卷十七·姑妄听之三(3) — 阅微草堂笔记 — 纪昀

zhōu jǐng yuán qián bèi yán yǒu jù shì juàn shǔ lián lú zhī rèn wǎn pō dà jiāng zhōng

周景垣前辈言，有巨室眷属，连舻之任，晚泊大江中。

é yī dà jiàn lái tóng pō mén dēng qiáng zhì yì guān fǎng yě rì yù méi shí cāng zhōng èr shí yú rén lòu rèn yuè guò jǐn qū fù nǚ chū cāng wài yǒu jìng zhuāng nǚ zǐ gé chuāng zhǐ yī xiǎo fù yuē cǐ jí shì yǐ

俄一大舰来同泊，门灯樯帜，亦官舫也，日欲没时，舱中二十余人，露刃跃过，尽驱妇女出舱外，有靓妆女子隔窗指一小妇曰：此即是矣。

qún dào yīng shēng yè zhī qù

群盗应声曳之去。

yī dào dà hū yuē wǒ jí ěr jiā mǒu bì fù ěr nǚ kù nüè wǒ nǚ biān chuí páo luò wú rén lǐ xìng táo chū yù wǒ ěr zhuī bǔ wèi huò xián yuān cì gǔ jīn lái fù chóu yě

一盗大呼曰：我即尔家某婢父，尔女酷虐我女，鞭箠炮烙无人理，幸逃出遇我，尔追捕未获，衔冤次骨，今来复仇也。

yán qì yáng fān shùn liú qù sī xū miè yǐng jī xún wú jì nǚ jìng bù zhī qí suǒ zhōng rán qíng zhuàng kě xiǎng yǐ

言讫，扬帆顺流去，斯须灭影，缉寻无迹，女竟不知其所终，然情状可想矣。

fu pín zhì zhōu nǚ qǐ fù yǒu suǒ néng wéi ér bù lǜ qí néng wéi dào yě

夫贫至鬻女，岂复有所能为，而不虑其能为盗也；

bì shòu cǎn dú qǐ fù néng bào ér bù lǜ qí fù néng wéi dào yě

婢受惨毒，岂复能报，而不虑其父能为盗也。

cǐ suǒ wèi fēng chài yǒu dú yú

此所谓蜂虿有毒欤！

yòu li shòu gōng yán yǒu yù bì cán rěn zhě ǒu yǐ xiǎo guò bì kōng fáng dòng è sǐ

又李受公言，有御婢残忍者，偶以小过闭空房，冻饿死。

rán wú shāng hén qí fù sòng bù dé zhí fǎn shòu chī yuān fèn mò shì yè yú yuán rù bìng qí mǔ nǚ shǒu rèn zhī jī bǔ duō nián jìng zhōng lòu wǎng shì bù wéi dào yì néng bào yǐ

然无伤痕，其父讼不得直，反受笞，冤愤莫释，夜逾垣入，并其母女手刃之，缉捕多年，竟终漏网，是不为盗亦能报矣。

yòu yán jīng shī mǒu jiā huǒ fū fù zǐ nǚ bìng fén yì qún bì yuàn dú zhī suǒ wéi shì wú xiǎn zhèng suì wú kě zhuī qiú shì bù bì yǒu fù yì zì néng bào yǐ

又言京师某家火，夫妇子女并焚，亦群婢怨毒之所为，事无显证，遂无可追求，是不必有父，亦自能报矣。

yú yǒu qīn chuàn biān chī bì qiè xī xiào rú ér xì jiān yǒu sǐ zhě yī xī yǒu hēi qì rú chē lún zì yán duò xià xuán zhuǎn rú fēng jiū jiū rán yǒu shēng zhí rù nèi shì ér yǐn

余有亲串，鞭笞婢妾，嬉笑如儿戏，间有死者，一夕有黑气如车轮，自檐堕下，旋转如风，啾啾然有声，直入内室而隐。

cì rì jū fā yú xiàng rú sù kē jiàn yǐ sì kuì shǒu duàn rú zhǎn shì rén suǒ bù néng bào guǐ yì bào zhī yǐ

次日，疽发于项如粟颗，渐以四溃，首断如斩，是人所不能报，鬼亦报之矣。

rén zhī ài zǐ shuí bù rú wǒ qí qiáng zhě xián yuān rú tòng yù jié mò shēn yī jué héng liú shì suǒ bì zhì

人之爱子谁不如我，其强者衔冤茹痛，郁结莫申，一决横流，势所必至；

qí ruò zhě héng zāo tú dú jī hèn huáng quán āi gǎn sān líng qǐ wú shén lǐ

其弱者横遭荼毒，赍恨黄泉，哀感三灵，岂无神理？

bù yǒu rén huò bì yǒu tiān xíng gù yì lǐ zhī zì rán ěr

不有人祸，必有天刑，固亦理之自然耳。

shì wèi gǔ yù jiē kūn wú dāo kè bù jìn rán yě

世谓古玉皆昆吾刀刻，不尽然也。

wèi wén dì diǎn lùn yǐ bù xìn shì yǒu kūn wú dāo shì hàn shí yǐ wú cǐ qì

魏文帝典论，已不信世有昆吾刀，是汉时已无此器。

li yì shān shī yù jí hú shā gē shì táng yǐ shā niǎn yǐ

李义山诗，玉集胡沙割，是唐已沙碾矣。

jīn zuó yù zhī qiǎo yǐ hén dōu sī tǎn wèi dì yī qí de jí fó jīng zhī yìn dù hàn shū zhī yuān dú jīng shì jì zhě xiāng chuán yóu hàn wǔ shí yù gōng zhī yì gù suǒ diāo wù xiàng pō yǒu zhōng guó huā cǎo fēi xī yù suǒ yǒu zhě

今琢玉之巧，以痕都斯坦为第一，其地即佛经之印度，汉书之身毒，精是技者，相传犹汉武时玉工之裔，故所雕物象，颇有中国花草，非西域所有者。

yán jiù pǔ yě

沿旧谱也。

yòu yún bié yǒu qí yào néng ruǎn yù gù xì rù háo máng qū zhé rú yì

又云别有奇药能软玉，故细入毫芒，曲折如意。

yú cháng jiàn mǎ shǎo zǎi xìng ā zì xī yù mǎi lái méi huā yī zhī qiú gàn yāo jiǎo dài kě yǐ chā píng ér kāi zhī zé shàng gài xià dǐ chéng yī hé suī xì tiáo suì bàn yì jiē kōng zhōng

余尝见玛少宰兴阿，自西域买来梅花一枝，虬干夭矫，殆可以插瓶，而开之则上盖下底成一盒，虽细条碎瓣，亦皆空中。

yòu cháng jiàn yī bō nèi wài liǎng chóng kě yǐ zhuǎn ér bù kě chū zhōng jiān xì fèng jǐn rú yī fā yáo zhī wú shēng duàn wú róng dāo zhī lǐ dāo yì duàn wú qū qǔ sān zhé tòu zhì bō dǐ zhī lǐ yí qí yòu yǒu nián hé wú jì zhī yào bù dàn néng ruǎn yě

又尝见一钵，内外两重，可以转而不可出，中间隙缝，仅如一发，摇之无声，断无容刀之理，刀亦断无屈曲三折，透至钵底之理，疑其又有粘合无迹之药，不但能软也。

cǐ zài qián dài ǒu rán yī jiàn wèi zhī guǐ gōng

此在前代，偶然一见，谓之鬼工。

jīn zé nà kàn shū chēn yǒu rú yù nèi yì xún cháng shì zhī yǐ

今则纳磡输琛，有如域内，亦寻常视之矣。

mǐn rén yǒu nǚ wèi jià zú yǐ zàng yǐ

闽人有女，未嫁卒，已葬矣。

yuè suì yú yǒu qīn chuàn jiàn zhī bié xiàn chū yí mào xiāng shì rán shēng yīn tǐ tài wú xiāng shì zhì cǐ zhě chū qí bù yì cóng hòu shì hū qí xiǎo míng nǚ hū huí gù zhī bù miù

阅岁余，有亲串见之别县，初疑貌相似，然声音体，态无相似至此者，出其不意，从后试呼其小名，女忽回顾，知不谬。

yòu yí wéi guǐ guī gào qí fù mǔ kāi zhǒng yàn shì guǒ kōng guān gòng wǎng zōng jì chū yáng bù xiāng shí fù mǔ jǔ qí xiōng lèi bān zhì hū lín fù mì shì nǎi jù fú

又疑为鬼，归告其父母，开冢验视果空棺，共往踪迹，初陽不相识，父母举其胸肋瘢痣，呼邻妇密视，乃具伏。

又疑为鬼，归告其父母，开冢验视果空棺，共往踪迹，初阳不相识，父母举其胸肋瘢痣，呼邻妇密视，乃具伏。

mì qí fu zé yǐ dùn yǐ

觅其夫则已遁矣。

gài mǐn zhōng mò li huā gēn yǐ jiǔ mó zhī yǐn zhī yī cùn kě shī juē yī rì fú zhì liù cùn shàng kě sū zhì qī cùn nǎi zhēn sǐ

盖闽中茉莉花根，以酒磨汁，饮之一寸，可尸噘一日，服至六寸尚可苏，至七寸乃真死。

nǚ yǐ yǒu xù ér sī yǔ lín zi xiá gù mó cǐ gēn shǐ zhà sǐ dài qí zàng ér fā mù gòng táo yě

女已有婿，而私与邻子狎，故磨此根使诈死，待其葬而发墓共逃也。

xù jiā míng guān bǔ de lín zi gòng cí yǔ nǚ tóng

婿家鸣官捕得邻子，供词与女同。

shí wú lín táng guān mǐn xiàn qīn jū shì yù yù yǐn kāi guān jiàn shī lǜ zé rén shí wèi sǐ shì yì tú cái

时吴林塘官闽县，亲鞠是狱，欲引开棺见尸律，则人实未死，事异图财；

yù yǐn yào mí zǐ nǚ lì zé nǚ běn tóng móu qíng shū lüě mài

欲引药迷子女例，则女本同谋，情殊掠卖。

wú zhèng tiáo kě yǐ nǐ zuì nǎi réng yǐ jiān guǎi běn lǜ duàn

无正条可以拟罪，乃仍以奸拐本律断。

rén qíng biàn huàn yì hé suǒ bù yǒu hu

人情变幻，亦何所不有乎？

táng sòng rén zuì zhòng tōng xī suǒ yún zhǒng zhǒng rén wù xíng zhì qí qiǎo zhě táng wǔ hòu zhī jiǎn zuò shuāng lóng duì lì zhuàng

唐宋人最重通犀，所云种种人物，形至奇巧者，唐武后之简，作双龙对立状；

sòng xiào zōng zhī dài zuò nán jí lǎo rén fú zhàng xiàng jiàn yú zhū shū zhě bù yī dāng fēi wàng yǔ

宋孝宗之带，作南极老人扶杖像，见于诸书者不一，当非妄语。

jīn wéi yǒu hēi bái èr sè wèi wén yǒu xiào rén wù xíng zhě cǐ hé yǐ gù yú

今惟有黑白二色，未闻有肖人物形者，此何以故欤？

wéi dà lǐ shí wǎng wǎng shì huà zhì jīn shàng rán

惟大理石往往似画，至今尚然。

cháng jiàn liáng shǎo sī mǎ tiě chuáng jiā yī chā píng zuò yī yīng lì lǎo shù xié kē shàng zī jù yì wěi yī yī kù sì cè shēn páng nì shì yù xià bó shén qì yì jí shēng dòng

尝见梁少司马铁幢家，一插屏作一鹰立老树斜柯上，觜距翼尾，一一酷似，侧身旁睨，似欲下搏，神气亦极生动。

zhū yùn shǐ zi yǐng cháng yǐ dà lǐ shí zhèn zhǐ zèng wáng r rǔ jí zhǎng yuē èr cùn guǎng yuē yī cùn hòu yuē wǔ liù fēn yī miàn xuán yá duì zhì zhōng yǒu èr rén chéng yī zhōu shùn liú xià

朱运使子颖尝以大理石镇纸赠亡儿汝佶，长约二寸广约一寸，厚约五六分，一面悬崖对峙，中有二人，乘一舟顺流下。

yī miàn zuò shuāng sōng yī lì zhēn liè fēn míng xià yǒu shuǐ wén yī yuè zài sōng shāo yī yuè zài shuǐ wǎn rán liǎng shuǐ mò xiǎo fú

一面作双松欹立，针鬣分明，下有水纹，一月在松梢，一月在水，宛然两水墨小幅。

shàng yǒu kè zì yī tí yuē qīng zhōu chū xiá yī tí yuē sōng xī yìn yuè zuǒ cè tí shí yuè shān rén zì jiē bā fēn shū gài míng wáng yín gù wù yě

上有刻字，一题曰轻舟出峡，一题曰松溪印月，左侧题十岳山人，字皆八分书，盖明王寅故物也。

rǔ jí yǐ xiàn yú yú yú qì wán bù shèn liú yì hòu wéi rén qǔ qù yān yún guò yǎn yǐ

汝佶以献余，余于器玩不甚留意，后为人取去，烟云过眼矣。

ǒu rán yì jí yīn bìng jì zhī

偶然忆及，因并记之。

jiù xù běi sòng yuàn huà bā fú bù tí míng shì juàn sī rú bù bǐ mò chén zhe gōng mì

旧蓄北宋苑画八幅，不题名氏，绢丝如布，笔墨沉著工密。

zhōng yǒu hún hún mù mù zhī qì yí wéi zhēn jì suǒ huà jiē gù shì ér zhōng yǒu sān fú bù kě kǎo

中有浑浑穆穆之气，疑为真迹，所画皆故事，而中有三幅不可考。

yī fú xià zuò jiǎ zhàng yǐn xiàn zhuàng shàng zuò yī yuè xián shù miǎo yī nǚ zǐ yī dài piāo wǔ piān rú fēi niǎo shì yù fēng ér xíng

一幅下作甲仗隐现状，上作一月衔树杪，一女子衣带飘舞，翩如飞鸟似御风而行；

yī fú zuò kuàng yě zhī zhōng yī zhōng shǐ bèi zhào lì yī rén yī jīn lán lǚ zì yòu lái èr xiǎo r yíng bài yú zuǒ qí rén zuò yǐn shǒu yuán zhī zhuàng

一幅作旷野之中，一中使背诏立，一人衣巾褴缕自右来，二小儿迎拜于左，其人作引手援之状。

zhōng shǐ ruò bù jiàn sān rén sān rén yì ruò bù jiàn zhōng shǐ

中使若不见三人，三人亦若不见中使；

yī fú zuò yī táng shén huá chang jiē xià liè jiǔ yīng wǔ zuǒ cè zuò yàn nǚ shù rén liàng zhuāng cǎi fú ruò guì jiā jī yòu cè zuò ǎo bì xié bào xiǎo ér nǚ jiē shì lì shén sù zhōng yī rén cháng fú jù tà zuò zì bào yī jiǔ yīng chí zuàn zuàn zhī

一幅作一堂甚华敞，阶下列酒罂五，左侧作艳女数人，靓装彩服若贵家姬，右侧作媪婢携抱小儿女，皆侍立甚肃，中一人常服据榻坐，自抱一酒罂，持钻钻之。

hòu qián yī fú biàn wèi hóng xiàn hòu èr fú zé zhōng bù zhī wèi shuí

后前一幅辨为红线，后二幅则终不知为谁。

gū jì yú cǐ sì bó yǎ zhě kǎo zhī

姑记于此俟博雅者考之。

zhāng shí lín xiān shēng yáo ān gōng tóng nián lǎo you yě xìng gāng zhí měi miàn shé rén guò rán kāng kǎi shàng yì shì péng yǒu zhī shì rú jǐ shì láo yǔ yuàn jiē bù bì yě

张石邻先生，姚安公同年老友也，性伉直，每面折人过，然慷慨尚义，视朋友之事如己事，劳与怨皆不避也。

cháng mèng qí wáng yǒu mǒu gōng shèng qì xiāng jí yuē jūn liǎng wèi xiàn lìng fán gù rén zǐ sūn líng tì zhě wú bù shōu xù dú wǒ zi shù qiān lǐ xiāng tóu shì rú mò lù hé yě

尝梦其亡友某公，盛气相诘曰：君两为县令，凡故人子孙零替者无不收恤，独我子数千里相投，视如陌路，何也？

xiān shēng mèng zhōng nù qiě xiào yuē jūn wàng zhī yú

先生梦中怒且笑曰：君忘之欤？

fu suǒ wèi péng yǒu qǐ shì lì xiāng pān yuán jiǔ shí xiāng zhēng zhú zāi

夫所谓朋友，岂势利相攀援，酒食相征逐哉！

wèi huǎn jí kě shì ér xiū qī xiāng guān yě

为缓急可恃，而休戚相关也。

wǒ shì jūn rú dì xiōng wú jiā nú jié dǎng yǐ dù wǒ qí shì pán gù wǒ wú kě rú hé wǒ cháng mì tuō jūn chá mǒu mǒu jūn mù dǔ qí jiān zhuàng ér kǒng zhāo xián yuàn huì bù kěn yán jí mǒu mǒu guàn yíng zì bài jūn yòu bó zhōng hòu zhī míng bǎi duān wèi zhī jiě tuō

我视君如弟兄，吾家奴结党以蠹我，其势蟠固，我无可如何，我尝密托君察某某，君目睹其奸状而恐招嫌怨，讳不肯言，及某某贯盈自败，君又博忠厚之名，百端为之解脱。

wǒ shì zhī fèn bù fèn wǒ cái zhī gěi bù gěi jūn jiē fú wèn dì qiú ruò bèi gǎn jī chēng zhǎng zhě ér yǐ

我事之偾不偾，我财之给不给，君皆弗问，第求若辈感激称长者而已。

shì fēi hòu qí suǒ báo báo qí suǒ hòu hu

是非厚其所薄，薄其所厚乎？

jūn xiān mò lù shì wǒ ér guài wǒ shì jūn rú mò lù jūn wàng zhī yú

君先陌路视我，而怪我视君如陌路，君忘之欤？

qí rén sè suō ér qù

其人瑟缩而去。

cǐ wǔ shí nián qián shì yě

此五十年前事也。

dà dǐ shì dà fū zhī xí qì lèi yǐ bù tán rén guò wéi jūn zǐ ér bù jì qí rén zhī qīn shū shì zhī lì hài

大抵士大夫之习气，类以不谈人过为君子，而不计其人之亲疏，事之利害。

yú cháng jiàn hú mù tíng wèi qún pú bō xuē zhì yī shí bù gěi tóng nián zhū xué shì zhú jūn fèn rán dài wéi qū zhú mù tíng shēng jì nǎi shāo sū

余常见胡牧亭为群仆剥削，至衣食不给，同年朱学士竹君，奋然代为驱逐，牧亭生计乃稍苏。

yòu cháng jiàn chén yù zhāi mò hòu shuāng qiè gū ér wèi qí xù suǒ líng bī tóng nián cáo zōng chéng mù táng yì fèn rán jiū lǜ jiù hǎo dài wéi qū zhú qí zi nǎi dé yǐ zì cún

又尝见陈裕斋殁后，孀妾孤儿，为其婿所凌逼，同年曹宗丞慕堂亦奋然鸠率旧好，代为驱逐，其子乃得以自存。

yī shí qīng yì chēng gǔ dào zhě bǎi bù yī èr chèn duō shì zhě shí héng bā jiǔ yě

一时清议，称古道者百不一二，称多事者十恒八九也。

yòu cháng jiàn cuī zǒng xiàn yīng jiē qǔ sūn fù

又尝见崔总宪应阶娶孙妇，

lìn cǎi jiào qīn yíng

赁彩轿亲迎，

qí jiā nú hù xiāng gōu guàn

其家奴互相钩贯，

fēi sān bǎi jīn bù néng de

非三百金不能得，

zhòng huì yī yīn

众喙一音，

zhì qián qī yī liǎng rì

至前期一两日，

jià gèng bèi áng

价更倍昂，

cuī gōng huì fèn

崔公恚愤，

zì qiú péng yǒu dài lìn

自求朋友代赁，

péng yǒu jiē bì yuàn bù kěn yīng

朋友皆避怨不肯应，

shén yǒu wèi cǎi jiào wú dìng jià

甚有谓彩轿无定价，

pín fù guì jiàn gè suí qí rén wèi xiāo zhǎng

贫富贵贱各随其人为消长，

fēi tā rén suǒ kě dài lìn

非他人所可代赁，

yǐ qiǎo wèi tiáo tíng zhě

以巧为调停者。

bù dé yǐ yǐ jǐ suǒ chéng jiào jié bì zēng yòng zhī

不得已以己所乘轿，结皕缯用之。

yī shí qīng yì wèi zuò shì fēi lǐ zhě yì bǎi bù yī èr wèi shàn tǐ xià qíng zhě yì shí héng bā jiǔ yě

一时清议，谓坐视非理者，亦百不一二，谓善体下情者，亦十恒八九也。

bǐ yī shì fēi cǐ yī shì fēi jiāng wū hū zhì zhī zāi

彼一是非，此一是非，将乌乎质之哉。

zhū qīng léi yán cháng yè jiāo shān cí jiàn shù rén jié bàn rù zhòng jiē kòu bài zhōng yī rén dú cháng yī

朱青雷言，尝谒椒山祠，见数人结伴入，众皆叩拜，中一人独长揖。

huò jí qí gù yuē yáng gōng yuán wài láng wǒ yì yuán wài láng pǐn zhì xiāng děng wú tíng cān lǐ yě

或诘其故，曰：杨公员外郎，我亦员外郎，品秩相等，无庭参礼也。

huò yòu yuē yáng gōng zhōng chén fú rán yuē wǒ jiān chén hu

或又曰杨公忠臣，怫然曰：我奸臣乎？

yú dà yǔ yīn yán niè sōng yán cháng qí lǘ yù yī zhì mó zhě tián bù ràng lù zhì mó zhě yuē shí gōng yù shí gōng sōng yán ān qiū zhāng mǎo jūn zhī dì zǐ yǐ zhuàn kè míng yī shí hé ràng zhī yǒu

于大羽因言，聂松岩尝骑驴，遇一治磨者嗔不让路，治磨者曰：石工遇石工--松岩，安邱张卯君之弟子，以篆刻名一时--何让之有？

yú yì yán jiāo hé yī shú shī yǔ zhāng qíng lán lùn wén xiāng dǐ shú shī nù yuē wǒ yǔ rǔ tóng suì rù pàn tóng zhì jīn rì jiē bù dì rǔ hé chǔ shèng wǒ yé

余亦言交河一塾师，与张晴岚论文相诋，塾师怒曰：我与汝同岁入泮，同至今日，皆不第，汝何处胜我耶？

sān shì xiāng lèi

三事相类。

suī shàn biàn zhě wú rú hé yě

虽善辩者无如何也。

tián bái yán yuē tiān dì zhī dà hé suǒ bù yǒu

田白岩曰：天地之大，何所不有。

yù cǐ zhǒng rén wéi dāng yǐ bù zhì zhì zhī yì yú shì wú hài bì yù qí jiě wù mí gé téng

遇此种人，惟当以不治治之，亦于事无害，必欲其解悟，弥葛藤。

cháng jiàn liǎng shēng tóng yù fó sì yī lì zǐ yáng yī lì xiàng shān xuān gòu zhì yè bàn sēng cóng páng jiě fēn yòu wèi yì duān hài zhèng gòng yǔ sēng dòu cì rì sān rén pò é yì sòng tíng

尝见两生同寓佛寺，一詈紫陽，一詈象山，喧诟至夜半，僧从旁解纷，又谓异端害正，共与僧斗，次日三人破额诣讼庭。

尝见两生同寓佛寺，一詈紫阳，一詈象山，喧诟至夜半，僧从旁解纷，又谓异端害正，共与僧斗，次日三人破额诣讼庭。

fēi tiān xià běn wú shì yōng rén zì rǎo zhī hu

非天下本无事，庸人自扰之乎？

chāng píng yǒu lǎo yù xù jī zhì duō wéi mài qí luǎn yǒu mǎi jī chōng zhuàn zhě suī shí bèi qí jià bù kěn shòu

昌平有老妪，蓄鸡至多，惟卖其卵，有买鸡充馔者，虽十倍其价不肯售。

suǒ jū yī shān lù rì jiǔ zī yǎn dài yǐ gǔ liàng jiāng shǔ shí chàng shēng jìng zuò rú chuán hū zhī xiāng yìng yě

所居依山麓，日久滋衍，殆以谷量，将曙时唱声竞作，如传呼之相应也。

huì yì mài bào yú mén wài qún jī hū qiān bǎi qí zhì wéi rào zhuó shí ǎo chí zhàng qū zhī bù kāi biàn hū nán nǚ jiāo shǒu pū jī dōng sàn xi jù mò kě rú hé

会刈麦暴于门外，群鸡忽千百齐至，围绕啄食，媪持杖驱之不开，遍呼男女交手扑击，东散西聚，莫可如何。

fāng xuān náo jiān zhù wū wǔ yíng hōng rán cuī pǐ jī nǎi jù jīng fēi rù shān qù

方喧呶间，住屋五楹，訇然摧圮，鸡乃俱惊飞入山去。

cǐ yǔ xuān shì zhì suǒ zài li jiǎ jiā shǔ bào ēn shì xiāng lèi

此与宣室志所载李甲家鼠报恩事相类。

fu hè zhī yè bàn jī zhī jiāng dàn qì zhī xiāng gǎn ér jīng shén dòng yān fēi qí néng zì zhī shí yě

夫鹤知夜半，鸡知将旦，气之相感而精神动焉，非其能自知时也。

gù shào zǐ yuē qín niǎo de qì zhī xiān

故邵子曰：禽鸟得气之先。

zhì wàn wù chéng huǐ zhī shù duàn fēi qín niǎo suǒ xiān zhī

至万物成毁之数，断非禽鸟所先知。

hé yǐ jù zú ér lái tuō zhǔ rén yú ě hu

何以聚族而来，脱主人于厄乎？

cǐ bì yǒu píng zhī zhě yǐ

此必有凭之者矣。

cóng zhí rǔ kuí yán jiǎ yǐ bìng yǐ bǔ hú wèi yè suǒ jū xiāng jù shí yú lǐ yī rì cì dé yī zhǒng yǒu hú jī nǐ gòng wǎng yuē rì luò hòu huì yú mǒu suǒ

从侄汝夔言，甲乙并以捕狐为业，所居相距十余里，一日伺得一冢有狐迹，拟共往，约日落后会于某所。

yǐ zhì jiǎ yǐ xiān zài tóng zhì zhǒng cè xiāng qí xué kě róng rén jiǎ lìng yǐ fú xué nèi ér zì nì zhǒng pàn cóng báo zhōng dài hú guī xué jiǎ yù qí chū lù ér yǐ zài nèi qín zhí zhī

乙至甲已先在，同至冢侧，相其穴可容人，甲令乙伏穴内，而自匿冢畔丛薄中，待狐归穴，甲御其出路，而乙在内禽絷之。

yǐ àn zuò zhì yè fēn jì wú yīn xiǎng yù chū yǔ jiǎ shāng jìn zhǐ hū liáng jiǔ bù yīng shì chū xún zhī zé èr mù bēi héng yā xué kǒu jǐn xì guāng yī xiàn kuò cùn xǔ zhòng bù kě jǔ nǎi zhī wèi jiǎ suǒ mài

乙暗坐至夜分，寂无音响，欲出与甲商进止，呼良久不应，试出寻之，则二墓碑横压穴口，仅隙光一线，阔寸许，重不可举，乃知为甲所卖。

cì rì wén wài yǒu huà niú shēng jí lì háo jiào mù zhě shǐ wén bào qí jiā wǎng shì jiū rén yí shí yǐ yōu bì yī zhòu yè yǐ

次日，闻外有叱牛声，极力号叫，牧者始闻，报其家往视，鸠人移石，已幽闭一昼夜矣。

yí jiǎ móu shā lǜ zǐ dì yì jiǎ jiāng bào sòng guān

疑甲谋杀，率子弟诣甲，将报讼官。

zhì bàn tú nǎi jiàn jiǎ luǒ tǐ fǎn fù liǔ shù shàng zhòng wéi ér tuò lì huò biān piáo zhī

至半途乃见甲裸体反缚柳树上，众围而唾詈，或鞭朴之。

gài jiǎ fù yuē shí lù yù fù xiāng tiáo xuè yīn sī xiá yú shú cóng shí shèng shǔ gè jiě yī zhì de fu tuō shǒu fù yuè qǐ chè qí yī zǒu mò zhī suǒ xiàng xìng wú rén jiàn láng bèi qián guī

盖甲赴约时，路遇妇相调谑，因私狎于秫丛，时盛暑，各解衣置地，甫脱手，妇跃起，掣其衣走，莫知所向，幸无人见，狼狈潜归。

wèi zhì jiā yù míng huǒ chí xiè zhě jiàn zhī hū yuē nú zài cǐ

未至家遇明火持械者，见之呼曰：奴在此。

zé lín jiā shào fù sān sì shuì yú yuàn zhōng hū jiàn jiǎ jiě yī jiù tóng wò jīng huàn zhòng qǐ yǐ qì yī dìng qiáng dùn fāng qí lǐ dǎng zhuī bǔ yě

则邻家少妇三四睡于院中，忽见甲解衣就同卧，惊唤众起，已弃衣矴墙遁，方其里党追捕也。

jiǎ wú yǐ zì bái wéi hū tiān ér yǐ

甲无以自白，惟呼天而已。

yǐ shù zuó shì nǎi zhī jiē wèi hú suǒ mài

乙述昨事，乃知皆为狐所卖。

rán cì qí xué ér yǎn xí cǐ qiāng shā zhī chóu yě

然伺其穴而掩袭，此戕杀之仇也。

qiāng shā zhī chóu yǐ yóu xì bào zhī yī bì shǐ bù chū ér liú xì shǐ bù sǐ yī chǐ qí yī shǐ shòu fù wú biàn ér rén jué jí dùn

戕杀之仇，以游戏报之，一闭使不出而留隙使不死，一褫其衣使受缚无辩，而人觉即遁。

shǐ qí zuì yì bù zhì sǐ yóu kě wèi shàn liú yú dì yǐ

使其罪亦不至死，犹可谓善留余地矣。