卷十·如是我闻三(3) — 阅微草堂笔记 — 纪昀

hǎi yáng jū qián bèi tíng hé yán yī huàn jiā fù lín zú zuǒ shǒu wǎn yòu ér yòu shǒu wǎn yòu nǚ wū yè ér zhōng lì bò zhī nǎi shì mù jiǒng jiǒng shàng bù míng yě

海陽鞠前辈庭和言，一宦家妇临卒，左手挽幼儿，右手挽幼女，呜咽而终，力擘之乃释，目炯炯尚不瞑也。

海阳鞠前辈庭和言，一宦家妇临卒，左手挽幼儿，右手挽幼女，呜咽而终，力擘之乃释，目炯炯尚不瞑也。

hòu dēng qián yuè xià

后灯前月下，

wǎng wǎng yáo jiàn qí xíng

往往遥见其形，

rán hū zhī bù yīng

然呼之不应，

wèn zhī bù yán

问之不言，

zhāo zhī bù lái

招之不来，

jí zhī bú jiàn

即之不见，

huò shù xī bù chū

或数夕不出，

huò yī xī shǔ chū

或一夕数出，

huò wàng zhī zài mǒu rén qián

或望之在某人前，

ér mǒu rén fǎn wú dǔ

而某人反无睹，

huò cǐ chù fāng dǔ

或此处方睹，

ér bǐ chù yòu dǔ

而彼处又睹，

dà dǐ rú pào yǐng kōng huā

大抵如泡影空花，

diàn guāng shí huǒ

电光石火，

yī zhuǎn shùn ér jí miè

一转瞬而即灭，

yī tán zhǐ ér shū shēng

一弹指而倏生。

suī bù wéi hài ér rén rén yì zhōng yǒu yī xiān wáng fū rén zài gù hòu qī shì qí zǐ nǚ bù gǎn shēng fēn bié xīn bì ǎo tóng pú shì qí zǐ nǚ yì bù gǎn shēng líng wǔ xīn

虽不为害，而人人意中有一先亡夫人在，故后妻视其子女，不敢生分别心，婢媪僮仆，视其子女，亦不敢生凌侮心。

zhì nán hūn nǚ jià nǎi jiàn bù dǔ rán yuè shù zài huò yī jiàn

至男婚女嫁，乃渐不睹，然越数载，或一见。

gù yī jiā héng lì lì wēi jù rú zài qí páng huò yí wèi hú mèi suǒ tuō yì shì yī shuō

故一家恒栗栗危惧，如在其旁，或疑为狐魅所托，亦是一说。

wéi shì hú mèi rǎo rén ér cǐ bù jìn rén qiě hú mèi yòu hé suǒ qǔ yì ér xīn kǔ shí yú nián wéi shí shí zuò cǐ huàn yǐng zāi

惟是狐魅扰人，而此不近人，且狐魅又何所取义，而辛苦十余年，为时时作此幻影哉。

dài jié liàn zhī jí jīng líng bù sàn ér wéi rén zǐ nǚ zhě zhī fù mǔ zhī xīn mò ér mí qiè rú shì yě

殆结恋之极，精灵不散，而为人子女者，知父母之心，殁而弥切如是也。

qí yì kě yǐ chuàng rán gǎn hu

其亦可以怆然感乎？

tíng hé yòu yán yǒu xiōng sǐ ér tūn shì qí gū zhí zhě pò xié qīn shí dài wú yǐ zì cún

庭和又言，有兄死而吞噬其孤侄者，迫胁侵蚀，殆无以自存。

yī xī fū fù fāng hān mián hū mèng xiōng cāng huáng hū yuē qǐ qǐ huǒ yǐ zhì xǐng ér yān yàn mí màn wú lù kě tuō jǐn pò chuāng dé chū chuǎn xī wèi dìng shì yǐ bēng cuī huǎn xū yú zé huī jìn yǐ

一夕，夫妇方酣眠，忽梦兄仓皇呼曰：起起，火已至，醒而烟焰迷漫，无路可脱，仅破窗得出，喘息未定，室已崩摧，缓须臾则灰烬矣。

cì rì jí zhào qí zhí jǐn hái suǒ duó rén guài qí shù cháo zhī nèi hū zhí hū yí

次日，急召其侄，尽还所夺，人怪其数朝之内，忽跖忽夷。

qí rén liú tì zì zé shǐ zhī qí gù

其人流涕自责，始知其故。

cǐ guǐ shàn quán gǔ ròu shèng yú wèi lì duō duō yǐ

此鬼善全骨肉，胜于为厉多多矣。

gāo chún lìng liáng gōng qīn guān hù bù é wai zhǔ shì shí yǔ yáo ān gōng tóng zài sì chuān sī shì shí liù bù guī zhì yán fán yǒu gù bù néng rù shǔ zhě bì qiǎn rén gào zhǎng yìn zhǎng yìn qiǎn dié sī wù sī wù měi rì huì chéng táng wèi zhī chū fù bù néng wú gù bù zhì yě

高淳令梁公钦，官户部额外主事时，与姚安公同在四川司，是时六部规制严，凡有故不能入署者，必遣人告掌印，掌印遣牒司务，司务每日汇呈堂，谓之出付，不能无故不至也。

yī rì liáng gōng bù rù shǔ ér yòu bù chū fù zhòng yí yān yáo ān gōng yǔ fú jiàn li gōng gēn hóu yù jiē xiāng jìn fàng yá hòu tóng wǎng shì zhī

一日，梁公不入署，而又不出付，众疑焉，姚安公与福建李公根侯，寓皆相近，放衙后，同往视之。

zé liáng gōng zuó xī shuì hòu hū wén pēng hōng zhuàng chù shēng rú nù mǎ téng tà hū wèn wú yīng zhě jì ér qǐ shì nǎi èr pū yī yù zhě luǒ tǐ xiāng bó chuí jī shén kǔ rán jiē jiān kǒu wú yī yán

则梁公昨夕睡后，忽闻砰訇撞触声，如怒马腾踏，呼问无应者，悸而起视，乃二仆一御者，裸体相搏，捶击甚苦，然皆缄口无一言。

shí sì lín yǐ shuì

时四邻已睡，

yù zhōng bié wú yī rén

寓中别无一人，

wú kě rú hé

无可如何，

zuò shì qí dòu

坐视其斗，

zhì zhōng míng nǎi bìng pū

至钟鸣乃并仆，

dài xiǎo ér sū

迨晓而苏，

shāng hén lín dié

伤痕鳞叠，

miàn mù jiē bài

面目皆败，

wèn zhī dōu bù zì zhī

问之都不自知，

wéi yì shì wǎn tóng zuò hòu mén nà liáng

惟忆是晚同坐后门纳凉，

yáo jiàn pò wū zhǐ shàng yǒu shù quǎn tiào liáng

遥见破屋址上有数犬跳踉，

xì yǐ zhuān zhì zhī

戏以砖掷之，

háo ér tiào

嗥而跳。

jiù qǐn hòu suì yǒu shì biàn

就寝后，遂有是变。

yì quǎn běn shì hú yuè xià shì zhī wèi shěn yú

意犬本是狐，月下视之未审欤？

liáng gōng tài hé rén yǔ zhèng yī zhēn rén wèi xiāng lǐ jiāng wǎng chén sù

梁公泰和人，与正一真人为乡里，将往陈诉。

yáo ān gōng yuē hú zì yóu xì hé yù yú rén wú gù jī zhī qū bù zài bǐ tǎn qū ér gōng zhí yú lǐ bù shùn

姚安公曰：狐自游戏，何预于人，无故击之，曲不在彼，袒曲而攻直，于理不顺。

li gōng yì yuē fán pú lì yú rén zhēng yi xiān kè jǐ lǐ zhí shàng bù kě zòng shǐ yǒu shì ér wàng xíng kuàng lǐ qǔ hu

李公亦曰：凡仆隶与人争，宜先克己，理直尚不可纵，使有恃而妄行，况理曲乎？

liáng gōng nǎi zhǐ

梁公乃止。

qián lóng yǐ wèi huì shì qián yī jǔ rén guò yǒng guāng sì xi jiē jiàn hǎo nǚ lì mén wài yì pō yuè zhī tuō méi guān shuō yǐ sān bǎi jīn nà wèi qiè yīn jiù yù qí jiā yì shén xiāng de dài chū wéi fǎn shè zé pò chuāng zhǔ bì qù wú yī rén

乾隆乙未会试前，一举人过永光寺西街，见好女立门外，意颇悦之，托媒关说以三百金纳为妾，因就寓其家，亦甚相得，迨出闱返舍，则破窗麈壁，阒无一人。

wū huì duī jī shì fèi huài duō nián zhě

污秽堆积，似废坏多年者。

fǎng wèn lín jiā yuē shì zhái jiǔ kōng shì jiā lái zhù jǐn yuè yú yī xī zì qù mò zhī suǒ wǎng yǐ

访问邻家，曰：是宅久空，是家来住仅月余，一夕自去，莫知所往矣。

huò yuē hú yě xiǎo shuō zhōng gài cháng yǒu shì shì

或曰狐也，小说中盖尝有是事。

huò yuē shì nǚ wèi ěr qiè zī yuǎn dùn wěi wèi hú yě

或曰是女为饵，窃赀远遁，伪为狐也。

fu hú ér wěi rén sī yì xiá yǐ

夫狐而伪人，斯亦黠矣；

rén ér wèi hú bù gēng xiá hū zāi

人而为狐，不更黠乎哉。

yú jū jīng shī wǔ liù shí nián jiàn cǐ lèi zhě bù shèng shù cǐ qí yī ěr

余居京师五六十年，见此类者不胜数，此其一耳。

wāng yù shǐ quán xiāng yán bù shāng hán mǒu tián yī hú nǚ rì jiàn shì léi qí lǚ qiú fú lù hé jìn zàn qù réng lái

汪御史泉香言，布商韩某，阗一狐女，日渐眡羸，其侣求符箓劾禁，暂去仍来。

yī xī yǔ hán gòng qǐn hū pī yī qǐ zuò yuē jūn yǒu yì niàn yé

一夕，与韩共寝，忽披衣起坐曰：君有异念耶？

hé hū jué gāng qì biān rén cì cù bù níng yě

何忽觉刚气砭人，刺促不宁也。

hán yuē wú wú tā niàn wéi lín rén wú mǒu bī yú cháng fù zhōu qí zi wèi gē tóng wú bù rěn qí yì guān zhī hòu lún xià jiàn juān sì shí jīn yù shú zhī gù zhuǎn niǎn wèi mián ěr

韩曰：吾无他念，惟邻人吴某，逼于偿负，鬻其子为歌童，吾不忍其衣冠之后沦下贱，捐四十金欲赎之，故转辗未眠耳。

hú nǚ juě rán tuī zhěn yuē jūn zuò shì niàn jí shì shàn rén hài shàn rén zhě yǒu dà fá wú zì cǐ shì yǐ

狐女蹶然推枕曰：君作是念，即是善人，害善人者有大罚，吾自此逝矣。

yǐ wěn xiāng jiē xū qì liáng jiǔ nǎi huī shǒu ér qù hán zì shì zhuàng jiàn rú chū

以吻相接，嘘气良久，乃挥手而去，韩自是壮健如初。

dài suì táng xiān shēng yuē cháng jiàn yī jù gōng sì yuè bā rì zài fó sì lǐ chàn fàng shēng ǒu sàn bù huā xià yù yī yóu sēng hé zhǎng yuē gōng zhì cǐ hé shì yuē zuò hǎo shì yě yòu wèn hé wéi jīn rì zuò hǎo shì yuē fó dàn rì yě

戴遂堂先生曰：尝见一巨公，四月八日，在佛寺礼忏放生，偶散步花下，遇一游僧合掌曰：公至此何事，曰：作好事也，又问何为今日作好事，曰：佛诞日也。

yòu wèn fó dàn rì nǎi zuò hǎo shì yú sān bǎi wǔ shí jiǔ rì jiē bù dàng zuò hǎo shì hu

又问佛诞日乃作好事，余三百五十九日，皆不当作好事乎？

gōng jīn rì fàng shēng shì yǎn qián gōng dé bù zhī suì suì páo chú zhī suǒ shā zú dāng cǐ shù fǒu hu

公今日放生，是眼前功德，不知岁岁庖厨之所杀，足当此数否乎？

jù gōng cù bù néng duì

巨公猝不能对。

zhī kè sēng dài huà yuē guì rén hù fǎ sān bǎo zēng guāng qióng hé shàng hé gǎn wàng yǔ

知客僧代叱曰：贵人护法，三宝增光，穷和尚何敢妄语。

yóu sēng qiě xíng qiě xiào yuē zǐ yī hé shàng bù yǔ qióng hé shàng bù dé bù yǔ yě

游僧且行且笑曰：紫衣和尚不语，穷和尚不得不语也。

diào bì jìng chū bù zhī suǒ wǎng

掉臂径出，不知所往。

yī lǎo sēng qiè tàn yuē cǐ nì lí dà bù xiǎo shì rán zài wǒ fǎ zhōng zì shì tū wén shī zi hǒu yǐ

一老僧窃叹曰：此眤黎大不晓事，然在我法中，自是突闻狮子吼矣。

xī wǔ tái sēng míng yù cháng yuē xīn xīn niàn fó zé è yì bù shēng fēi rì niàn shù shēng fú wèi gōng dé yě

昔五台僧明玉尝曰：心心念佛，则恶意不生，非日念数声佛，为功德也；

rì rì chí zhāi zé shā yè yǒng chú fēi yuè chú shù rì jí wéi gōng dé yě

日日持斋，则杀业永除，非月除数日，即为功德也。

fán zhì féi gān chén hūn yàn yù ér yuè xiàn mǒu rì mǒu rì bù shí ròu wèi zhī shàn rén

燔炙肥甘，晨昏厌饫，而月限某日某日不食肉，谓之善人。

rán zé bāo jū gōng xíng dié guǐ bù shì ér yuè xiàn mǒu rì mǒu rì bù shòu qián wèi zhī lián lì hu

然则苞苴公行，眣簋不饰，而月限某日某日不受钱，谓之廉吏乎？

yǔ cǐ yóu sēng zhī yán ruò xiāng yìn hé

与此游僧之言若相印合。

li xìng fu zǒng xiàn zé yuē cǐ wèi bǐ jiào yán zhī ěr

李杏甫总宪则曰：此为彼教言之耳。

shì dà fū zhōng shēn rú sù shì bì bù xíng de shù rì chí yuè zhāi zé cǐ shù rì kě jiǎn shā de shù rén chí yuè zhāi zé cǐ shù rén kě jiǎn shā

士大夫终身茹素，势必不行，得数日持月斋，则此数日可减杀，得数人持月斋，则此数人可减杀。

bù yù yú quán bù chí hu

不愈于全不持乎？

shì yì jiàn zhì jiàn rén gè míng yī yì dì bù zhī míng yù tǎng zài shàng yǒu suǒ biàn nàn fǒu ěr

是亦见智见仁，各明一义，第不知明玉倘在，尚有所辩难否耳。

héng wáng fǔ zhǎng shǐ dōng è luò jù bā qí shì zú pǔ cháng wèi dǒng è rán zì shū wèi dōng è

恒王府长史东鄂洛--据八旗氏族谱尝为董鄂，然自书为东鄂。

àn dú cè jí yì shū wèi dōng è

案牍册籍，亦书为东鄂。

gōng yáng zhuàn suǒ wèi míng cóng zhǔ rén yě

公羊传所谓名从主人也。

zhé jū mǎ nà sī wū lǔ mù qí zhī zhī shǔ yě yī rì yì wū lǔ mù qí yīn bì shǔ yè xíng xī mǎ shù xià yù yī rén bàn guì

谪居玛纳斯，乌鲁木齐之支属也，一日诣乌鲁木齐，因避暑夜行，息马树下，遇一人半跪。

wèn qǐ jū yún shì shù zú liú qīng

问起居，云是戍卒刘青。

yǔ yǔ liáng jiǔ shàng mǎ yù xíng

与语良久，上马欲行。

qīng yuē yǒu suǒ shì qǐ gōng jì yī yǔ yìn fáng guān nú xǐ r qiàn qīng qián sān bǎi qīng jīn pín shén yi jiàn hái yě

青曰：有琐事乞公寄一语，印房官奴喜儿欠青钱三百，青今贫甚，宜见还也。

cì rì jiàn xǐ r gào yǐ qīng yǔ xǐ r hài hàn rú yǔ miàn sè rú sǐ huī guài jí qí gù shǐ zhī qīng jiǔ bìng sǐ chū sǐ shí chén zhú shān mǐn qí qín shèn yǐ sān bǎi qián fù xǐ r shì jiǔ pú qīng qián diàn zhī

次日见喜儿，告以青语，喜儿骇汗如雨，面色如死灰，怪诘其故，始知青久病死，初死时，陈竹山闵其勤慎，以三百钱付喜儿市酒脯青钱奠之。

xǐ r yǐ qīng wú qīn shǔ suì jǐn qián méi shì wú zhī zhě bù yú guǐ zhī jiàn suǒ yě

喜儿以青无亲属，遂尽乾没，事无知者，不虞鬼之见索也。

喜儿以青无亲属，遂尽干没，事无知者，不虞鬼之见索也。

zhú shān sù bù xìn yīn guǒ zhì shì sǒng rán yuē cǐ shì bù wū cǐ yǔ dāng fēi yī tuō yě

竹山素不信因果，至是悚然曰：此事不诬，此语当非依托也。

wú yǐ wéi rén shēng zuò è tè wèi rén zhī rén bù jí zhī zhī chù jí kě wéi suǒ yù wéi yě

吾以为人生作恶，特畏人知，人不及知之处，即可为所欲为也。

jīn nǎi zhī wú guǐ zhī lùn jìng bù zú shì

今乃知无鬼之论，竟不足恃。

rán zé fù yǐn tè zhě qí kě lǜ yě fū

然则负隐慝者，其可虑也夫。

chāng jí píng dìng hòu yǐ jūn fú nì dǎng zǐ nǚ fēn shǎng zhū jiāng wū lǔ mù qí cān jiāng mǒu shí sī qí shì

昌吉平定后，以军俘逆党子女，分赏诸将，乌鲁木齐参将某，实司其事。

zì qǔ zuì lì zhě sì rén jiào yǐ gē wǔ zhī xiāng fěn zé cǎi fú míng dāng yí tài wàn fāng wǎn rú jiāo nǚ jiàn zhě mò bù qīng dào

自取最丽者四人，教以歌舞，脂香粉泽，彩服明珰，仪态万方，宛如娇女，见者莫不倾倒。

hòu qiān jīn tǎ sì fù jiāng jiè qī qǐ xíng zhū tóng jiǎn diǎn yī zhuāng hū qiè zhōng xiù lǚ sì shuāng piān rán yuè chū mǎn táng xiáng wǔ rú jiá dié qún fēi yǐ zhàng jī zhī nǎi duò dì shàng rú rú yù dòng yōu yōu yǒu shēng shí zhě yà qí bù xiáng

后迁金塔寺副将，届期启行，诸童检点衣装，忽箧中绣履四双，翩然跃出，满堂翔舞，如蛱蝶群飞，以杖击之，乃堕地，尚蠕蠕欲动，呦呦有声，识者讶其不祥。

xíng zhì pì zhǎn yǐ biān tà tái yuán wèi zhèn shǒu dà chén suǒ hé lùn shù yī lí jìng zú yú zhé suǒ

行至辟展，以鞭挞台员，为镇守大臣所劾，论戍伊犁，竟卒于谪所。

zhì wēi zhì jí zhī de huò hū chū qí yān wú lǐ wú qíng zhī shì huò bié yǒu gù yān pò gé ér wèi zhī bù néng jiāo zhù ér duàn zhī yě

至危至急之地，或忽出奇焉，无理无情之事，或别有故焉，破格而为之，不能胶柱而断之也。

wú xiāng yī ǎo wú gù lǜ ǎo yù shù shí rén tū zhì lín cūn yī jiā pái tà qiáng jié qí nǚ qù

吾乡一媪，无故率媪妪数十人，突至邻村一家，排闼强劫其女去。

yǐ wéi xún xìn zé sù bù wǎng lái

以为寻衅，则素不往来；

yǐ wéi duó hūn zé ǎo yòu wú zi

以为夺婚，则媪又无子。

xiāng dǎng hài yì mò jiě qí yóu

乡党骇异，莫解其由。

nǚ jiā sòng yú guān guān jí chū dié jū shè ǎo yǐ xié nǚ xiān táo bù zhī zōng jì

女家讼于官，官即出牒拘摄，媪已携女先逃，不知踪迹。

tóng háng bì yù yì sì sàn bū wáng lèi zì duō rén

同行婢妪亦四散逋亡，累眥多人。

同行婢妪亦四散逋亡，累眦多人。

zhǎn zhuǎn tuī jū shǐ yǒu yī rén tǔ shí yuē ǎo yī zi bìng zhài chuí mò ǎo fǔ zhī tòng yuē rǔ sǐ zì mìng xī zāi bù liú yī sūn shǐ zǔ fù jìng wèi è guǐ yě

辗转推鞫，始有一人吐实曰：媪一子病瘵垂殁，媪抚之恸曰：汝死自命，惜哉不留一孙，使祖父竟为饿鬼也。

zi shēn yín yuē sūn bù kě bì děi rán yǒu wàng yān

子呻吟曰：孙不可必得，然有望焉。

wú yǔ mǒu shì nǚ sī tián yùn bā yuè yǐ

吾与某氏女私阗，孕八月矣。

dàn kǒng chǎn bì jiàn shā ěr

但恐产必见杀耳。

zi mò hòu ǎo duō duō dú yǔ shí yú rì tū yǒu cǐ jǔ dài jié nǚ yǐ quán qí tāi ěr

子殁后，媪咄咄独语十余日，突有此举，殆劫女以全其胎耳。

guān wǔ rán yuē rán zé shì bù bì jī

官怃然曰：然则是不必缉。

guò èr sān yuè zì fǎn ěr

过二三月自返耳。

jiè qī guǒ bào sūn zì shǒu

届期果抱孙自首。

guān wú rú zhī hé jǐn duàn yǐ bù yīng zhòng lǜ nǐ zhàng nà shú ér yǐ

官无如之何，仅断以不应重律，拟杖纳赎而已。

cǐ shì rú tù qǐ hú luò shǎo zòng jí shì cǐ ǎo yì jié jí ruò shén yǐ

此事如兔起鹘落，少纵即逝，此媪亦捷疾若神矣。

ān jìng hán yán qí xié nǚ xiāo dùn shí yǐ sān chē zài bì yù yǔ jǐ fēn sì lù xíng gù mò cè suǒ zài yòu bù zūn guān lù héng xié qū zhé qí fù yǒu qí gù mò zhī suǒ xiàng qiě xiǎo xíng yè sù bù yān liú yī rì sì fēn miǎn nǎi shuì zhái gù mò jī suǒ jū tíng

安静涵言，其携女宵遁时，以三车载婢妪，与己分四路行，故莫测所在，又不遵官路，横斜曲折，歧复有歧，故莫知所向，且晓行夜宿，不淹留一日，俟分娩乃税宅，故莫迹所居停。

qí xīn jì yóu zhōu mì yě

其心计尤周密也。

nǚ guī wèi fù mǔ suǒ qì suì xié ǎo fǔ gū jìng bù zài jià

女归为父母所弃，遂偕媪抚孤，竟不再嫁。

yǐ qí chū shè zhēn wěi gù jīng diǎn bù jí jīn yì bù zhe qí shì zú yě

以其初涉溱洧，故旌典不及，今亦不著其氏族也。

li qìng zi yán cháng sù yǒu rén zhāi zhōng tiān yù xiǎo hū èr shǔ téng zhì xiāng zhú mǎn shì rú biāo lún xuán zhuǎn dàn wán bèng yuè píng yí yǎng xǐ jī chù jiē fān pēng kēng suì liè zhī shēng shǐ rén xīn jiè jiǔ zhī

李庆子言，尝宿友人斋中，天欲晓，忽二鼠腾掷相逐，满室如飚轮旋转，弹丸迸跃，瓶彝癢洗，击触皆翻，砰铿碎裂之声，使人心戒久之。

李庆子言，尝宿友人斋中，天欲晓，忽二鼠腾掷相逐，满室如飚轮旋转，弹丸迸跃，瓶彝痒洗，击触皆翻，砰铿碎裂之声，使人心戒久之。

yī shǔ yuè qǐ shù chǐ fù duò yú de zài yǒng zài pū nǎi jiāng

一鼠跃起数尺，复堕于地，再踊再仆，乃僵。

shì zhī qī qiào jiē liú xiě mò zhī qí gù jí hū qí jiā tóng shōu yàn qì wù jiàn bǐng zhōng suǒ liàng mèi yào shù shí wán niè cán guò bàn nǎi wù shǔ wù tūn cǐ yào kuáng yín wú dù pìn bù shèng niǎo ér cuàn bì mǔ wú suǒ fā xiè yùn rè nèi fán yǐ bì yě

视之七窍皆流血，莫知其故，急呼其家僮收验器物，见眪中所晾媚药数十丸，啮残过半，乃悟鼠误吞此药，狂婬无度，牝不胜嬲而窜避，牡无所发泄，蕴热内燔以毙也。

yǒu rén chū shì qiě hài qiě xiào jì ér sǒng rán yuē nǎi zhì shì zāi wú zhī jù yǐ

友人出视，且骇且笑，既而悚然曰：乃至是哉，吾知惧矣。

jǐn fù suǒ xù yào yú shuǐ fu zào liè zhī yào jiā yǐ duàn liàn qí lì jì měng qí dú yì shēn

尽复所蓄药于水，夫燥烈之药，加以锻炼，其力既猛，其毒亦深。

wú jiàn bài shì zhě duō yǐ

吾见败事者多矣。

gài tuì zhī liú huáng xián zhě bù miǎn

盖退之硫黄，贤者不免。

qìng zi cǐ you dài shù bù yīng jǐn gù jiàn yú shǔ ér hū wù yú

庆子此友，殆数不应尽，故鉴于鼠而忽悟欤。

zhāng zhuó cháo yě qiān zài yuē táng qīng zhōu cì lì liú rén guǐ

张鷟朝野佥载曰：唐青州刺吏刘仁轨，

张𬸦朝野佥载曰：唐青州刺吏刘仁轨，

yǐ hǎi yùn shī chuán guò duō

以海运失船过多，

chú míng wèi mín

除名为民，

suì liáo dōng xiào lì

遂辽东效力，

yù bìng

遇病，

wò píng rǎng chéng xià

卧平壤城下，

qiān mù kàn bīng shì gōng chéng

褰幕看兵士攻城，

yǒu yī bīng zhí lái qián tou bèi zuò

有一兵直来前头背坐，

huà zhī bù qù

叱之不去，

xū yú

须臾，

chéng tóu fàng jiàn

城头放箭，

zhèng zhōng xīn ér sǐ

正中心而死。

wēi cǐ bīng rén guǐ jǐ wèi liú shǐ suǒ zhōng

微此兵，仁轨几为流矢所中。

dà xué shì wēn gōng zhēng wū shí shí wéi lǐng duì dà chén fāng dū bīng gōng chéng kě shén guī zhàng yǐn shì yī shì wèi yì lái qiú yǐn yīn ràng yīn yǔ zuò fu niān wǎn zéi tū fā jù pào yī qiān wán dòng qí xiōng sǐ shǐ cǐ rén huǎn lái qǐng kè zé bì bù miǎn yǐ

大学士温公征乌什时为领队大臣，方督兵攻城，渴甚归帐饮，适一侍卫亦来求饮，因让茵与坐，甫拈碗，贼突发巨炮，一铅丸洞其胸死，使此人缓来顷刻，则必不免矣。

cǐ gōng zì wèi yú yán yǔ liú rén guǐ shì jué xiāng sì

此公自为余言，与刘仁轨事绝相似。

hòu gōng zhēng dà jīn chuān zú zhàn mò yú mù guǒ mù zhī rén zhī shēng sǐ gè yǒu qí de suī mìng dāng zhèn yǔn zhě gǒu fēi qí de yì yù xiǎn ér de quán

后公征大金川，卒战殁于木果木，知人之生死，各有其地，虽命当阵陨者，苟非其地，亦遇险而得全。

rán wèi suō qiú miǎn zhě bù tú duō yī qū bì hū zāi

然畏缩求免者，不徒多一趋避乎哉。

rén wù yì lèi hú zé zài rén wù zhī jiān yōu míng yì lù hú zé zài yōu míng zhī jiān

人物异类，狐则在人物之间，幽明异路，狐则在幽明之间。

xian yāo shū tú hú zé zài xian yāo zhī jiān gù wèi yù hú wèi guài kě wèi yù hú wèi cháng yì kě

仙妖殊途，狐则在仙妖之间，故谓遇狐为怪可，谓遇狐为常亦可。

sān dài yǐ shàng wú kě kǎo shǐ jì chén shè shì jiā chēng gōu huǒ zuò hú míng yuē dà chu xìng chén shèng wáng bì dàng shì yǐ yǒu shì guài shì yǐ tuō zhī

三代以上无可考，史记陈涉世家，称篝火作狐鸣，曰：大楚兴，陈胜王，必当是已有是怪，是以托之。

wú jūn xī jīng zá jì chēng guǎng chuān wáng fā luán shū zhǒng jī shāng zhǒng zhōng hú hòu mèng jiàn lǎo wēng bào yuān shì chū huà rén xíng jiàn yú hàn dài

吴均西京杂记称，广川王发栾书冢，击伤冢中狐，后梦见老翁报冤，是初化人形，见于汉代。

zhāng zhuó cháo yě qiān zài chēng táng chū yǐ lái bǎi xìng duō shì hú shén dāng shí yàn yuē wú hú mèi bù chéng cūn shì zhì táng dài nǎi zuì duō

张鷟朝野佥载，称唐初已来，百姓多事狐神，当时谚曰：无狐魅，不成村，是至唐代乃最多。

张𬸦朝野佥载，称唐初已来，百姓多事狐神，当时谚曰：无狐魅，不成村，是至唐代乃最多。

tài píng guǎng jì zài hú shì shí èr juǎn táng dài jū shí zhī jiǔ shì kě yǐ zhèng yǐ

太平广记载狐事十二卷，唐代居十之九，是可以证矣。

zhū shū jì zǎi bù yī qí yuán liú shǐ mò zé liú shī tuì xiān shēng suǒ shù wèi xiáng

诸书记载不一，其源流始末，则刘师退先生所述为详。

gài jiù cāng zhōu nán yī xué jiū yǔ hú you shī tuì yīn jiè xué jiū yǔ xiāng jiàn qū gàn duǎn xiǎo mào rú wǔ liù shí rén yì guān bù gǔ bù shí nǎi lèi dào shì

盖旧沧州南一学究与狐友，师退因介学究与相见，躯干短小，貌如五六十人，衣冠不古不时，乃类道士。

bài yī yì ān xiáng qiān jǐn

拜揖亦安详谦谨。

hán wēn bì wèn wǎng gù yì

寒温毕，问枉顾意。

shī tuì yuē shì yǔ guì zú xiāng jiē zhě chuán wén yì cí qí jiān pō yǒu suǒ wèi míng wén jūn huò dá bù zì huì gù qǐng qū suǒ huò

师退曰：世与贵族相接者，传闻异词，其间颇有所未明，闻君豁达，不自讳，故请祛所惑。

hú xiào yuē tiān shēng wàn wù gè mìng yǐ míng hú míng hú zhèng rú rén míng rén ěr

狐笑曰：天生万物，各命以名，狐名狐，正如人名人耳。

hū hú wèi hú zhèng rú hū rén wéi rén ěr hé huì zhī yǒu

呼狐为狐，正如呼人为人耳，何讳之有？

zhì wǒ bèi zhī zhōng

至我辈之中。

hǎo mǐ bù yī yì rú rén lèi zhī nèi liáng yǒu bù qí rén bù huì rén zhī è hú hé huì hú zhī wū hū

好眫不一，亦如人类之内良莠不齐，人不讳人之恶，狐何讳狐之恶乎？

dì yán wú yǐn

第言无隐。

shī tuì wèn hú yǒu bié hu

师退问狐有别乎？

yuē fán hú jiē kě yǐ xiū dào ér zuì líng zhě yuē bì hú cǐ rú nóng jiā dú shū zhě shǎo rú jiā dú shū zhě duō yě

曰：凡狐皆可以修道，而最灵者曰狴狐，此如农家读书者少，儒家读书者多也。

wèn pí hú shēng ér jiē líng hu

问肶狐生而皆灵乎？

yuē cǐ xì hu qí zhǒng lèi wèi chéng dào zhě suǒ shēng zé wèi cháng hú yǐ chéng dào zhě suǒ shēng zé zì néng biàn huà yě

曰：此系乎其种类，未成道者所生则为常狐，已成道者所生，则自能变化也。

wèn jì chéng dào yǐ zì bì zhù yán ér xiǎo shuō zài hú yì yǒu wēng ǎo hé yě

问既成道矣，自必驻颜，而小说载狐亦有翁媪，何也？

yuē suǒ wèi chéng dào chéng rén dào yě

曰：所谓成道，成人道也。

qí yǐn shí nán nǚ shēng lǎo bìng sǐ yì yú rén tóng ruò fú fēi shēng xiá jǔ yòu zì yī shì cǐ rú qiān bǎi rén zhōng yǒu yī èr rén qiú shì huàn qí liàn xíng fú qì zhě rú jī xué yǐ chéng míng qí mèi huò cǎi bǔ zhě rú jié jìng yǐ qiú shòu

其饮食男女，生老病死，亦与人同，若夫飞升霞举，又自一事，此如千百人中，有一二人求仕宦，其炼形服气者，如积学以成名，其媚惑采补者，如捷径以求售。

rán yóu xiān dǎo dēng tiān cáo zhě bì liàn xíng fú qì nǎi néng

然游仙岛，登天曹者，必炼形服气乃能。

qí mèi huò cǎi bǔ shāng hài huò duō wǎng wǎng gàn tiān lǜ yě

其媚惑采补，伤害或多，往往干天律也。

wèn jìn lìng shǎng fá shú sī zhī hu

问禁令赏罚，孰司之乎？

yuē xiǎo shǎng fá tǒng yú zhǎng qí dà shǎng fá zé dì jiè guǐ shén jiàn chá zhī

曰：小赏罚统于长，其大赏罚则地界鬼神鉴察之。

gǒu wú jìn lìng zé wǎng lái wú xíng chū rù wú jì hé shì bù kě wèi hu

苟无禁令，则往来无形，出入无迹，何事不可为乎？

wèn mèi huò cǎi bǔ jì fēi zhèng dào hé bù liè zhū jìn lìng bì sì shāng rén nǎi zhì hu

问媚惑采补，既非正道，何不列诸禁令，必俟伤人乃治乎？

yuē cǐ pì zhū qiǎo yòu rén cái shǐ rén xǐ zhù wáng fǎ wú jìn yě zhì duó rén shā rén sī lùn dǐ ěr

曰：此譬诸巧诱人财，使人喜助，王法无禁也，至夺人杀人，斯论抵耳。

liè xiān chuán zǎi jiǔ jiā yù hé cháng gàn míng zhū hu

列仙传载酒家妪，何尝干冥诛乎？

wèn wén hú wéi rén shēng zǐ bù wén rén wèi hú shēng zǐ hé yě

问闻狐为人生子，不闻人为狐生子，何也？

wēi shěn yuē cǐ bù zú lùn

微哂曰：此不足论。

gài yǒu suǒ qǔ wú suǒ yǔ ěr

盖有所取，无所与耳。

wèn zhī jī bié zèng bù dàn qiān niú dù hu

问支机别赠，不惮牵牛妒乎？

yòu shěn yuē gōng tài fàng yán shū wèi zhī qí shěn

又哂曰：公太放言，殊未知其审。

fán nǚ zé rú jì jī kuài zi zhī gù shì kě zì zé pèi fù zé jì yǒu dìng ǒu fú gǎn yú fáng

凡女则如季姬郐子之故事，可自择配，妇则既有定偶，弗敢逾防。

ruò fú zèng sháo cǎi lán ǒu rán yuè lǐ rén qíng wù lǐ dà dǐ bù shū gù kě bǐ lì ér zhī ěr

若夫赠芍采兰，偶然越礼，人情物理，大抵不殊，固可比例而知耳。

wèn huò jū rén jiā huò jū kuàng yě hé yě

问或居人家，或居旷野，何也？

yuē wèi chéng dào zhě wèi lí hu shòu lì yú yuǎn rén fēi shān lín fú biàn yě

曰：未成道者，未离乎兽，利于远人，非山林弗便也。

yǐ chéng dào zhě shì shì yú rén tóng lì yú jìn rén fēi chéng shì fú biàn yě

已成道者，事事与人同，利于近人，非城市弗便也。

qí dào héng gāo zhě zé chéng shì shān lín jiē kě jū rú dà fù dà guì jiā qí lì bǎi wù jiē kě zhì zhù huāng cūn pì rǎng yǔ tōng dū dà yì

其道行高者，则城市山林皆可居，如大富大贵家，其力百物皆可致，住荒村僻壤与通都大邑。

yī yě

一也。

shī tuì yǔ zòng tán qí dà zhǐ wéi quàn rén xué dào yuē wú cáo xīn kǔ yī èr bǎi nián shǐ huà rén shēn gōng děng xiàn shì rén shēn gōng chéng yǐ dǐ dà bàn ér yōu yōu hū hū yǔ cǎo mù tóng xiǔ shū kě xī yě

师退与纵谈其大旨，惟劝人学道，曰：吾曹辛苦一二百年，始化人身，公等现是人身，功成已抵大半，而悠悠忽忽，与草木同朽，殊可惜也。

shī tuì fù sì sān zàng yǐn yǔ tán chán zé xiè yuē fó jiā dì wèi jué gāo rán huò xiū chí wèi dào yī rù lún huí biàn mí què běn lái miàn mù bù rú qiě qiú bù sǐ wèi yǒu bǎ wò

师退腹笥三藏，引与谈禅，则谢曰：佛家地位绝高，然或修持未到，一入轮回，便迷却本来面目，不如且求不死，为有把握。

wú yì lǚ féng shàn zhī shí bù gǎn jiàn yì ér qiān yě

吾亦屡逢善知识，不敢见异而迁也。

shī tuì lín bié yuē jīn rì xiāng féng yì shì tiān xìng jūn yǒu yī yán zèng wǒ hu

师退临别曰：今日相逢，亦是天幸，君有一言赠我乎？

chóu chú liáng jiǔ yuē sān dài yǐ xià kǒng bù hǎo míng cǐ wéi xià děng rén yán

踌躇良久曰：三代以下，恐不好名，此为下等人言。

zì gǔ shèng xián què shì xīn qì hé píng wú yī háo zuò zuò luò mǐn zhū rú chēng méi nǔ mù biàn shēng chū rú xǔ gé téng xiān shēng qí niàn zhī

自古圣贤，却是心气和平，无一毫做作，洛闽诸儒，撑眉弩目，便生出如许葛藤，先生其念之。

shī tuì wǔ rán zì shī

师退怃然自失。

gài shī tuì yá àn tài jùn shí huò guò dāng yún

盖师退崖岸太峻，时或过当云。