卷十八·姑妄听之四(3) — 阅微草堂笔记 — 纪昀

tóng nián gōng xiào fu yán yǒu rén sì shí yú wú zi fù hàn dù wàn wú nà qiè lǐ héng yù yù bù shì ǒu zhì dào guān yǒu dào shì zhāo zhī yuē jūn qì sè níng zhì shì yǒu zhòng yōu dào jiā yǐ jì wù wèi niàn hé yán qí shí huò yī xiào qiān dāo zhī yòng hu

同年龚肖夫言，有人四十余无子，妇悍妒，万无纳妾理，恒郁郁不适，偶至道观，有道士招之曰：君气色凝滞，似有重忧，道家以济物为念，盍言其实，或一效铅刀之用乎。

yì qí yán jù yǐ gào dào shì yuē gù wén zhī gū wèn jūn ěr jūn wèi zhì guǐ zú yī zhuāng shí xǔ jù dāng yǒu yǐ bào mìng rú bù néng zhì jí jiǎ zhū líng guān yì kě yě

异其言，具以告，道士曰：固闻之，姑问君耳，君为制鬼卒衣装十许具，当有以报命，如不能制，即假诸伶官亦可也。

xīn yì guài zhī rán dù qí kuáng qǔ wú suǒ yòng dāng bì yǒu gù gū shì qí suǒ wèi

心益怪之，然度其诳取无所用，当必有故，姑试其所为。

shì xī fù mèng yǎn hū bù xǐng qiě shēn yín háo jiào shēng shén cǎn cì rì liǎng gǔ jiē qīng àn wèn zhī mì bù yán yù jiē ér yǐ

是夕，妇梦魇，呼不醒，且呻吟号叫声甚惨，次日两股皆青黯，问之秘不言，吁嗟而已。

sān rì hòu fù rán zì shì měi sān rì hòu jiē fù rán bàn yuè hòu hū qiǎn nú huàn méi ǎo yún jiāng mǎi qiè rén jiē fú xìn qí fu yì lǜ hòu huàn shū chí yí

三日后复然，自是每三日后皆复然，半月后，忽遣奴唤媒媪，云将买妾，人皆弗信，其夫亦虑后患，殊持疑。

jì ér fù hūn mào lěi rì xǐng ér cù mǎi qiè yù jí bù jīn yú àn yǔ tóng pú yuē sān rì bù dé bì zhòng chì de ér bù jiā yì zhòng chì

既而妇昏瞀累日，醒而促买妾愈急，布金于案，与僮仆约，三日不得必重抶，得而不佳亦重抶。

guān qí zhuàng shì fēi guǐ yǔ mì èr nǚ yǐ yīng bìng liú zhī

观其状似非诡语，觅二女以应，并留之。

shì xī jí zhěng shì qīn zhěn cù qí fu rù fáng

是夕即整饰衾枕，促其夫入房。

jǔ jiā hài è mò yù qí yì fu yì wǎng wǎng rú mèng jìng

举家骇愕，莫喻其意，夫亦惘惘如梦境。

hòu fù jiàn dào shì shǐ zhī qí yǒu shù néng shè hún yè shǐ guān zhōng dào zhòng wèi guǐ zhuāng ér dào shì xīng guān yǔ yī zuò táng shàng fén fú shè fù hún yán qí zǔ zōng wēng gū yǐ zhǎn sì bù xiào jù dié sù míng fǔ yòng táo zhàng jué yī bǎi qiǎn guī kè qī lìng nà qiè

后复见道士，始知其有术能摄魂，夜使观中道众为鬼装，而道士星冠羽衣，坐堂上焚符摄妇魂，言其祖宗翁姑以斩祀不孝，具牒诉冥府，用桃杖决一百，遣归，克期令纳妾。

fù chū yǐ wéi è mèng shàng wèi kěn é sān rì yī shè rú zhēng bǐ rán

妇初以为噩梦，尚未肯，俄三日一摄，如征比然。

qí hūn mào lěi rì zé dào xuán qí hún guàn bí yǐ cù yuē sān rì bù dé hǎo nǚ zǐ jí fù ní lí yě

其昏瞀累日，则倒悬其魂，灌鼻以醋，约三日不得好女子，即付泥犁也。

shè hún xiǎo shù běn fēi zhèng fǎ rán fǎ wú xié zhèng wéi rén suǒ yòng rú tóng yī gē máo yòng yǐ shā lüě zé jié dào yòng yǐ zhēng tǎo zé wáng shī ěr

摄魂小术，本非正法，然法无邪正，惟人所用，如同一戈矛，用以杀掠则劫盗，用以征讨则王师耳。

shù wú dà xiǎo yì wéi rén suǒ yòng rú bù guī shǒu yào kě yǐ yāng zhēng kuàng yì kě yǐ dà bài yuè shī ěr

术无大小，亦惟人所用，如不龟手药，可以眏眐絖，亦可以大败越师耳。

dào shì suǒ wèi shàn yòng qí shù yú

道士所谓善用其术欤？

zhì áo wán hàn fù qíng lǐ bù néng yù fǎ lìng bù néng jìn ér dào shì néng yǐ shù zhì zhī

至嚣顽悍妇，情理不能喻，法令不能禁，而道士能以术制之。

yáo qiān yī yáng shùn cóng ér biān yáng bù xíng yī mù shù qū zhī zé qún xíng

尧牵一羊，舜从而鞭，羊不行，一牧竖驱之则群行。

wù gè yǒu suǒ zhì yào gè yǒu suǒ wèi shén dào shè jiào yǐ xún tiān xià zhī qiáng gěng shèng rén zhī yì shēn yǐ

物各有所制，药各有所畏，神道设教，以驯天下之强梗，圣人之意深矣。

jiǎng xué jiā wū hū shi zhī

讲学家乌乎识之。

zhě hè tīng yán yǒu tài xué shēng zī jù wàn qī shēng yī zi sǐ zài qǔ fēng yú sè tài xué huò zhī

褚鹤汀言，有太学生赀巨万，妻生一子死，再娶，丰于色，太学惑之。

tuō yán jiā zhèng wú zuǒ lǐ yíng qí mǔ zhì mǔ yòu xié èr mèi lái bù yī zài qí yī xiōng èr dì yì qiè jiā lái

托言家政无佐理，迎其母至，母又携二妹来，不一载，其一兄二弟，亦挈家来。

jiǔ ér tóng pú bì ǎo jiē qī dǎng tài xué fù zǐ fǎn qióng qióng ruò jì shí yòu jiǔ ér guǎn yào bù jí qián sù chū rù jiē bù yǔ wén cán bēi lěng zhì fǎn zāo yàn bó yǐ

久而僮仆婢媪皆妻党，太学父子，反茕茕若寄食，又久而筦钥簿籍，钱粟出入，皆不与闻，残杯冷炙，反遭厌薄矣。

shāo bù néng kān yù hái duó suǒ qīn quán zé qī xiōng dì hōng yú wài qī mǔ mèi děng gòu yú nèi cháng wèi zhòng suǒ jù ōu zhì luò xū bài miàn hū jiù wú yīng zhě qí zi kuáng bēn zhì yī guāi pū de wéi kòu é qǐ huǎn sǐ ér yǐ

稍不能堪，欲还夺所侵权，则妻兄弟哄于外，妻母妹等诟于内，尝为众所聚殴，至落须败面，呼救无应者，其子狂奔至，一掴仆地，惟叩额乞缓死而已。

huì bù zì shèng yì hòu pǔ jiāng zì jīng hū yī lǎo rén zhǐ zhī yuē jūn wù ěr jūn jiā zhī shì shén rén gòng fèn jiǔ yǐ

恚不自胜，诣后圃将自经，忽一老人止之曰：君勿尔，君家之事，神人共愤久矣。

wǒ jū jūn jiā jiǔ bù píng yóu shén jūn dàn fén dié tǔ shén cí yún qǐ qiǎn hòu pǔ hú qū zhú shén bì xǔ jūn rú qí yán

我居君家久，不平尤甚，君但焚牒土神祠，云乞遣后圃狐驱逐，神必许君，如其言。

shì xī guǒ wū wǎ luàn míng chuāng fēi zhèn hàn qī dǎng jiē wèi zhuān shí suǒ jī pò é liú xiě é ér qī dǎng fù nǚ bìng wèi hú mèi suī qí mǔ bù miǎn

是夕，果屋瓦乱鸣，窗扉震撼，妻党皆为砖石所击，破额流血，俄而妻党妇女，并为狐媚，虽其母不免。

zhòu zé fā kuáng luǒ zǒu chǒu cí xiè zhuàng wú suǒ bù zhì yè zé měi shì bèn jí shù shí hú gēng fān niǎo xì bù shèng qí chuàng āi qǐ shēng xiāng wén chú zhōng yáo zhuàn jù shè zhì tài xué fù zǐ qián qī dǎng suǒ shí jiē zá yǐ huì wù zhī bù kě zhù jiē cuàn guī

昼则发狂裸走，丑词亵状，无所不至，夜则每室坌集数十狐，更番嬲戏，不胜其创，哀乞声相闻，厨中肴馔，俱摄置太学父子前，妻党所食皆杂以秽物，知不可住，皆窜归。

tài xué nǎi shāo shāo zhào jí jiù pū fù lǐ jiā zhèng shǐ kě yǐ zì cún qī dǎng jì yú wèi xi héng lái tàn shì rù mén zhé bèi jī huò sī yǒu suǒ xié guī jiā zé náng yǐ kōng yǐ

太学乃稍稍召集旧仆，复理家政，始可以自存，妻党觊觎未息，恒来探视，入门辄被击，或私有所携，归家则囊已空矣。

qí qī huò sī kuì yì rán

其妻或私馈亦然。

yóu shì suì jué jì rán hé jì zī chǎn sǔn hào yǐ shèn wēi hú lì zé tài xué fù zǐ è piǎo yǐ

由是遂绝迹，然核计赀产损耗已甚，微狐力，则太学父子饿殍矣。

cǐ zhì qīn mì yǒu suǒ bù néng dài móu cǐ hú bǎi jì dài móu zhī qǐ hú zhī guǒ shèng rén zāi

此至亲密友所不能代谋，此狐百计代谋之，岂狐之果胜人哉。

rén yú shì gù shēn gù yuǎn xián wèi yuàn qū yì bì nàn zuò shì ér bù jiù hú zé wèi ān shì gù gù bù qiǎo bó zhōng hòu zhǎng zhě míng

人于世故深故远嫌畏怨，趋易避难，坐视而不救，狐则未谙世故，故不巧博忠厚长者名。

yì suǒ dāng wèi fèn rán ér qǐ yě

义所当为，奋然而起也。

suī hú yě wèi zhī zhí biān suǒ xīn mù yān

虽狐也，为之执鞭，所欣慕焉。

gǔ zhě liú jūn ruì yán yī gǔ zhě nián sān shí yú héng wǎng lái wèi hé páng yù pō zhōu zhě bì wèn cǐ yǒu yīn tóng hu

瞽者刘君瑞言，一瞽者年三十余，恒往来卫河旁，遇泊舟者必问，此有殷桐乎？

yòu bì shēn zhī yuē xià yīn zhī yīn wú tóng zhī tóng yě

又必申之曰：夏殷之殷，梧桐之桐也。

yǒu yǔ zhī tóng sù zhě qí mèng zhōng yì yǔ yì wéi cǐ èr zì wèn qí xìng míng zé xún rì bì yī biàn yì wú shēn jí zhī zhě

有与之同宿者，其梦中呓语亦惟此二字，问其姓名，则旬日必一变，亦无深诘之者。

rú shì shí yú nián rén duō shí zhī huò féng qí yù wèn zhé hū yuē cǐ wú yīn tóng bié mì kě yě

如是十余年，人多识之，或逢其欲问，辄呼曰：此无殷桐，别觅可也。

yī rì liáng sōu pō hé gàn gǔ zhě wèn rú chū yī rén tǐng shēn shàng àn yuē shì ěr yé

一日，粮艘泊河干，瞽者问如初，一人挺身上岸，曰：是尔耶？

yīn tóng zài cǐ ěr hé néng wéi

殷桐在此，尔何能为。

gǔ zhě kuáng hǒu rú cǐ hǔ pū bào qí jǐng kǒu niè qí bí xuè lín lí mǎn de zhòng chāi jiě láo bù kě kāi jìng gòng duò hé zhōng suí liú ér méi

瞽者狂吼如皉虎，扑抱其颈，口啮其鼻，血淋漓满地，众拆解，牢不可开，竟共堕河中，随流而没。

hòu de shī yú tiān fēi gōng qián hǎi kǒu bù shòu shī fán hé zhōng qiú shī bù dé zhì tiān fēi gōng qián bì fú chū

后得尸于天妃宫前--海口不受尸，凡河中求尸不得，至天妃宫前必浮出。

tóng chuí qí zuǒ xié gǔ jǐn duàn zhōng bù shì shǒu shí zhǐ kōu tóng jiān bèi shēn rù cùn yú

桐捶其左胁骨尽断，终不释手，十指抠桐肩背，深入寸余。

liǎng quán liǎng jiá niè ròu jǐ jǐn qì bù zhī qí hé chóu yí bì fù mǔ zhī yuān yě

两颧两颊，啮肉几尽，迄不知其何仇，疑必父母之冤也。

fu yǐ wú mù zhī rén zhēn yǒu mù zhī rén qí bù dé jué yě

夫以无目之人，侦有目之人，其不得决也。

yǐ chán ruò zhī rén bó qiáng hèng zhī rén qí bù dí yì jué yě

以孱弱之人，搏强横之人，其不敌亦决也。

rú jiào wǔ xū zhī chu chóu qí bào gēng nán yǐ

如较伍胥之楚仇，其报更难矣。

nǎi shí yú nián jiān yì bù huí jìng zú de ér shí qí ròu qǐ fēi jīng chéng zhī zhì tiān dì yì bù néng wéi hu

乃十余年坚意不回，竟卒得而食其肉，岂非精诚之至，天地亦不能违乎？

sòng gāo zōng zhī gē wǔ hú shān jiū wèi kě yǐ shì ruò jiě yě

宋高宗之歌舞湖山，究未可以势弱解也。

wáng kūn xiá zuò yàn dàng yóu jì yī juàn zhū dǎo jiāng wèi yú shū guà fú zhāi qí zhōng yī tiáo yún sì yuè shí qī rì wǎn chū xiǎo shí mén zhì běi guǎn dān wán wàng fǎn zuò shù xià dài yuè shàng juàn yù wēi mián shān fēng chuī yī lì rán hū xǐng

王昆霞作雁宕游记一卷，朱导江为余书挂幅，摘其中一条云：四月十七日晚，出小石门至北筦，耽玩忘返，坐树下待月上，倦欲微眠，山风吹衣，栗然忽醒。

wēi wén rén yǔ yuē yè qì chéng qīng yóu wéi yōu jué shèng yǎn huà tú zhōng kàn jīn bì shān shuǐ

微闻人语曰：夜气澄清，尤为幽绝，胜罨画图中看金碧山水。

yǐ wéi tóng yóu zhě yè zhì yě é yòu yuē gǔ qín míng yún shān xū shuǐ shēn wàn lài xiāo xiāo gǔ wú rén zōng wéi shí jiāo yáo zhēn miào xiě nán zhuàng zhī jǐng cháng qǐ hóng gǔ zi huà cǐ yì jìng bù néng xià bǐ

以为同游者夜至也，俄又曰：古琴铭云，山虚水深，万籁萧萧，古无人踪，惟石嶕峣，真妙写难状之景，尝乞洪谷子画此意，竟不能下笔。

qiè yà sī shì hé rén nǎi jiàn jīng hào

窃讶斯是何人，乃见荆浩。

qǐ zuò tīng zhī yòu yuē qǐng dōng pō wèi huà zhú bàn bì fēn kē bù yè rú chūn yún chū xiù shū shū mì mì yì tài zì rán wú chā yā nù zhāng zhī zhuàng

起坐听之，又曰：顷东坡为画竹半壁，分柯布叶如春云出岫，疏疏密密意态自然，无杈桠怒张之状。

yòu yī rén yuē jìn jiàn qí xī tiān mù shī rú kōng jiāng qiū jìng yān shuǐ miǎo rán lǎo hè zhǎng lì qīng biāo yuǎn yǐn yì xiāo jìn zòng héng zhī qì

又一人曰：近见其西天目诗，如空江秋净，烟水渺然，老鹤长唳，清飚远引，亦消尽纵横之气。

yuán cái zǐ zhī bǐ wu dān xīn qiǎo fēi xiān zhī bǐ miào chū tiān rán jìng jiè gù bù tóng ěr

缘才子之笔，务殚心巧，飞仙之笔，妙出天然，境界故不同耳。

zhī wèi xiān rén lì qǐ yǎng shì hū pū sù yī shēng shān huā luàn luò yǒu èr niǎo chōng yún qù

知为仙人，立起仰视，忽扑簌一声，山花乱落，有二鸟冲云去。

qí shī yǒu niè jī pō xiào xiè kāng lè huà hè qīn jiàn xú zuǒ qīng jù jí jì cǐ shì yě

其诗有蹑屐颇笑谢康乐，化鹤亲见徐佐卿句，即记此事也。

liú nǐ shān jiā shī jīn chuàn lüè wèn xiǎo nǚ nú jù chéng mài yǔ dǎ gǔ zhě jīng shī wú lài yóu mín duō fù nǚ zài jiā yǐ mén qí fu bái zhòu bì chū dān èr jīng kuāng cāo duǎn bǐng xiǎo gǔ jī zhī shōu mǎi zá wù wèi zhī dǎ gǔ

刘拟山家失金钏，掠问小女奴，具承卖与打鼓者--京师无赖游民多，妇女在家倚门，其夫白昼避出，担二荆筐，操短柄小鼓击之，收买杂物，谓之打鼓。

fán tóng bì yòu hái qiè chū zhī wù duō yǐ jiàn jià qǔ zhī gài suī bù wéi dào shí dào zhī yǔ yì rán zāng wù xì suì suǒ zhí bù duō yòu zōng jì guǐ mì wú kě jiū jié

凡童婢，幼孩窃出之物，多以贱价取之，盖虽不为盗，实盗之羽翼，然赃物细碎，所值不多，又踪迹诡秘，无可究诘。

gù wáng fǎ yì bù néng jìn yě yòu lüè wèn dǎ gǔ zhě yī fú xíng zhuàng qiú zhī bù huò réng fù lüè wèn hū chéng chén shàng wēi sou yuē wǒ jū jūn jiā sì shí nián bù kěn yī lù xíng shēng gù bù zhī yǒu wǒ jīn zé shí bù néng rěn yǐ

故王法亦不能禁也--又掠问打鼓者衣服形状，求之不获，仍复掠问，忽承尘上微嗽曰：我居君家四十年，不肯一露形声，故不知有我，今则实不能忍矣。

cǐ chuàn fēi fū rén jiǎn diǎn zá wù wù zhì qī lián zhōng yé

此钏非夫人检点杂物，误置漆奁中耶？

rú yán qiú zhī guǒ bù miù

如言求之，果不谬。

rán xiǎo nǚ nú yǐ wú wán fū yǐ nǐ shān zhōng shēn kuì huǐ héng zì dào zhī yuē shí shí bù miǎn yǒu cǐ shì ān néng chǔ chù yǒu cǐ hú gù shì huàn èr shí yú zài jū yù wèi cháng yǐ xíng qiú

然小女奴已无完肤矣，拟山终身愧悔，恒自道之曰：时时不免有此事，安能处处有此狐，故仕宦二十余载，鞫狱未尝以刑求。

duō xiǎo shān yán

多小山言，

cháng yú jǐng zhōu jiàn fú jī zhě

尝于景州见扶乩者，

zhào xian bù zhì

召仙不至，

zài fén fú

再焚符，

jī yáo hàn liáng jiǔ

乩摇撼良久，

shū yī shī yuē bó mìng qīng rú yè

书一诗曰：薄命轻如叶，

cán hún zhuǎn shì péng

残魂转似蓬，

liàn tuō sān chǐ bái

练拖三尺白，

huā xiè yī zhī hóng

花谢一枝红，

yún yǔ qī suī jiǔ

云雨期虽久，

yān bō lù bù tōng

烟波路不通，

qiū fén kōng guǐ chàng

秋坟空鬼唱，

yí hèn sòng jiā dōng

遗恨宋家东。

zhī wèi yì guǐ gū wèn xìng míng yòu shū yuē qiè xì běn wú mén jiā qiáo chu zé

知为缢鬼，姑问姓名，又书曰：妾系本吴门，家侨楚泽。

ǒu yè yuán zhī xiāng còu wǎn zhuǎn tōng cí

偶业缘之相凑，宛转通词；

jù hǎo mèng zhī wèi chéng cāng huáng jiù sǐ

讵好梦之未成，仓皇就死。

lǜ yǐ shèng xián zhī lǐ jūn zǐ yīng jī

律以圣贤之礼，君子应讥；

liàng qí ér nǚ zhī qíng cái rén huò mǐn

谅其儿女之情，才人或悯。

liáo shū āi yuàn mò wèn xìng míng

聊抒哀怨，莫问姓名。

cǐ cái bù jiǎn lǐ qīng zhào shèng xián ér nǚ yī lián zì píng yì què yě

此才不减李清照，圣贤儿女一联自评亦确也。

xīn qí xié zài míng sī bǎng lǚ liú liáng zhī zuì yuē pì fó tài guò

新齐谐载冥司榜吕留良之罪曰：辟佛太过。

cǐ bì fēi shì shí yě liú liáng zhī zuì zài míng wáng yǐ hòu jí bù néng shǒu yáng yī è zhuī jì yí qí yòu bù néng jí yǐng táo míng hóng míng shì wài rú zhēn shān mín zhī bǐ

此必非事实也，留良之罪，在明亡以后，即不能首陽一饿，追迹夷齐，又不能戢影逃名，鸿冥世外，如真山民之比。

此必非事实也，留良之罪，在明亡以后，即不能首阳一饿，追迹夷齐，又不能戢影逃名，鸿冥世外，如真山民之比。

nǎi qīng jīn yìng shì shēn liè jiāo xiáng qí zi bǎo zhōng yì gāo duō kē míng yǐ dì èr rén rù hàn yuàn

乃青衿应试，身列胶庠，其子葆中亦高掇科名，以第二人入翰苑。

zé jiǔ shí zhōu sù duàn bù néng zì bǐ yīn wán hé de sì zuò bàng shū yíng huò qián shǒu guǐ tuō yú jié quǎn zhī fèi yáo shì shǒu shǔ liǎng duān jìn tuì wú jù shí jiǎo xiá fǎn fù zhī yóu

则久食周粟，断不能自比殷顽，何得肆作谤书，荧惑黔首，诡托于桀犬之吠尧，是首鼠两端，进退无据，实狡黠反覆之尤。

则久食周粟，断不能自比殷顽，何得肆作谤书，荧惑黔首，诡托于桀犬之吠尧，是首鼠两端，进退无据，实狡黠反复之尤。

hé qí shēng píng shí yǔ qián qiān yì xiāng děng mò lí yīn qiǎn zì bì yóu sī

核其生平，实与钱谦益相等，殁罹陰谴，自必由斯。

核其生平，实与钱谦益相等，殁罹阴谴，自必由斯。

zhì qí jiǎng xué pì fó zé yǐ zūn zhū zhī gù bù dé bù pì lù wáng wèi chán jì yǐ pì chán zì bù dé bù qiān lián pì fó fēi qí běn zhì yì fēi qí běn zuì yě

至其讲学辟佛，则以尊朱之故，不得不辟陆王为禅，既已辟禅，自不得不牵连辟佛，非其本志，亦非其本罪也。

jīn rén rù mèng yǐ lái pì fó zhě duō pì fú tài guò zhě yì duō yǐ shì wèi zuì kǒng liú liáng zhuǎn yǒu cí yǐ

金人入梦以来，辟佛者多辟佛太过者，亦多以是为罪，恐留良转有词矣。

yì cháng wén wǔ tái sēng míng yù zhī yán yuē pì fó zhī shuō sòng rú shēn ér chāng lí qiǎn sòng rú jīng ér chāng lí cū rán ér pī zī zhī tú wèi chāng lí bù wèi sòng rú xián chāng lí bù xián sòng rú yě

抑尝闻五台僧明玉之言曰：辟佛之说，宋儒深而昌黎浅，宋儒精而昌黎粗，然而披缁之徒，畏昌黎不畏宋儒，衔昌黎不衔宋儒也。

gài chāng lí suǒ pì tán shī gōng yǎng zhī fú yě wèi yú fū fù yán zhī yě

盖昌黎所辟，檀施供养之佛也，为愚夫妇言之也；

sòng rú suǒ pì míng xīn jiàn xìng zhī fú yě wèi shì dà fū yán zhī yě

宋儒所辟，明心见性之佛也，为士大夫言之也。

tiān xià shì dài fū shǎo ér yú fū fù duō sēng tú zhī suǒ qǔ gěi yì zī yú shì dà fū zhě shǎo zī yú yú fū fù zhě duō

天下士大夫少而愚夫妇多，僧徒之所取给，亦资于士大夫者少，资于愚夫妇者多。

shǐ chāng lí zhī shuō shèng zé xiāng jī wú yān zhī yuán wú dì suī yǒu dà shàn zhī shí néng lǜ héng hé shā zhòng xiāo fù lù sù ér shuō fǎ zāi

使昌黎之说胜，则香积无烟，祗园无地，虽有大善知识，能率恒河沙众，枵腹露宿而说法哉。

cǐ rú yòng bīng zhě xiān duàn liáng dào bù gōng ér zì kuì yě

此如用兵者，先断粮道，不攻而自溃也。

gù wèi chāng lí shén xián chāng lí yì shén

故畏昌黎甚，衔昌黎亦甚；

shǐ sòng rú zhī shuō shèng bù guò ěr rú lǐ rú shì rú fǎ rú shì ěr bù bì cóng wǒ wǒ fó lǐ rú shì fó fǎ rú shì wǒ yì bù bì cóng ěr gè zūn suǒ wén gè xíng suǒ zhī liǎng xiāng zhī zhǔ wèi yǒu hài yě

使宋儒之说胜，不过尔儒理如是，儒法如是，尔不必从我，我佛理如是，佛法如是，我亦不必从尔，各尊所闻，各行所知，两相枝拄，未有害也。

gù bù wèi sòng rú yì bù shèn xián sòng rú

故不畏宋儒，亦不甚衔宋儒。

rán zé táng yǐ qián zhī rú yǔ yǔ yǒu shí yòng sòng yǐ hòu zhī rú shì shì jiē kōng tán

然则唐以前之儒，语语有实用，宋以后之儒，事事皆空谈。

jiǎng xué jiā zhī pì fó yú shì shì háo wú suǒ jiā sǔn tú xuān hǒng ěr

讲学家之辟佛，于释氏毫无所加损，徒喧哄耳。

lù yǐ wéi gōng gù wèi dǎng lùn lù yǐ wéi zuì yì wèi miǎn zhòng shì liú liáng ěr

录以为功，固为党论，录以为罪，亦未免重视留良耳。

nú zǐ wáng fā yè liè guī yuè míng zhī xià jiàn yī rén wèi èr rén gè zhuō yī bì dōng xī qiān yè ér jì bù wén shēng yí wéi hūn yè zhī zhōng bō duó yī wù nǎi xiàng kōng xū míng yī chòng èr rén bēn bèng sàn qù

奴子王发，夜猎归，月明之下，见一人为二人各捉一臂，东西牵曳，而寂不闻声，疑为昏夜之中，剥夺衣物，乃向空虚鸣一铳，二人奔迸散去。

yī rén fǎn bēn guī shū jiē bú jiàn

一人返奔归，倏皆不见。

fāng zhī wèi guǐ

方知为鬼。

bǐ jí cūn kǒu zé yī jiā dēng huǒ chū rù rù yǔ cáo zá yún xīn fù yì sǐ fù sū yǐ

比及村口，则一家灯火出入，入语嘈囋云，新妇缢死复苏矣。

fù yún

妇云，

gū mìng wǎn cān zuò bǐng

姑命晚餐作饼，

wèi quǎn xián qù liǎng sān méi

为犬衔去两三枚，

gū yí qiè shí

姑疑窃食，

tòng pī qí jiá

痛批其颊，

yuān yì mò bái

冤抑莫白，

chī lì shù xià

痴立树下，

é yī fù lái quàn

俄一妇来劝，

rú cǐ fù qū

如此负屈，

bù rú sǐ

不如死，

yóu yù wèi jué

犹豫未决，

yòu yī fù lái sǒng yǒng zhī

又一妇来怂恿之，

huǎng hū mí mào

恍惚迷瞀，

ruò bù zì zhī

若不自知，

suì jiě dài jiù yì

遂解带就缢，

èr fù zhù zhī

二妇助之。

mèn sāi tòng kǔ dài nán yán zhuàng jiàn shì shuì qù bù jué shēn yǐ chū mén wài

闷塞痛苦，殆难言状，渐似睡去，不觉身已出门外。

yī fù yuē wǒ xiān quàn dāng dài wǒ

一妇曰：我先劝当代我。

yī fù yuē fēi wǒ hòu zhì bù néng jué dāng dài wǒ

一妇曰：非我后至不能决，当代我。

fāng zhēng duó jiān hū pī lì yī shēng huǒ guāng sì zhào èr fù jīng zǒu wǒ nǎi de guī yě

方争夺间，忽霹雳一声，火光四照，二妇惊走，我乃得归也。

hòu fā yè guī zhé yáo wén kū lì yán pò huài wǒ shì shì bì xiāng shā fā yì bù wèi

后发夜归，辄遥闻哭詈，言破坏我事，誓必相杀，发亦不畏。

yī xī yòu wén kū lì fā hē yuē ěr shā rén wǒ jiù rén jí gào yú shén wǒ yì lǐ zhí

一夕，又闻哭詈，发诃曰：尔杀人我救人，即告于神，我亦理直。

gǎn shā jí shā hé bì xū xiāng kǒng bù

敢杀即杀，何必虚相恐怖。

zì shì suì jué

自是遂绝。

rán zé jiù rén yú sǐ yì zhāo yù shā zhě zhī yuàn yi xiù shǒu zhě duō yú

然则救人于死，亦招欲杀者之怨，宜袖手者多欤？

cǐ nú yì kě yún xiǎo yì yǐ

此奴亦可云小异矣。

sòng qīng yuǎn xiān shēng yán xī zài wáng tǎn zhāi xiān shēng xué mù shí yī you yán mèng yóu zhì míng sī jiàn yì guān shù shí rén lěi lěi rù míng wáng jié zé liáng jiǔ yòu lěi lěi chū gè yǒu kuì hèn zhī sè

宋清远先生言，昔在王坦斋先生学幕时，一友言梦游至冥司，见衣冠数十人累累入，冥王诘责良久，又累累出，各有愧恨之色。

ǒu jiàn yī lì shì xiāng shí ér bù jì xìng míng shì yī zhī yì xiāng dá

偶见一吏，似相识而不记姓名，试揖之，亦相答。

yīn wèn cǐ bìng hé rén zuò cǐ xíng zhuàng

因问，此并何人，作此形状？

lì xiào yuē jūn yì jū mù fǔ qí zhōng qǐ wú yī gù jiāo yé

吏笑曰：君亦居幕府，其中岂无一故交耶？

yuē pū dàn liǎng cì zuǒ xué mù wèi rù yǒu sī shǔ yě

曰：仆但两次佐学幕，未入有司署也。

lì yuē rán zé zhēn bù zhī yǐ cǐ suǒ wèi sì jiù xiān shēng zhě yě

吏曰：然则真不知矣，此所谓四救先生者也。

wèn sì jiù hé yì yuē zuǒ mù zhě yǒu xiāng chuán kǒu jué yuē jiù shēng bù jiù sǐ jiù guān bù jiù mín jiù dà bù jiù xiǎo jiù jiù bù jiù xīn

问四救何义，曰：佐幕者有相传口诀，曰：救生不救死，救官不救民，救大不救小，救旧不救新。

jiù shēng bù jiù sǐ zhě sǐ zhě yǐ sǐ duàn wú kě jiù shēng zhě shàng shēng yòu shā yǐ dǐ mìng shì duō sǐ yī rén yě gù níng wěi qū yǐ chū zhī ér sǐ zhě xián yuān yǔ fǒu zé fēi suǒ jì yě

救生不救死者，死者已死，断无可救，生者尚生，又杀以抵命，是多死一人也，故宁委曲以出之，而死者衔冤与否，则非所计也；

jiù guān bù jiù mín zhě shàng kòng zhī àn shǐ yuān de shēn zé guān zhī huò fú bù kě cè shǐ bù dé shēn jí fǎn zuò bù guò jūn liú ěr ér guān zhī wǎng duàn yǔ fǒu zé fēi suǒ jì yě

救官不救民者，上控之案，使冤得申，则官之祸福不可测，使不得申，即反坐，不过军流耳，而官之枉断与否，则非所计也；

jiù dà bù jiù xiǎo zhě zuì guī shàng guān zé quán wèi zhòng zhě qiǎn yù zhòng qiě qiān lěi bì duō zuì guī wēi guān zé zé rèn qīng zhě fá kě qīng qiě guī jié jiào yì ér xiǎo guān zhī dāng zuì yǔ fǒu zé fēi suǒ jì yě

救大不救小者，罪归上官，则权位重者谴愈重，且牵累必多，罪归微官，则责任轻者罚可轻，且归结较易，而小官之当罪与否，则非所计也；

jiù jiù bù jiù xīn zhě jiù guān yǐ qù yǒu suǒ wèi liǎo jī liú zhī kǒng bù néng cháng xīn guān fāng lái yǒu suǒ wěi xiè qiáng yì zhī shàng kě yǐ bàn qí xīn guān zhī néng kān yǔ fǒu zé fēi suǒ jì yě

救旧不救新者，旧官已去，有所未了，羁留之恐不能偿，新官方来，有所委卸，强抑之尚可以办，其新官之能堪与否，则非所计也。

shì jiē yǐ jūn zǐ zhī xīn xíng zhōng hòu zhǎng zhě zhī shì fēi yǒu suǒ qiú qǔ qiǎo wèi wǔ wén yì fēi yǒu suǒ ēn chóu sī xiāng bào fù

是皆以君子之心，行忠厚长者之事，非有所求取巧为舞文，亦非有所恩仇私相报复。

rán rén qíng bǎi tài shì biàn wàn duān yuán bù néng zhí yī ér lùn

然人情百态事变万端，原不能执一而论。

gǒu jiān chí cǐ lì zé jiǎo wǎng guò zhí gù cǐ shī bǐ běn zào fú ér fǎn zào niè běn mǐ shì ér fǎn niàng shì yì wǎng wǎng yǒu zhī

苟坚持此例，则矫枉过直，顾此失彼，本造福而反造孽，本弭事而反酿事，亦往往有之。

tiān rì suǒ jū jí yǐ cǐ yí huò zhě

天日所鞫即以此贻祸者。

wèn qí guǒ bào hé rú hu

问其果报何如乎？

yuē zhòng guā de guā zhòng dòu dé dòu sù yè qiān chán yīn yuán zhōng còu wèi lái shēng zhōng bù guò yì yù sì jiù xiān shēng liè zhū sì bù jiù ér yǐ yǐ

曰：种瓜得瓜，种豆得豆，夙业牵缠，因缘终凑，未来生中不过亦遇四救先生，列诸四不救而已矣。

fǔ yǎng zhī jiān huò rán hū xǐng mò míng qí rù mèng zhī gù

俯仰之间霍然忽醒，莫明其入梦之故。

qǐ shén míng huò jiǎ gào rén yú

岂神明或假告人欤。

qián lóng guǐ chǒu chūn xià jiān jīng zhōng duō yì yǐ zhāng jǐng yuè fǎ zhì zhī shí sǐ bā jiǔ yǐ wú yòu kě fǎ zhì zhī yì bù shèn yàn

乾隆癸丑，春夏间京中多疫，以张景岳法治之，十死八九，以吴又可法治之，亦不甚验。

yǒu tóng chéng yī yī yǐ zhòng jì shí gāo zhì féng hóng lú xīng shí zhī jī rén jiàn zhě hài yì rán hū xī jiāng jué yìng shǒu zhé quán

有桐城一医，以重剂石膏治冯鸿胪星实之姬人，见者骇异，然呼吸将绝，应手辄痊。

zhǒng qí fǎ zhě huó rén wú suàn yǒu yī jì yòng zhì bā liǎng yī rén fú zhì sì jīn zhě suī liú shǒu zhēn zhī yuán bìng shì zhāng zi hé zhī rú mén shì qīn zhuān yòng hán liáng yì wèi gǎn zhì shì

踵其法者活人无算，有一剂用至八两，一人服至四斤者，虽刘守真之原病式，张子和之儒门事亲，专用寒凉，亦未敢至是。

shí zì gǔ suǒ wèi wén yǐ

实自古所未闻矣。

kǎo xǐ yòng shí gāo mò guò yú míng miào zhòng chún míng xī yōng tiān chóng jiān rén yǔ zhāng jǐng yuè tóng shí ér suǒ chuán gè bié

考喜用石膏，莫过于明缪仲淳--名希雍，天崇间人，与张景岳同时，而所传各别。

běn fēi zhōng dào gù wáng mào hóng bái tián jí yǒu shí gāo lùn yī piān lì biàn qí fēi bù zhī hé yǐ qǔ xiào rú cǐ

本非中道，故王懋竑白田集有石膏论一篇，力辩其非，不知何以取效如此。

cǐ yì wǔ yùn liù qì shì zhí shì nián wèi kě zhí wèi dìng lì yě

此亦五运六气，适值是年，未可执为定例也。