屠者，价果减。

rán fàn niú zhě wén niú jiàn bù kěn fù lái cì suì niú jià nǎi bèi guì

然贩牛者闻牛贱，不肯复来，次岁牛价乃倍贵。

chí qí jìn shǐ jiàn píng

弛其禁，始渐平。

yòu shēn shān zhōng dào cǎi jīn zhě dài shù bǎi rén bǔ zhī kǒng jī biàn tīng zhī yòu kǒng yǎng yōng yīn shè cè duàn qí liáng dào guǒ jī ér sàn chū

又深山中盗采金者，殆数百人，捕之恐激变，听之又恐养痈，因设策断其粮道，果饥而散出。

rán sàn chū zhī hòu jiē qióng ér wèi dào xún fáng chá jī jìng rì fēn fēn

然散出之后，皆穷而为盗，巡防察缉，竟日纷纷。

jīng lǐ bàn zǎi shǐ de jìng

经理半载，始得靖。

nǎi zhī tiān xià shì dàn zhī qí yī bù zhī qí èr yǒu shōu mù qián zhī xiào ér yí rì hòu zhī yōu zhě shǐ fú yǒng gōng shú lǜ qí hòu yī yán zhēn zhān yán bǎi lǐ yě

乃知天下事，但知其一，不知其二，有收目前之效，而贻日后之忧者，始服永公熟虑，其后一言，真瞻言百里也。