卷十·如是我闻三(2) — 阅微草堂笔记 — 纪昀

hǎi níng chén wén qín gōng yán xī zài rén jiā yù fú jī jiàng tán zhě ān xī li wén zhēn gōng yě

海宁陈文勤公言，昔在人家遇扶乩降坛者，安溪李文贞公也。

gōng bài wèn shè shì zhī dào wén zhēn pàn yuē dé yì shí wú tài kuài yì shī yì shí wú tài kuài kǒu zé yǒng bǎo zhōng jí

公拜问涉世之道，文贞判曰：得意时毋太快意，失意时毋太快口，则永保终吉。

gōng zhōng shēn sòng zhī cháng huì mén rén yuē dé yì shí wú tài kuài yì shāo zhī lì hài zhě néng zhī

公终身诵之，尝诲门人曰：得意时毋太快意，稍知利害者能之；

shī yì shí wú tài kuài kǒu zé xián zhě huò wèi néng

失意时毋太快口，则贤者或未能。

fu kuài kǒu qǐ tè yuàn yóu zāi yí rán bù xiè gù zuò kuàng dá zhī yǔ qí zhāo huò shén yú yuàn yóu yě

夫快口岂特怨尤哉，夷然不屑，故作旷达之语，其招祸甚于怨尤也。

yú yīn yì xiān gāo zǔ huā wáng gé shèng gǎo zhōng zài sòng shèng yáng xiān shēng huì dà zhuàng hé jiān zhū shēng xiān gāo zǔ zhī wài jiù yě zèng shī yuē kuáng nú yóu gù tài kuàng dá shì láo sāo

余因忆先高祖花王阁剩稿中载，宋盛陽先生，讳大壮，河间诸生，先高祖之外舅也，赠诗曰：狂奴犹故态，旷达是牢騷。

余因忆先高祖花王阁剩稿中载，宋盛阳先生，讳大壮，河间诸生，先高祖之外舅也，赠诗曰：狂奴犹故态，旷达是牢骚。

yǔ gōng suǒ lùn dài shì chóng guī dié jǔ yǐ

与公所论殆似重规叠矩矣。

yǒu é lǔ tè nǚ wèi wū lǔ mù qí mín jiān fù shù nián ér guǎ fù gù yǒu zī shǒu méi shuò rì kòu qí mén fù xiè yuē jià zé bì jià rán fu sǐ wú zi wēng yǐ lǎo wǒ qù jiāng shuí yī qǐng dài yǎng wēng shì bì rán hòu yì

有额鲁特女，为乌鲁木齐民间妇，数年而寡，妇故有姿首，媒妁日叩其门，妇谢曰：嫁则必嫁，然夫死无子，翁已老，我去将谁依，请待养翁事毕，然后议。

yǒu yù rù zhuì qí jiā dài yǎng qí wēng zhě fù yòu xiè yuē nán zǐ xìng qíng bù kě bì wàn yī yǔ wēng bù xiāng ān huǐ qiě wú jí

有欲入赘其家代养其翁者，妇又谢曰：男子性情不可必，万一与翁不相安，悔且无及。

yì bù kě

亦不可。

nǎi kǔ shēn cāo zuò wēng wēn bǎo ān lè jìng shèng yú yǒu zǐ shí

乃苦身操作，翁温饱安乐，竟胜于有子时。

yuè liù qī nián wēng yǐ shòu zhōng

越六七年，翁以寿终。

yíng zàng bì shǐ tòng kū bié mù yì cǎi fú shēng chē qù

营葬毕，始痛哭别墓，易采服升车去。

lùn zhě xī qí bù zhēn ér bù néng bù wèi zhī xiào

论者惜其不贞，而不能不谓之孝。

nèi gé xué shì yǒng gōng shí zhèn qí de wén zhī tàn yuē cǐ suǒ wèi zhì měi ér wèi xué

内阁学士永公时镇其地，闻之叹曰：此所谓质美而未学。

xīn chéng wáng fú jiǔ yán qí yǒu rén mǒu xuǎn guì zhōu yī lìng dài yú xī shāng yì lè bō xuē jī xiè bǎi chū mǒu pò yú chéng xiàn wěi qū qiān jiù ér xī shāng zhī jié yì duō zhēng lùn zhì yè fēn shǐ rú tòng shū quàn

新城王符九言，其友人某，选贵州一令，贷于西商，抑勒剥削，机械百出，某迫于程限，委曲迁就，而西商枝节益多，争论至夜分，始茹痛书券。

jì quàn shàng bǎi jīn shí dé bù jí sān shí jīn ěr

计券上百金，实得不及三十金耳。

xī shāng qù hòu chí jīn zhù qiè fāng dú zuò tài xī hū wén yán shàng rén yǔ yuē shì jiān wú cǐ bù píng shì gōng tài róu nuò shǐ rén fèn tián xiōng yì

西商去后，持金贮箧，方独坐太息，忽闻檐上人语曰：世间无此不平事，公太柔懦，使人愤填胸臆。

wú běn yì lái dào gōng jīn qiě yī chéng xī shāng wèi tiān xià qióng guān tǔ qì yě

吾本意来盗公，今且一惩西商，为天下穷官吐气也。

mǒu jì bù gǎn dá

某悸不敢答。

é wū jiǎo xī sū yǒu shēng yǐ yuè yuán jìng qù

俄屋角窸窣有声，已越垣径去。

cì rì wén xī shāng bèi dào qiè zhōng xīn jiù jiè quàn jiē xí juǎn qù yǐ

次日，闻西商被盗，箧中新旧借券，皆席卷去矣。

cǐ dào shū duō xiá qì

此盗殊多侠气。

rán yì xī shāng suǒ wéi tài shèn gàn zào wù zhī jì gù guǐ shén qiǎo shǐ xiāng zhí yě

然亦西商所为太甚，干造物之忌，故鬼神巧使相值也。

xǔ wén mù yán qí qīn chuàn yǒu de xīn guān zhě shèng jù shēng lǐ xiǎng zǔ kǎo yǒu wū néng shì guǐ qiè yǔ rén yuē mǒu jiā xiān líng shòu jì shí jiē yán sè cǎn jǔ rú yù xià lèi ér hòu xiàng mǒu jiá zhī guǐ nǎi zuò duì mén wū jǐ shàng qiáo zú ér xiào shì hé gù yě

许文木言，其亲串有得新官者，盛具牲醴享祖考，有巫能视鬼，窃语人曰：某家先灵受祭时，皆颜色惨沮，如欲下泪，而后巷某甲之鬼，乃坐对门屋脊上，翘足而笑，是何故也。

hòu qí rén dào guān wèi jiǔ jí fú fǎ shǐ wù qí zǔ kǎo bēi qì zhī yóu

后其人到官，未久即服法，始悟其祖考悲泣之由。

ér mǒu jiá zhī xǐ zé zhōng bù jiě

而某甲之喜，则终不解。

jiǔ ér yǒu zhī qí yīn shì zhě yuē mǒu jiá nǚ yǒu sè shì cháng qiǎn mǒu yù yòu yǐ jīn zhū tóng sù shù xī rén bù zhī ér guǐ zhī yě

久而有知其陰事者，曰：某甲女有色，是尝遣某妪，诱以金珠，同宿数夕，人不知而鬼知也。

久而有知其阴事者，曰：某甲女有色，是尝遣某妪，诱以金珠，同宿数夕，人不知而鬼知也。

shuí wèi míng míng kě duò xíng zāi

谁谓冥冥可堕行哉。

wáng méi xù xiào lián yán jiāo hé chéng xi yǒu gǔ mù lín mù cóng zá yún cáng yāo mèi fàn zhī zhě duō huàn hán rè

王梅序孝廉言，交河城西有古墓，林木丛杂，云藏妖魅，犯之者多患寒热。

qiáo mù bù gǎn jìn

樵牧不敢近。

yī lǎo rú gěng zhí fù qì yóu suǒ jū zhì xiàn chéng qí de shì zhōng guò bì qì xī yǎn jiǎn ào ní jìng wú suǒ jiàn wén rú shì shù nián

一老儒耿直负气，由所居至县城，其地适中过，必憩息，偃蹇傲倪，竟无所见闻，如是数年。

yī rì yòu zuò mù tǎn xī nà liáng guī ér fā kuáng zhān yǔ yuē nǎng yǐ rǔ wèi gǔ jūn zǐ gù rèn rǔ fàng dàn wèi gǎn wǔ rǔ rǔ jìn nǎi zuò fù xīn shì zhī cóng qián guī yán jǔ bù jiē mào shì xīn fēi jīn bù fù wèi rǔ yǐ

一日，又坐墓，袒裼纳凉，归而发狂谵语曰：曩以汝为古君子，故任汝放诞，未敢侮汝，汝近乃作负心事，知从前规言矩步，皆貌是心非，今不复畏汝矣。

qí jiā zài sān bài dǎo hūn kuì shù rì zì shì suǒ rán qì něi měi jīng qí de zhé fǔ shǒu jí qū

其家再三拜祷，昏愦数日，自是索然气馁，每经其地，辄俯首疾趋。

guān cǐ zhī mèi bù zú wèi xīn gǒu wú xié suī lìng zhī ér bù gǎn xiào

观此知魅不足畏，心苟无邪，虽凌之而不敢校。

yì guān cǐ ér zhī mèi dà kě wèi xíng gǒu yǒu diàn suī mì zhī ér jiē néng kuī

亦观此而知魅大可畏，行苟有玷，虽秘之而皆能窥。

mén rén xiāo shān wāng shēng huī zǔ zì huàn céng qián lóng yǐ wèi jìn shì jīn wèi hú nán níng yuǎn xiàn zhī xiàn

门人萧山汪生辉祖，字焕曾，乾隆乙未进士，今为湖南宁远县知县。

wèi dì shí jiǔ yú mù fǔ zhuàn zuǒ zhì yào yán èr juǎn

未第时，久于幕府，撰佐治药言二卷。

zhōng zài jìn shì shù tiáo pō zú yǐ zī fǎ jiè

中载近事数条，颇足以资法戒。

qí yī yuē sūn jǐng xī xiān shēng huì ěr zhōu lìng wú qiáo shí mù kè yè mǒu yī xī fāng yǐn jiǔ yǎn wò yú de lì èr shí ér sū

其一曰：孙景溪先生，讳尔周，令吴桥时，幕客叶某，一夕方饮酒，偃卧于地，历二时而苏。

cì rì bì hù shū huáng zhǐ shū fù chéng huáng miào bài jū mò yù qí gù

次日闭户书黄纸疏，赴城隍庙拜眗，莫喻其故。

yuè liù rì yòu yǎn pú rú qián liáng jiǔ fù qǐ zé qǐng qiān jū yú shǔ wài

越六日，又偃仆如前，良久复起，则请迁居于署外。

zì yán bā nián qián zài shān dōng guǎn táo mù yǒu shì rén gào è shào diào qí fù běn nǐ qǐng zhǔ rén zhuān chéng è shǎo bù bì fù duì zhì ér wèn shì xiè mǒu yù kuī fù zī sè yǒng sǒng chuán xùn zhì fù tóu huán è shào yì dǐ fǎ

自言八年前，在山东馆陶幕，有士人告恶少调其妇，本拟请主人专惩恶少，不必妇对质，而问事谢某，欲窥妇姿色，恿怂传讯，致妇投环，恶少亦抵法。

jīn è shào kòng yú míng fǔ

今恶少控于冥府，

wèi fù bù sǐ zé qú wú sǐ fǎ

谓妇不死则渠无死法，

ér fù sǐ yóu nèi mù zhī chuán xùn

而妇死由内幕之传讯，

guǎn táo chéng huáng shén yí dié lái jū

馆陶城隍神移牒来拘，

zuó jù shū shēn biàn

昨具疏申辨，

wèi fù běn yīng duì zhì

谓妇本应对质，

qiě zào yì zhě wèi xiè mǒu

且造意者为谢某，

qǐng yòu yí dié

顷又移牒，

wèi chuán xùn zhī yì zài kuī qí sè

谓传讯之意在窥其色，

fēi lǐ qí yuān

非理其冤，

niàn suī qǐ yú xiè

念虽起于谢，

bǐ shí cāo yú yè

笔实操于叶，

xiè yǐ shè zhì

谢已摄至，

yè bù róng kuān

叶不容宽。

yú bì bù miǎn yǐ

余必不免矣。

yuè xī ér yǔn

越夕而殒。

qí yī yuē zhè jiāng niè sī tóng gōng yán qián lóng yǐ hài qiū shěn shí ǒu yī yè qián chū chá zhū lì zhì shì zhuàng jiē yǐ hān qǐn wéi yī shì dēng zhú míng xué chuāng qiè kuī jiàn yī lì fāng lǐ àn dú jǐ qián lì yī lǎo wēng yī shào fù shén hài yì gū shì zhī

其一曰：浙江臬司同公言，乾隆乙亥秋审时，偶一夜潜出察诸吏治事，状皆已酣寝，惟一室灯烛明，穴窗窃窥，见一吏方理案牍，几前立一老翁一少妇，甚骇异，姑视之。

jiàn lì chū chāo yī qiān xuán huǐ gǎo gèng shū shào fù liǎn rèn tuì yòu chōu yī juàn chén sī liáng jiǔ shū yī qiān lǎo wēng yì yī ér tuì

见吏初抄一签，旋毁稿更书，少妇敛衽退，又抽一卷沉思良久，书一签，老翁亦揖而退。

chuán jí cǐ lì zé xiān lǐ zhě wèi tāi zhōu yīn jiān zhì sǐ yī àn chū nǐ huǎn jué xuán yǐ shēn liè qīng jīn bài jiǎn niàng mìng gǎi qíng shí

传诘此吏，则先理者为台州因奸致死一案，初拟缓决，旋以身列青衿，败检酿命，改情实；

hòu chōu zhī juǎn wèi níng bō dié ōu zhì sǐ yī àn chū nǐ qíng shí xuán yǐ suǒ bū lǐ zhí sǐ yóu hái ōu gǎi huǎn jué

后抽之卷，为宁波叠殴致死一案，初拟情实，旋以索逋理直，死由还殴，改缓决。

zhī shào fù wèi juān shēng zhī liè pò lǎo wēng léi qiú zhī xiān líng yǐ

知少妇为捐生之烈魄，老翁累囚之先灵矣。

qí yī yuē xiù shuǐ xiàn shǔ yǒu ài rì lóu bǎn tī jiǔ huǐ yīn yǔ zhé wén guǐ qì shēng yī lǎo lì yán kāng xī zhōng lìng zhī mǔ shàn sòng fó hào yīn jiàn cǐ lóu

其一曰：秀水县署有爱日楼，板梯久毁，陰雨辄闻鬼泣声，一老吏言，康熙中，令之母善诵佛号，因建此楼。

其一曰：秀水县署有爱日楼，板梯久毁，阴雨辄闻鬼泣声，一老吏言，康熙中，令之母善诵佛号，因建此楼。

yōng zhèng chū yǒu lìng qiè mù yǒu hú xìng lái shèng xià bù yù jiàn rén dú chǔ lóu zhōng àn dú yǐn shí jiē zhuì ér shàng xià

雍正初有令挈幕友胡姓来，盛夏不欲见人，独处楼中，案牍饮食皆缒而上下。

yī rì wén lóu shàng cǎn hào shēng cóng zhě jí tī ér shàng zé hú luǒ tǐ yù xuè zì cì qí fù bìng suì shèn zhōu shēn rú kè huà

一日闻楼上惨号声，从者急梯而上，则胡裸体浴血，自刺其腹，并碎眘周身，如刻画。

zì yún nǎng zài hú nán mǒu xiàn mù yǒu jiān fu shā běn fū zhě jiān fù shǒu yú guān wú kǒng zhǔ rén yǒu shī chá jiù yǐ fǎng ná bào fù suì zuò zhé

自云曩在湖南某县幕，有奸夫杀本夫者，奸妇首于官，吾恐主人有失察咎，以访拿报，妇遂坐磔。

qǐng jiàn yī shén yǐn fù lái zì rèn yú wú fù tā bù zhī yě

顷见一神引妇来，剚刃于吾腹，他不知也。

hào hū yuè xī ér sǐ

号呼越夕而死。

qí yī yuē wú xīng mǒu yǐ shàn zhì qián gǔ yǒu shēng ǒu wèi tóng shì zhě suǒ màn yīn mì jié qí qǐn dào yīn shì yú shàng guān jìng chéng dà yù hòu zì niè qí shé ér sǐ

其一曰：吴兴某以善治钱谷有声，偶为同事者所慢，因密讦其寝，盗陰事于上官，竟成大狱，后自啮其舌而死。

其一曰：吴兴某以善治钱谷有声，偶为同事者所慢，因密讦其寝，盗阴事于上官，竟成大狱，后自啮其舌而死。

yòu wú xī zhāng mǒu zài guī ān lìng qiú lǔ qīng mù yǒu jiān fu shā běn fū zhě qiú yǐ fù bù tóng móu yù chū zhī zhāng dà yán yuē zhào dùn bù tǎo zéi wèi shā jūn xǔ zhǐ bù cháng yào wèi shì fù chūn qiū yǒu zhū yì zhī fǎ shì bù kě zòng yě

又无锡张某在归安令裘鲁青幕，有奸夫杀本夫者，裘以妇不同谋，欲出之，张大言曰：赵盾不讨贼为杀君，许止不尝药为弑父，春秋有诛意之法，是不可纵也。

fù jìng lùn sǐ

妇竟论死。

hòu zhāng mèng yī nǚ zǐ pī fà chí jiàn bó yīng ér zhì yuē wǒ wú sǐ fǎ rǔ hé zhù zhī jí yě

后张梦一女子披发持剑，搏膺而至曰：我无死法，汝何助之急也。

yǐ rèn cì zhī jué ér cì chù tòng shén zì shì yè yè wèi lì yǐ zhì yú sǐ

以刃刺之，觉而刺处痛甚，自是夜夜为厉，以至于死。

qí yī yuē xiāo shān hán qí xiāng xiān shēng shǎo gōng dāo bǐ jiǔ kùn chǎng wū qiě wú zi yǐ jué yì jìn qǔ yǐ

其一曰：萧山韩其相先生，少工刀笔，久困场屋，且无子，已绝意进取矣。

yōng zhèng guǐ mǎo zài gōng ān xiàn mù mèng shén yǔ yuē rǔ yīn bǐ niè duō jǐn xuē lù sì

雍正癸卯在公安县幕，梦神语曰：汝因笔孽多，尽削禄嗣。

jīn zhì yù rén shù shǎng rǔ kē míng jí zi qí sù guī wèi yǐ wéi xìn cì xī mèng fù rán shí yǐ qī yuè chū xún dá yǐ shì qī bù jí

今治狱仁恕，赏汝科名及子，其速归，未以为信，次夕梦复然，时已七月初旬，答以试期不及。

shén yuē wú néng sòng rǔ yě wù hòu jí lǐ guī zhuāng jiāng xíng fēng lì bā yuè chū èr rì jìng dǐ háng zhōu yǐ yí cái rù wéi zhōng shì

神曰：吾能送汝也，寤后急理归装，江行风利，八月初二日竟抵杭州，以遗才入闱中式。

cì nián guǒ jǔ yī zi

次年，果举一子。

huàn céng dǔ shí yǒu gǔ fēng qí suǒ yán dāng bù wàng

焕曾笃实有古风，其所言当不妄。

yòu suǒ jì qiú guān jué sì yī tiáo yuē píng hú yáng yán gēng zài yú xiāng xiàn mù shí zhǔ rén jiān shǔ lín jìn yǒu yí yù jiǔ wèi jué

又所记囚关绝嗣一条曰：平湖杨研耕，在虞乡县幕时，主人兼署临晋，有疑狱久未决。

hòu jū shí wèi dì ōu xiōng sǐ

后鞫实为弟殴兄死，

yè nǐ yàn dú bì

夜拟谳牍毕，

wèi jí miè zhú ér qǐn

未及灭烛而寝，

hū wén chuáng shàng gōu míng

忽闻床上钩鸣，

zhàng wēi qǐ

帐微启，

yǐ wéi fēng yě

以为风也，

shǎo qǐng fù míng

少顷复鸣，

zé zhàng xuán gōu shàng

则帐悬钩上，

yǒu bái xū lǎo rén guì chuáng qián kòu tóu

有白须老人跪床前叩头，

huà zhī bú jiàn

叱之不见，

ér jǐ shàng zhǐ fān dòng yǒu shēng

而几上纸翻动有声，

jí qǐ shì

急起视，

zé suǒ nǐ yàn dú yě

则所拟谳牍也。

fǎn fù xiáng shěn zuì shí wú wang wéi qí jiā sì shì dān chuán zhì qí fù shǐ shēng èr zi yī sǐ fēi mìng yī yòu fú zuì zé wǔ shì zhī sì zhǎn yǐ

反覆详审，罪实无枉，惟其家四世单传，至其父始生二子，一死非命，一又伏罪，则五世之祀斩矣。

反复详审，罪实无枉，惟其家四世单传，至其父始生二子，一死非命，一又伏罪，则五世之祀斩矣。

yīn huǐ gǎo cún yí rú gù

因毁稿存疑如故。

gài yǐ cún yí wéi shì yě

盖以存疑为是也。

yú wèi yǐ wáng fǎ lùn miè lún zhě bì zhū

余谓以王法论，灭伦者必诛；

yǐ rén qíng lùn jué sì zhě yì kě mǐn

以人情论，绝祀者亦可悯。

shēng yǔ shā jiē ài rén yǔ yì jìng liǎng fáng yǐ

生与杀皆碍，仁与义竟两妨矣。

rú bì wěi qū yǐ qiú tōng zé wèi shā rén zhě dǐ yǐ sǐ sǐ zhě zhī yuān yǐ shēn shēn jǐ zhī yuān yǐ jué zǔ fù zhī sì qí xiōng yǒu zhī bì bù yuàn

如必委曲以求通，则谓杀人者抵以死，死者之冤已伸，伸己之冤以绝祖父之祀，其兄有知，必不愿。

shǐ qí jìng yuàn shì wú rén xīn yǐ

使其竟愿，是无人心矣。

suī bù dǐ bù wéi wang shì yī shuō yě

虽不抵不为枉，是一说也。

huò yòu wèi qíng zhě yī rén zhī shì fǎ zhě tiān xià zhī shì yě shǐ fán jǐn xiōng dì èr rén zhě dì shā qí xiōng āi qí jué sì jiē bù dǐ zé duó chǎn shā xiōng zhě duō yǐ hé fǎ yǐ zhèng lún jì hu

或又谓情者一人之事，法者天下之事也，使凡仅兄弟二人者，弟杀其兄，哀其绝祀皆不抵，则夺产杀兄者多矣，何法以正伦纪乎？

shì yòu wèi cháng fēi yī shuō yě

是又未尝非一说也。

bù yǒu gāo yáo cǐ yù shí wéi nán duàn cún yǐ dài míng lǐ zhě zhī lùn dìng kě yǐ

不有皋陶，此狱实为难断，存以待明理者之论定可矣。

yáo ān gōng yán xī zài jiù shì chén gōng dé yīn jiā yù zhòu yǔ zì sì zhì wǔ nǎi xi suǒ yǔ jiē òu má shuǐ yě shí xī xí yī lǎo rú fāng jiǎng xué zhòng yīn kòu yuē cǐ yǔ jiū jìng shì hé lǐ lǎo rú diào tóu miàn bì yuē zǐ bù yǔ guài

姚安公言，昔在舅氏陈公德音家，遇骤雨，自巳至午乃息，所雨皆沤麻水也，时西席一老儒方讲学，众因叩曰：此雨究竟是何理，老儒掉头面壁曰：子不语怪。

liú xiāng wǎn yán nǎng kè shān xī shí wén yǒu lǎo rú jīng gǔ zhǒng tóng háng zhě yán zhōng yǒu hú lǎo rú lì zhī yì wú tā yì

刘香畹言，曩客山西时，闻有老儒经古冢，同行者言中有狐，老儒詈之，亦无他异。

lǎo rú gù shàn zhì shēng dōng bù qiú xià bù mèi shí bù yáo yǐn bù mò qī zǐ bù sù bǎo zhū jī zī lèi de sì shí jīn róng wèi sì dìng mì jiān zhī ér duì rén zì sù wú dān dàn

老儒故善治生，冬不裘，夏不眛，食不肴，饮不眜，妻子不宿饱，铢积锱累得四十金，溶为四锭，秘缄之，而对人自诉无担石。

zì lì hú hòu

自詈狐后，

suǒ chǔ jīn huò hū zhì wū diān shù miǎo

所储金或忽置屋颠树杪，

shǐ tī ér qǔ

使梯而取，

huò hū zài yū ní qiǎn shuǐ

或忽在淤泥浅水，

shǐ rú ér qiú

使濡而求，

shèn huò hū tóu hùn qīng

甚或忽投溷圊，

shǐ tàn ér zhuó

使探而濯，

huò yí yì qí de

或移易其地，

dà suǒ nǎi de

大索乃得，

huò shī qù shù rì

或失去数日，

cóng kōng zì duò

从空自堕，

huò yǔ kè duì zuò

或与客对坐，

hū nà yú mào yán

忽纳于帽檐，

huò duì rén gōng yī

或对人供揖，

hū kēng rán tuō xiù

忽铿然脱袖，

qiān biàn wàn huà

千变万化，

bù kě sī yì

不可思议。

yī rì tū sì dìng yuè zhì kōng zhōng rú jiá dié fēi xiáng dàn wán jī chù jiàn gāo jiàn yuǎn shì jiāng fēi qù bù dé yǐ fén xiāng bài zhù shǐ zì tóu yú huái zì shì bù fù xiāng niǎo ér jiǎng xué zhī qì yàn yǐ suǒ rán jǐn yǐ

一日，突四铤跃掷空中，如蛱蝶飞翔，弹丸击触，渐高渐远，势将飞去，不得已，焚香拜祝，始自投于怀，自是不复相嬲，而讲学之气焰，已索然尽矣。

shuō shì shì shí yī you yuē wú wén yǐ dé shèng yāo bù wén yǐ lì shèng yāo yě qí jí yě gù yi

说是事时，一友曰：吾闻以德胜妖，不闻以詈胜妖也，其及也固宜。

yī you yuē shǐ zhōu zhāng chéng zhū lì yāo bì bù xīng xī qí gǔ mào bù gǔ xīn yě

一友曰：使周张程朱詈，妖必不兴，惜其古貌不古心也。

yī you yuē zhōu zhāng chéng zhū bì bù qīng lì wéi qí bù zú yú zhōng gù zhù zhù yú huái yě

一友曰：周张程朱必不轻詈，惟其不足于中，故眝眝于怀也。

一友曰：周张程朱必不轻詈，惟其不足于中，故𪾣𪾣于怀也。

xiāng wǎn shǒu kěn yuē sī yán dòng zhēng jié yǐ

香畹首肯曰：斯言洞症结矣。

xiāng wǎn yòu yán yī xiào lián pō shàn chǔ xù ér xìng sè

香畹又言，一孝廉颇善储蓄，而性啬。

qí mèi jiā zhì pín shí bī chú xī chuī yān bù jǔ mào fēng xuě tú bù shù shí lǐ qǐ dài sān wǔ jīn qī míng chūn yǐ qí fu guǎn gǔ cháng jiān yǐ jiǒng cí

其妹家至贫，时逼除夕，炊烟不举，冒风雪徒步数十里，乞贷三五金，期明春以其夫馆谷偿，坚以窘辞。

qí mǔ tì qì zhù qǐng cí rú gù

其母涕泣助请，辞如故。

mǔ tuō zān ěr fù zhī qù xiào lián rú fú wén yě

母脱簪珥付之去，孝廉如弗闻也。

shì xī yǒu dào xué bì rù qìng suǒ yǒu qù pò yú gōng lùn fú gǎn gào guān bǔ

是夕有盗穴壁入，罄所有去，迫于公论，弗敢告官捕。

yuè bàn zǎi dào zài tā xiàn bài gōng céng qiè xiào lián jiā qí wù yóu cún shí zhī qī yí dié lái wèn yòu pò yú gōng lùn fú gǎn rèn

越半载，盗在他县败，供曾窃孝廉家，其物犹存十之七，移牒来问，又迫于公论，弗敢认。

qí fù xī cái bù néng rěn yīn qiǎn zi wǎng rèn yān

其妇惜财不能忍，因遣子往认焉。

xiào lián nèi kuì bì fú jiàn kè zhě bàn zǎi

孝廉内愧，避弗见客者半载。

fu mǔ zǐ tiān xìng xiōng mèi zhì qíng yǐ sè zhī gù rén rú mò lù cǐ zhēn wén zhī è wàn yǐ

夫母子天性，兄妹至情，以啬之故，人如陌路，此真闻之扼腕矣。

nǎi dào jù chéng zhī shǐ rén yī kuài shī ér fú gǎn yán de ér fú gǎn qǔ yòu shǐ rén zài kuài zhì yú chuí xīn rú tòng zì nì qí xiá fù bài yú qí fù xiá zhōng mò nì gèng shǐ rén bù shèng qí kuài

乃盗遽乘之，使人一快，失而弗敢言，得而弗敢取，又使人再快，至于椎心茹痛，自匿其瑕，复败于其妇，瑕终莫匿，更使人不胜其快。

diān dǎo bō nòng rú shì zhī qiǎo

颠倒播弄，如是之巧。

wèi fēi ruò huò shǐ zhī zāi

谓非若或使之哉。

rán néng kuì bú jiàn kè wú yóu qǔ qí zú wéi shàn chōng cǐ yī kuì suī yǐ xiào yǒu wén kě yě

然能愧不见客，吾犹取其足为善，充此一愧，虽以孝友闻可也。

lú jì yú biān xiū huàn hán jí wù yán dú jǐng yuè quán shū zhě tóu rén shēn lì zú

卢霁渔编修，患寒疾，误延读景岳全书者，投人参，立卒。

tài fū rén huǐ yān kū jí tòng rán měi yī fà shēng zhé wén bǎn bì gé gé xiǎng yè huò rào chuáng hū ā mǔ zhuó rán biàn wèi jì yú shēng

太夫人悔焉，哭极恸然，每一发声，辄闻板壁格格响，夜或绕床呼阿母，灼然辨为霁渔声。

gài bù yù gāo nián zhī guò āi yě

盖不欲高年之过哀也。

bēi zāi sǐ ér yóu bù wàng qīn hu

悲哉，死而犹不忘亲乎？