闲情偶寄 · 李渔 · Chapter 10 of 36

演习部·教白第四

PinyinModern Translation
Size

jiào xí gē wǔ zhī jiā yǎn xí shēng róng zhī bèi xián wèi chàng qǔ nán shuō bái yì

这句话大意是:教习歌舞之家,演习声容之辈,咸谓唱曲难,说白易。

bīn bái shú niàn jí shì qǔ wén niàn shú ér hòu chàng chàng bì shù shí biàn ér shǐ shú shì chàng qǔ yǔ shuō bái zhī gōng nán yì pàn rú xiāo rǎng

这句话大意是:宾白熟念即是,曲文念熟而后唱,唱必数十遍而始熟,是唱曲与说白之工,难易判如霄壤。

shí lùn jiē rán yǔ dú guài qí fēi shì

这句话大意是:时论皆然,予独怪其非是。

chàng qǔ nán ér yì shuō bái yì ér nán zhī qí nán zhě shǐ yì shì wéi yì zhě bì nán

这句话大意是:唱曲难而易,说白易而难,知其难者始易,视为易者必难。

gài cí qǔ zhōng zhī gāo dī yì yáng huǎn jí dùn cuò jiē yǒu yī dìng bù yí zhī gé pǔ zài fēn míng shī chuán yán qiē xí zhī jì guàn zì rán bù chū fàn wéi

这句话大意是:盖词曲中之高低抑扬,缓急顿挫,皆有一定不移之格,谱载分明,师传严切,习之既惯,自然不出范围。

zhì bīn bái zhōng zhī gāo dī yì yáng huǎn jí dùn cuò zé wú qiāng bǎn kě àn pǔ jí kě chá zhǐ kào qǔ shī kǒu

这句话大意是:至宾白中之高低抑扬,缓急顿挫,则无腔板可按、谱籍可查,止靠曲师口;。

ér qǔ shī rù mén zhī chū yì xì àn zhōng mō suǒ bǐ jì wú chuán yú rén hé yǐ zhuǎn shòu yú wǒ

现代白话:而曲师入门之初,亦系暗中摸索,彼既无传于人,凭什么转授于我?

é yǐ chuán é cǐ shuō bái zhī lǐ rì huì yī rì ér rén bù zhī

这句话大意是:讹以传讹,此说白之理,日晦一日而人不知。

rén jì bù zhī wú guài hū niàn shú jí yǐ wéi shì ér qiě yǐ wéi yì yě

这句话大意是:人既不知,无怪乎念熟即以为是,而且以为易也。

wú guān lí yuán zhī zhōng shàn chàng qǔ zhě shí zhōng bì yǒu èr sān

现代白话:我观梨园之中,善唱曲者,十中必有二三;。

gōng shuō bái zhě bǎi zhòng jǐn kě yī èr

这句话大意是:工说白者,百中仅可一二。

cǐ yī èr rén zhī gōng shuō bái ruò fēi běn rén zì tōng wén lǐ zé qí suǒ chuán zhī shī nǎi yī dú shū míng lǐ zhī rén yě

这句话大意是:此一二人之工说白,若非本人自通文理,则其所传之师,乃一读书明理之人也。

gù qǔ shī bù kě bù zé

这句话大意是:故曲师不可不择。

jiào zhě tōng wén shí zì zé xué zhě zhī shòu yì dōng jūn zhī shěng lì fēi zhǐ yī duān

这句话大意是:教者通文识字,则学者之受益,东君之省力,非止一端。

gǒu de qí rén bì pò yōu líng zhī gé yǐ dài zhī bù zé hè kùn jī qún yǔ chái zhòng wú yì shú kěn yì ér jiù zhī hu

这句话大意是:苟得其人,必破优伶之格以待之,不则鹤困鸡群,与侪众无异,孰肯抑而就之吗?

rán yú cǐ zhōng suǒ quán rén pō bù yì de

这句话大意是:然于此中索全人,颇不易得。

bù rú réng kǔ lì yán zhě zài fèi jǐ shēng xīn xuè chuàng wèi chéng gé yǐ shì rén

这句话大意是:不如仍苦立言者,再费几升心血,创为成格以示人。

zì zhì qū xuǎn cí yǐ zhì dēng chǎng yǎn xí wú yī bù zuò gōng chén zhù yú wéi rén wèi chè zhī yì wú shǎo quē xiàn

这句话大意是:自制曲选词,以至登场演习,无一不作功臣,庶于为人为彻之义,无少缺陷。

sì rán chéng gé jí shè yì zhǐ kě wèi tōng wén dá lǐ zhě dào bù shí zì zhě wén zhī wèi yǒu bù pēn fàn hú lú ér guài yū rén zhī duō shì zhě yě

这句话大意是:四然,成格即设,亦止可为通文达理者道,不识字者闻之,未有不喷饭胡卢,而怪迂人之多事者也。

gāo dī yì yáng

这句话大意是:○高低抑扬。

bīn bái suī xì cháng tán qí zhōng xī jù zhì lǐ qǐng yǐ xún cháng jiǎng huà yù zhī

这句话大意是:宾白虽系常谈,其中悉具至理,请以寻常讲话喻之。

míng lǐ rén jiǎng huà yī jù kě dāng shí jù bù míng lǐ rén jiǎng huà shí jù dǐ bù guò yī jù yǐ qí bù zhōng kěn qìng yě

这句话大意是:明理人讲话,一句可当十句,不明理人讲话,十句抵不过一句,以其不中肯綮也。

bīn bái suī xì biān jiù zhī yán shuō zhī bù dé fǎ qí bù zhōng kěn qìng děng yě

这句话大意是:宾白虽系编就之言,说之不得法,其不中肯綮等也。

yóu zhī qiàn rén chuán yǔ jiào zhī shǐ shuō yì yǔ niàn bái xiāng tóng shàn chuán zhě yǐ zhī chéng shì bù shàn chuán zhě yǐ zhī fèn shì jí cǐ lǐ yě

这句话大意是:犹之倩人传语,教之使说,亦与念白相同,善传者以之成事,不善传者以之偾事,即此理也。

cǐ lǐ shén nán yì shén yì de qí kǒng qiào zé yì bù dé kǒng qiào zé nán

这句话大意是:此理甚难亦甚易,得其孔窍则易,不得孔窍则难。

cǐ děng kǒng qiào tiān xià rén bù zhī yǔ dú zhī zhī

这句话大意是:此等孔窍,天下人不知,予独知之。

tiān xià rén jí néng zhī zhī bù néng yán zhī ér yǔ fù néng yán zhī qǐng jiē chū yǐ shì gē zhě

这句话大意是:天下人即能知之,不能言之,而予复能言之,请揭出以示歌者。

bái yǒu gāo dī yì yáng hé zhě dāng gāo ér yáng

这句话大意是:白有高低抑扬,何者当高而扬?

hé zhě dāng shì ér yáng

这句话大意是:何者当氏而扬?

yuē ruò chàng qǔ rán

这句话大意是:曰:若唱曲然。

qǔ wén zhī zhōng yǒu zhèng zì yǒu chèn zì

这句话大意是:曲文之中,有正字,有衬字。

měi yù zhèng zì bì shēng gāo ér qì cháng ruò yù chèn zì zé shēng dī qì duǎn ér jí máng dài guò cǐ fēn bié zhǔ kè zhī fǎ yě

这句话大意是:每遇正字,必声高而气长,若遇衬字,则声低气短而疾忙带过,此分别主客之法也。

shuō bái zhī zhōng yì yǒu zhèng zì yì yǒu chèn zì qí lǐ tóng zé qí fǎ yì tóng

这句话大意是:说白之中,亦有正字,亦有衬字,其理同,则其法亦同。

yī duàn yǒu yī duàn zhī zhǔ kè yī jù yǒu yī jù zhī zhǔ kè zhǔ gāo ér yáng kè dī miàn yì cǐ zhì dàng bù yì zhī lǐ jí zuì jiǎn jí biàn zhī fǎ yě

这句话大意是:一段有一段之主客,一句有一句之主客,主高而扬,客低面抑,此至当不易之理,即最简极便之法也。

fán rén shuō huà qí lǐ yì rán

这句话大意是:凡人说话,其理亦然。

pì rú hū rén qǔ chá qǔ jiǔ qí shēng yún qǔ chá lái

这句话大意是:譬如呼人取茶取酒,其声云:“取茶来!

qǔ jiǔ lái

这句话大意是:”“取酒来!

cǐ èr jù jì wèi chá jiǔ ér fā zé chá jiǔ èr zì wèi zhèng zì qí shēng bì gāo ér zhǎng qǔ zì lái zì wèi chèn zì qí yīn bì dī ér duǎn

这句话大意是:”此二句既为茶酒而发,则“茶”“酒”二字为正字,其声必高而长,“取”字“来”字为衬字,其音必低而短。

zài qǔ jiù qǔ zhōng bīn bái yī duàn lùn zhī

这句话大意是:再取旧曲中宾白一段论之。

pí pá

这句话大意是:《琵琶。

fēn bié bái yún yún qíng yǔ yì suī kě pāo liǎng yuè zhī fū qī

这句话大意是:分别》白云:“云情雨意,虽可抛两月之夫妻;。

xuě bìn shuāng huán jìng bù niàn bā xún zhī fù mǔ

这句话大意是:雪鬓霜鬟,竟不念八旬之父母!

gōng míng zhī niàn yī qǐ gān zhǐ zhī xīn dùn wàng shì hé dào lǐ

这句话大意是:功名之念一起,甘旨之心顿忘,是何道理?

shǒu sì jù zhī zhōng qián èr jù shì kè yi lüè qīng ér shāo kuài hòu èr jù shì zhǔ yi lüè zhòng ér shāo chí

这句话大意是:”首四句之中,前二句是客,宜略轻而稍快,后二句是主,宜略重而稍迟。

gōng míng gān zhǐ èr jù yì rán cǐ jù zhōng zhī zhǔ kè yě

这句话大意是:“功名”、“甘旨”二句亦然,此句中之主客也。

suī kě pāo jìng bù niàn liù gè zì jiào zhī liǎng yuè fū qī bā xún fù mǔ suī fēi chèn zì què yǔ chèn zì xiāng tóng qí wèi qīng kuài yòu dāng shāo bié

这句话大意是:“虽可抛”、“竟不念”六个字,较之“两月夫妻”、“八旬父母”虽非衬字,却与衬字相同,其为轻快,又当稍别。

zhì yú fū qī fù mǔ zhī shàng èr zhī zì yòu wèi chèn zhōng zhī chèn qí wèi qīng kuài gèng yi bèi zhī

这句话大意是:至于“夫妻”、“父母”之上二“之”字,又为衬中之衬,其为轻快,更宜倍之。

shì bái jiē rán cǐ zì zhōng zhī zhǔ kè yě

这句话大意是:是白皆然,此字中之主客也。

cháng jiàn bù jiě shì lí yuán měi yú sì liù jù zhōng zhī zhī zì yǔ shàng xià zhèng wén tóng qí qīng zhòng jí xú shì wèi shū mài bù biàn shàng kě wèi zhī néng shuō bái hu

这句话大意是:常见不解事梨园,每于四六句中之“之”字,与上下正文同其轻重疾徐,是谓菽麦不辨,尚可谓之能说白吗?

cǐ děng jiē yán bīn bái gài chǎng shàng suǒ shuō zhī huà yě

这句话大意是:此等皆言宾白,盖场上所说之话也。

zhì yú shàng chǎng shī dìng chǎng bái yǐ jí cháng piān dà fú xù shì zhī wén dìng yi gāo dī xiāng cuò huǎn jí dé yí qiē wù zuò yī piàn gāo shēng huò yī pài xì yǔ sú yán shuǐ píng diào shì yě

这句话大意是:至于上场诗,定场白,以及长篇大幅叙事之文,定宜高低相错,缓急得宜,切勿作一片高声,或一派细语,俗言“水平调”是也。

shàng chǎng shī sì jù zhī zhōng sān jù jiē gāo ér huǎn yī míng yi dī ér kuài

这句话大意是:上场诗四句之中,三句皆高而缓,一名宜低而快。

dī ér kuài zhě dà shuài yi zài dì sān jù zhì dì sì jù zhī gāo ér huǎn jiào shǒu èr jù gèng yi bèi zhī

这句话大意是:低而快者,大率宜在第三句,至第四句之高而缓,较首二句更宜倍之。

rú huàn shā jì dìng chǎng shī yún shào xiǎo háo xióng xiá qì wén piāo líng zhàng jiàn xué cóng jūn

这句话大意是:如《浣纱记》定场诗云:“少小豪雄侠气闻,飘零仗剑学从军。

hé nián shì le fú yī qù guī wò jīng nán mèng zé yún

这句话大意是:何年事了拂衣去,归卧荆南梦泽云。

shào xiǎo èr jù yi gāo ér huǎn bù dài yán yǐ

现代白话:”“少小”二句宜高而缓,不待言了。

hé nián yī jù bì xū qīng qīng dài guò ruò yǔ qián èr jù xiāng tóng zé shā wěi yī jù bù qiú dī ér zì dī yǐ

现代白话:“何年”一句必须轻轻带过,若与前二句相同,则煞尾一句不求低而自低了。

mò jù yī dī zé xiè ér wú shì kuàng qí xià jiē zhe tōng míng dào xìng zhī yǔ

这句话大意是:末句一低,则懈而无势,况其下接着通名道姓之语。

rú xià guān xìng fàn míng lǐ zì shǎo bó xià guān èr zì lì yīng shāo dī ruò mò jù dī ér jiē zhě yòu dī zé shén qì suǒ rán bù zhèn yǐ gù dì sān jù zhī shāo dī ér kuài shì yǒu bù dé bù rán zhě

现代白话:如“下官姓范名蠡,字少伯”,“下官”二字例应稍低,若末句低而接者又低,则神气索然不振了,故第三句之稍低而快,势有不得不然者。

cǐ lǐ cǐ fǎ shuí néng qióng jiū zhì cǐ

这句话大意是:此理此法,谁能穷究至此?

rán bù rú cǐ zé shì xún cháng yìng fù zhī xì fēi gū biāo tè chū zhī xì yě

这句话大意是:然不如此,则是寻常应付之戏,非孤标特出之戏也。

gāo dī yì yáng zhī fǎ jǐn hu cǐ yǐ

现代白话:高低抑扬之法,尽乎此了。

yōu shī jì míng cǐ lǐ zé shòu tú zhī jì yòu yǒu yī jiǎn biàn kě xíng zhī fǎ suǒ xìng qǔ ér yǔ zhī dàn yú diǎn jué běn shí jiāng yi gāo yi zhǎng zhī zì yòng zhū bǐ quān zhī fán lèi chèn zì zhě bù quān

这句话大意是:优师既明此理,则授徒之际,又有一简便可行之法,索性取而予之:但于点脚本时,将宜高宜长之字用朱笔圈之,凡类衬字者不圈。

zhì yú chèn zhōng zhī chèn yǔ dāng jí jí gǎn xià duàn duàn bù yí zhān zhì zhě yì yòng zhū bǐ mǒ yǐ xì wén rú liú shuǐ zhuàng shǐ yī jiē néng shí rèn

这句话大意是:至于衬中之衬,与当急急赶下、断断不宜沾滞者,亦用朱笔抹以细纹,如流水状,使一皆能识认。

zé yú niàn jù zhī chū biàn yǒu gāo dī yì yáng bù sì dēng chǎng mó nǐ

这句话大意是:则于念剧之初,便有高低抑扬,不俟登场摹拟。

rú cǐ jiào qū yǒu bù miào jué tiān xià ér shǐ bǎi qiān wàn yì zhī rén zàn měi zhě wú bù xìn yě

现代白话:如此教曲,有不妙绝天下,而使百千万亿之人赞美者,我不信也。

huǎn jí dùn cuò

这句话大意是:○缓急顿挫。

huǎn jí dùn cuò zhī fǎ jiào zhī gāo dī yì yáng qí lǐ yù jīng fēi shù yán kě le

这句话大意是:缓急顿挫之法,较之高低抑扬,其理愈精,非数言可了。

rán le zhī bì xū shù yán biàn zhě yù fán zé tīng zhě yù huò zhōng shēn bù néng jiě yǐ

现代白话:然了之必须数言,辩者愈繁,则听者愈惑,终身不能解了。

yōu shī diǎn jué běn shòu gē tóng bù guò yī jù yì diǎn qiú qí diǎn bù cì miù yī jù hái yī jù bù zhì duàn zhě lián ér lián zhě duàn yì yún xìng yǐ shàng néng xún jí qí tā

现代白话:优师点脚本授歌童,不过一句一点,求其点不刺谬,一句还一句,不致断者联而联者断,亦云幸了,尚能询及其他?

jí yǐ jué běn shòu wén rén qiàn qí huà wén duàn jù yì bù guò měi jù yì diǎn wú tā fǎ yě

这句话大意是:即以脚本授文人,倩其画文断句,亦不过每句一点,无他法也。

ér bù zhī chǎng shàng shuō bái jǐn yǒu dāng duàn chù bù duàn fǎn zhì bù dàng duàn chù ér hū duàn

这句话大意是:而不知场上说白,尽有当断处不断,反至不当断处而忽断;。

dāng lián chù bù lián hū zhì bù dàng lián chù ér fǎn lián zhě

这句话大意是:当联处不联,忽至不当联处而反联者。

cǐ zhī wèi huǎn jí dùn cuò

这句话大意是:此之谓缓急顿挫。

cǐ zhōng wēi miǎo dàn kě yì huì bù kě yán chuán

这句话大意是:此中微渺,但可意会,不可言传;。

dàn néng kǒu shòu bù néng yǐ bǐ shé yù zhě

这句话大意是:但能口授,不能以笔舌喻者。

bù néng yán ér qiáng zhī shǐ yán zhǐ yǒu yī fǎ dà yuē liǎng jù sān jù ér zhǐ yán yī shì zhě dāng yī qì gǎn xià zhōng jiān duàn jù chù wù tài chí huǎn

这句话大意是:不能言而强之使言,只有一法:大约两句三句而止言一事者,当一气赶下,中间断句处勿太迟缓;。

huò yī jù zhǐ yán yī shì ér xià jù yòu yán bié shì huò tóng yī shì ér lìng fēn yī yì zhě zé dāng shāo duàn bù kě jìng lián xià jù

这句话大意是:或一句止言一事,而下句又言别事,或同一事而另分一意者,则当稍断,不可竟连下句。

shì yì jiǎn biàn kě xíng zhī fǎ yě

这句话大意是:是亦简便可行之法也。

cǐ yán qí cū fēi lùn qí jīng

这句话大意是:此言其粗,非论其精;。

cǐ yán qí lüè wèi jí qí xiáng

这句话大意是:此言其略,未及其详。

jīng xiáng zhī lǐ zé zhōng bù kě yán yě

这句话大意是:精详之理,则终不可言也。

dāng duàn dāng lián zhī chù yì zhào qián fǎ fēn bié yú jué běn zhī zhōng dāng duàn chù yòng zhū bǐ yī huà shǐ zhì cǐ shāo dùn yú jù lián dú zé wú huǎn jí xiāng zuǒ zhī huàn yǐ

现代白话:当断当联之处,亦照前法,分别于脚本之中,当断处用朱笔一画,使至此稍顿,余俱连读,则无缓急相左之患了。

fù rén zhī tài bù kě míng yán bīn bái zhōng zhī huǎn jí dùn cuò yì bù kě míng yán shì èr shì yī zhì

这句话大意是:妇人之态,不可明言,宾白中之缓急顿挫,亦不可明言,是二事一致。

qīng yíng niǎo nuó fù rén shēn shàng zhī tài yě

这句话大意是:轻盈袅娜,妇人身上之态也;。

huǎn jí dùn cuò yōu rén kǒu zhōng zhī tài yě

这句话大意是:缓急顿挫,优人口中之态也。

yǔ yù shǐ yōu rén zhī kǒu biàn wéi měi rén zhī shēn gù wèi jiǎng jiū zhì cǐ

这句话大意是:予欲使优人之口,变为美人之身,故为讲究至此。

yù wèi xì chǎng yóu wù zhě qǐng cóng shì yǔ yán bù zé réng qí gù bù

这句话大意是:欲为戏场尤物者,请从事予言,不则仍其故步。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →