卷十八·姑妄听之四(5) — 阅微草堂笔记 — 纪昀

qián lóng jiǎ chén jǐ nán duō huǒ zāi sì yuè miǎo nán mén nèi xi héng jiē yòu huǒ zì dōng ér xi xiàng xiá fēng měng jiā lù jiē liè yàn

乾隆甲辰，济南多火灾，四月杪，南门内西横街又火，自东而西，巷狭风猛，夹路皆烈焰。

yǒu zhāng mǒu zhě cǎo wū sān yíng zài lù běi huǒ wèi jí shí yuán kě qiè qī nú chū yǐ yǒu mǔ jiù chóu suǒ yǐ yí bì jì shì bù kě chū fū fù yǔ zǐ nǚ sì rén bào guān bēi hào shì yǐ shēn xùn

有张某者，草屋三楹在路北，火未及时，原可挈妻孥出，以有母柩，筹所以移避，既势不可出夫妇与子女四人抱棺悲号，誓以身殉。

shí fǔ biāo cān jiāng fāng dū jūn pū jiù yǐn yǐn wén kū shēng lìng biāo shēng hòu xiàng wū xún shēng zhì suǒ jū chuí gěng shǐ zhuì chū

时抚标参将，方督军扑救，隐隐闻哭声，令标升后巷屋寻声，至所居，垂绠使缒出。

zhāng fū fù bìng hū yuē mǔ jiù zài cǐ ān kě qì yě

张夫妇并呼曰：母柩在此，安可弃也。

qí zǐ nǚ yì hū yuē fù mǔ xùn fù mǔ wǒ bù dàng xùn fù mǔ hu

其子女亦呼曰：父母殉父母，我不当殉父母乎？

yì bù kěn shàng

亦不肯上。

é huǒ jí biāo jūn yuè wū bì qù jǐn yǐ shēn miǎn

俄火及，标军越屋避去，仅以身免。

yǐ wéi hé mén bìng wēi jìn yáo wàng tài xī ér yǐ

以为阖门并煨烬，遥望太息而已。

nǎi huǒ xī xún shì qí wū kuī rán dú cún gài huí biāo hū zuò huǒ zhuǎn ér běi rào qí wū hòu fén lín jū yī zhì kù shǐ fù xi yě

乃火熄，巡视其屋，岿然独存，盖回飚忽作，火转而北，绕其屋后，焚邻居一质库，始复西也。

fēi guǐ shén hē hù hé yǐ néng rán

非鬼神呵护，何以能然。

cǐ shì zài guǐ chǒu qī yuè dé zhōu shān cháng zhāng jūn qìng yuán lù yǐ jì yú yǔ yú luán yáng xiāo xià lù zài shuāng fù shì xiāng lèi ér fū fù zǐ nǚ qí xīn tóng yuàn zé yóu nán zhī nán

此事在癸丑七月，德州山长张君庆源录以寄余，与余滦陽消夏录载孀妇事相类，而夫妇子女，齐心同愿，则尤难之难。

此事在癸丑七月，德州山长张君庆源录以寄余，与余滦阳消夏录载孀妇事相类，而夫妇子女，齐心同愿，则尤难之难。

fu èr rén tóng xīn qí lì duàn jīn kuàng liù rén hu

夫二人同心，其利断金，况六人乎？

shù nǚ yī hū léi tíng xià jī kuàng liù rén bìng chún xiào hu

庶女一呼，雷霆下击，况六人并纯孝乎？

jīng chéng zhī zhì āi gǎn sān líng suī yǒu mìng shù yì bù néng bù wèi zhī wǎn huí

精诚之至，哀感三灵，虽有命数，亦不能不为之挽回。

rén dìng shèng tiān cǐ yì qí yī

人定胜天，此亦其一。

shì suī yì wén jí wèi zhī cháng lǐ kě yě

事虽异闻，即谓之常理可也。

yú yú zhāng jūn bù xiāng shí ér zhāng jūn jiān guān yóu zhì wù shǐ yǒu chuán zé zhāng jūn zhī zhì qù kě zhī yǐ

余于张君不相识，而张君间关邮致，务使有传，则张君之志趣可知矣。

yīn wèi diǎn dìng zì jù lù zhī cǐ biān

因为点定字句，录之此编。

lǚ tài cháng hán huī yán

吕太常含晖言，

jīng shī yǒu yī mín jiā tíng jiù yù huǒ

京师有一民家停柩遇火，

wú lù kě chū

无路可出，

yì wú rén kěn zhù yú

亦无人肯助舁，

nǎi hé jiā nán fù

乃阖家男妇，

qiāo jué dāo chǎn

锹镢刀铲，

hé shǒu yú shì nèi jué yī kǎn zhì guān yú zhōng

合手于室内掘一坎置棺于中，

shàng fù yǐ tǔ

上覆以土，

kǎn fu yǎn ér huǒ jí

坎甫掩而火及，

wū suī bèi fén

屋虽被焚，

guān zài kǎn zhōng jìng wú yàng

棺在坎中竟无恙，

huǒ xìng yán shàng gù yě

火性炎上故也。

cǐ yì yìng biàn zhī jí zhì yīn zhāng xiào zǐ shì fù lù zhī

此亦应变之急智，因张孝子事附录之。

jiāo hé pō zhèn yǒu wáng mǒu shàn jì jī suǒ wèi wáng fēi jí zhě shì yě jí sú zuò tuǐ xiāng yán yǐ jiǔ rán fēi zhèng zì yě

交河泊镇有王某，善技击，所谓王飞踖者是也--踖俗作腿，相沿已久，然非正字也。

yī xī

一夕，

ǒu guò xū mù jiān

偶过墟墓间，

jiàn shí yú xiǎo ér dāng lù xì

见十余小儿当路戏，

yuē jiē sì wǔ suì

约皆四五岁，

huà shǐ bì rú bù wén

叱使避如不闻，

nù guāi qí yī

怒掴其一，

qún ér gòng zào lì

群儿共噪詈，

wáng yù nù

王愈怒，

cù yǐ zú

蹴以足，

qún ér bèn yǒng

群儿坌涌，

gè chí zhuān wǎ jī qí kē

各持砖瓦击其髁，

jié ruò yuán náo

捷若猿猱，

zhí zhī bù dé

执之不得，

jù zuǒ zé yòu lái

拒左则右来，

yù qián zé hòu zhì

御前则后至，

pán xuán chēng zhǔ

盘旋撑拄，

jìng yǐ diān yǔn

竟以颠陨，

tóu mù yì bèi shāng

头目亦被伤，

lǚ qǐ lǚ pū

屡起屡仆，

zhì yú yè bàn

至于夜半，

jìng wú qì yǐ dòng

竟无气以动。

cì rì jiā rén mì zhī guī liǎng zú qīng zǐ wò bàn yuè nǎi néng qǐ

次日家人觅之归，两足青紫，卧半月乃能起。

xiǎo ér gài hú yě yǐ wáng zhī lì píng shí dí shù shí zhuàng fū shàng huī huò zì rú ér yù cǐ xiǎo mèi nǎi yī bài tú dì

小儿盖狐也，以王之力，平时敌数十壮夫，尚挥霍自如，而遇此小魅，乃一败涂地。

huái nán zǐ yǐn yáo jiè yuē zhàn zhàn lì lì rì shèn yī rì rén mò zhì yú shān ér zhì yú dié

淮南子引尧诫曰：战战栗栗，日慎一日，人莫踬于山，而踬于垤。

zuǒ zhuàn yuē fēng chài yǒu dú xìn fu

左传曰：蜂虿有毒，信夫。

guō tóng lún yán

郭彤纶言，

fù chéng yǒu rén wài chū

阜城有人外出，

shù zài wú yīn wèn

数载无音问，

yī rì cāng huáng yè guī

一日仓皇夜归，

yuē wǒ liú luò wú jiè

曰：我流落无藉，

wù luò qún dào zhōng

误落群盗中，

suǒ jié shā fēi yī

所劫杀非一，

jīn shì bài

今事败，

xìng tiào shēn miǎn

幸跳身免，

rán wén tā bèi zhí zhě

然闻他被执者，

yǐ gōng wǒ xìng míng jū zhǐ

已供我姓名居址，

jì yǐ fēi xí jū juàn shǔ

计已飞檄拘眷属，

rǔ cáo yi zì wèi jì

汝曹宜自为计，

jù sǐ wú yì yě

俱死无益也。

huī lèi jìng qù gèng wú yī yán hé jiā zhèn hài yī yè xīng sàn jǐn suǒ jū jìng fèi wèi xū rén yì bù míng qí gù yě

挥泪竟去，更无一言，阖家震骇，一夜星散，尽所居竟废为墟，人亦不明其故也。

yuè shù zài cǐ rén zhì qí gù zhái fǎng fù mǔ qī zǐ yí jū hé chǔ lín rén gào yǐ jiǔ táo nì yì máng rán bù cè suǒ yóu

越数载，此人至其故宅，访父母妻子，移居何处，邻人告以久逃匿，亦茫然不测所由。

shāo shāo zōng jì zhī qí qī zài tóng lún jiā yōng zuò kòu mén xún fǎng nǎi zhī qí gù

稍稍踪迹，知其妻在彤纶家佣作，叩门寻访，乃知其故。

rán zài wài shí wú wéi dào shì hòu yì shí wú yè guī shì

然在外实无为盗事，后亦实无夜归事。

tóng lún wèi jī guān dú

彤纶为稽官牍，

yì bìng wú jī bǔ shì

亦并无缉捕事，

jiǔ ér yì gēng zuò bā gōu shí

久而忆耕作八沟时，

hàn yòu běi píng zhī gù dì yě

汉右北平之故地也，

zhù shì shān gāng

筑室山冈，

gāng hòu yǒu hú

冈后有狐，

shí huò qiè wù

时或窃物，

yòu huò yè zhōng háo jiào jiǎo rén shuì

又或夜中嗥叫搅人睡，

nǎi jù tú ě pò qí xué

乃聚徒砈破其穴，

xūn zhī yǐ yān

熏之以烟，

hú nǎi jǐn qù

狐乃尽去，

yí huò qí wèi mèi yǐ bào yú

疑或其为魅以报欤。

nú zǐ shǐ jǐn wén cháng wǎng lún zhōu yán yī shǔ yuè wèi xié mián bèi chéng yī mǎ ér xíng zhì zhāng jiā gōu xi diān hū zuò nǎi xì mǎ yú shù yǐ shù xiǎo qì jiàn měng téng shuì qù

奴子史锦文，尝往沦州延医，暑月未携眠被，乘一马而行，至张家沟西，瘨忽作，乃系马于树，倚树小憩，渐懵腾睡去。

mèng zhì yī chù cǎo wū shù yíng yī wēng yī yù zuò mén wài jiàn jǐn wén yāo zuò wèn xìng míng zì yán xìng li xíng liù céng zài cuī zhuāng zhù liǎng zài yǔ qí fù shǐ chéng dé yǒu jiāo

梦至一处，草屋数楹，一翁一妪坐门外，见锦文邀坐，问姓名，自言姓李行六，曾在崔庄住两载，与其父史成德有交。

jǐn wén yòu shí yì xiāng jiàn jīn rú shì cháng chéng yé

锦文幼时亦相见，今如是长成耶？

gǎn niàn cún mò yì pō qī chuàng

感念存殁，意颇凄怆。

yù yòu wèn wǔ kuí wú yàng fǒu wǔ kuí shǐ jǐn cǎi zhī rǔ míng sān hēi shàng xiāng suí fǒu sān hēi li xìng jǐn wén yì fù dì suí jì mǔ tóng lái zhě yě

妪又问五魁无恙否--五魁史锦彩之乳名，三黑尚相随否--三黑，李姓，锦文异父弟，随继母同来者也。

yì pō zhōu zhì wēng yīn yán jīn nián shuǐ lǎo yóu mǒu lù zhì mǒu chù shuǐ suī shēn rán shā dǐ bù xiàn yóu mǒu lù zhì mǒu chù shuǐ suī qiǎn rán jiē hóng tǔ jiāo ní zhān mǎ zú nán xíng

亦颇周至，翁因言今年水潦，由某路至某处水虽深，然沙底不陷，由某路至某处水虽浅，然皆红土胶泥，粘马足难行。

yǔ qiě zhì rì yǐ guò wǔ ěr yi sù wǎng bù liú rǔ zuò yǐ

雨且至，日已过午，尔宜速往，不留汝坐矣。

huò rán ér xǐng yáo jiàn sì wǔ zhàng wài yǒu yī gū zhǒng yì jí li liù suǒ zàng yú

霍然而醒，遥见四五丈外，有一孤冢，意即李六所葬欤？

rú suǒ zhǐ lù wǎn zhì cháng jiā zhuān hé guǒ yù yǔ guī gào qí jì mǔ

如所指路，晚至常家砖河，果遇雨，归告其继母。

jì mǔ yuē shì cháng zài cuī zhuāng mài guā guǒ yǔ ěr fù rì yóu zuì xiāng zhě yě

继母曰：是尝在崔庄卖瓜果，与尔父日游醉乡者也。

cú xiè huáng quán shàng juàn gù rén zhī zǐ yì xiǎo rén zhī yǒu yì shí zhě yǐ

殂谢黄泉，尚惓故人之子，亦小人之有意识者矣。

nú zǐ fu xiǎn xǐ dú shū pō zhī wén yì yì shāo zhī yī yào xìng qíng yū huǎn wàng zhī rú yǎn jiǎn lǎo rú

奴子傅显喜读书，颇知文义，亦稍知医药，性情迂缓，望之如偃蹇老儒。

yī rì yǎ bù háng shì shàng féng rén zhé wèn jiàn wèi sān xiōng fǒu nú zǐ wèi zǎo xíng sān yě huò zhǐ suǒ zài fù yǎ bù yǐ wǎng

一日，雅步行市上，逢人辄问见魏三兄否--奴子魏藻行三也，或指所在，复雅步以往。

bǐ xiāng jiàn chuǎn xī liáng jiǔ wèi wèn xiāng jiàn hé yì

比相见，喘息良久，魏问相见何意？

yuē shì zài kǔ shuǐ jǐng qián yù jiàn sān sǎo zài shù xià zuò zhēn zhǐ juàn ér jiǎ qǐn xiǎo ér xī xì jǐng páng xiāng jù sān wǔ chǐ ěr

曰：适在苦水井前，遇见三嫂在树下作针黹，倦而假寝，小儿嬉戏井旁，相距三五尺耳。

sì hū kě lǜ nán nǚ yǒu bié bù biàn hū sān sǎo shǐ xǐng gù zǒu mì xiōng

似乎可虑，男女有别，不便呼三嫂使醒，故走觅兄。

wèi dà hài bēn wǎng zé fù yǐ fǔ jǐng kū zi yǐ

魏大骇，奔往，则妇已俯井哭子矣。

fu tóng pú dú shū kě yún jiā shì rán dú shū yǐ míng lǐ míng lǐ yǐ zhì yòng yě

夫僮仆读书，可云佳事，然读书以明理，明理以致用也。

shí ér bù huà zhì hūn kuì pì miù yí hài wú qióng yì hé guì cǐ rú zhě zāi

食而不化至昏愦僻谬，贻害无穷，亦何贵此儒者哉。

wǔ qiáng yī dà xìng

武强一大姓，

yè yǒu jié dào

夜有劫盗，

qún qǐ bǔ zhú

群起捕逐，

dào yì qù

盗逸去，

zhòng hé lì qióng zhuī

众合力穷追，

dào bēn qí zǔ yíng sōng bǎi zhōng

盗奔其祖茔松柏中，

lín shēn yuè hēi

林深月黑，

rén bù gǎn rù

人不敢入，

dào yì bù gǎn chū

盗亦不敢出，

xiāng chí zhī jì

相持之际，

shù nèi xuán biāo sì qǐ

树内旋飚四起，

shā lì luàn fēi

砂砾乱飞，

rén jiē mī mù bù xiāng jiàn

人皆眯目不相见，

dào chéng jiàn tū wéi de tuō

盗乘间突围得脱。

zhòng xiāng chà yì xiān líng hé fǎn zhù dào yé

众相诧异，先灵何反助盗耶？

zhǔ rén yè mèng qí zǔ yuē dào jié cái bù néng bù bǔ guān bǔ de ér fú fǎ dào yì bù néng yuàn zhǔ rén ruò wèi de cái kě wù zhuī yě zhuī ér jí dào hái dòu shāng rén suǒ shī bù dà hu

主人夜梦其祖曰：盗劫财不能不捕，官捕得而伏法，盗亦不能怨主人，若未得财可勿追也，追而及盗，还斗伤人，所失不大乎？

jí zhòng lì zú yì dào dào yì zé bì gào guān guān huò bù liàng zuò yǐ shàn shā suǒ shī bù gēng dà hu

即众力足殪盗，盗殪则必告官，官或不谅，坐以擅杀，所失不更大乎？

qiě wǒ zhòng wū hé dào jiē sǐ dǎng dào kě yè yè cì wǒ wǒ bù néng yè yè bèi dào yě yī yǔ wèi chóu yǐn yōu fāng dà kě bù shēn cháng sī hū

且我众乌合，盗皆死党，盗可夜夜伺我，我不能夜夜备盗也，一与为仇，隐忧方大，可不深长思乎？

xuàn fēng wǒ suǒ wèi jiě cǐ jié yě ěr yòu hé yóu yān

旋风我所为解此结也，尔又何尤焉。

zhǔ rén xǐng ér kuì rán yuē wú nǎi zhī lǎo chéng yuǎn lǜ shèng shào nián shèng qì duō yǐ

主人醒而喟然曰：吾乃知老成远虑，胜少年盛气多矣。

cāng zhōu chéng shǒu wèi yǒng gōng níng yǔ jiù shì zhāng gōng mèng zhēng yǒu shàn yú yòu zài wài jiā wén qí gào jiù shì yī shì yuē mǒu qián fēng yǒu nǚ yuē píng jie nián shí bā jiǔ wèi xǔ rén

沧州城守尉永公宁，与舅氏张公梦征友善，余幼在外家，闻其告舅氏一事曰：某前锋有女曰平姐，年十八九，未许人。

yī rì mén wài mǎi zhī fěn yǒu shào nián tiāo zhī nù lì ér rù

一日，门外买脂粉，有少年挑之，怒詈而入。

fù mǔ chū shì lù wú shì rén lín lǐ yì wèi jiàn shì rén yě

父母出视，路无是人，邻里亦未见是人也。

yè jiōng hù qǐn shào nián nǎi chū yú dēng xià zhī wèi mèi yì bù jīng hū yì bù yǔ yǔ cāo lì jiǎn wěi shuì yǐ sì zhī

夜扃户寝，少年乃出于灯下，知为魅，亦不惊呼，亦不与语，操利剪伪睡以俟之。

shào nián bù gǎn jìn wéi lì yú chuáng xià yòu shuō bǎi duān píng jie rú bú jiàn wén

少年不敢近，惟立于床下，诱说百端，平姐如不见闻。

shào nián shū qù yuè piàn shí fù lái wò jīn zhū zān ěr shù shí shì zhí yuē qiān jīn chén yú chuáng shàng píng jie réng rú bú jiàn wén

少年倏去，越片时复来，握金珠簪珥数十事，值约千金，陈于床上，平姐仍如不见闻。

shào nián yòu qù ér qí wù zé wèi shōu zhì tiān yù shǔ shào nián tū chū yuē wú cì ěr chè yè ěr jìng wèi yī qǔ shì yě zhì rén bù kě yǐ lì dòng yì suǒ bù kě guǐ shén bù néng zhēng kuàng wǒ cáo hu

少年又去，而其物则未收，至天欲曙，少年突出曰：吾伺尔彻夜，尔竟未一取视也，至人不可以利动，意所不可，鬼神不能争，况我曹乎？

wú wù huì ěr sī zhù yī yán wàng wèi tuō cí yú fù mǔ gù yǒu shì jǔ ěr wù tián yě

吾误会尔私祝一言，妄谓托词于父母，故有是举，尔勿嗔也。

liǎn qí wù zì qù

敛其物自去。

gài nǚ jiā sù pín mǔ yòu lǎo qiě bìng fù suǒ zhī xiǎng bù zú shàn céng sī zhù fú qián yuàn zǎo dé yī xù yǎng fù mǔ wèi kuí suǒ qiè wén yě rán zé yī yǔ zhī chū yī niàn zhī méng ài mèi zhōng jù yǒu sì chá yǐ

盖女家素贫，母又老且病，父所支饷不足赡，曾私祝佛前，愿早得一婿养父母，为魁所窃闻也，然则一语之出，一念之萌，暧昧中俱有伺察矣。

ěr mù zhī qián kě tú shì jiǎ jiè hu

耳目之前，可涂饰假借乎？

yáo jīng yǒu hǎo bó zhě pín zhì wú zèng fū fù hán yè xiāng duì qì huǐ bù kě zhuī

瑶泾有好博者，贫至无甑，夫妇寒夜相对泣，悔不可追。

fu yán cǐ shí dàn yǒu qián sān wǔ qiān jí kě tiāo fàn gěi zhāo xī suī sǐ bù rù náng jiā yǐ

夫言此时但有钱三五千，即可挑贩给朝夕，虽死不入囊家矣。

gù ān suǒ cóng de hu

顾安所从得乎？

hū wén kòu chuāng yǔ yuē ěr guǒ huǐ shì yì yì de jí duō yú shì yì yì de dàn kǒng gù zhì fù méng ěr

忽闻扣窗语曰：尔果悔，是亦易得，即多于是亦易得，但恐故智复萌耳。

yǐ wéi tóng yuàn zūn zhǎng mǐn cè xiāng zhōu suì yǐn qì shè shì cí shén jiān kǔ suí kāi mén chū shì yuè míng rú zhòu jì wú yī rén wǎng wǎng mò cè qí suǒ yǐ

以为同院尊长悯恻相周，遂饮泣设誓，词甚坚苦，随开门出视，月明如昼，寂无一人，惘惘莫测其所以。

cì xī yòu wén kòu chuāng yuē qián yǐ jǐn fǎn kě zì qǔ

次夕，又闻扣窗曰：钱已尽返，可自取。

bǐng huǒ qǐ shì zé shù bǎi qiān qián lěi lěi rán jiē zài wū nèi jì yǔ suǒ fù shì xiāng dāng

秉火起视，则数百千钱，累累然皆在屋内，计与所负适相当。

fū fù kuáng xǐ yǐ wéi mèng mèi bǐ cǐ qiā wàn jiē jué tòng zhī zhuó rán shì zhēn sú chuán mèng zhōng zì yí shì mèng zhě dàn zì qiā wàn jué tòng zhě shì zhēn bù tòng zhě shì mèng yě

夫妇狂喜，以为梦寐，彼此掐腕皆觉痛，知灼然是真--俗传梦中自疑是梦者，但自掐腕觉痛者是真，不痛者是梦也。

yǐ wéi guǐ shén yòu zhù shì shēng lǐ jì xiè tú yù jiù bó tú yuē ěr shù jìn yé

以为鬼神佑助，市牲醴祭谢，途遇旧博徒，曰：尔术进耶？

yùn zhuàn yé

运转耶？

hé shù nián suǒ fù zuó yī rì jǐn fù yě

何数年所负，昨一日尽复也。

wǎng zhī suǒ duì wéi nuò ér yǐ

罔知所对，唯诺而已。

guī fu shè jì wén yán shàng yǔ yuē ěr wù wàng jì zhì zhāo xié guǐ zuó dài bó zhě shì wǒ yě

归甫设祭，闻檐上语曰：尔勿妄祭，致招邪鬼，昨代博者是我也。

wǒ jū fù jìn ěr fù mù yǐ ěr fù fèn ěr yóu dàng yè yè bēi xiào wǒ bù rěn wén gù huàn ěr xíng wǎng náng jiā qǔ qián guī

我居附近尔父墓，以尔父愤尔游荡，夜夜悲啸，我不忍闻，故幻尔形往囊家取钱归。

ěr fù jì yǔ shì kě yī bù kě zài yě

尔父寄语，事可一不可再也。

yǔ qì suì jì cǐ rén yì zì cǐ gǎi háng wēn bǎo yǐ zhōng

语讫遂寂，此人亦自此改行，温饱以终。

wū hū bù xiào zhī zǐ zì yǐ wéi wéi suǒ yù wéi yǐ

呜呼，不肖之子，自以为惟所欲为矣。

qí yì niàn huáng quán zhī xià yǒu yè yè bēi xiào zhě hu

其亦念黄泉之下，有夜夜悲啸者乎？

li xiù shēng yán shān xī yǒu fù shì lǎo wéi yī zi zi bìng zhài zǐ fù yì bìng zhài shì jiē bù jiù fù mǔ shén yōu zhī zǐ fù xiān zú qí fù nǎi qù wèi zi nà qiè

李秀升言，山西有富室，老惟一子，子病瘵，子妇亦病瘵，势皆不救，父母甚忧之，子妇先卒，其父乃趣为子纳妾。

qí mǔ hài yuē shì bìng zhì cǐ bù sù zhī sǐ hu

其母骇曰：是病至此，不速之死乎？

qí fù yuē wú gù zhī qí bì bù qǐ rán wèi shēng shì zi yǐ qián wú cháng qí sì yú líng yǐn mèng dà shì yán rǔ běn wú hòu yǐ juān jīn zhù zhèn huó qiān rén tè yǔ yī sūn sòng rǔ lǎo bù chèn qí wèi sǐ zǎo wéi nà qiè sūn zì hé lái hu

其父曰：吾固知其必不起，然未生是子以前，吾尝祈嗣于灵隐，梦大士言汝本无后，以捐金助赈活千人，特予一孙送汝老，不趁其未死，早为纳妾，孙自何来乎？

cù chéng qí shì bù sān sì yuè ér zi zú yí fù guǒ shēng yī zi jìng yán qí sì

促成其事，不三四月而子卒，遗腹果生一子，竟延其祀。

shān gǔ shī yuē néng yǔ pín rén gòng nián gǔ bì yǒu míng yuè shēng bàng tāi xìn bù wū yǐ

山谷诗曰：能与贫人共年谷，必有明月生蚌胎，信不诬矣。

bǎo dǐ wáng sì hé yú yīn jiā yě

宝坻王泗和，余姻家也。

cháng shì yú shū ài xiào zǐ shì yī piān yuē ài zǐ chéng níng hé zhī ài lín cūn rén fù wén zhòng yǐ mù gōng zì jǐ ǒu yú rén dòu jī zhī bó wù yǐ wéi sǐ jù ér táo

尝示余书艾孝子事一篇，曰：艾子诚，宁河之艾邻村人，父文仲，以木工自给，偶与人斗，击之踣，误以为死，惧而逃。

suī qí qī mò zhī suǒ wǎng dì fǎng fú chuán wén shì chū shān hǎi guān ěr

虽其妻莫知所往，第仿佛传闻，似出山海关尔。

shì shí qī fāng shēn yuè liǎng yuè shǐ shēng zǐ chéng wén zhòng bù zhī yǐ yǒu zi

是时妻方娠越两月，始生子诚，文仲不知已有子。

zi chéng yòu jū yú mǔ yì bù zhī yǒu fù yě

子诚幼鞠于母，亦不知有父也。

dài shāo yǒu zhī nǎi wèn mǔ fù suǒ zài mǔ qì yǔ yǐ gù zi chéng zì shì wǎng wǎng rú yǒu shī héng xù wèn qí fù zhī nián chǐ zhuàng mào jí xiān shì zhī míng zì yīn yà zhī xìng shì lǐ jū

迨稍有知，乃问母父所在，母泣语以故，子诚自是惘惘如有失，恒絮问其父之年齿状貌，及先世之名字，姻娅之姓氏里居。

yì mò cè qí yì gū yī yī gào zhī bǐ cháng huò yù qī yǐ nǚ zi chéng gù cí yuē wū yǒu qí fù liú lí ér qí zǐ ān chù shì jiā zhě shǐ zhī qí yǒu zhì yú xún fù tú yǐ shuāng mǔ zài táng bù yù yuǎn lí ěr

亦莫测其意，姑一一告之，比长，或欲妻以女，子诚固辞曰：乌有其父流离，而其子安处室家者，始知其有志于寻父，徒以孀母在堂，不欲远离耳。

rán wén zhòng jiǔ wú yīn hào zi chéng yòu shēng wèi chū lǐ lǘ tiān dì máng máng hé cóng zōng jì

然文仲久无音耗，子诚又生未出里闾，天地茫茫，何从踪迹？

jiē wèi xìn qí guǒ néng wǎng zi chéng yì wèi cháng yì jí sī shì wéi lì zuò yǐ yǎng mǔ yuè èr shí nián mǔ yǐ jí zú

皆未信其果能往，子诚亦未尝议及斯事，惟力作以养母，越二十年母以疾卒。

yíng zàng bì suì zhì zhuāng guǒ liáng fù liáo dōng yǒu jū yǐ cún wáng nán dìng zhě zi chéng qì rán yuē gǒu xiāng yù shēng zé gòng fǎn mò zé fù gǔ guī gǒu bù xiāng yù níng lǎo sǐ dào lù jiān bù shēng huán yǐ

营葬毕，遂治装裹粮赴辽东，有沮以存亡难定者，子诚泣然曰：苟相遇，生则共返，殁则负骨归，苟不相遇，宁老死道路间，不生还矣。

zhòng huī tì ér sòng zhī

众挥涕而送之。

zi chéng chū guān hòu niàn fù bì zuì wáng mìng bì qián zōng yú pì dì fán shēn shān qióng gǔ xiǎn zǔ yōu yǐn zhī chù wú bù wù sè jiǔ ér zī fǔ jì jié xíng qǐ yǐ hú kǒu fán èr shí zài zhōng wú huǐ xīn

子诚出关后，念父避罪亡命，必潜踪于僻地，凡深山穷谷，险阻幽隐之处，无不物色，久而资斧既竭，行乞以糊口，凡二十载，终无悔心。

yī rì yú mǎ jiā chéng shān zhōng yù lǎo fù āi qí qióng è hū yǔ yǔ xún de qí gù wèi zhī gǎn qì yǐn zhì jiā kuǎn yǐ jiǔ shí

一日，于马家城山中遇老父，哀其穷饿，呼与语，询得其故，为之感泣，引至家，款以酒食。

é yǒu zǐ rén xié jù rù jì qí nián yǔ fù xiāng děng zi chéng xīn dòng dì shěn qí mào yǔ mǔ suǒ shuō lüè xiāng sì yīn qiān qún qì tì jù shù qí fù chū wáng nián yuè qiě lǚ shù jiā shì jí qī dǎng jì qí huò shì

俄有梓人携具入，计其年与父相等，子诚心动，谛审其貌，与母所说略相似，因牵裙泣涕，具述其父出亡年月，且缕述家世及戚党，冀其或是。

shì rén qiě hài qiě bēi shì yù xiāng rèn ér zì yí zài jiā wèi yǒu zi zi chéng jù chén shǐ mò nǎi jiào rán xiāng chí kū

是人且骇且悲，似欲相认，而自疑在家未有子，子诚具陈始末，乃噭然相持哭。

gài wén zhòng zhǎn zhuǎn táo bì nǎi zhì shì de yǐ yuè sì shí yú nián yòu biàn xìng míng wèi wáng yǒu yì gù xún fǎng wú jì zhì shì shǐ ǒu xiāng yù yě

盖文仲辗转逃避，乃至是地，已阅四十余年，又变姓名为王友义，故寻访无迹，至是始偶相遇也。

lǎo fù gǎn qí xiào wèi móu guī jì ér wén zhòng liú luò jiǔ duō bū fù zhì bù néng xíng

老父感其孝，为谋归计，而文仲流落久，多逋负滞不能行。

zi chéng nǎi liàng qiàng bēn hái zhì tián zhái dài qīn dǎng de bǎi jīn zài wǎng jìng fèng yǐ guī

子诚乃踉跄奔还，质田宅，贷亲党，得百金再往，竟奉以归。

guī qī nián yǐ shòu zhōng

归七年以寿终。

zi chéng de fù zhī hòu shǐ qǔ qī jīn yǒu sì zǐ jiē qín jiǎn néng zhì shēng

子诚得父之后，始娶妻，今有四子，皆勤俭能治生。

xī wén ān wáng yuán xún qīn wàn lǐ zhī wài zǐ sūn zhì jīn wèi wàng zú zi chéng shì yǔ xiāng sì tiān dài jiāng chāng qí jiā hu

昔文安王原寻亲万里之外，子孙至今为望族，子诚事与相似，天殆将昌其家乎？

zi chéng diàn zhǒng yú tián suǒ jū jù yú bié yè jǐn èr lǐ yú zhòng qí wéi rén yīn jiù wèn qí xiáng ér shū qí dà lüè rú yòu

子诚佃种余田，所居距余别业仅二里，余重其为人，因就问其详，而书其大略如右。

bǐ xué shì dài fū zhī lǒng mǔ jiān yǒu shì rén yě

俾学士大夫，知陇亩间有是人也。

shí guǐ chǒu zhòng yáng hòu èr rì

时癸丑重陽后二日。

时癸丑重阳后二日。

àn zǐ chéng qiú fù duō nián wú xīn hū yù yǔ sòng zhū shòu chāng xún mǔ shì tóng jiē ruò yǒu shén zhù fēi rén lì suǒ néng wèi

案子诚求父多年，无心忽遇，与宋朱寿昌寻母事同，皆若有神助，非人力所能为。

rán jīng chéng zhī zhì gù āi gǎn yōu míng suī wèi zhī rén lì yì kě yě

然精诚之至，故哀感幽明，虽谓之人力亦可也。

yǐn jù gǔ yì yi zhēng jīng diǎn qí yú zá shuō cān zhuó ér yǐ bù néng yī yī zhí wèi dìng lùn yě

引据古义，宜征经典，其余杂说参酌而已，不能一一执为定论也。

hàn shū wǔ xíng zhì yǐ yī chǎn sān nán liè yú rén kē qí shuō yǐ wéi mǔ qì shèng yě gù wèi zhī jiù zhēng

汉书五行志以一产三男列于人疴，其说以为母气盛也，故谓之咎征。

rán chéng zhōu bā shì sì rǔ ér shēng shèng rén bù yǐ wèi yāo yì yì yòu hé yú

然成周八士四乳，而生圣人，不以为妖异，抑又何欤？

fu tiān dì yīn yūn wàn wù huà chún fēi dì zhī zì néng shēng yě

夫天地氤氲，万物化醇，非地之自能生也；

nán nǚ liǎo jīng wàn wù huà shēng fēi nǚ zhī zì néng shēng yě

男女瞭精，万物化生，非女之自能生也。

shǐ sān nán bù fu ér yùn wèi zhī rén kē kě yǐ jì wèi yǒu fù zhī zǐ zé fù qì yì shèng kě zhī hé dú yǐ wéi yīn shèng yáng shuāi hu

使三男不夫而孕，谓之人疴可矣，既为有父之子，则父气亦盛可知，何独以为陰盛陽衰乎？

使三男不夫而孕，谓之人疴可矣，既为有父之子，则父气亦盛可知，何独以为阴盛阳衰乎？

xún shì yǐ tuī zé jiā hé zhuān chē yì mǔ tóng yǐng jiàn yú shū xù zhě yì jiāng wèi dì qì tài shèng hu

循是以推，则嘉禾专车，异亩同颖，见于书序者，亦将谓地气太盛乎？

dà dǐ hóng fàn wǔ xíng shuō duō chuān záo ér cǐ tiáo zhī nán tōng wèi yóu shén

大抵洪范五行，说多穿凿，而此条之难通为尤甚。

bù dé yǐ yuán chū fú shèng suì yǐ chuán wèi jīng

不得以源出伏胜，遂以传为经。

guó jiā diǎn zhì fán yī chǎn sān nán jiē yǔ shǎng jī yī sǎo qǔ xué zhī lòu shuō zhēn qiān gǔ dìng yì yǐ

国家典制，凡一产三男，皆予赏赍，一扫曲学之陋说，真千古定议矣。

yú xiū xù wén xiàn tōng kǎo yú xiáng yì kǎo zhōng biàn mǎ shì zhī lì xuē qù cǐ mén zūn gōng lìng yě

余修续文献通考，于祥异考中，变马氏之例，削去此门，遵功令也。

guǐ chǒu qī yuè cǎo cǐ shū chéng shì yì cáo yǐ tí shǎng yī chǎn sān nán běn gǎo qǐng shǔ ǒu yǔ lùn cǐ yīn fù jì yú shū mò

癸丑七月草此书成，适议曹以题赏一产三男本稿请署，偶与论此，因附记于书末。