太平御览 · 李昉 · Chapter 61 of 1000

地部·卷二十六

PinyinModern Translation
Size

这句话大意是:○河。

shì míng yuē hé xià yě suí dì xià chǔ ér tōng liú yě

这句话大意是:《释名》曰:河,下也,随地下处而通流也。

shān hǎi jīng yuē kūn lún shān zòng guǎng wàn lǐ gāo wàn yī qiān lǐ qù hāo shān wǔ wàn lǐ yǒu qīng hé bái hé chì hé hēi hé huán qí xū

这句话大意是:《山海经》曰:昆仑山,纵广万里,高万一千里,去蒿山五万里,有青河、白河、赤河、黑河环其墟。

qí bái shuǐ chū qí dōng běi zōu

这句话大意是:其白水出其东北陬。

qū xiàng dōng nán liú wèi zhōng guó hé

这句话大意是:屈向东南流为中国河。

hé bǎi lǐ yī xiǎo qū qiān lǐ yī dà qū fā yuán jí zhōng guó dà shuài cháng rán

这句话大意是:河百里一小曲,千里一大曲,发源及中国,大率常然。

dōng liú qián xíng dì xià zhì guī qī shān běi liú fēn wéi liǎng yuán yī chū cōng lǐng yī chū yú tián qí hé fù hé dōng zhù pú chāng hǎi

这句话大意是:东流潜行地下至规期山,北流分为两源,一出葱岭,一出于阗,其河复合,东注蒲昌海。

fù qián xíng dì xià

这句话大意是:复潜行地下,。

nán chū jī shí shān

这句话大意是:南出积石山,。

xī nán liú

这句话大意是:西南流,。

yòu dōng huí rù sāi

这句话大意是:又东回入塞,。

guò dūn huáng jiǔ quán zhāng yè jùn nán

这句话大意是:过敦煌、酒泉、张掖郡南,。

yǔ táo hé hé

这句话大意是:与洮河合,。

guò ān dìng běi dì jùn

这句话大意是:过安定、北地郡,。

běi liú guò shuò fāng jùn xi

这句话大意是:北流过朔方郡西,。

yòu nán liú guò wǔ yuán jùn nán

这句话大意是:又南流过五原郡南,。

yòu dōng liú guò yún zhōng xī hé jùn dōng

这句话大意是:又东流过云中、西河郡东,。

yòu nán liú guò shàng dōu hé dōng jùn xi ér chū lóng mén

这句话大意是:又南流过上都河东郡西而出龙门,。

fén shuǐ cóng dōng yú cǐ rù

这句话大意是:汾水从东于此入,。

hé dōng jí lóng mén suǒ zài

这句话大意是:河东即龙门所在。

lǚ shì chūn qiū yuē lóng mén wèi kāi hé chū mèng mén dōng dà yì shì wèi hóng shuǐ

这句话大意是:《吕氏春秋》曰:龙门未开,河出孟门东大溢,是谓洪水。

yǔ záo lóng mén shǐ nán liú zhì huá yīn tóng guān yǔ wèi shuǐ hé

这句话大意是:禹凿龙门,始南流,至华阴潼关,与渭水合。

yòu dōng huí guò dǐ zhù dǐ zhù shān míng hé shuǐ fēn liú bāo shān ér guò shān jiàn shuǐ zhōng ruò zhù rán jīn shǎn zhōu dōng hé běi shǎn xiàn sān xiàn jiè jí luò yáng mèng jīn suǒ zài

这句话大意是:又东回过砥柱,砥柱山名,河水分流,包山而过,山见水中若柱然,今陕州东河北、陕县三县界,及洛阳孟津所在。

zhì gǒng xiàn yǔ luò shuǐ hé zhì chéng gāo yǔ jǐ shuǐ hé

这句话大意是:至巩县与洛水合,至成皋与济水合。

jǐ shuǐ chū hé běi zhì wáng wū shān ér nán jié hé dù zhèng duì chéng gāo

这句话大意是:济水出河北,至王屋山而南截河渡,正对成皋。

yòu dōng běi liú guò wǔ dé yǔ qìn shuǐ hé

这句话大意是:又东北流过武德与沁水合。

zhì lí yáng xìn dōu xìn dōu jīn jì zhōu jiàng shuǐ suǒ zài jiàng shuǐ yì yuē kuì shuǐ yī yuē zhāng shuǐ

这句话大意是:至黎阳信都,信都今冀州,绛水所在,绛水亦曰溃水,一曰漳水。

jù lù zhī běi suì fēn wéi jiǔ hé

这句话大意是:钜鹿之北,遂分为九河。

jù lù jīn xíng zhōu dà lù suǒ zài

这句话大意是:钜鹿,今邢州大陆所在。

dà lù zé míng

这句话大意是:大陆,泽名。

jiǔ hé yī yuē tú hài èr yuē tài shǐ sān yuē mǎ jiá sì fù fǔ wǔ hú sū liù jiǎn qī jié bā gōu pán jiǔ gé jīn

这句话大意是:九河:一曰徒骇,二曰太史,三曰马颊,四覆釜,五湖苏,六简,七絜,八钩盘,九鬲津。

yòu hé wéi yī hé ér rù hǎi

这句话大意是:又合为一河而入海。

qí huán gōng sāi jiǔ hé yǐ guǎng tián jū gù guǎn táo bèi qiū guǎng chuān xìn dōu dōng guāng hé jiān yǐ dōng chéng de jiǔ hé jiù jì yóu cún

这句话大意是:齐桓公塞九河以广田居,故馆陶、贝丘、广川、信都、东光、河间以东城地,九河旧迹犹存。

hàn dài hé jué jīn dī nán běi duō lí qí hài yì zhě cháng yù qiú jiǔ hé gù jì ér chuān zhī wèi zhī qí suǒ

这句话大意是:汉代河决金堤,南北多罹其害,议者常欲求九河故迹而穿之,未知其所。

shì yǐ bān gù yún zì cí jù hàn yǐ wáng qí bā zhī yě

这句话大意是:是以班固云:自兹距汉已亡其八枝也。

hé zhī gù dú zì shā qiū yàn nán fēn hé chū yān gù shàng shū chēng dǎo hé jī shí zhì yú lóng mén

现代白话:河之故渎,自沙丘堰南分河出呢,故《尚书》称,导河积石至于龙门。

jīn jiàng zhōu lóng mén xiàn jiè nán zhì yú huá yīn běi zhì yú dǐ zhù dōng zhì yú mèng jīn zài luò běi dōu dào suǒ còu gǔ jīn yǐ wéi jīn dōng guò luò ruì zhì yú dà pī luò ruì jīn gǒng xiàn zài hé luò hé liú zhī suǒ yě

这句话大意是:今绛州龙门县界,南至于华阴,北至于砥柱,东至于孟津,在洛北,都道所凑,古今以为津,东过洛汭,至于大伾,洛汭今巩县,在河洛合流之所也。

dà pī shān jīn sì shuǐ xiàn jí gù chéng gāo yě

这句话大意是:大伾山,今汜水县,即故成皋也。

shān zài chéng yuē pī

这句话大意是:山再成曰伾。

běi guò jiàng shuǐ zhì yú dà lù qí jiàng shuǐ jīn jì zhōu xìn dōu

这句话大意是:北过绛水至于大陆,其绛水,今冀州信都。

dà lù zé míng jīn xíng zhōu jù lù yòu běi bō wèi jiǔ hé tóng wèi nì hé rù hǎi shì yě

这句话大意是:大陆,泽名,今邢州钜鹿,又北播为九河,同为逆河入海是也。

tóng hé chū jiǔ hé yòu hé wéi yī míng wéi nì hé

这句话大意是:同合出九河,又合为一,名为逆河。

nì yíng yě yán hǎi kǒu yǒu cháo xī cháo yǐ yíng hé shuǐ

这句话大意是:逆,迎也,言海口有潮汐,潮以迎河水。

shū yuē jiǔ hé jì dào

这句话大意是:《书》曰:九河既道。

kǒng ān guó zhù yuē hé shuǐ fēn wéi jiǔ dào

这句话大意是:(孔安国注曰:河水分为九道。

shī yuē guān guān jū jiū zài hé zhī zhōu

这句话大意是:《诗》曰:关关雎鸠,在河之洲。

yòu yuē xīn tái yǒu cǐ hé shuǐ mǐ mǐ

这句话大意是:又曰:新台有泚,河水弥弥。

yòu yuē hé shuǐ yáng yáng běi liú huó huó

这句话大意是:又曰:河水洋洋,北流活活。

yòu yuē shuí wèi hé guǎng

这句话大意是:又曰:谁谓河广?

yī wěi háng zhī

这句话大意是:一苇航之。

shuí wèi sòng yuǎn

这句话大意是:谁谓宋远?

qí yǔ wàng zhī

这句话大意是:跂予望之。

yòu yuē bù gǎn bào hǔ bù gǎn píng hé

这句话大意是:又曰:不敢暴虎,不敢凭河。

dà dài lǐ yuē shèng rén yǒu guó zé hé bù mǎn yì

这句话大意是:《大戴礼》曰:圣人有国,则河不满溢。

lǐ dòu wēi yí yuē jūn chéng tǔ ér wáng qí zhèng tài píng zé hé lián

这句话大意是:《礼斗威仪》曰:君乘土而王,其政太平则河溓。

sòng jūn zhù yuē hé bù zāi yì yě

这句话大意是:(宋君注曰:河不灾溢也。

chuán yuē zhōu shī yǒu zhī yuē sì hé zhī qīng rén shòu jǐ hé

这句话大意是:《传》曰:《周诗》有之曰:"俟河之清,人寿几何。

shī yì shī yě

这句话大意是:(诗,逸诗也。

yán rén shòu cù ér hé qīng chí yù shí zhī bù kě dài yě

这句话大意是:言人寿促而河清迟,喻时之不可待也。

yòu yuē chu zhāo wáng yǒu jí bo hé wèi suì dài fū qǐng jì

这句话大意是:又曰:楚昭王有疾,卜河为祟,大夫请祭。

wáng yuē jiāng hàn jǔ zhāng chu zhī wàng yě hé fēi suǒ huò zuì

这句话大意是:王曰:"江汉沮漳,楚之望也,河非所获罪。

chūn qiū kǎo yì yóu yuē hé zhě shuǐ zhī qì sì dú zhī jīng suǒ yǐ liú huà gù yuē hé rùn qiān lǐ

这句话大意是:《春秋考异邮》曰:河者,水之气,四渎之精,所以流化,故曰河润千里。

xiào jīng yuán shén qì yuē hé zhě shuǐ zhī bó shàng yìng tiān hàn

这句话大意是:《孝经援神契》曰:河者,水之伯,上应天汉。

shǐ jì yuē qín miè liù guó zì yǐ wéi huò shuǐ dé zhī ruì gēng míng hé wèi dé shuǐ

这句话大意是:《史记》曰:秦灭六国,自以为获水德之瑞,更名河为德水。

hàn shū yuē hé yǒu liǎng yuán yī chū cōng lǐng shān yī chū yú tián

这句话大意是:《汉书》曰:河有两源,一出葱岭山,一出于阗。

yú tián zài nán shān xià qí běi liú yǔ cōng lǐng hé hé dōng zhù pú chāng hǎi yī míng yán zé

这句话大意是:于阗在南山下,其北流与葱岭河合,东注蒲昌海,一名盐泽。

yòu yuē zhǎng shuǐ xiào wèi gāo bìng yán hé jué shuài cháng yú píng yuán dōng jùn zuǒ yòu qí dì xíng xià ér tǔ shū è yě

这句话大意是:又曰:长水校尉高并言,河决率常于平原、东郡左右,其地形下而土疏恶也。

wén yǔ lǐ hé běn kōng cǐ dì yǐ wéi shuǐ wēi jìn chá qín hàn hé jué cáo wèi zhī yù bù guò bǎi bā shí lǐ kě kōng cǐ dì wù yǐ wéi guān tíng mín shì

这句话大意是:闻禹理河本空此地,以为水隈,近察秦汉河决曹卫之域不过百八十里,可空此地,勿以为官亭民室。

zhāng fán hàn jì yuē guō jí wèi yǐng chuān tài shǒu guāng wǔ zhào yuē xián néng tài shǒu qù dì chéng bù yuǎn hé rùn jiǔ lǐ jì jīng shī bìng méng qí fú

这句话大意是:张璠《汉纪》曰:郭伋为颍川太守,光武诏曰:贤能太守,去帝城不远,河润九里,冀京师并蒙其福。

wèi zhì yuē yuán shào dù hé jū shòu lín zhōu tàn yuē shàng yíng qí zhì xià wu qí gōng yōu yōu huáng hé wú qí jì hu

现代白话:《魏志》曰:袁绍渡河,沮授临舟叹曰:"上盈其志,下务其功,悠悠黄河,我其济乎!

shuō yuàn yuē gān mào shǐ qí dù hé chuán rén yuē hé shuǐ yóu jiàn ěr jūn bù néng dù hé wáng zhī néng shuō hu

这句话大意是:《说苑》曰:甘茂使齐渡河,船人曰:"河水犹涧耳,君不能渡,何王之能说吗?

gān mào yuē chí jí suí liú chén bù ruò zi

这句话大意是:"甘茂曰:"持楫随流,臣不若子;。

shuō wàn shèng zhī jūn zi bù rú wǒ

这句话大意是:说万乘之君,子不如我。

huán tán xīn lùn yuē dà sī mǎ zhāng zhòng yì yuē hé shuǐ zhuó yī shí shuǐ liù dòu ní ér mín jìng jué hé gài tián

这句话大意是:桓谭《新论》曰:大司马张仲议曰:河水浊,一石水六斗泥,而民竞决河溉田。

jīn hé bù tōng lì zhì sān yuè táo huā shuǐ zhì zé jué yǐ qí yē bù xiè yě

这句话大意是:今河不通利,至三月桃花水至则决,以其噎不泄也。

kě jìn mín wù fù yǐn hé

这句话大意是:可禁民勿复引河。

hán shī wài zhuàn yuē shēn tú dí fēi qí shì jiāng zì tóu wū hé cuī jiā wén ér zhǐ zhī yuē shèng rén mín zhī fù mǔ yě jīn wèi rú zú zhī gù bù jiù nì rén kě hu

这句话大意是:《韩诗外传》曰:申徒狄非其世,将自投于河,崔嘉闻而止之曰:"圣人,民之父母也,今为濡足之故,不救溺人,可吗?

shēn tú dí yuē xī jié shā lóng féng zhòu shā bǐ gàn ér wáng tiān xià

这句话大意是:"申徒狄曰:"昔桀杀龙逢,纣杀比干,而亡天下;。

wú shā zǐ xū chén shā xiè yě ér miè qí guó

这句话大意是:吴杀子胥,陈杀泄冶而灭其国。

fēi wú shèng zhī bù yòng gù yě

这句话大意是:非无圣知,不用故也。

suì fù shí ér chén yú hé

这句话大意是:"遂负石而沉于河。

hé tú shǐ kāi tú yuē huáng dì wèn fēng hòu yuē yú yù zhī hé zhī shǐ kāi

这句话大意是:《河图始开图》曰:黄帝问风后曰:"余欲知河之始开。

fēng hòu yuē hé fán yǒu wǔ jiē shǐ kāi hu kūn lún zhī xū

这句话大意是:"风后曰:"河凡有五,皆始开乎昆仑之墟。

shèn zi yuē xī hé xià lóng mén qí liú shǐ zhú jiàn

这句话大意是:《慎子》曰:西河下龙门,其流驶竹箭。

bào pǔ zǐ yuē cuō rǎng bù néng tián jué hé shēng shuǐ bù néng lěng yuán huǒ

这句话大意是:《抱朴子》曰:撮壤不能填决河,升水不能冷原火。

yòu yuē cùn jiāo bù néng lǐ huáng hé zhī zhuó chǐ shuǐ bù néng què xiāo qiū zhī huǒ

这句话大意是:又曰:寸胶不能理黄河之浊,尺水不能却萧丘之火。

huái nán zǐ yuē wǔ wáng fá zhòu zhì mèng jīn yáng hòu zhī bō nì liú ér jī jí fēng huì míng rén mǎ bù xiāng jiàn

这句话大意是:《淮南子》曰:武王伐纣,至孟津,阳侯之波逆流而击,疾风晦暝,人马不相见。

yú shì wǔ wáng zuǒ cāo huáng yuè yòu zhí bái máo chēn mù ér huī yuē yú zài tiān xià shuí gǎn hài yú yì zhě

这句话大意是:于是,武王左操黄钺,右执白旄,瞋目而麾曰:"余在,天下谁敢害余意者。

wū shì fēng jì bō ba

这句话大意是:"于是风济波罢。

yòu yuē hé yǐ wēi yí wēi yí yīn wēi yí

这句话大意是:又曰:河以委蛇,(委蛇音逶迤。

gù néng yuǎn

这句话大意是:)故能远;。

shān yǐ ling chi gù néng gāo

这句话大意是:山以陵迟,故能高;。

dào yǐ yōu yóu gù néng huà

这句话大意是:道以优游,故能化。

yòu yuē hé shuǐ jiǔ zhé zhù hǎi ér liú bù jué zhě yǒu kūn lún zhī shū yě

这句话大意是:又曰:河水九折注海而流不绝者,有昆仑之输也。

fēng sú tōng yuē hé bō yě bō wèi jiǔ zhōu yě

这句话大意是:《风俗通》曰:河,播也,播为九州也。

wù lǐ lùn yuē hé sè huáng zhòng chuān zhī liú gài zhuó zhī yě

这句话大意是:《物理论》曰:河色黄,众川之流盖浊之也。

bǎi lǐ yī xiǎo qū qiān lǐ yī qǔ yī zhí

这句话大意是:百里一小曲,千里一曲一直。

shān hǎi jīng yuē cóng jí zhī yuān shēn sān bǎi rèn wéi bīng yí héng dōu yān

现代白话:《山海经》曰:从极之渊,深三百仞,惟冰夷恒都呢。

bīng yí féng yí yě

这句话大意是:(冰夷,冯夷也。

huái nán zǐ yuē féng yí dé dào yǐ qián dà chuān

这句话大意是:《淮南子》曰冯夷得道,以潜大川。

féng yí rén miàn chéng liǎng lóng

这句话大意是:)冯夷人面,乘两龙。

chéng yún chē jià èr lóng

这句话大意是:(乘云车,驾二龙。

shuǐ jīng zhù yuē yǔ lǐ hóng shuǐ guān wū hé jiàn bái miàn cháng rén yú shēn chū yuē wú hé jīng yě

现代白话:《水经注》曰:禹理洪水,观于河,见白面长人鱼身,出曰:"我河精也。

shòu yǔ hé tú ér hái yú yuān

这句话大意是:"授禹河图而还于渊。

yòu yuē xī tán tái zǐ yǔ jī qiān jīn zhī bì dù hé yáng hòu bō qǐ liǎng jiāo xié zhōu

这句话大意是:又曰:昔澹台子羽,赍千金之璧渡河,阳侯波起,两蛟挟舟。

zǐ yǔ yuē wú kě yǐ yì qiú bù kě yǐ wēi jié

现代白话:子羽曰:"我能够义求,不能够威劫。

cāo jiàn zhǎn jiāo jiāo sǐ bō xiū nǎi tóu bì yú hé sān tóu ér zhé yuè chū nǎi huǐ bì ér qù shì wú lìn yì

这句话大意是:"操剑斩蛟,蛟死波休,乃投璧于河,三投而辄跃出,乃毁璧而去,示无吝意。

yòu yuē kūn lún zài běi qù sōng shān wǔ wàn lǐ de zhī zhōng yě

这句话大意是:又曰:昆仑在北,去嵩山五万里,地之中也。

gāo wàn yī qiān lǐ hé shuǐ chū qí dōng běi

这句话大意是:高万一千里,河水出其东北。

xiāo guǎng jì xiào zǐ chuán yuē sān zhōu rén zhě gè yī zhōu rén jiē gū dān qióng dú sān rén àn huì shù xià xi yīn xiāng fǎng wèn

这句话大意是:萧广济《孝子传》曰:三洲人者,各一洲人,皆孤单茕独,三人暗会树下息,因相访问。

lǎo zhě yuē nìng kě hé wéi duàn jīn zhī yè yá

这句话大意是:老者曰,宁可合为断金之业邪?

èr rén yuē nuò

这句话大意是:二人曰:"诺。

jí xiāng yuē wèi fù zǐ

这句话大意是:"即相约为父子。

yīn mìng èr rén yú dà zé zhōng zuò shě qiě yù chéng fù yuē cǐ bù rú hé biān

这句话大意是:因命二人于大泽中作舍,且欲成,父曰:"此不如河边。

èr rén yuē nuò

这句话大意是:"二人曰:"诺"。

hé biān shě jǐ chéng fù yuē yòu bù rú hé zhōng

这句话大意是:河边舍几成,父曰:"又不如河中。

èr rén fù tián hé èr xún bù lì

这句话大意是:"二人复填河,二旬不立。

yǒu yī shū shēng guò zhī wèi fù liǎng tǔ tún tóu hé zhōng huì fù wǎng hū zhǐ zhī yuē cháng jiàn hé kě tián yé

这句话大意是:有一书生过之,为缚两土豚投河中,会父往呼止之,曰:"尝见河可填耶?

guān rǔ xíng ěr

现代白话:观你行耳。

xiāng jiāng ér qù

这句话大意是:"相将而去。

míng rì jù zhì hé biān wàng jiàn hé zhōng tǔ gāo zhàng yú

这句话大意是:明日俱至河边,望见河中土高丈馀。

xiáng ruì fù

这句话大意是:○祥瑞(附)。

lǐ jì yuē hé chū mǎ tú yán lóng mǎ fù tú yě

这句话大意是:《礼记》曰:河出马图,言龙马负图也。

hé tú yuē huáng dì yún yú mèng jiàn liǎng lóng shòu tú nǎi zhāi wǎng hé luò ér qiú yǒu yú zhé liū ér zhǐ yú líng de tú guì ér shòu zhī

这句话大意是:《河图》曰:黄帝云:余梦见两龙授图,乃斋,往河洛而求,有鱼折溜而止,鱼泠得图,跪而受之。

yùn dǒu shū yuē shùn yǔ zhū hóu guān hé luò yǒu huáng lóng fù tú chū zhì dì qián dài rù shuǐ ér qián qù

这句话大意是:《运斗枢》曰:舜与诸侯观河洛,有黄龙负图出置帝前,蹛入水而前去。

dài zú zhī yóu fǎn

这句话大意是:({带足},之游反。

yòu yīn dài

这句话大意是:又音带。

dài zú qù yě

这句话大意是:{带足},去也。

shí yí jì yuē huáng hé qiān nián yī qīng shèng rén zhī dà ruì yě

这句话大意是:《拾遗记》曰:黄河千年一清,圣人之大瑞也。

yì qián záo dù yuē dì wáng jiāng qǐ hé shuǐ xiān qīng qīng biàn bái bái biàn chì chì biàn hēi hēi biàn huáng gè sān rì

这句话大意是:《易干凿度》曰:帝王将起,河水先清,清变白,白变赤,赤变黑,黑变黄,各三日。

zhōng hou yuē róng guāng chū hé xiū qì sì sài róng guāng jí wǔ sè

这句话大意是:《中候》曰:荣光出河,休气四塞,荣光即五色。

lún yǔ yuē hé bù chū tú wú yǐ yǐ fu

现代白话:《论语》曰:河不出图,我已了夫。

chén jì fù

这句话大意是:○沉祭(附)。

mù tiān zǐ chuán yuē tiān zǐ xī shòu liè huò bái hú xuán mò yǐ jì yú hé

这句话大意是:《穆天子传》曰:天子西狩猎,获白狐玄貉,以祭于河。

lǐ jì yuē sān wáng zhī jì chuān yě jiē xiān hé hòu hǎi cǐ suǒ yǐ wù běn yán hǎi zhī běn yuán zì hé yě

这句话大意是:《礼记》曰:三王之祭川也,皆先河后海,此所以务本,言海之本源自河也。

shǐ jì yuē yuán guāng zhōng hé jué yú hù zǐ yú shì tiān zǐ lín jué hé chén bái mǎ yù bì yú hé lìng qún chén cóng guān zì jiāng jūn yǐ xià jiē fù xīn tián jué hé ér qǔ qí yuán zhī zhú yǐ wéi yàn

这句话大意是:《史记》曰:元光中,河决于瓠子,于是天子临决河,沈白马玉璧于河,令群臣从官自将军以下皆负薪填决河,而取淇园之竹以为堰。

tiān zǐ jì lín jué hé dào gōng zhī bù chéng nǎi zuò hù zǐ zhī gē

这句话大意是:天子既临决河,悼功之不成,乃作《瓠子之歌》。

jué sāi fù

这句话大意是:○决塞(附)。

gǔ liáng chuán yuē liáng shān bēng yōng hé sān rì bù liú jìn jūn zhào bó zūn bó zūn yù niǎn zhě wèn yān

现代白话:《谷梁传》曰:梁山崩,壅河三日不流,晋君召伯尊,伯尊遇辇者问呢。

niǎn zhě yuē jūn qīn sù gǎo shuài qún chén kū zhī jì ér cí yān

现代白话:辇者曰:"君亲素缟,帅群臣哭之,既而祠呢。

bó zūn zhì jūn wèn zhī bó zūn rú qí yán ér hé liú yǐ

现代白话:"伯尊至,君问之,伯尊如其言,而河流了。

zuǒ zhuàn yuē bó zōng

这句话大意是:(《左传》曰伯宗。

hàn shū yuē chéng dì shí hé jué kuì jīn dī fán guàn sì jùn hé dī shǐ zhě wáng yán shì sāi yǐ zhú luò zhǎng sì zhàng dà jiǔ wéi shèng yǐ xiǎo shí liǎng chuán jiā zài ér xià zhī sān shí liù rì hé dī chéng gǎi yuán wèi hé píng

这句话大意是:《汉书》曰:成帝时,河决,溃金堤,凡灌四郡,河堤使者王延世塞以竹落,长四丈,大九围,盛以小石,两船夹载而下之,三十六日河堤成,改元为河平。

yòu yuē gǔ ràng zòu yán zhì hé yǒu shàng zhōng xià sān cè

这句话大意是:又曰:贾让奏言治河有上中下三策。

ruò xǐ qí dāng shuǐ chōng zhī rén yǐ bì zhī fàng hé shǐ běi rù hǎi líng làn jī yuè zì dìng bù láo rén lì cǐ gōng yī lì hé dìng rén ān qiān zǎi wú huàn wèi zhī shàng cè

这句话大意是:若徙其当水冲之人以避之,放河使北入海,泠滥期月自定,不劳人力,此功一立,河定人安,千载无患,谓之上策。

ruò duō chuān cáo qú shǐ rén dé yǐ gài tián suī fēi shèng rén fǎ rán yì jiù bài zhī shù yě

这句话大意是:若多穿漕渠,使人得以溉田,虽非圣人法,然亦救败之术也。

jīn jù jiān de zuò shí dī dōng xī shuǐ mén dàn yòng mù yǔ tǔ ěr hàn zé kāi dōng fāng shuǐ mén yǐ gài tián shuǐ zé kāi xī fāng gāo mén yǐ fēn hé cǐ chéng fù guó ān mín xīng lì chú hài wèi zhī zhōng cè

这句话大意是:今据坚地作石堤,东西水门但用木与土耳,旱则开东方水门以溉田,水则开西方高门以分河,此诚富国安民,兴利除害,谓之中策。

gǒu shàn wán gù dī zēng bēi péi hòu láo fèi wú yǐ shù féng cǐ hài wèi zuì xià cè yě

这句话大意是:苟缮完故堤,增卑培厚,劳费无已,数逢此害,谓最下策也。

yòu yuē wǔ dì yuán guāng zhōng hé shuǐ jué dùn qiū fā zú shí wàn jiù jué hé qǐ lóng yuān gōng

这句话大意是:又曰:武帝元光中,河水决顿丘,发卒十万救决河,起龙渊宫。

wǔ miào yě

这句话大意是:(武庙也。

zì zuò zhī gù yuē guān

这句话大意是:自作之,故曰官。

lǚ shì chūn qiū yuē gù lóng mén wèi kāi lǚ liáng wèi fā hé chū mèng mén dà yì nì liú míng yuē hóng shuǐ

这句话大意是:《吕氏春秋》曰:故龙门未开,吕梁未发,河出孟门,大溢逆流,名曰洪水。

yǔ nǎi jué jiāng shū hé wèi péng lǐ zhī zhāng suǒ zhì zhě qiān bā bǎi guó cǐ yǔ zhī gōng

这句话大意是:禹乃决江疏河,为彭蠡之鄣,所治者千八百国,此禹之功。

wén zi yuē jiāng hé zhī dà yì bù guò sān rì

这句话大意是:《文子》曰:江河之大溢,不过三日。

shuǐ jīng zhù yuē hàn píng dì zhī shì hé biàn jué huài wèi jí de xiū biàn qú dōng qīn rì yuè mí guǎng mén lǘ gù chǔ jiē shuǐ zhōng yě

这句话大意是:《水经注》曰:汉平帝之世,河汴决坏,未及得修,汴渠东侵,日月弥广,门闾故处,皆水中也。

hàn míng dì yǒng píng shí èr nián yì zhì biàn qú shàng nǎi yǐn lè làng rén wáng jǐng wèn lǐ shuǐ xíng biàn

这句话大意是:汉明帝永平十二年,议治汴渠,上乃引乐浪人王景问理水形便。

jǐng chén lì hài yìng duì mǐn jié dì shén shàn zhī nǎi cì shān hǎi jīng hé qú shū yǔ gòng tú yǐ jí qián bó

这句话大意是:景陈利害,应对敏捷,帝甚善之,乃赐《山海经》,《河渠书》、《禹贡图》,以及钱帛。

fā zú shù shí wàn zhào jǐng yǔ jiāng zuò yè zhě wáng hào zhì qú fáng zhù dī fáng xiū yè qǐ zì xíng yáng dōng zhì qiān shèng hǎi kǒu qiān yǒu yú lǐ

这句话大意是:发卒数十万,诏景与将作谒者王昊,治渠防筑堤防修堨,起自荥阳,东至千乘海口,千有馀里。

jǐng nǎi shāng dù dì shì záo shān kāi jiàn fáng è chōng yào shū jué yōng jī shí lǐ yī mén shuǐ gēng xiāng huí zhù wú fù kuì lòu zhī huàn

这句话大意是:景乃商度地势,凿山开涧,防遏冲要,疏决壅积,十里一门,水更相回注,无复溃漏之患。

míng nián qú chéng dì qīn zì xún xíng zhào bīn hé jùn guó zhì hé dī yuán lì rú xī jīng jiù zhì

这句话大意是:明年渠成,帝亲自巡行,诏滨河郡国置河堤员吏,如西京旧制。

jǐng yóu shì xiǎn míng wáng hào jí zhū cóng shì zhě jiē zēng zhì yī děng

这句话大意是:景由是显名,王昊及诸从事者,皆增秩一等。

shùn dì yáng jiā zhōng yòu zì biàn hé kǒu yǐ dōng yuán hé jī shí wèi yàn tōng huái yuē jīn dī

这句话大意是:顺帝阳嘉中,又自汴河口以东,缘河积石为堰,通淮,曰金堤。

líng dì jiàn níng zhōng yòu zēng xiū shí mén yǐ è qú kǒu shuǐ shèng zé tōng zhù jīn hào zé chuò liú

这句话大意是:灵帝建宁中,又增修石门,以遏渠口,水盛则通注,津耗则辍流。

huái

这句话大意是:○淮。

chūn qiū shuō tí cí yuē huái chū tóng bǎi huái zhě jūn yě jūn qí wu

这句话大意是:《春秋说题辞》曰:淮出桐柏,淮者,均也,均其务。

shì míng yuē huái wéi yě wéi rào yáng zhōu běi jiè dōng zhì hǎi

这句话大意是:《释名》曰:淮,围也,围绕扬州北界,东至海。

guǎng yǎ tóng

这句话大意是:(《广雅》同。

shuō wén yuē huái chū nán yáng píng shì tóng bǎi dà fù shān dōng nán

这句话大意是:《说文》曰:淮出南阳平氏桐柏大复山东南。

shuǐ jīng zhù jí shān hǎi jīng yún huái shuǐ chū nán yáng píng shì xiàn tóng bǎi shān

这句话大意是:《水经注》及《山海经》云:淮水出南阳平氏县桐柏山,。

qí yuán chū zé yǒng chū

这句话大意是:其源初则涌出,。

fù qián liú sān shí lǐ

这句话大意是:复潜流三十里,。

rán hòu cháng wù dōng běi

这句话大意是:然后长骛东北,。

jīng dà fù shān

这句话大意是:经大复山,。

cóng yì yáng jùn běi dōng

这句话大意是:从义阳郡北东,。

guò jiāng xià píng chūn xiàn běi

这句话大意是:过江夏平春县北,。

yòu dōng guò xīn xī xiàn nán qī sī xiàn běi

这句话大意是:又东过新息县南期思县北,。

zhì yuán lù xiàn nán

这句话大意是:至原鹿县南,。

yǔ rǔ shuǐ hé

现代白话:与你水合。

yòu dōng guò lú jiāng ān fēng xiàn yǔ jué shuǐ hé

这句话大意是:又东过庐江安丰县,与决水合。

dōng běi zhì jiǔ jiāng shòu chūn xiàn dōng yǔ yǐng shuǐ hé

这句话大意是:东北至九江寿春县东,与颍水合。

shòu chūn xiàn běi yǔ féi shuǐ hé

这句话大意是:寿春县北,与淝水合。

yòu dōng zhì dāng tú xiàn běi yǔ wō shuǐ hé

这句话大意是:又东至当涂县北,与涡水合。

dōng běi zhì xià pī huái yīn xiàn yǔ sì shuǐ hé

这句话大意是:东北至下邳淮阴县,与泗水合。

dōng zhì guǎng líng huái pǔ xiàn ér rù hǎi yě

这句话大意是:东至广陵淮浦县而入海也。

jìn hǎi shù bǎi lǐ tōng zhāo xī cháo shàng shū chēng dǎo huái zì tóng bǎi dōng huì yú sì yí rù yú hǎi shì yě

这句话大意是:近海数百里通朝夕潮,《尚书》称导淮自桐柏,东会于泗沂,入于海是也。

shū yuē huái yí qí yì

这句话大意是:《书》曰:淮沂其乂。

yòu yuē sì bīn fú qìng huái yí bīn zhū

这句话大意是:又曰:泗滨浮磬,淮夷𧏖珠。

zhōu lǐ yuē jú yú huái ér běi wèi zhǐ cǐ dì qì rán yě

这句话大意是:《周礼》曰:橘逾淮而北为枳,此地气然也。

shī yuē lǜ bǐ huái pǔ shěng cǐ xú tǔ

这句话大意是:《诗》曰:率彼淮浦,省此徐土。

mèng zǐ yuē yǔ pái huái sì ér zhù zhū jiāng

这句话大意是:《孟子》曰:禹排淮泗而注诸江。

jiāo gòng yì lín yuē jiāng hé huái hǎi tiān zhī ào fǔ zhòng lì suǒ jù kě yǐ ráo yǒu

现代白话:焦贡《易林》曰:江河淮海,天之奥府,众利所聚,能够饶有。

liú xiàng shuō yuàn yuē zhuāng zhōu pín wǎng dài yú wèi wén hóu

这句话大意是:刘向《说苑》曰:庄周贫,往贷于魏文侯。

wén hóu yuē dài wú yì sù zhī lái ér fèng zhī

现代白话:文侯曰:"待我邑粟之来而奉之。

zhōu yuē nǎi jīn zhě zhōu zhī lái jiàn dào niú tí zhōng yǒu fù yú yān tài xī wèi zhōu yuē wǒ shàng kě huó yě

现代白话:"周曰:"乃今者周之来,见道牛蹄中有鲋鱼呢,太息谓周曰:"我尚可活也。

zhōu yuē xū wǒ wèi rǔ xiàng nán yì chǔ wáng jué jiāng huái yǐ gài rǔ

现代白话:"周曰:"须我为你向南诣楚王,决江淮以溉你。

fù yú yuē jīn mìng zài pén wèng zhī zhōng ěr nǎi wèi wǒ jiàn chǔ wáng jué jiāng huái yǐ gài wǒ rǔ jí suǒ wǒ yú kū yú zhī sì yǐ

现代白话:鲋鱼曰:"今命在盆瓮之中耳,乃为我见楚王决江淮以溉我,你即索我于枯鱼之肆了。

jìn yáng qiū yuē qín shǐ huáng dōng yóu wàng qì zhě yún wǔ bǎi nián hòu jīn líng yǒu tiān zǐ qì wū shì shǐ huáng gǎi yuē mò líng qiàn běi shān yǐ jué qí shì

这句话大意是:《晋阳秋》曰:秦始皇东游,望气者云:五百年后金陵有天子气,于是始皇改曰秣陵,堑北山以绝其势。

jīn jiàn kāng jí mò líng xī běi jiè suǒ qiàn jí jiàn kāng nán huái yě

这句话大意是:今建康即秣陵,西北界所堑,即建康南淮也。

jīn wèi zhī qín huái

这句话大意是:(今谓之秦淮。

huái nán zǐ yuē fu zuì zhě chāo jiāng huái yǐ wéi xún cháng zhī gōu yě

这句话大意是:《淮南子》曰:夫醉者超江淮,以为寻常之沟也。

这句话大意是:○济。

shì míng yuē jì jì yě yán yuán chū hé běi jì hé ér nán yě

这句话大意是:《释名》曰:济,济也,言源出河北,济河而南也。

shuǐ jīng zhù jí shān hǎi jīng yún jǐ shuǐ chū hé dōng yuán xiàn wáng wū shān chū míng yǎn shuǐ

这句话大意是:《水经注》及《山海经》云:济水出河东垣县王屋山,初名沇水。

fēng sú tōng yún jǐ shuǐ chū cháng shān fáng zi xiàn zàn huáng shān

这句话大意是:《风俗通》云:"济水出常山房子县赞皇山。

cǐ yòu bié shì yī shuǐ ěr yīng shì yǐ wéi liú rù jì zhě fēi yě

这句话大意是:"此又别是一水耳,应氏以为流入济者,非也。

dōng chū wēn xiàn xī běi shǐ míng jǐ shuǐ

这句话大意是:东出温县西北,始名济水。

kǒng ān guó zhù shàng shū yuē quán yuán wèi yǎn liú qù wèi jì

这句话大意是:孔安国注《尚书》曰:"泉源为沇,流去为济。

zài wēn xī běi píng dì yòu dōng nán liú dāng gǒng xiàn zhī běi ér nán rù hé yǔ hé bìng liú guò chéng gāo

这句话大意是:"在温西北平地,又东南流当巩县之北,而南入河,与河并流,过成皋。

chéng gāo jīn sì shuǐ xiàn

这句话大意是:成皋,今汜水县。

jìn shū dì lǐ zhì yuē jì zì dà pī rù hé

这句话大意是:《晋书地理志》曰:济自大伾、入河,。

yǔ hé shuǐ dǒu dà pī

这句话大意是:与河水斗大伾,。

chéng gāo

这句话大意是:成皋,。

gǔ chéng gāo jiān bāo gǒng xiàn zhī jiè

这句话大意是:古成皋兼包巩县之界,。

yì chū wèi yíng shuǐ

这句话大意是:溢出为荥水,。

dōng liú guò yáng wǔ jí fēng qiū xiàn

这句话大意是:东流过阳武及封丘县,。

yòu dōng guò yuān qú xiàn

这句话大意是:又东过冤朐县,。

nán zhì dìng táo xiàn nán

这句话大意是:南至定陶县南,。

yòu dōng běi liú yǔ hé shuǐ huì

这句话大意是:又东北流与菏水会,。

dōng zhì chéng shì xiàn xi

这句话大意是:东至乘氏县西,。

fēn ér wèi èr

这句话大意是:分而为二。

qí yī dōng běi liú rù jù yě zé guò shòu zhāng xi yǔ wèn shuǐ hé yòu běi guò gǔ chéng xiàn xi yòu dōng běi guò lú xiàn běi jīng jì jùn dōng lái jùn ér rù hǎi yě

这句话大意是:其一东北流入钜野泽,过寿张西,与汶水合,又北过谷城县西,又东北过庐县北,经济郡东莱郡而入海也。

shàng shū chēng dǎo yǎn shuǐ dōng liú wèi jì hé shuǐ suǒ zài yě

这句话大意是:《尚书》称导沇水,东流为济,河水所在也。

yòu dōng běi huì yú wèn yòu běi dōng rù yú hǎi shì yě

这句话大意是:又东北会于汶,又北东入于海是也。

huái nán zǐ yuē jǐ shuǐ tōng hé yi mài

这句话大意是:《淮南子》曰:济水通和宜麦。

fēng sú tōng yuē jì chū cháng shān fáng zi xiàn zàn huáng shān miào zài dōng jùn lín yì xiàn

这句话大意是:《风俗通》曰:济出常山房子县赞皇山,庙在东郡林邑县。

jì zhě qí yě qí qí dù liàng yě

这句话大意是:济者,齐也,齐其度量也。

dài yán zhī xī zhēng jì yuē jǐ shuǐ zì dà jié pí rù hé yǔ hé shuǐ dòu ér dōng liú

这句话大意是:戴延之《西征记》曰:济水自大节岯入河,与河水斗而东流。

liú xiàng shuō yuàn yuē sì dú jiāng hé huái jì hé yǐ shì zhū hóu

现代白话:刘向《说苑》曰:四渎江河淮济,凭什么视诸侯?

néng dàng dí gòu zhuó yān néng tōng bǎi chuān yú hǎi yān néng dàng chū yún yǔ yān wèi dé shén měi gù shì zhū hóu

现代白话:能荡涤垢浊呢,能通百川于海呢,能荡出云雨呢,为德甚美,故视诸侯。

zhōu lǐ dōng guān yuē qú yù bù yú jì dì qì rán yě

这句话大意是:《周礼冬官》曰:鸲鹆不逾济,地气然也。

zuǒ zhuàn yuē zhèng bó zhī chē fèn yú jì

这句话大意是:《左传》曰:郑伯之车偾于济。

hán zǐ yuē qīng jì zhuó hé zú yǐ wéi xiàn

这句话大意是:《韩子》曰:清济浊河,足以为限;。

cháng chéng jù fáng zú yǐ wèi sāi qí wǔ zhàn zhī guó yě

这句话大意是:长城巨防,足以为塞:齐五战之国也。

✦ You read 地部·卷二十六

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.