卷十三·槐西杂志三(4) — 阅微草堂笔记 — 纪昀

yú mén yòu yán yóu shì mǒu zài guǎng líng nà yī qiè pō xián wén mò yì shén xiāng de shí yú guī zhōng chàng hé

鱼门又言，游士某，在广陵纳一妾，颇娴文墨，意甚相得，时于闺中倡和。

yī rì yè guī

一日夜归，

tóng bì yǐ shuì

僮婢已睡，

shì nèi àn wú dēng huǒ

室内暗无灯火，

rù shì qù rán

入视阒然，

wéi àn shàng yī zhá yuē qiè běn hú nǚ

惟案上一札曰：妾本狐女，

pì chǔ shān lín

僻处山林，

yǐ sù fù yīng cháng

以夙负应偿，

cóng jūn bàn zǎi

从君半载，

jīn yè yuán yǐ jǐn

今业缘已尽，

bù gǎn yān liú

不敢淹留，

běn nǐ fǔ zhù dài jūn

本拟盙住待君，

yǐ zhǎn yǒng bié zhī yì

以展永别之意，

kǒng liǎng xiāng qī liàn

恐两相凄恋，

mí nán wéi huái

弥难为怀，

shì yǐ rú tòng jìng xíng

是以茹痛竟行，

bù gǎn zài miàn

不敢再面，

lín fēng huí shǒu

临风回首，

bǎi jié róu cháng

百结柔肠，

huò yǐ cǐ yī niàn

或以此一念，

sān shēng shí shàng

三生石上，

zài zhǒng hòu yuán

再种后缘，

yì wèi kě zhī ěr

亦未可知耳。

zhū wéi zì ài wù yǐ yī nǚ zǐ zhī gù zhì sǔn qīng shén

诸惟自爱，勿以一女子之故，至损清神。

zé qiè suī qù ér xīn shāo wèi yǐ

则妾虽去，而心稍慰矣。

mǒu de shū bēi gǎn yǐ shì péng jiù xián xiāng xī tàn

某得书悲感，以示朋旧，咸相瞦叹。

yǐ diǎn jí cháng yǒu cǐ shì wù zhì yí yě

以典籍尝有此事，勿致疑也。

hòu yuè yú qiè yǔ suǒ huān běi shàng zhōu xíng bèi dào míng guān dài bǔ jī liú huái shàng zhě shù yuè qí shì nǎi lù

后月余，妾与所欢北上，舟行被盗，鸣官待捕，稽留淮上者数月，其事乃露。

gài qí mǔ zhòng zhōu yú rén wěi yǐ hú nǚ zì tuō yě

盖其母重鬻于人，伪以狐女自脱也。

zhōu shū chāng yuē shì zhēn hú nǚ hé wěi zhī yún

周书昌曰：是真狐女，何伪之云。

wú kǒng zhì yì zhū shū suǒ zài shǐ yù xiān jī jiǔ ér shě qù zhě qí zhōng huò bù wú cǐ lèi yě hu

吾恐志异诸书所载，始遇仙姬，久而舍去者，其中或不无此类也乎？

yú zài hàn lín rì shì dú suǒ gōng ěr xùn tóng zhāi jiè yú dài zhào tīng tīng jiù yǒu hé yì mén shū héng shān jiù shǔ yī biǎn yòu lián jù yī duì jīn lián jù shàng cún biǎn zé jiǔ wáng yǐ

余在翰林日，侍读索公尔逊，同斋戒于待诏厅--厅旧有何义门书衡山旧署一匾，又联句一对，今联句尚存，扁则久亡矣。

suǒ gōng yán qián zhēng huò jí zhàn shí fèng cān zàn dà chén xí diào zhōng tú féng dà xuě chē zhàng bù néng zhì jǐn yī xíng zhàng suí gū zhī yǐ qì kǔ wú zhěn mì de sān sì sǐ rén shǒu zhǔ pú zhěn zhī yè zhōng bìng rú rú xiān dòng huà zhī nǎi zhǐ

索公言前征霍集占时，奉参赞大臣檄调，中途逢大雪，车仗不能至，仅一行帐随，姑支以憩，苦无枕，觅得三四死人首，主仆枕之，夜中并蠕蠕掀动，叱之乃止。

yú wèi cǐ fēi yǒu guǐ yì fēi yīn huà ér zhǐ yě

余谓此非有鬼，亦非因叱而止也。

dāng duàn shǒu shí shēng qì wèi jǐn wèi yán hán suǒ shù yù fú yú zhōng dé rén qì wēn zhēng dòng jiě ér qì de wài fā gù néng zì dòng

当断首时，生气未尽，为严寒所束，郁伏于中，得人气温蒸，冻解而气得外发，故能自动。

yǐ dòng zé qì sàn gù bù zài dòng yǐ

已动则气散，故不再动矣。

fán wù shēng xìng wèi jǐn zhě yǐ huǒ zhì zhī jiē dòng shì qí lǐ yě

凡物生性未尽者，以火炙之皆动，是其理也。

suǒ gōng yuē cóng gǔ zhàn chǎng bù wén féng guǐ wú xīn è zhī wèi wú mìng shuāi yě

索公曰：从古战场，不闻逢鬼，吾心恶之，谓吾命衰也。

jīn rì nǎi shì cǐ yí

今日乃释此疑。

cuī zhuāng duō zǎo dòng zhé chéng lín

崔庄多枣，动辄成林。

sú wèi zhī zǎo xíng

俗谓之枣行。

yú xiǎo shí wén yǒu fù nǚ shù rén chū tiāo cài guò shù xià yǒu xiǎo ér zuò shù miǎo zhāi hóng shú zhě zhì dì xià zhòng jìng shí qǔ xiǎo ér jí hū yuē wú zì xǐ zhōu èr jie jiāo mèi zhāi cǐ yǔ shí ěr bèi hēi guǐ hé de duó yě

余小时闻有妇女数人，出挑菜过树下，有小儿坐树杪，摘红熟者掷地下，众竞拾取，小儿急呼曰：吾自喜周二姐娇媚，摘此与食，尔辈黑鬼，何得夺也。

zhòng nù lì

众怒詈。

èr jie è qí qīng bó yì nù lì shi kuài jī zhī

二姐恶其轻薄，亦怒詈，拾块击之。

xiǎo ér yuè guò bié zhī rú fēi niǎo chuān lín qù hū wù cūn zhōng wú cǐ xiǎo ér bì yāo mó yě

小儿跃过别枝，如飞鸟穿林去，忽悟村中无此小儿，必妖魔也。

yáo ān gōng yuē lài zhōu èr jie yī lì yī jī fǒu zé bì wèi suǒ mèi yǐ

姚安公曰：赖周二姐一詈一击，否则必为所媚矣。

fán yāo mèi mèi rén jiē zì zhāo zhì sū dōng pō fàn zēng lùn yuē wù bì xiān fǔ yě ér hòu chóng shēng zhī

凡妖魅媚人，皆自招致，苏东坡范增论曰：物必先腐也，而后虫生之。

yǒu xuǎn rén zài héng jiē yè yǐn bù yuè ér guī qí yù zài zhū shì kǒu yīn cóng xiāng chǎng qǔ jié jìng yī xiǎo nú chí zhú lóng xíng zhōng lù bó ér miè

有选人在横街夜饮，步月而归，其寓在珠市口，因从香厂取捷径，一小奴持烛笼行中路，踣而灭。

wàng yī jiā dēng wèi xi wǎng qǐ huǒ yǒu fù yìng mén yāo rù míng yǐn

望一家灯未息，往乞火，有妇应门，邀入茗饮。

xīn zhī wèi qīng lóu gū yǐ qiǎn xìng rán fù xiū sè dī méi yì sè cǎn jǔ yù chū yòu qiān mèi gù liú shì diào zhī yì wǎn zhuǎn xiāng jiù shì xié shù jīn jí yǐ zèng zhī

心知为青楼，姑以遣兴，然妇羞涩低眉，意色惨沮，欲出又牵袂固留，试调之，亦宛转相就，适携数金，即以赠之。

fù xiè bù shòu dàn qí yuē rú niàn jīn xiāo ài yǒu cháng suí mǒu zhù mǒu chù qú jiǔ xián jū qī wáng zǐ nǚ yòu bù miǎn jī hán jūn kěn xié zhī fù rèn zé jiǔ quán gǎn dé yǐ

妇谢不受，但祈曰：如念今宵爱，有长随某住某处，渠久闲居，妻亡子女幼，不免饥寒，君肯携之赴任，则九泉感德矣。

xuǎn rén xì wèn qīng kě xiāng suí fǒu xuàn rán yuē qiè shí fēi rén jí mǒu qī yě wèi mǒu bù néng shàn zǐ nǚ gù mào chǐ xiāng qiú ěr

选人戏问卿可相随否，泫然曰：妾实非人，即某妻也，为某不能赡子女，故冒耻相求耳。

xuǎn rén sǒng rán ér chū huí shì nǎi yī xīn zhǒng yě

选人悚然而出，回视乃一新冢也。

hòu gǎn qí yì jìng xié cǐ rén jí zǐ nǚ qù

后感其意，竟携此人及子女去。

qiú yī cháng suí zhì guǐ yì jiàn zhěn

求一长随，至鬼亦荐枕。

cháng suí zhī duō cái bù zhī cái zì hé lái qí dù guān ér bìng mín kě zhī yǐ

长随之多财，不知财自何来，其蠹官而病民可知矣。

niú dú mǎ jū huò shēng lín jiǎo jiāo lóng zhī suǒ hé fēi zhēn lín yě

牛犊马驹，或生麟角，蛟龙之所合，非真麟也。

fù nǚ lù qǐn wèi suǒ hé zhě yì yǒu zhī

妇女露寝为所合者亦有之。

wéi wài jiù mǎ shì jiā yī diàn hù nián jìn liù xún dú xíng yù yǔ léi diàn huì míng yǒu lóng zhǎo àn qí lì yǐ wéi dāng shòu tiān zhū jì ér bó jué lóng suì liè qí xián yǐ wéi chǐ yī ér hòu shī xíng yě

惟外舅马氏家一佃户，年近六旬，独行遇雨，雷电晦冥，有龙爪按其笠，以为当受天诛，悸而踣，觉龙碎裂其瞯，以为褫衣而后施刑也。

bù yì lóng liè zhuǎn qí bèi jù dì yín zhī shāo zhuǎn cè suō bì zhé nù hǒu mó yá qí dǐng jù wèi tūn shì fú bù gǎn dòng yí yī èr kè shǐ pī lì yī shēng qù

不意龙捩转其背，据地婬之，稍转侧缩避，辄怒吼磨牙其顶，惧为吞噬，伏不敢动，移一二刻，始霹雳一声去。

shēn yín chéng shàng xīng xián mǎn shēn xìng qí zi chí suō lái yíng nǎi fù yǐ fǎn

呻吟塍上，腥涎满身，幸其子持蓑来迎，乃负以返。

chū shàng huì nì jì ér chuàng shén qiú yī yào shǐ dào qí shí

初尚讳匿，既而创甚，求医药，始道其实。

yún miáo zhī hou yè fù zhòng yǐ nǎi xiá yī nán zǐ

耘苗之候，馌妇众矣，乃狎一男子；

mù shù yì zhòng yǐ nǎi xiá yī shuāi wēng cǐ yì bù kě yǐ lǐ jiě zhě

牧竖亦众矣，乃狎一衰翁，此亦不可以理解者。

wáng fāng hú yán méng yīn liú shēng cháng sù qí zhōng biǎo jiā ǒu yán jiā yǒu guài wù chū mò bù héng yì bù zhī qí qián hé suǒ dàn àn zhōng yù zhī zhé chù rén dào jué qí shēn jiān rú tiě shí

王方湖言，蒙陰刘生，尝宿其中表家，偶言家有怪物，出没不恒，亦不知其潜何所，但暗中遇之，辄触人倒，觉其身坚如铁石。

王方湖言，蒙阴刘生，尝宿其中表家，偶言家有怪物，出没不恒，亦不知其潜何所，但暗中遇之，辄触人倒，觉其身坚如铁石。

liú gù xǐ liè héng yǐ niǎo chòng suí yuē ruò rán dāng xié cǐ zì fáng yě

刘故喜猎，恒以鸟铳随，曰：若然，当携此自防也。

shū zhāi fán sān yíng

书斋凡三楹，

jiù qí dōng shì qǐn

就其东室寝，

fāng duì dēng dú zuò

方对灯独坐，

jiàn xī shì yī wù xiàng mén lì

见西室一物向门立，

wǔ guān sì tǐ yī yī shì rén

五官四体一一似人，

ér mù qù méi yuē èr cùn

而目去眉约二寸，

kǒu qù bí jǐn fēn xǔ

口去鼻仅分许，

bù wèi nǎi wú yī sì rén

部位乃无一似人，

liú shēng jǔ chòng nǐ zhī

刘生举铳拟之，

jí què bì

即却避，

é shǒu yǎn yī fēi

俄手掩一扉，

chū bàn miàn wài kuī

出半面外窥，

zuò yù chū bù chū zhuàng

作欲出不出状。

cái yī jǔ chòng zé yòu cáng

才一举铳，则又藏。

shì jù chū ér rén xí qí hòu zhě

似惧出而人袭其后者。

liú shēng yì jù guài xí qí hòu bù gǎn xiān chū yě rú shì shù huí hū lù quán miàn xiàng liú shēng yáo shǒu tǔ shé hū fā chòng yī jī zé qiān wán zhōng fēi shàng guài yǐ chōng yān qù yǐ

刘生亦惧怪袭其后，不敢先出也，如是数回，忽露全面，向刘生摇手吐舌，忽发铳一击，则铅丸中扉上，怪已冲烟去矣。

gài yòu rén fā chòng shǐ yī fà bù zhōng bù jí zài fā jí chéng jī dùn yě

盖诱人发铳，使一发不中，不及再发，即乘机遁也。

liǎng dí xiāng chí xiān dòng zhě bài cǐ zhī wèi hu

两敌相持，先动者败，此之谓乎？

shǐ rěn ér bù fā chí zhì tiān xiǎo cǐ guài jì bù néng tòu bì chuān chuāng shì bì yóu hù chū zé bì zhōng chòng bù chū zé bù néng bù xiàn xíng yǐ

使忍而不发，迟至天晓，此怪既不能透壁穿窗，势必由户出，则必中铳，不出则不能不现形矣。

rán zì cǐ zhī qí wèi chòng hòu fú chòng chuāng líng cì chū jī zhī jí rán pū de rú yán wǎ duò liè shēng shì zhī nǎi pò wèng yī piàn ér tóng jiù jìn yán wú yè chù xì bǐ huà zuò rén miàn bǐ mò zhuō sè suí yì tú mǒ qí zhuàng yī rú liú shēng suǒ jiàn yún

然自此知其畏铳，后伏铳窗棂，伺出击之，皍然仆地，如檐瓦堕裂声，视之乃破瓮一片，儿童就近沿无瞱处，戏笔画作人面，笔墨拙涩，随意涂抹其状，一如刘生所见云。

yǒu fù shì zǐ bìng wēi jué ér fù sū wèi jiā rén yuē wú hún zhì míng sī yǐ wú cháng juān jīn huó èr mìng yòu cháng qiáng duó mǒu nǚ yě jīn huó mìng zhě zài míng sī jù zhuàng bǎo ér nǚ zhī fù yì sù dié xuān biàn shàng wèi jué wú qiě guī yě

有富室子病危，绝而复苏，谓家人曰：吾魂至冥司矣，吾尝捐金活二命，又尝强夺某女也，今活命者在冥司具状保，而女之父亦诉牒喧辩，尚未决，吾且归也。

yuè èr rì

越二日，

yòu jué ér fù sū yuē wú bù jì yǐ

又绝而复苏曰：吾不济矣，

míng lì wèi duó nǚ dà è

冥吏谓夺女大恶，

huó mìng dà shàn

活命大善，

kě xiāng dǐ

可相抵，

míng wáng wèi huó rén zhī mìng

冥王谓活人之命，

ér fù duó qí nǚ

而复夺其女，

xǔ dǐ kě yě

许抵可也，

jīn suǒ duó zhě cǐ rén zhī nǚ

今所夺者此人之女，

ér suǒ huó zhě bǐ rén zhī mìng

而所活者彼人之命，

bǐ rén huó mìng zhī dé

彼人活命之德，

bào cǐ rén duó nǚ zhī chóu

报此人夺女之仇，

yǐ hé jiě zhī hu

以何解之乎？

jì shàn yè běn zhòng wèi kě quán xiāo mò ruò míng sī bù xíng shǎng zhù lái shēng ēn zì bào ēn yuàn zì bào yuàn kě yě

既善业本重，未可全销，莫若冥司不刑赏，注来生恩自报恩，怨自报怨可也。

yǔ qì ér jué ōu luó bā shū bù qǔ shì shì lún huí zhī shuō ér qǔ qí tiān táng dì yù yì wèi shàn è bù xiāng dǐ shì jué è rén wéi shàn zhī lù yě

语讫而绝，欧罗巴书不取释氏轮回之说，而取其天堂地狱，亦谓善恶不相抵，是绝恶人为善之路也。

dà dǐ shàn è kě dǐ ér ēn yuàn bù kě dǐ suǒ wèi yuān jiā zhài zhǔ xū de běn rén shì yě

大抵善恶可抵，而恩怨不可抵，所谓冤家债主，须得本人是也。

xún cháng shàn è kě dǐ dà shàn dà è bù kě dǐ cáo cāo shú cài wén jī bù dé bù wèi zhī yì jǔ qǐ zú dǐ cuàn shì zhī zuì hu

寻常善恶可抵，大善大恶不可抵，曹操赎蔡文姬，不得不谓之义举，岂足抵篡弑之罪乎？

cáo cāo suī wèi cuàn rán yǐ zhōu wén wáng zì bǐ qí zhì zé cuàn yě

曹操虽未篡，然以周文王自比，其志则篡也。

tè wèi gōng yì ěr

特畏公议耳。

zhì wèi lái shēng zhōng rén wèi bì xiāng yù shì wèi bì xiāng zhí gù yīn yuán còu hé zhě huò zài yú shù shì zhī hòu ěr

至未来生中，人未必相遇，事未必相值，故因缘凑合者，或在于数世之后耳。

sòng cūn chǎng cóng dì dōng bái zhuāng míng tǔ rén shěng yǔ hū chǎng lǐ

宋村厂--从弟东白庄名，土人省语，呼厂里。

cāng zhōng jiù yǒu hú yú jiā wèi xī zhù shí yáo ān gōng cóng wáng dé ān xiān shēng dú shū shì zhuāng pú lì yè rù cāng yuàn duō bèi wǎ jī ér bú jiàn qí xíng wéi xiān shēng de nà liáng qí zhōng bù zāo rǎo xì

仓中旧有狐，余家未析箸时，姚安公从王德庵先生读书是庄，仆隶夜入仓院，多被瓦击，而不见其形，惟先生得纳凉其中，不遭扰戏。

rán shí jiàn nán nǚ wǎng lái qiě mù tà téng zhěn jù wú xiān chén ruò shí fú shì zhě

然时见男女往来，且木榻藤枕，俱无纤尘，若时拂拭者。

yī rì àn zhōng jiàn yī rén xún qiáng zǒu shì shì yī wēng hū wèn zhī yuē wú wén hú bù jìn zhèng rén wú qí bù zhèng hu

一日暗中见一人循墙走，似是一翁，呼问之曰：吾闻狐不近正人，吾其不正乎？

wēng gǒng shǒu duì yuē fán xìng yāo zuò suì zhī hú zé bù gǎn jìn zhèng rén ruò dú shū zhī lǐ zhī hú zé lè jìn zhèng rén xiān shēng jūn zǐ yě gù suī shào fù zhì nǚ yì bù xiāng bì xìn xiān shēng wú xié xīn yě

翁拱手对曰：凡兴妖作祟之狐，则不敢近正人，若读书知礼之狐，则乐近正人，先生君子也，故虽少妇稚女，亦不相避，信先生无邪心也。

xiān shēng hé fǎn zì yí yé

先生何反自疑耶？

xiān shēng yuē suī rán yōu míng yì lù zhōng bù xiāng yí xiāng jiē qǐng wù jiàn xíng kě hu

先生曰：虽然，幽明异路，终不相宜，相接请勿见形，可乎？

wēng qìng shé yuē nuò

翁磬折曰：诺。

zì shì bù fù dǔ yǐ

自是不复睹矣。

chén ruì zhāng yù gāo miào dú shū xià yè jiù wén chāng gé láng xià shuì rén jìng hòu wén gé shàng yǔ yuē wú cáo yì wú yòng qián chù ěr jī duō jīn hé yě

沈瑞彰寓高庙读书，夏夜就文昌阁廊下睡，人静后，闻阁上语曰：吾曹亦无用钱处，尔积多金，何也。

yī rén dá yuē yù yǐ cǐ jīn zhù tóng fú sòng xī shān tán zhè sì gōng yǎng jì yǎng tuō fú yòu zǎo de jiě xíng

一人答曰：欲以此金铸铜佛，送西山潭柘寺供养，冀仰托福佑，早得解形。

yī rén zuò cuì shēng yuē duō duō dà cuò bù shī xū jǐ cái fú qǐ bù wèn rǔ lái chù shòu rǔ dào lái jīn yé

一人作啐声曰：咄咄大错，布施须己财，佛岂不问汝来处，受汝盗来金耶？

zài tīng zhī jì yǐ shàn zāi yě hú tán yuè yún jí zhī shí tǎng wén cǐ yǔ yīng rú pī lì shēng yě

再听之寂矣，善哉，野狐檀越云集之时，倘闻此语，应如霹雳声也。

ruì zhāng yòu yán cháng xié shù you yóu xī shān zhì lín luán shēn chù fēng rì xuān yán quán shí qīng kuàng zá shù xīn lǜ yě huā bàn kāi tiào shǎng jiān wén mù miǎo sòng shū shēng

瑞彰又言，尝偕数友游西山，至林峦深处，风日暄妍，泉石清旷，杂树新绿，野花半开，眺赏间，闻木杪诵书声。

yǎng shì wú rén yīn yī ér yáo hū yuē zài cǐ lǎng yín dìng wèi xiān lǚ tāo tóng rú yè kě qǐng xià yī tán hu

仰视无人，因揖而遥呼曰：在此朗吟，定为仙侣，叨同儒业，可请下一谈乎？

sòng shēng hū zhǐ é láng láng yòu zài gé xī

诵声忽止，俄琅琅又在隔溪。

yǒu yù mì lù zhuī xún zhě ruì zhāng yuē shì wài zhī rén chèn cǐ liáng chén shàng dān yán diǎn jí wǒ bèi shēn liè hóng gōng nǎi zài cǐ xié jiǔ pú kàn yóu nǚ qí bǐ ér bù gù yi yǐ

有欲觅路追寻者，瑞彰曰：世外之人，趁此良辰，尚耽研典籍，我辈身列黉宫，乃在此携酒瞨看游女，其鄙而不顾，宜矣。

hé bì duō cǐ bá shè hu

何必多此跋涉乎？

zhòng nǎi zhǐ

众乃止。

cāng zhōu yǒu yī yóu fāng ní jí qián wèi mǒu fū rén jiě shuō yīn yuán zhě yě

沧州有一游方尼，即前为某夫人解说因缘者也。

bù xǔ fù nǚ zhì qí sì ér kěn zhì rén jiā suī xiǎo jiā yǐ cū lì wèi gōng yì xīn rán wǎng bù quàn fù nǚ bù shī wéi quàn zhī cún shàn xīn zuò shàn shì

不许妇女至其寺，而肯至人家，虽小家以粗粝为供，亦欣然往，不劝妇女布施，惟劝之存善心，作善事。

wài zǔ xuě fēng zhāng gōng jiā yī fàn xìng pú fù

外祖雪峰张公家一范姓仆妇，

shī bù yì pǐ

施布一匹，

ní hé zhǎng xiè qì

尼合掌谢讫，

zhì jǐ shàng

置几上，

piàn kè réng jǔ fù cǐ fù yuē tán yuè gōng dé

片刻仍举付此妇曰：檀越功德，

fú yǐ jiàn zhào yǐ

佛已鉴照矣，

jì méng jiàn shī

既蒙见施，

bù jí wǒ bù

布即我布，

jīn yǐ jiǔ yuè

今已九月，

qǐng jiàn zūn gū yóu dān shān

顷见尊姑犹单衫，

jǐn yǐ fèng zèng

谨以奉赠，

wèi zūn gū zhì yī mò yī

为尊姑制一瞙衣，

kě hu

可乎？

pú fù cù jí wú yī cí wéi miàn shěn hàn xià

仆妇踧踖无一词，惟面瞫汗下。

yáo ān gōng yuē cǐ ní nǎi shēn de fó xīn xī guī gé duō chuán qí yì shì jìng wú rén néng jǔ qí míng

姚安公曰：此尼乃深得佛心，惜闺阁多传其轶事，竟无人能举其名。

xiān tài fū rén rǔ mǔ liáo ǎo yán

先太夫人乳母廖媪言，

sì yuè èr shí bā rì

四月二十八日，

cāng zhōu shè huì yě

沧州社会也，

fù nǚ jìn xiāng zhě rú yún

妇女进香者如云，

yǒu shào nián yú rì mù shí

有少年于日暮时，

jiàn chéng wài yī niú chē xiàng dōng qù

见城外一牛车向东去，

zài èr nǚ jiē miào lì

载二女皆妙丽，

bù lèi cūn zhuāng

不类村妆，

yí wéi dà jiā nèi juàn

疑为大家内眷，

yòu bù yīng wú yī bì ǎo

又不应无一婢媪，

qiě bù yīng zuò lù chē

且不应坐露车，

zhèng yí sī jiān

正疑思间，

yī nǚ yí hóng pà yú de

一女遗红帕于地，

qí zhōng shì guǒ shù bǎi qián

其中似裹数百钱，

nǚ jí yù zhě jiē bù gù

女及御者皆不顾，

shào nián sù piáo yuàn

少年素朴愿，

kǒng huò zhuī mì wèi lèi

恐或追觅为累，

yì wèi gǎn shi

亦未敢拾，

guī yǐ gào mǔ

归以告母，

qiáo hē qí chī

谯诃其痴，

yuè bàn zǎi

越半载，

lín cūn shào nián wèi èr hú suǒ mèi

邻村少年为二狐所媚，

bìng zhài sǐ

病瘵死。

yǒu zhī qí shǐ mò zhě yuē zhèng yǐ shi pà suǒ pà liǎng xiāng tiáo xuè gòu hé yě

有知其始末者，曰：正以拾帕索帕，两相调谑媾合也。

mǔ wén zhī jǐng rán wù yuē wú nǎi zhī chī shì bù chī bù chī shì chī

母闻之，憬然悟曰：吾乃知痴是不痴，不痴是痴。

yǒu nà qí nú nǚ wèi yìng zhě nú wù yuàn rán wú rú hé yě

有纳其奴女为媵者，奴勿愿，然无如何也。

qí rén gù lì qí jí yì zì yǒu zhǔ yìng hòu shēng yī nǚ nián shí sì wǔ zhǔ wén qí shū lì yì nà wèi yìng

其人故隶旗籍，亦自有主，媵后生一女，年十四五，主闻其姝丽，亦纳为媵。

xīn wù yuàn yì wú kě rú hé yě

心勿愿，亦无可如何也。

kuì rán yuē bù shēng cǐ nǚ wú cǐ shì yě

喟然曰：不生此女，无此事也。

qí qī yuē bù nà mǒu nǚ zì bù shēng cǐ nǚ yǐ

其妻曰：不纳某女，自不生此女矣。

nǎi shuǎng rán zì shī

乃爽然自失。

yòu qīn chuàn zhōng yǒu yī nǚ rì gòu qí sǎo shǐ shòu qiáo zé bù liáo shēng

又亲串中有一女，日构其嫂，使受谯责不聊生。

jí chū jià yì wèi xiǎo gū suǒ gòu rì shòu qiáo zé rú qí sǎo guī ér duì sǎo huī tì yuē jīn nǎi zhī fù nán wéi yě

及出嫁，亦为小姑所构，日受谯责如其嫂，归而对嫂挥涕曰：今乃知妇难为也。

tiān dào hǎo huán qǐ bù xìn zāi

天道好还，岂不信哉。

yòu yī shào nián xǐ kuī fù nǚ chuāng xià lián xì bǎi jì qián cì

又一少年喜窥妇女，窗罅帘隙，百计潜伺。

yī rì zuì ér qǐn huò xì yǐ gāo yào hu qí mù xǐng jué zhǒng tòng bù kě rěn jí jiē qù méi jí jié máo bìng bá jǐn qiě suǒ hu jí suǒ xù mèi yào xìng zhì kù liè mù shòu qí xūn zhuó jìng yǐ jiàn máng

一日醉而寝，或戏以膏药糊其目，醒觉肿痛不可忍，急揭去，眉及睫毛并拔尽，且所糊即所蓄媚药，性至酷烈，目受其薰灼，竟以渐盲。

yòu yī yǒu hǎo qīng yà wǎng lái bō nòng néng shǐ jiāo qī chéng bīng tàn yī yè jiǔ kě yǐn lěng chá zhōng xiān duò yī hé dǒu shì qí shé kuì wèi chuāng suī bù zhì mìng rán shé duǎn ér niù lì yǔ yán bù fù biàn jié yǐ

又一友好倾轧，往来播弄，能使胶漆成冰炭，一夜酒渴，饮冷茶，中先堕一蝎，陡螫其舌，溃为疮，虽不致命，然舌短而拗戾，语言不复便捷矣。

cǐ yì ruò huò shǐ zhī fēi ǒu rán yě

此亦若或使之，非偶然也。

xiān shī chén wén qín gōng yán yǒu yī tóng xiāng bù yù zhe qí míng píng shēng yì wú dà guò è wéi shì shì yù lì guī yú jǐ hài guī yú rén shì qí běn zhì ěr

先师陈文勤公言，有一同乡，不欲著其名平生，亦无大过恶，惟事事欲利归于己，害归于人，是其本志耳。

yī suì běi shàng gōng chē yǔ shù you tóu nì lǚ yǔ bào zuò wū jǐn lòu chū jué lòu shí wéi běi bì shù chǐ wú zì hén cǐ rén hū chēng gǎn hán jiù shì tà méng bèi qǔ hàn zhòng zhī qí zhà bìng ér wú cí yǐ yí zhī yě

一岁北上公车，与数友投逆旅，雨暴作，屋尽漏，初觉漏时，惟北壁数尺无渍痕，此人忽称感寒，就是榻蒙被取汗，众知其诈病，而无词以移之也。

yǔ mí shén zhòng zuò wū nèi rú lù sù ér cǐ rén dú hān wò é běi bì tuí yí zhòng wèi shuì jiē jí bēn chū cǐ rén zhèng yā qí xià é pò xuè liú yī zú yī bì bìng zhé shāng jìng yú ér guī

雨弥甚，众坐屋内如露宿，而此人独酣卧，俄北壁颓圯，众未睡皆急奔出，此人正压其下，额破血流，一足一臂并折伤，竟舁而归。

cǐ zú wèi yǒu jī xīn zhě jiè yǐ

此足为有机心者戒矣。

yīn yì nú zǐ yú lù

因忆奴子于禄，

xìng zhì jiǎo

性至狡，

cóng yú wǎng wū lǔ mù qí

从余往乌鲁木齐，

yī rì zǎo fā

一日早发，

yīn yǔ sì hé

陰雨四合，

阴雨四合，

dù tiān yù yǔ

度天欲雨，

nǎi jǐn zhì qí yī zhuāng yú chē xiāng

乃尽置其衣装于车箱，

yǐ yú yī zhuāng fù qí shàng

以余衣装覆其上，

xíng shí yú lǐ

行十余里，

tiān jìng fàng qíng

天竟放晴，

ér chē xiàn yú nào

而车陷于淖，

shuǐ cóng xià rù

水从下入，

fǎn jǐn rú yān

反尽濡焉，

qí shì yì yǔ cǐ lèi

其事亦与此类。

xìn qiǎo zhě zào wù zhī suǒ jì yě

信巧者造物之所忌也。

chén shū sūn wú xiàn rén yù shǐ zhī guāng xiān shēng sūn nǚ yě

沈淑孙，吴县人，御史芝光先生孙女也。

fù xiōng zǎo sǐ jū yú zǔ mǔ zǔ mǔ yáng wén shū xiān shēng mèi yě huì fēn zì yáo jì gōng shī wén huà huā huì yóu jīng gù shū sūn yì xí cí hàn shàn xuàn rǎn

父兄早死，鞠于祖母，祖母杨文叔先生妹也，讳芬，字瑶季，工诗文，画花卉尤精，故淑孙亦习词翰，善渲染。

yòu xǔ yú zhí rǔ bèi wèi jià ér zú

幼许余侄汝备，未嫁而卒。

bìng jí shí xiān tài fū rén wǎng shì zhī chén fū rén qì hū yuē zhāo sūn qí xiǎo zì yě ěr zǔ gū lái yǐ kě yǐ xiāng rèn yě

病革时，先太夫人往视之，沈夫人泣呼曰：招孙--其小字也，尔祖姑来矣，可以相认也。

shí yǐ chén mí dú zhāng mù shì lèi chéng jié jǔ shǒu pān tài fū rén chuàn jiě ér yǔ zhī qīn wéi guàn yú bì wēi xiào ér míng

时已沉迷，独张目视，泪承睫，举手攀太夫人钏，解而与之，亲为贯于臂，微笑而冥。

shǐ wù qí yì yù yǐ jì shì wù liǎn yě

始悟其意，欲以纪氏物敛也。

chū bìng shí zì zhī bù qǐ huà yī juǎn jiān fēng shén gù héng zhì zhěn hán biān wèn zhī bù dá zhì shì yì wù qí liú yǔ tài fū rén

初病时，自知不起，画一卷，缄封甚固，恒置枕函边，问之不答，至是亦悟其留与太夫人。

fā zhī nǎi yǔ lán yī fú shàng tí yuē dú zuò xiě yōu lán tú chéng zhī zì kàn lián qú kōng gǔ lǐ fēng yǔ bù shèng hán

发之，乃雨兰一幅，上题曰：独坐写幽兰，图成只自看，怜渠空谷里，风雨不胜寒。

gài qí jiā tíng zhī jiān yǒu nán yán zhě zǔ zhì jià qī yì shì gù yě

盖其家庭之间有难言者，阻滞嫁期，亦是故也。

tài fū rén bēi zhī yù mǎi de yǐ zàng

太夫人悲之，欲买地以葬。

yáo ān gōng wèi yú lǐ bù kě nǎi zhǐ

姚安公谓于礼不可，乃止。

hòu qí jiù fù cáo chuán guī tài fū rén shàng huǎng hū mèng qí qì bài yún

后其柩附漕船归，太夫人尚恍惚梦其泣拜云。

wáng xī hòu yán céng yǔ kè zuò dōu sì yè xíng huái zhèn xi juàn ér shǎo qì wén yī guǐ yáo hū yuē cūn zhōng sài shén dà yǒu jiǔ shí kě gòng wǎng yǐn dàn

王西候言，曾与客作都四夜行淮镇西，倦而少憩，闻一鬼遥呼曰：村中赛神，大有酒食，可共往饮啖。

zhòng guǐ yuē shén yán nǎ kě jìn ěr wù zào cì

众鬼曰：神筵哪可近，尔勿造次。

hū zhě yuē shì jiā xiōng dì xiāng zhēng shū zhí hù yà guāi lì zhī qì chōng sè mén tíng bài zhēng yǐ jù shén bù xiǎng yǐ ěr bèi sù wǎng wú shǐ tā rén xiān yě

呼者曰：是家兄弟相争，叔侄互轧，乖戾之气，充塞门庭，败征已具，神不享矣，尔辈速往，毋使他人先也。

xī hòu sù yǒu dǎn qiě lì guān qí suǒ wǎng guǐ jiàn jìn shù shàng xì mǎ jiē jīng sī wéi jiàn hēi qì wǎn wǎn zhuǎn rào cóng tā dào qù bù zhī qí yì shuí shì yě

西候素有胆，且立观其所往，鬼渐近，树上系马皆惊嘶，惟见黑气盌盌转绕，从他道去，不知其诣谁氏也。

fu fú yǐ dé jī fēi kě qí yě huò yǐ è jī fēi kě ráng yě gǒu néng wéi shàn suī bù jì shén yì zhù zhī bài lǐ luàn cháng ér xù sì yǐ jì shén yòu shén qí shòu qiú hu

夫福以德基，非可祈也，祸以恶积，非可禳也，苟能为善，虽不祭神亦助之，败理乱常，而瞲祀以冀神佑，神其受赇乎？