隋书 · 魏征 · Chapter 84 of 85

列传·卷四十九

PinyinModern Translation
Size

běi dí

这句话大意是:○北狄。

tū jué

这句话大意是:○突厥。

tū jué zhī xiān píng liáng zá hú yě xìng ā shǐ nà shì

这句话大意是:突厥之先,平凉杂胡也,姓阿史那氏。

hòu wèi tài wǔ miè jǔ qú shì ā shǐ nà yǐ wǔ bǎi jiā bēn rú rú shì jū jīn shān gōng yú tiě zuò

这句话大意是:后魏太武灭沮渠氏,阿史那以五百家奔 茹茹,世居金山,工于铁作。

jīn shān zhuàng rú dōu móu sú hū dōu móu wèi tū jué yīn yǐ wéi hào

这句话大意是:金山状如兜鍪,俗呼兜鍪为“突厥”,因以为号。

huò yún qí xiān guó yú xī hǎi zhī shàng wèi lín guó suǒ miè nán nǚ wú shào zhǎng jǐn shā zhī

这句话大意是:或 云,其先国于西海之上,为邻国所灭,男女无少长尽杀之。

zhì yī r bù rěn shā yuè zú duàn bì qì yú dà zé zhōng

这句话大意是:至一儿,不忍杀,刖足 断臂,弃于大泽中。

yǒu yī pìn láng měi xián ròu zhì qí suǒ cǐ r yīn shí zhī dé yǐ bù sǐ

这句话大意是:有一牝狼,每衔肉至其所,此儿因食之,得以不死。

qí hòu suì yǔ láng jiāo láng yǒu yùn yān

现代白话:其后遂与 狼交,狼有孕呢。

bǐ lín guó zhě fù lìng rén shā cǐ r ér láng zài qí cè

这句话大意是:彼邻国者,复令人杀此儿,而狼在其侧。

shǐ zhě jiāng shā zhī qí láng ruò wéi shén suǒ píng xū rán zhì yú hǎi dōng zhǐ yú shān shàng

这句话大意是:使者将杀之,其狼若为 神所凭,欻然至于海东,止于山上。

qí shān zài gāo chāng xī běi xià yǒu dòng xué láng rù qí zhōng yù de píng rǎng mào cǎo dì fāng èr bǎi yú lǐ

这句话大意是:其山在高昌西北,下有洞穴,狼入其中,遇得 平壤茂草,地方二百余里。

qí hòu láng shēng shí nán qí yī xìng ā shǐ nà shì zuì xián suì wèi jūn zhǎng gù yá mén jiàn láng tóu dào shì bù wàng běn yě

这句话大意是:其后狼生十男,其一姓阿史那氏,最贤,遂为君长,故 牙门建狼头纛,示不忘本也。

yǒu ā xián shè zhě lǜ bù luò chū yú xué zhōng shì chén rú rú

这句话大意是:有阿贤设者,率部落出于穴中,世臣茹茹。

zhì dà yè hù zhǒng lèi jiàn qiáng

这句话大意是:至大叶护, 种类渐强。

dāng hòu wèi zhī mò yǒu yī lì kè hán yǐ bīng jī tiě lēi dà bài zhī jiàng wǔ wàn yú jiā suì qiú hūn yú rú rú

这句话大意是:当后魏之末,有伊利可汗,以兵击铁勒,大败之,降五万余家,遂求婚 于茹茹。

rú rú zhǔ ā nà guī dà nù qiǎn shǐ mà zhī

这句话大意是:茹茹主阿那瑰大怒,遣使骂之。

yī lì zhǎn qí shǐ lǜ zhòng xí rú rú pò zhī

这句话大意是:伊利斩其使,率众袭茹茹,破之。

zú dì yì kè hán lì yòu pò rú rú

这句话大意是:卒,弟 逸可汗立,又破茹茹。

bìng qiě zú shě qí zi shè tú lì qí dì sì dòu chēng wéi mù gǎn kè hán

这句话大意是:病且卒,舍其子摄图,立其弟俟斗,称为木杆可汗。

mù gǎn yǒng ér duō zhì suì jī rú rú miè zhī xi pò yì dá dōng zǒu qì dān běi fāng róng dí xī guī zhī kàng héng zhōng xià

这句话大意是:木杆勇 而多智,遂击茹茹,灭之,西破挹怛,东走契丹,北方戎狄悉归之,抗衡中夏。

hòu yǔ xī wèi shī rù qīn dōng wèi zhì yú tài yuán

这句话大意是:后 与西魏师入侵东魏,至于太原。

qí sú xù mù wéi shì suí zhú shuǐ cǎo bù héng jué chù

这句话大意是:其俗畜牧为事,随逐水草,不恒厥处。

qióng lú zhān zhàng pī fà zuǒ rèn shí ròu yǐn lào shēn yī qiú hè jiàn lǎo guì zhuàng

这句话大意是:穹庐毡帐,被发左衽,食肉饮酪,身衣 裘褐,贱老贵壮。

guān yǒu yè hù cì shè tè qín cì sì lì fā cì tǔ zhūn fā xià zhì xiǎo guān fán èr shí bā děng jiē shì wèi zhī

这句话大意是:官有叶护,次设特勤,次俟利发,次吐屯发,下至小官,凡二十 八等,皆世为之。

yǒu jiǎo gōng míng dí jiǎ shuò dāo jiàn

这句话大意是:有角弓、鸣镝、甲、槊、刀、剑。

shàn qí shè xìng cán rěn

这句话大意是:善骑射,性残忍。

wú wén zì kè mù wèi qì

这句话大意是:无文字,刻 木为契。

hou yuè jiāng mǎn zhé wèi kòu chāo

这句话大意是:候月将满,辄为寇抄。

móu fǎn pàn shā rén zhě jiē sǐ yín zhě gē shì ér yāo zhǎn zhī

这句话大意是:谋反叛杀人者皆死,淫者割势而腰斩之。

dòu shāng rén mù zhě cháng zhī yǐ nǚ wú nǚ zé shū fù cái shé zhī tǐ yǐ shū mǎ dào zhě zé cháng zāng shí bèi

这句话大意是:斗伤人目 者偿之以女,无女则输妇财,折支体以输马,盗者则偿赃十倍。

yǒu sǐ zhě tíng shī zhàng zhōng jiā rén qīn shǔ duō shā niú mǎ ér jì zhī rào zhàng hào hū yǐ dāo huà miàn xuè lèi jiāo xià qī dù ér zhǐ

这句话大意是:有死者,停尸帐中, 家人亲属多杀牛马而祭之,绕帐号呼,以刀划面,血泪交下,七度而止。

yú shì zé rì zhì shī mǎ shàng ér fén zhī qǔ huī ér zàng

这句话大意是:于是择日 置尸马上而焚之,取灰而葬。

biǎo mù wèi yíng lì wū qí zhōng tú huà sǐ zhě xíng yí jí qí shēng shí suǒ jīng zhàn zhèn zhī zhuàng

这句话大意是:表木为茔,立屋其中,图画死者形仪及其生时所经战 阵之状。

cháng shā yī rén zé lì yī shí yǒu zhì qiān bǎi zhě

这句话大意是:尝杀一人,则立一石,有至千百者。

fù xiōng sǐ zǐ dì qī qí qún mǔ jí sǎo

这句话大意是:父兄死,子弟妻其群母及嫂。

wǔ yuè zhōng duō shā yáng mǎ yǐ jì tiān nán zǐ hǎo chū pú nǚ zǐ tà jū yìn mǎ lào qǔ zuì gē hū xiāng duì

这句话大意是:五月中, 多杀羊马以祭天,男子好樗蒲,女子踏鞠,饮马酪取醉,歌呼相对。

jìng guǐ shén xìn wū xí zhòng bīng sǐ ér chǐ bìng zhōng dà dǐ yǔ xiōng nú tóng sú

这句话大意是:敬鬼神,信巫 觋,重兵死而耻病终,大抵与匈奴同俗。

mù gǎn zài wèi èr shí nián zú fù shě qí zi dà luó biàn ér lì qí dì shì wèi tuó bō kè hán

这句话大意是:木杆在位二十年,卒,复舍其子大逻便而立其弟,是为佗钵可汗。

tuó bō yǐ shè tú wéi ěr fú kè hán tǒng qí dōng miàn yòu yǐ qí dì rù dàn kě hàn zi wèi bù lí kè hán jū xī fāng

现代白话:佗钵以摄图 为你伏可汗,统其东面,又以其弟褥但可汗子为步离可汗,居西方。

shí tuó bō kòng xián shù shí wàn zhōng guó dàn zhī zhōu qí zhēng jié yīn hǎo qīng fǔ cáng yǐ shì zhī

这句话大意是:时佗钵控弦数 十万,中国惮之,周、齐争结姻好,倾府藏以事之。

tuó bō yì jiāo měi wèi qí xià yuē wǒ zài nán liǎng r cháng xiào shùn hé huàn pín yě

这句话大意是:佗钵益骄,每谓其下曰:“我 在南两儿常孝顺,何患贫也!

qí yǒu shā mén huì lín bèi lüè rù tū jué yīn wèi tuó bō yuē qí guó fù qiáng zhě wèi yǒu fó fǎ ěr

这句话大意是:”齐有沙门惠琳,被掠入突厥,因谓佗钵曰:“齐国 富强者,为有佛法耳。

suì shuō yǐ yīn yuán guǒ bào zhī shì

这句话大意是:”遂说以因缘果报之事。

tuó bō wén ér xìn zhī jiàn yī qié lán qiǎn shǐ pìn yú qí shì qiú jìng míng niè pán huá yán děng jīng bìng shí sòng lǜ

这句话大意是:佗钵闻而信之,建一伽蓝,遣使聘 于齐氏,求《净名》、《涅槃》、《华严》等经,并《十诵律》。

tuó bō yì gōng zì zhāi jiè rào tǎ háng dào hèn bù shēng nèi de

这句话大意是:佗钵亦躬自斋戒, 绕塔行道,恨不生内地。

zài wèi shí nián bìng qiě zú wèi qí zi ān luō yuē wú wén qīn mò guò yú fù zǐ

现代白话:在位十年,病且卒,谓其子庵罗曰:“我闻亲莫过于父子。

wú xiōng bù qīn qí zi wěi dì yú wǒ

现代白话:我兄不亲其子,委地于我。

wǒ sǐ rǔ dāng bì dà luó biàn yě

现代白话:我死,你当避大逻便也。

jí tuó bō zú guó zhōng jiāng lì dà luó biàn yǐ qí mǔ jiàn zhòng bù fú

这句话大意是:”及佗钵卒,国中将立大逻便, 以其母贱,众不服。

ān luō mǔ guì tū jué sù zhòng zhī

这句话大意是:庵罗母贵,突厥素重之。

shè tú zuì hòu zhì wèi guó zhōng yuē ruò lì ān luō zhě wǒ dāng lǜ xiōng dì yǐ shì zhī

这句话大意是:摄图最后至,谓国中曰:“若立庵罗 者,我当率兄弟以事之;。

rú lì dà luó biàn wǒ bì shǒu jìng lì rèn cháng máo yǐ xiāng dài yǐ

现代白话:如立大逻便,我必守境,利刃长矛以相待了。

shè tú zhǎng ér qiě xióng guó rén jiē dàn mò gǎn jù zhě jìng yǐ ān luō wèi sì

这句话大意是:”摄图长而 且雄,国人皆惮,莫敢拒者,竟以庵罗为嗣。

dà luó biàn bù dé lì xīn bù fú ān luō měi qiǎn rén mà rǔ zhī

这句话大意是:大逻便不得立,心不服庵罗,每遣人 骂辱之。

ān luō bù néng zhì yīn yǐ guó ràng shè tú

这句话大意是:庵罗不能制,因以国让摄图。

guó zhōng xiāng yǔ yì yuē sì kè hán zhī zǐ shè tú zuì xián

这句话大意是:国中相与议曰:“四可汗之子,摄图最贤。

yīn yíng lì zhī hào yī lì jù lú shè mò hé shǐ bō luó kè hán yī hào shā bō lüè

这句话大意是:” 因迎立之,号伊利俱卢设莫何始波罗可汗,一号沙钵略。

zhì dōu jīn shān

这句话大意是:治都斤山。

ān luō jiàng jū dú luò shuǐ chēng dì èr kè hán

这句话大意是:庵罗降居独洛 水,称第二可汗。

dà luó biàn nǎi qǐng shā bō lüè yuē wǒ yǔ ěr jù kè hán zi gè chéng fù hòu

现代白话:大逻便乃请沙钵略曰:“我与你俱可汗子,各承父后。

ěr jīn jí zūn wǒ dú wú wèi hé yě

现代白话:你今极尊, 我独无位,何也?

shā bō lüè huàn zhī yǐ wéi ā bō kè hán hái lǐng suǒ bù

这句话大意是:”沙钵略患之,以为阿波可汗,还领所部。

shā bō lüè yǒng ér de zhòng běi yí jiē guī fù zhī

这句话大意是:沙钵略勇而得众,北夷皆归附之。

jí gāo zǔ shòu shàn dài zhī shén báo běi yí dà yuàn

这句话大意是:及高祖受禅,待之甚薄,北夷大怨。

huì yíng zhōu cì shǐ gāo bǎo níng zuò luàn shā bō lüè yǔ zhī hé jūn gōng xiàn lín yū zhèn

这句话大意是:会营州 刺史高宝宁作乱,沙钵略与之合军,攻陷临渝镇。

shàng chì yuán biān xiū bǎo zhāng jùn cháng chéng yǐ bèi zhī réng mìng zhòng jiāng chū zhèn yōu bìng

这句话大意是:上敕缘边修保鄣,峻长城,以备 之,仍命重将出镇幽、并。

shā bō lüè qī yǔ wén shì zhī nǚ yuē qiān jīn gōng zhǔ zì shāng zōng sì jué miè měi huái fù duò zhī zhì rì yè yán zhī yú shā bō lüè

这句话大意是:沙钵略妻,宇文氏之女,曰千金公主,自伤宗祀绝灭, 每怀复隋之志,日夜言之于沙钵略。

yóu shì xī zhòng wèi kòu kòng xián zhī shì sì shí wàn

这句话大意是:由是悉众为寇,控弦之士四十万。

shàng lìng zhù guó féng yù zhūn yǐ fú pō lán zhōu zǒng guǎn chì lǐ zhǎng chā shǒu lín táo shàng zhù guó li chóng zhūn yōu zhōu dá xī zhǎng rú jù zhōu pán jiē wèi lǔ suǒ bài

这句话大意是:上令柱国冯 昱屯乙弗泊,兰州总管叱李长叉守临洮,上柱国李崇屯幽州,达奚长儒据周盘,皆 为虏所败。

yú shì zòng bīng zì mù xiá shí mén liǎng dào lái kòu wǔ wēi tiān shuǐ ān dìng jīn chéng shàng jùn hóng huà yán ān liù chù xián jǐn

这句话大意是:于是纵兵自木硖、石门两道来寇,武威、天水、安定、金城、上郡、弘 化、延安六畜咸尽。

tiān zǐ zhèn nù xià zhào yuē

这句话大意是:天子震怒,下诏曰:。

wǎng zhě wèi dào shuāi bì huò nán xiāng xún zhōu qí kàng héng fēn gē zhū xià

这句话大意是:往者魏道衰敝,祸难相寻,周、齐抗衡,分割诸夏。

tū jué zhī lǔ jù tōng èr guó

这句话大意是:突厥之虏,俱通二国。

zhōu rén dōng lǜ kǒng qí hǎo zhī shēn qí shì xī yú jù zhōu jiāo zhī hòu

这句话大意是:周 人东虑,恐齐好之深,齐氏西虞,惧周交之厚。

wèi lǔ yì qīng zhòng guó zhú ān wēi fēi tú bìng yǒu dà dí zhī yōu sī jiǎn yī biān zhī fáng

这句话大意是:谓虏意轻重,国逐安危,非徒并有 大敌之忧,思减一边之防。

jié shēng mín zhī lì gōng qí lái wǎng qīng fǔ kù zhī cái qì yú shā mò huá xià zhī de shí wèi láo rǎo

这句话大意是:竭生民之力,供其来往,倾府库之财,弃于沙漠,华夏 之地,实为劳扰。

yóu fù jié bāo fēng shù shā hài lì mín wú suì yuè ér bù yǒu yě

这句话大意是:犹复劫剥烽戍,杀害吏民,无岁月而不有也。

è jī huò yíng fēi zhǐ jīn rì

这句话大意是:恶积祸盈,非止今 日。

zhèn shòu tiān míng mìng zǐ yù wàn fāng mǐn chén xià zhī láo chú jì wǎng zhī bì

这句话大意是:朕受天明命,子育万方,愍臣下之劳,除既往之弊。

yǐ wéi hòu liǎn zhào shù duō huì chái láng wèi cháng gǎn ēn zī ér wèi zéi wéi tiān de zhī yì fēi dì wáng zhī dào

这句话大意是:以为厚敛兆庶,多惠豺狼, 未尝感恩,资而为贼,违天地之意,非帝王之道。

jié zhī yǐ lǐ bù wéi xū fèi shěng yáo báo fù guó yòng yǒu yú

这句话大意是:节之以礼,不为虚费,省徭薄赋, 国用有余。

yīn rù zéi zhī wù jiā cì jiàng shì xi dào lù zhī mín wu yú gēng zhī

这句话大意是:因入贼之物,加赐将士,息道路之民,务于耕织。

qīng biān zhì shèng chéng cè zài xīn

这句话大意是:清边制胜,成策在心。

xiōng chǒu yú àn wèi zhī shēn zhǐ jiāng dà dìng zhī rì bǐ zhàn guó zhī shí chéng xī shì zhī jiāo jié jīn shí zhī hèn

这句话大意是:凶丑愚暗,未知深旨,将大定之日,比战国之时,乘昔世之骄,结今时之恨。

jìn zhě jǐn qí cháo kū jù fàn běi biān zhèn fēn zhì jūn lǚ suǒ zài yāo jié wàng qí shēn rù yī jǔ miè zhī

这句话大意是:近者 尽其巢窟,俱犯北边,朕分置军旅,所在邀截,望其深入,一举灭之。

ér yuǎn zhèn piān shī féng ér cuī jiǎn wèi jí nán shàng jù yǐ bēn běi yīng xián rǎn è guò bàn bù guī

这句话大意是:而远镇偏师, 逢而摧翦,未及南上,遽已奔北,应弦染锷,过半不归。

qiě bǐ qú shuài qí shù fán wǔ kūn jì zhēng zhǎng fù shū xiāng cāi wài shì mí féng nèi guāi xīn fù shì háng bào nüè jiā fǎ cán rěn

这句话大意是:且彼渠帅,其数凡五,昆 季争长,父叔相猜,外示弥缝,内乖心腹,世行暴虐,家法残忍。

dōng yí zhū guó jǐn xié sī chóu xī róng qún zhǎng jiē yǒu sù yuàn

这句话大意是:东夷诸国,尽挟 私仇,西戎群长,皆有宿怨。

tū jué zhī běi qì dān zhī tú qiè chǐ mó yá cháng cì qí biàn

这句话大意是:突厥之北,契丹之徒,切齿磨牙,常伺其便。

dá tóu qián gōng jiǔ quán qí hòu yú tián bō sī yì dá sān guó yī shí jí pàn

这句话大意是:达头前 攻酒泉,其后于阗、波斯、挹怛三国一时即叛。

shā bō lüè jìn qù zhōu pán qí bù nèi báo gū shù gē luō xún yì fān dòng

这句话大意是:沙钵略近趣周盘,其部内薄孤、束 纥罗寻亦翻动。

wǎng nián lì jī chá dà wéi gāo lí mò hé suǒ pò suō pí shè yòu wèi gē zhī kè hán suǒ shā

这句话大意是:往年利稽察大为高丽、靺鞨所破,娑毗设又为纥支可汗所杀。

yǔ qí wèi lín jiē yuàn zhū jiǎo

这句话大意是:与其 为邻,皆愿诛剿。

bù luò zhī xià jǐn yì chún mín qiān zhǒng wàn lèi chóu dí yuàn ǒu qì xuè fǔ xīn xián bēi jī hèn

这句话大意是:部落之下,尽异纯民,千种万类,仇敌怨偶,泣血拊心,衔悲积 恨。

yuán shǒu fāng zú jiē rén lèi yě yǒu yī yú cǐ gèng qiè zhèn huái

这句话大意是:圆首方足,皆人类也,有一于此,更切朕怀。

bǐ de jiù zhēng yāo zuò nián jiāng yī jì nǎi shòu wéi rén yǔ rén zuò shén yán yún qí guó wáng qì ér bù jiàn

这句话大意是:彼地咎征妖作,年将一纪,乃兽 为人语,人作神言,云其国亡,讫而不见。

měi dōng léi zhèn chù dì huǒ shēng zhǒng lèi zī gěi wéi jiè shuǐ cǎo

这句话大意是:每冬雷震,触地火生,种类资给,惟藉 水草。

qù suì sì shí jìng wú yǔ xuě chuān kū huáng bào huì mù shāo jǐn jī yì sǐ wáng rén chù xiāng bàn

这句话大意是:去岁四时,竟无雨雪,川枯蝗暴,卉木烧尽,饥疫死亡,人畜相半。

jiù jū zhī suǒ chì dì wú yī qiān xǐ mò nán tōu cún guǐ kè

这句话大意是:旧居之 所,赤地无依,迁徙漠南,偷存晷刻。

sī gài shang tiān suǒ fèn qū jiù zī fǔ yōu míng hé qì jīn yě qí shí

这句话大意是:斯盖上天所忿,驱就齐斧,幽明合契,今也 其时。

gù xuǎn jiāng zhì bīng yíng liáng jù jiǎ yì shì fèn fā zhuàng fū sì fèn yuàn qǔ míng wáng zhī shǒu sī tà chán yú zhī bèi yún guī wù jí bù kě shǔ yě

这句话大意是:故选将治兵,赢粮聚甲,义士奋发,壮夫肆愤,愿取名王之首,思挞单于之 背,云归雾集,不可数也。

dōng jí cāng hǎi xi jǐn liú shā zòng bǎi shèng zhī bīng héng wàn lǐ zhī zhòng xuān shuò yě zhī zhuī niè wàng tiān yá ér yī sǎo

这句话大意是:东极沧海,西尽流沙,纵百胜之兵,横万里之众,亘朔 野之追蹑,望天崖而一扫。

cǐ zé wáng huī suǒ shuō qí yóu shè yōng hé dí néng dāng hé yuǎn bù fú

这句话大意是:此则王恢所说,其犹射痈,何敌能当,何远不服!

dàn huáng wáng jiù jì běi zhǐ yōu dōu huāng xiá zhī biǎo wén guǐ suǒ qì

这句话大意是:但皇 王旧迹,北止幽都,荒遐之表,文轨所弃。

de qí de bù kě ér jū de qí mín bù rěn jiē shā wú láo bīng gé yuǎn guī míng hǎi

这句话大意是:得其地不可而居,得其民不忍皆杀,无 劳兵革,远规溟海。

zhū jiāng jīn xíng yì jiān hán yù yǒu jiàng zhě nà yǒu wéi zhě sǐ

这句话大意是:诸将今行,义兼含育,有降者纳,有违者死。

yì yù shū fāng bèi qí yōng yì fàng tīng fù jiù

这句话大意是:异域殊方,被其 拥抑,放听复旧。

guǎng pì biān jìng yán zhì guān sài shǐ qí bù gǎn nán wàng yǒng fú wēi xíng

这句话大意是:广辟边境,严治关塞,使其不敢南望,永服威刑。

wò gǔ xī fēng zàn láo zhōng yì zhì yù yí dí yì zài sī hu

这句话大意是:卧鼓息烽,暂 劳终逸,制御夷狄,义在斯乎!

hé yòng shì zǐ zhī cháo níng láo wèi qiáo zhī bài

这句话大意是:何用侍子之朝,宁劳渭桥之拜。

pǔ gào hǎi nèi zhī zhèn yì yān

现代白话:普告海内,知朕意 呢。

yú shì yǐ hé jiān wáng hóng shàng zhù guó dòu lú jī dòu róng dìng zuǒ pú yè gāo jiǒng yòu pú yè yú qìng zé bìng wèi yuán shuài chū sài jī zhī

这句话大意是:于是以河间王弘、上柱国豆卢𪟝、窦荣定、左仆射高颎、右仆射虞庆则并为元 帅,出塞击之。

shā bō lüè lǜ ā bō tān hàn èr kè hán děng lái jù zhàn jiē bài zǒu dùn qù

这句话大意是:沙钵略率阿波、贪汗二可汗等来拒战,皆败走遁去。

shí lǔ jī shén bù néng de shí yú shì fěn gǔ wèi liáng yòu duō zāi yì sǐ zhě jí zhòng

这句话大意是:时虏饥甚,不 能得食,于是粉骨为粮,又多灾疫,死者极众。

jì ér shā bō lüè yǐ ā bō xiāo hàn jì zhī yīn qí xiān guī xí jī qí bù dà pò zhī shā ā bō zhī mǔ

这句话大意是:既而沙钵略以阿波骁悍,忌之,因 其先归,袭击其部,大破之,杀阿波之母。

ā bō hái wú suǒ guī xi bēn dá tóu kè hán

这句话大意是:阿波还无所归,西奔达头可汗。

dá tóu zhě míng diàn jué shā bō lüè zhī cóng fù yě jiù wèi xī miàn kè hán

这句话大意是:达头者, 名玷厥,沙钵略之从父也,旧为西面可汗。

jì ér dà nù qiǎn ā bō lǜ bīng ér dōng gè luò guī zhī zhě jiāng shí wàn qí suì yǔ shā bō lüè xiāng gōng

这句话大意是:既而大怒,遣阿波率兵而东,各落归之 者将十万骑,遂与沙钵略相攻。

yòu yǒu tān hàn kè hán sù mù yú ā bō shā bō lüè duó qí zhòng ér fèi zhī tān hàn wáng bēn dá tóu

这句话大意是:又有贪汗可汗,素睦于阿波,沙钵略夺其众而废之, 贪汗亡奔达头。

shā bō lüè cóng dì dì qín chá bié tǒng bù luò yǔ shā bō lüè yǒu xì fù yǐ zhòng pàn guī ā bō

这句话大意是:沙钵略从弟地勤察别统部落,与沙钵略有隙,复以众叛归阿波。

lián bīng bù yǐ gè qiǎn shǐ yì què qǐng hé qiú yuán shàng jiē bù xǔ

这句话大意是:连 兵不已,各遣使诣阙,请和求援,上皆不许。

huì qiān jīn gōng zhǔ shàng shū qǐng wèi yī zi zhī lì gāo zǔ qiǎn kāi fǔ xú píng hé shǐ yú shā bō lüè

这句话大意是:会千金公主上书,请为一子之例,高 祖遣开府徐平和使于沙钵略。

jìn wáng guǎng shí zhèn bīng zhōu qǐng yīn qí xìn ér chéng zhī shàng bù xǔ

这句话大意是:晋王广时镇并州,请因其衅而乘之,上不许。

shā bō lüè qiǎn shǐ zhì shū yuē chén nián jiǔ yuè shí rì cóng tiān shēng dà tū jué tiān xià xián shèng tiān zǐ yī lì jù lú shè mò hé shǐ bō luó kè hán zhì shū dà duò huáng dì shǐ rén kāi fǔ xú píng hé zhì rǔ gào yán yǔ jù wén yě

这句话大意是:沙钵略 遣使致书曰:“辰年九月十日,从天生大突厥天下贤圣天子伊利俱卢设莫何始波罗 可汗致书大隋皇帝:使人开府徐平和至,辱告言语,具闻也。

huáng dì shì fù fù jí shì wēng cǐ shì nǚ fū jí shì r lì

这句话大意是:皇帝是妇父,即是翁, 此是女夫,即是儿例。

liǎng jìng suī shū qíng yì shì yī

这句话大意是:两境虽殊,情义是一。

jīn chóng dié qīn jiù zǐ zǐ sūn sūn nǎi zhì wàn shì bù duàn shàng tiān wèi zhèng zhōng bù wéi fù

这句话大意是:今重叠亲旧,子子孙孙,乃至万世不 断,上天为证,终不违负。

cǐ guó suǒ yǒu yáng mǎ dōu shì huáng dì chù shēng bǐ yǒu zēng cǎi dōu shì cǐ wù bǐ cǐ yǒu hé yì yě

这句话大意是:此国所有羊马,都是皇帝畜生,彼有缯彩,都是此物, 彼此有何异也!

gāo zǔ bào shū yuē dà duò tiān zǐ yí shū dà tū jué yī lì jù lú shè mò hé shā bō lüè kè hán de shū zhī dà yǒu hǎo xīn xiàng cǐ yě

这句话大意是:”高祖报书曰:“大隋天子贻书大突厥伊利俱卢设莫何沙钵略可汗: 得书,知大有好心向此也。

jì shì shā bō lüè fù wēng jīn rì kàn shā bō lüè gòng r zi bù yì

这句话大意是:既是沙钵略妇翁,今日看沙钵略共儿子不异。

jì yǐ qīn jiù hòu yì cháng shǐ zhī wài jīn tè bié qiǎn dà chén yú qìng zé wǎng bǐ kàn nǚ fù kàn shā bō lüè yě

这句话大意是:既以亲旧 厚意,常使之外,今特别遣大臣虞庆则往彼看女,复看沙钵略也。

shā bō lüè chén bīng liè qí bǎo wù zuò jiàn qìng zé chēng bìng bù néng qǐ qiě yuē wǒ fù bó yǐ lái bù xiàng rén bài

这句话大意是:”沙钵略陈兵, 列其宝物,坐见庆则,称病不能起,且曰:“我父伯以来,不向人拜。

qìng zé zé ér yù zhī

这句话大意是:”庆则责而 喻之。

qiān jīn gōng zhǔ sī wèi qìng zé yuē kè hán chái láng xìng guò yǔ zhēng jiāng niè rén

这句话大意是:千金公主私谓庆则曰:“可汗豺狼性,过与争,将啮人。

zhǎng sūn shèng shuō yù zhī shè tú cí qū nǎi dùn sǎng guì shòu xǐ shū yǐ dài yú shǒu

这句话大意是:”长孙晟说谕之, 摄图辞屈,乃顿颡跪受玺书,以戴于首。

jì ér dà cán qí qún xià yīn xiāng jù tòng kū

这句话大意是:既而大惭,其群下因相聚恸哭。

qìng zé yòu qiǎn chēng chén shā bō lüè wèi qí shǔ yuē hé míng wéi chén

这句话大意是:庆则又遣 称臣,沙钵略谓其属曰:“何名为臣?

bào yuē duò guó chēng chén yóu cǐ chēng nú ěr

这句话大意是:”报曰:“隋国称臣,犹此称奴耳。

shā bō lüè yuē de zuò dà duò tiān zǐ nú yú pú yè zhī lì yě

这句话大意是:”沙钵 略曰:“得作大隋天子奴,虞仆射之力也。

zèng qìng zé mǎ qiān pǐ bìng yǐ cóng mèi qī zhī

这句话大意是:”赠庆则马千匹,并以从妹妻之。

shí shā bō lüè jì wèi dá tóu suǒ kùn yòu dōng wèi qì dān qiǎn shǐ gào jí qǐng jiāng bù luò dù mò nán jì jū bái dào chuān nèi yǒu zhào xǔ zhī

这句话大意是:时沙钵略既为达头所困,又东畏契丹,遣使告急,请将部落度漠南,寄居白道 川内,有诏许之。

zhào jìn wáng guǎng yǐ bīng yuán zhī gěi yǐ yī shí cì yǐ chē fú gǔ chuī

这句话大意是:诏晋王广以兵援之,给以衣食,赐以车服鼓吹。

shā bō lüè yīn ér jī ā bō pò qín zhī

这句话大意是:沙钵略因而击阿 波,破擒之。

ér ā bá guó bù luò chéng xū lüè qí qī zǐ

这句话大意是:而阿拔国部落乘虚掠其妻子。

guān jūn wèi jī ā bá bài zhī suǒ huò xī yǔ shā bō lüè

这句话大意是:官军为击阿拔,败之,所获悉与沙钵略。

shā bō lüè dà xǐ nǎi lì yuē yǐ qì wèi jiè yīn shàng biǎo yuē

这句话大意是:沙钵略大喜,乃立约,以碛为界,因上表曰:。

dà tū jué yī lì jù lú shè shǐ bō luó mò hé kè hán chén shè tú yán dà shǐ shàng shū yòu pú yè yú qìng zé zhì fú fèng zhào shū jiān xuān cí zhǐ yǎng wéi ēn xìn zhī zhe yú jiǔ yù míng tú zhī fù hè bù néng dá xiè

这句话大意是:大突厥伊利俱卢设始波罗莫何可汗臣摄图言:大使尚书右仆射虞庆则至,伏奉 诏书,兼宣慈旨,仰惟恩信之著,逾久愈明,徒知负荷,不能答谢。

fú wéi dà duò huáng dì zhī yǒu sì hǎi shàng qì tiān xīn xià shùn mín wàng èr yí zhī suǒ fù zǎi qī yào zhī suǒ zhào lín mò bù wěi zhì lái bīn huí shǒu miàn nèi

这句话大意是:伏惟大隋皇帝 之有四海,上契天心,下顺民望,二仪之所覆载,七曜之所照临,莫不委质来宾, 回首面内。

shí wàn shì zhī yī shèng qiān nián zhī yī qī qiú zhī gǔ xī wèi shǐ wén yě

这句话大意是:实万世之一圣,千年之一期,求之古昔,未始闻也。

tū jué zì tiān zhì yǐ lái wǔ shí yú zài bǎo yǒu shā mò zì wáng fán yú

这句话大意是:突厥自天置以来, 五十余载,保有沙漠,自王蕃隅。

de guò wàn lǐ shì mǎ yì shù héng lì jiān róng yí kàng lǐ huá xià zài yú běi dí mò yǔ wèi dà

这句话大意是:地过万里,士马亿数,恒力兼戎夷,抗礼华夏, 在于北狄,莫与为大。

qīng zhě qì hòu qīng hé fēng yún shùn xù yì yǐ huá xià qí yǒu dà shèng xìng yān

现代白话:顷者气候清和,风云顺序,意以华夏其有大圣兴呢。

kuàng jīn bèi zhān dé yì rén huà suǒ jí lǐ ràng zhī fēng zì cháo mǎn yě

这句话大意是:况今被 沾德义,仁化所及,礼让之风,自朝满野。

qiè yǐ tiān wú èr rì tǔ wú èr wáng fú wéi dà duò huáng dì zhēn huáng dì yě

这句话大意是:窃以天无二日,土无二王,伏惟大隋皇 帝,真皇帝也。

qǐ gǎn zǔ bīng shì xiǎn tōu qiè míng hào jīn biàn gǎn mù chún fēng guī xīn yǒu dào qū xī qǐ sǎng yǒng wèi fān fù

这句话大意是:岂敢阻兵恃险,偷窃名号,今便感慕淳风,归心有道,屈膝稽颡, 永为籓附。

suī fù nán zhān wèi quē shān chuān yōu yuǎn běi miàn zhī lǐ bù gǎn fèi shī

这句话大意是:虽复南瞻魏阙,山川悠远,北面之礼,不敢废失。

dāng jīn dài zi rù cháo shén mǎ suì gòng zhāo xī gōng chéng wéi mìng shì shì

这句话大意是:当今待子入朝,神马 岁贡,朝夕恭承,唯命是视。

zhì yú xuē rèn jiě biàn gé yīn cóng lǜ xí sú yǐ jiǔ wèi néng gǎi biàn

这句话大意是:至于削衽解辫,革音从律,习俗已久,未能改变。

hé guó tóng xīn wú bù xián hé bù rèn xià qíng xīn mù zhī zhì

这句话大意是:阖 国同心,无不衔荷,不任下情欣慕之至。

jǐn qiǎn dì qī r chén kū hán zhēn děng fèng biǎo yǐ wén

这句话大意是:谨遣第七儿臣窟含真等奉表以闻。

gāo zǔ xià zhào yuē shā bō lüè chēng xióng mò běi duō lì shì nián bǎi mán zhī dà mò guò yú cǐ

这句话大意是:高祖下诏曰:“沙钵略称雄漠北,多历世年,百蛮之大,莫过于此。

wǎng suī yǔ hé yóu shì èr guó jīn zuò jūn chén biàn chéng yī tǐ

这句话大意是:往虽与和, 犹是二国,今作君臣,便成一体。

qíng shēn yì hòu zhèn shén jiā zhī

这句话大意是:情深义厚,朕甚嘉之。

hé tiān zhī xiū hǎi wài yǒu jié qǐ zhèn báo dé suǒ néng zhì cǐ

这句话大意是:荷天之休,海外有截,岂 朕薄德所能致此!

yǐ chì yǒu sī sù gào jiāo miào yi pǔ bān tiān xià xián shǐ zhī wén

这句话大意是:已敕有司肃告郊庙,宜普颁天下,咸使知闻。

zì shì zhào dá zhū shì bìng bù chēng qí míng yǐ yì zhī

这句话大意是:”自是诏答诸事并 不称其名以异之。

qí qī kě hè dūn zhōu qiān jīn gōng zhǔ cì xìng yáng shì biān zhī shǔ jí gǎi fēng dà yì gōng zhǔ

这句话大意是:其妻可贺敦,周千金公主,赐姓杨氏,编之属籍,改封大义公主。

cè bài kū hán zhēn wèi zhù guó fēng ān guó gōng yàn yú nèi diàn yǐn jiàn huáng hòu shǎng láo shén hòu

这句话大意是:策拜窟含真为柱国,封安国公,宴于内殿,引见皇后,赏劳甚厚。

shā bō lüè dà yuè yú shì suì shí gòng xiàn bù jué

这句话大意是:沙钵略大悦,于 是岁时贡献不绝。

qī nián zhēng yuè shā bō lüè qiǎn qí zi rù gòng fāng wù yīn qǐng liè yú héng dài zhī jiān yòu xǔ zhī réng qiǎn rén cì qí jiǔ shí

这句话大意是:七年正月,沙钵略遣其子入贡方物,因请猎于恒、代之间,又许 之,仍遣人赐其酒食。

shā bō lüè lǜ bù luò zài bài shòu cì

这句话大意是:沙钵略率部落再拜受赐。

shā bō lüè yī rì shǒu shā lù shí bā tóu jī wěi shé yǐ xiàn

这句话大意是:沙钵略一日手杀鹿十八头,赍尾舌 以献。

hái zhì zǐ hé zhèn qí yá zhàng wèi huǒ suǒ shāo shā bō lüè è zhī yuè yú ér zú

这句话大意是:还至紫河镇,其牙帐为火所烧,沙钵略恶之,月余而卒。

shàng wèi fèi cháo sān rì qiǎn tài cháng diào jì yān

现代白话:上为废朝三日,遣 太常吊祭呢。

zèng wù wǔ qiān duàn

这句话大意是:赠物五千段。

chū shè tú yǐ qí zi yōng yú lǘ xìng péng yí lìng lì qí dì yè hù chù luō hóu

这句话大意是:初,摄图以其子雍虞闾性芃,遗令立其弟叶护处罗侯;。

yōng yú lǘ qiǎn shǐ yíng chù luō hóu jiāng lì zhī

这句话大意是:雍虞闾遣使迎处罗侯, 将立之。

chù luō hóu yuē wǒ tū jué zì mù gǎn kè hán yǐ lái duō yǐ dì dài xiōng yǐ zhù duó dí shī xiān zǔ zhī fǎ bù xiāng jìng wèi

这句话大意是:处罗侯曰:“我突厥自木杆可汗以来,多以弟代兄,以庶夺嫡,失先祖之 法,不相敬畏。

rǔ dāng sì wèi wǒ bù dàn bài rǔ yě

现代白话:你当嗣位,我不惮拜你也。

yōng yú lǘ yòu qiǎn shǐ wèi chù luō hóu yuē shū yǔ wǒ fù gòng gēn lián tǐ wǒ shì zhī yè

这句话大意是:”雍虞闾又遣使谓处罗侯曰:“叔与我 父,共根连体,我是枝叶。

níng yǒu wǒ zuò zhǔ lìng gēn běn fǎn tóng zhī yè lìng shū fù zhī zūn xià wǒ bēi zhì

这句话大意是:宁有我作主,令根本反同枝叶,令叔父之尊下我卑稚!

yòu wáng fù zhī mìng qí kě fèi hu

这句话大意是:又亡父之命,其可废乎!

yuàn shū wù yí

这句话大意是:愿叔勿疑。

xiāng ràng zhě wǔ liù chù luō hóu jìng lì shì wèi yè hù kè hán

这句话大意是:”相让者五六,处罗侯竟立,是为叶护可汗。

yǐ yōng yú lǘ wèi yè hù

这句话大意是:以雍虞闾为叶护。

qiǎn shǐ shàng biǎo yán zhuàng shàng cì zhī gǔ chuī fān qí

这句话大意是:遣使上表言状,上赐之鼓吹幡旗。

chù luō hóu zhǎng yí lǚ bèi méi mù shū lǎng yǒng ér yǒu móu yǐ duò suǒ cì qí gǔ xī zhēng ā bō

这句话大意是:处罗侯长颐偻背,眉目疏朗, 勇而有谋,以隋所赐旗鼓西征阿波。

dí rén yǐ wéi de duò bīng suǒ zhù duō lái jiàng fù suì shēng qín ā bō

这句话大意是:敌人以为得隋兵所助,多来降附,遂生擒阿波。

jì ér shàng shū qǐng ā bō sǐ shēng zhī mìng shàng xià qí yì

这句话大意是:既而上书请阿波死生之命,上下其议。

zuǒ pú yè gāo jiǒng jìn yuē gǔ ròu xiāng cán jiào zhī dù yě

这句话大意是:左仆射高颎进曰:“骨肉相残,教之蠹也。

cún yǎng yǐ shì kuān dà

这句话大意是:存养以示宽大。

shàng yuē shàn

这句话大意是:”上曰:“善。

jiǒng yīn fèng shāng jìn yuē zì xuān yuán yǐ lái xūn zhōu duō wèi biān huàn

这句话大意是:”颎因奉觞进曰:“自轩辕以来,獯粥多为边患。

jīn yuǎn qióng běi hǎi jiē wéi chén qiè cǐ zhī shèng shì zhèn gǔ wèi wén chén gǎn zài bài shàng shòu

这句话大意是:今远穷北海,皆为臣妾,此之盛事,振古未闻,臣敢再拜上寿。

qí hòu chù luō hóu yòu xi zhēng zhōng liú shǐ ér zú qí zhòng fèng yōng yú lǘ wéi zhǔ shì wèi jié qié shī duō nà dōu lán kè hán

这句话大意是:”其后处罗侯又西 征,中流矢而卒,其众奉雍虞闾为主,是为颉伽施多那都蓝可汗。

yōng yú lǘ qiǎn shǐ yì què cì wù sān qiān duàn

这句话大意是:雍虞闾遣使诣阙, 赐物三千段。

měi suì qiǎn shǐ cháo gòng

这句话大意是:每岁遣使朝贡。

shí yǒu liú rén yáng qīn wáng rù tū jué zhōng miù yún péng guó gōng liú chǎng yǔ yǔ wén shì móu fǎn lìng dà yì gōng zhǔ fā bīng rǎo biān

这句话大意是:时有流人杨钦亡入突厥中,谬云彭国公刘昶与宇文氏 谋反,令大义公主发兵扰边。

dōu lán zhí qīn yǐ wén bìng gòng bó bù yú jiāo

这句话大意是:都蓝执钦以闻,并贡葧布、鱼胶。

qí dì qīn yǔ shè bù luò qiáng shèng dōu lán jì ér jī zhī zhǎn shǒu yú zhèn

这句话大意是:其弟钦羽设部落强 盛,都蓝忌而击之,斩首于阵。

qí nián qiǎn qí mǔ dì rù dàn tè qín xiàn yú tián yù zhàng shàng bài rù dàn wèi zhù guó kāng guó gōng

这句话大意是:其年,遣其母弟褥但特勤献于阗玉杖,上拜褥但为 柱国、康国公。

míng nián tū jué bù luò dà rén xiāng shuài qiǎn shǐ gòng mǎ wàn pǐ yáng èr wàn kǒu tuo niú gè wǔ bǎi tóu

这句话大意是:明年,突厥部落大人相率遣使贡马万匹,羊二万口,驼、牛各五百 头。

xún qiǎn shǐ qǐng yuán biān zhì shì yǔ zhōng guó mào yì zhào xǔ zhī

这句话大意是:寻遣使请缘边置市,与中国贸易,诏许之。

píng chén zhī hòu shàng yǐ chén shū bǎo píng fēng cì dà yì gōng zhǔ zhǔ xīn héng bù píng yīn shū píng fēng wèi shī xù chén wáng zì jì

这句话大意是:平陈之后,上以陈叔宝屏风赐大义公主,主心恒不平,因书屏风为诗,叙陈亡 自寄。

qí cí yuē shèng shuāi děng zhāo mù shì dào ruò fú píng

这句话大意是:其辞曰:“盛衰等朝暮,世道若浮萍。

róng huá shí nán shǒu chí tái zhōng zì píng

这句话大意是:荣华实难守,池台终自平。

fù guì jīn hé zài

这句话大意是:富贵今何 在?

kōng shì xiě dān qīng

这句话大意是:空事写丹青。

bēi jiǔ héng wú lè xián gē jù yǒu shēng

这句话大意是:杯酒恒无乐,弦歌讵有声!

yú běn huáng jiā zi piāo liú rù lǔ tíng

这句话大意是:余本皇家子,飘流入虏庭。

yī zhāo dǔ chéng bài huái bào hū zòng héng

这句话大意是:一朝睹成 败,怀抱忽纵横。

gǔ lái gòng rú cǐ fēi wǒ dú shēn míng

这句话大意是:古来共如此,非我独申名。

wéi yǒu míng jūn qū piān shāng yuǎn jià qíng

这句话大意是:唯有《明君曲》,偏伤远嫁情。

shàng wén ér è zhī lǐ cì yì báo

这句话大意是:”上 闻而恶之,礼赐益薄。

gōng zhǔ fù yǔ xī miàn tū jué ní lì kè hán lián jié shàng kǒng qí wèi biàn jiāng tú zhī

这句话大意是:公主复与西面突厥泥利可汗连结,上恐其为变,将图之。

huì zhǔ yǔ suǒ cóng hú sī tōng yīn fā qí shì xià zhào fèi chù zhī

这句话大意是:会 主与所从胡私通,因发其事,下诏废黜之。

kǒng dōu lán bù cóng qiǎn qí zhāng gōng niú hóng jiāng měi jì sì rén yǐ dàn zhī

这句话大意是:恐都蓝不从,遣奇章公牛弘将美妓四人 以啖之。

shí shā bō lüè zǐ yuē rǎn gàn hào tū lì kè hán jū běi fāng qiǎn shǐ qiú hūn

现代白话:时沙钵略孔子说染干,号突利可汗,居北方,遣使求婚。

shàng lìng péi ju wèi zhī yuē dāng shā dà yì zhǔ zhě fāng xǔ hūn

这句话大意是:上令裴矩谓之曰: “当杀大义主者,方许婚。

tū lì yǐ wéi rán fù zèn zhī dōu lán yīn fā nù suì shā gōng zhǔ yú zhàng

这句话大意是:”突利以为然,复谮之,都蓝因发怒,遂杀公主于帐。

dōu lán yǔ dá tóu kè hán yǒu xì shù xiāng zhēng fá shàng hé jiě zhī gè yǐn bīng ér qù

这句话大意是:都蓝与达头可汗有隙,数相征伐,上和解之,各引兵而去。

shí qī nián tū lì qiǎn shǐ lái nì nǚ shàng shè zhī tài cháng jiào xí liù lǐ qī yǐ zōng nǚ ān yì gōng zhǔ

这句话大意是:十七年,突利遣使来逆女,上舍之太常,教习六礼,妻以宗女安义公主。

shàng yù lí jiàn běi yí gù tè hòu qí lǐ qiǎn niú hóng sū wēi hú lǜ xiào qīng xiàng jì wèi shǐ tū jué qián hòu qiǎn shǐ rù cháo sān bǎi qī shí bèi

这句话大意是:上欲 离间北夷,故特厚其礼,遣牛弘、苏威、斛律孝卿相继为使,突厥前后遣使入朝三 百七十辈。

tū lì běn jū běi fāng yǐ shàng zhǔ zhī gù nán xǐ dù jīn jiù zhèn xī lài yōu hòu

这句话大意是:突利本居北方,以尚主之故,南徙度斤旧镇,锡赉优厚。

yōng yú lǘ nù yuē wǒ dà kè hán yě fǎn bù rú rǎn gàn

这句话大意是:雍虞闾怒曰: “我大可汗也,反不如染干!

yú shì cháo gòng suì jué shù wèi biān huàn

这句话大意是:”于是朝贡遂绝,数为边患。

shí bā nián zhào shǔ wáng xiù chū líng zhōu dào yǐ jī zhī

这句话大意是:十八年,诏蜀王秀出灵 州道以击之。

míng nián yòu qiǎn hàn wáng liàng wèi yuán shuài zuǒ pú yè gāo jiǒng lǜ jiāng jūn wáng chá shàng zhù guó zhào zhòng qīng bìng chū shuò zhōu dào yòu pú yè yáng sù lǜ zhù guó li chè hán sēng shòu chū líng zhōu shàng zhù guó yàn róng chū yōu zhōu yǐ jī zhī

这句话大意是:明年,又遣汉王谅为元帅,左仆射高颎率将军王詧、上柱国赵仲卿并 出朔州道,右仆射杨素率柱国李彻、韩僧寿出灵州,上柱国燕荣出幽州,以击之。

yōng yú lǘ yǔ diàn jué jǔ bīng gōng rǎn gàn jǐn shā qí xiōng dì zǐ zhí suì dù hé rù wèi zhōu

这句话大意是:雍虞闾与玷厥举兵攻染干,尽杀其兄弟子侄,遂度河,入蔚州。

rǎn gàn yè yǐ wǔ qí yǔ duò shǐ cháng sūn shèng guī cháo

这句话大意是:染干夜以五骑与隋 使长孙晟归朝。

shàng lìng rǎn gàn yǔ yōng yú lǘ shǐ zhě yīn tóu tè qín xiāng biàn jié rǎn gàn cí zhí shàng nǎi hòu dài zhī

这句话大意是:上令染干与雍虞闾使者因头特勤相辩诘,染干辞直,上乃厚待之。

yōng yú lǘ dì dōu sù liù qì qí qī zǐ yǔ tū lì guī cháo shàng jiā zhī

这句话大意是:雍虞闾弟都速六弃其妻子,与突利归朝,上嘉之。

chì rǎn gàn yǔ dōu sù liù chū pú shāo shāo shū yǐ bǎo wù yòng wèi qí xīn

这句话大意是:敕染干与都速六樗蒲,稍稍输以 宝物,用慰其心。

xià liù yuè gāo fán yáng sù jī diàn jué dà pò zhī

这句话大意是:夏六月,高烦、杨素击玷厥,大破之。

bài rǎn gàn wéi yì lì zhēn dòu qǐ mín kě hàn huá yán yì zhì jiàn yě

这句话大意是:拜染干为意利珍豆启民可 汗,华言“意智健”也。

qǐ mín shàng biǎo xiè ēn yuē chén jì méng shù lì fù gǎi guān míng xī rì jiān xīn jīn xī chú qù fèng shì zhì zūn bù gǎn wéi fǎ

这句话大意是:启民上表谢恩曰:“臣既蒙竖立,复改官名,昔日奸心, 今悉除去,奉事至尊,不敢违法。

shàng yú shuò zhōu zhù dà lì chéng yǐ jū zhī

这句话大意是:”上于朔州筑大利城以居之。

shì shí ān yì zhǔ yǐ zú shàng yǐ zōng nǚ yì chéng gōng zhǔ qī zhī bù luò guī zhě shén zhòng

这句话大意是:是时安义主已卒, 上以宗女义成公主妻之,部落归者甚众。

yōng yú lǘ yòu jī zhī shàng fù lìng rù sāi

这句话大意是:雍虞闾又击之,上复令入塞。

yōng yú lǘ qīn lüè bù yǐ qiān yú hé nán zài xià shèng èr zhōu zhī jiān fā tú jué qiàn shù bǎi lǐ dōng xī jù hé jǐn wèi qǐ mín xù mù zhī de

这句话大意是:雍虞闾侵掠 不已,迁于河南,在夏、胜二州之间,发徒掘堑数百里,东西拒河,尽为启民畜牧 之地。

yú shì qiǎn yuè guó gōng yáng sù chū líng zhōu xíng jūn zǒng guǎn hán sēng shòu chū qìng zhōu tài píng gōng shǐ wàn suì chū yàn zhōu dà jiàng jūn yáo biàn chū hé zhōu yǐ jī dōu lán

这句话大意是:于是遣越国公杨素出灵州,行军总管韩僧寿出庆州,太平公史万岁出燕州, 大将军姚辩出河州,以击都蓝。

shī wèi chū sài ér dōu lán wèi qí huī xià suǒ shā dá tóu zì lì wèi bù jiā kè hán qí guó dà luàn

这句话大意是:师未出塞,而都蓝为其麾下所杀,达头自立为步迦 可汗,其国大乱。

qiǎn tài píng gōng shǐ wàn suì chū shuò zhōu yǐ jī zhī yù dá tóu yú dà jīn shān lǔ bù zhàn ér dùn zhuī zhǎn shǒu lǔ èr qiān yú rén

这句话大意是:遣太平公史万岁出朔州以击之,遇达头于大斤山,虏不战而遁, 追斩首虏二千余人。

jìn wáng guǎng chū líng zhōu dá tóu dùn táo ér qù

这句话大意是:晋王广出灵州,达头遁逃而去。

xún qiǎn qí dì zǐ sì lì fá cóng qì dōng gōng qǐ mín

这句话大意是:寻遣其弟子俟利伐从碛东攻启 民。

shàng yòu fā bīng zhù qǐ mín shǒu yào lù sì lì fá tuì zǒu rù qì

这句话大意是:上又发兵助启民守要路,俟利伐退走入碛。

qǐ mín shàng biǎo chén xiè yuē dà duò shèng rén mò yuán kè hán lián yǎng bǎi xìng rú tiān wú bù fù yě rú de wú bù zài yě

这句话大意是:启民上表陈谢曰:“大隋圣人莫缘 可汗,怜养百姓,如天无不覆也,如地无不载也。

zhū xìng méng wēi ēn chì xīn guī fú bìng jiāng bù luò guī tóu shèng rén kè hán lái yě

这句话大意是:诸姓蒙威恩,赤心归服,并将部 落归投圣人可汗来也。

huò nán rù cháng chéng huò zhù bái dào rén mín yáng mǎ biàn mǎn shān gǔ

这句话大意是:或南入长城,或住白道,人民羊马,遍满山谷。

rǎn gàn pì rú kū mù zhòng qǐ zhī yè kū gǔ chóng shēng pí ròu qiān wàn shì zhǎng yǔ dà duò diǎn yáng mǎ yě

这句话大意是:染干譬如枯 木重起枝叶,枯骨重生皮肉,千万世长与大隋典羊马也。

rén shòu yuán nián dài zhōu zǒng guǎn hán hóng wèi lǔ suǒ bài yú héng ān fèi wèi shù rén

这句话大意是:仁寿元年,代州总管韩洪为虏所败于恒安,废为庶人。

zhào yáng sù wèi yún zhōu dào xíng jūn yuán shuài lǜ qǐ mín běi zhēng

这句话大意是:诏杨素为云州道行军元 帅,率启民北征。

hú xuē děng zhū xìng chū fù yú qǐ mín zhì shì ér pàn

这句话大意是:斛薛等诸姓初附于启民,至是而叛。

sù jūn hé běi zhí tū jué ā wù sī lì sì jīn děng nán dù lüè qǐ mín nán nǚ liù qiān kǒu zá chù èr shí yú wàn ér qù

这句话大意是:素军河北,值突厥阿勿思力 俟斤等南度,掠启民男女六千口、杂畜二十余万而去。

sù lǜ shàng dà jiàng jūn liáng mò qīng jì zhuī zhī zhuǎn zhàn liù shí yú lǐ dà pò sì jīn xī dé rén chù yǐ guī qǐ mín

这句话大意是:素率上大将军梁默轻骑追之, 转战六十余里,大破俟斤,悉得人畜以归启民。

sù yòu qiǎn zhù guó zhāng dìng hé lǐng jūn dà jiàng jūn liú shēng bié lù yāo jī bìng duō zhǎn huò ér hái

这句话大意是:素又遣柱国张定和、领军大将军刘 升别路邀击,并多斩获而还。

bīng jì dù hé zéi fù lüè qǐ mín bù luò sù lǜ piào qí fàn guì yú kū jié gǔ dōng nán fèn jī fù pò zhī zhuī bēn bā shí yú lǐ

这句话大意是:兵既渡河,贼复掠启民部落,素率骠骑范贵于窟结谷 东南奋击,复破之,追奔八十余里。

shì suì ní lì kè hán jí yè hù jù bèi tiě lè suǒ bài

这句话大意是:是岁,泥利可汗及叶护俱被铁勒所败。

bù jiā xún yì dà luàn xī wǔ bù nèi xǐ bù jiā bēn tǔ yù hún

这句话大意是:步迦寻 亦大乱,奚、五部内徙,步迦奔吐谷浑。

qǐ mín suì yǒu qí zhòng suì qiǎn cháo gòng

这句话大意是:启民遂有其众,岁遣朝贡。

dà yè sān nián sì yuè yáng dì xìng yú lín qǐ mín jí yì chéng gōng zhǔ lái cháo xíng gōng qián hòu xiàn mǎ sān qiān pǐ

这句话大意是:大业三年四月,炀帝幸榆林,启民及义成公主来朝行宫,前后献马三千匹。

dì dà yuè cì wù wàn èr qiān duàn

这句话大意是:帝 大悦,赐物万二千段。

qǐ mín shàng biǎo yuē yǐ qián shèng rén xiān dì mò yuán kè hán cún zài zhī rì lián chén cì chén ān yì gōng zhǔ zhǒng zhǒng wú shǎo duǎn

这句话大意是:启民上表曰:“已前圣人先帝莫缘可汗存在之日,怜臣,赐 臣安义公主,种种无少短。

chén zhǒng mò wèi shèng rén xiān dì lián yǎng chén xiōng dì dù è xiāng gòng shā chén chén dāng shí wú chǔ qù xiàng shàng kàn zhī jiàn tiān xià kàn zhī jiàn de shí yì shèng rén xiān dì yán yǔ tóu mìng qù lái

这句话大意是:臣种末为圣人先帝怜养,臣兄弟妒恶,相共杀臣,臣当 时无处去,向上看只见天,下看只见地,实忆圣人先帝言语,投命去来。

shèng rén xiān dì jiàn chén dà lián chén sǐ mìng yǎng huó shèng yú wǎng qián qiǎn chén zuò dà kè hán zuò zhe yě

这句话大意是:圣人先帝 见臣,大怜臣,死命养活,胜于往前,遣臣作大可汗坐著也。

qí tū jué bǎi xìng sǐ zhě yǐ wài hái jù zuò bǎi xìng yě

这句话大意是:其突厥百姓,死者以 外,还聚作百姓也。

zhì zūn jīn hái rú shèng rén xiān dì zhuō tiān xià sì fāng zuò yě

这句话大意是:至尊今还如圣人先帝,捉天下四方坐也。

hái yǎng huó chén jí tū jué bǎi xìng shí wú shǎo duǎn

这句话大意是:还养活臣及突厥百姓, 实无少短。

chén jīn yì xiǎng shèng rén jí zhì zūn yǎng huó shì jù zòu bù kě jǐn bìng zhì zūn shèng xīn lǐ zài

这句话大意是:臣今忆想圣人及至尊养活事,具奏不可尽,并至尊圣心里在。

chén jīn fēi shì jiù rì biān dì tū jué kè hán chén jí shì zhì zūn chén mín zhì zūn lián chén shí qǐ yī dà guó fú shì fǎ yòng yī tóng huá xià

这句话大意是:臣今非是 旧日边地突厥可汗,臣即是至尊臣民,至尊怜臣时,乞依大国服饰法用,一同华夏。

chén jīn lǜ bù luò gǎn yǐ shàng wén fú yuàn tiān cí bù wéi suǒ qǐng

这句话大意是:臣今率部落,敢以上闻,伏愿天慈,不违所请。

biǎo zòu dì xià qí yì gōng qīng qǐng yī suǒ zòu

这句话大意是:”表奏,帝下其议,公卿请依所奏。

dì yǐ wéi bù kě nǎi xià zhào yuē xiān wáng jiàn guó yí xià shū fēng jūn zǐ jiào mín bù qiú biàn sú

现代白话:帝以为不可,乃下诏曰:“先王建国,夷夏殊风,有德行的人教民,不求变俗。

duàn fà wén shēn xián ān qí xìng zhān qiú huì fú gè shàng suǒ yí yīn ér lì zhī qí dào hóng yǐ

现代白话:断发文身, 咸安其性,旃裘卉服,各尚所宜,因而利之,其道弘了。

hé bì huà zhū xuē rèn mí yǐ cháng yīng qǐ suì xìng zhī zhì lǐ fēi bāo hán zhī yuǎn dù

这句话大意是:何必化诸削衽,縻以长缨, 岂遂性之至理,非包含之远度。

yī fú bù tóng jì biàn yào huāng zhī xù shù lèi qū bié mí jiàn tiān de zhī qíng

这句话大意是:衣服不同,既辨要荒之叙,庶类区别,弥见天地之 情。

réng xǐ shū dá qǐ mín yǐ wéi qì běi wèi jìng yóu xū zhēng zhàn dàn shǐ hǎo xīn xiào shùn hé bì gǎi biàn yī fú yě

这句话大意是:”仍玺书答启民,以为碛北未静,犹须征战,但使好心孝顺,何必改变衣服也。

dì fǎ jià yù qiān rén dà zhàng xiǎng qǐ mín jí qí bù luò qiú zhǎng sān qiān wǔ bǎi rén cì wù èr shí wàn duàn qí xià gè yǒu chà

这句话大意是:帝法驾御千人大帐,享启民及其部落酋长三千五百人,赐物二十万段,其下各有差。

fù xià zhào yuē dé hé tiān de fù zǎi suǒ yǐ fú qiǎn gōng gé qū yǔ shēng jiào suǒ yǐ xián jì

这句话大意是:复下诏曰:“德合天地,覆载所以弗遣,功格区宇,声教所以咸洎。

zhì yú tī shān háng hǎi qǐng shòu zhēng shuò xí guān jiě biàn tóng bǐ chén mín

这句话大意是:至于梯山航海, 请受正朔,袭冠解辫,同彼臣民。

shì gù wáng huì nà gòng yì zhāng qián cè hū hán rù chén dài yǐ shū lǐ

这句话大意是:是故《王会》纳贡,义彰前册,呼韩入臣,待以 殊礼。

tū jué yì lì zhēn dòu qǐ mín kè hán zhì huái shěn yì shì xiū fān zhí

这句话大意是:突厥意利珍豆启民可汗志怀沈毅,世修籓职。

wǎng zhě tǐng shēn wéi nán bá zú guī rén xiān cháo jiā cǐ kuǎn chéng shòu yǐ huī hào

这句话大意是:往者挺身违难,拔足归仁,先 朝嘉此款诚,授以徽号。

zī qí jiá bīng zhī zhòng shōu qí pò miè zhī yú fù sì yú jì wáng zhī guó jì jué yú bù cún zhī de

这句话大意是:资其甲兵之众,收其破灭之余,复祀于既亡之国,继绝于 不存之地。

sī gù shī jūn tíng yù zé jiàn yào huāng zhě yǐ

现代白话:斯固施均亭育,泽渐要荒者了。

zhèn yǐ báo dé zhī fèng líng mìng sī bō yuǎn yóu guāng róng jīn xù shì yǐ qīn xún shuò yě fǔ níng fān fú

这句话大意是:朕以薄德,祗奉灵命,思播远猷,光融 今绪,是以亲巡朔野,抚宁籓服。

qǐ mín shēn wěi chéng xīn rù fèng cháo jìn lǜ qí zhǒng luò bài shǒu xuān chí yán niàn dān kuǎn liáng yǐ jiā shàng

这句话大意是:启民深委诚心,入奉朝觐,率其种落,拜首轩墀, 言念丹款,良以嘉尚。

yi lóng róng shù shì yōu héng diǎn

这句话大意是:宜隆荣数,式优恒典。

kě cì lù chē chéng mǎ gǔ chuī fān qí zàn bài bù míng wèi zài zhū hóu wáng shàng

这句话大意是:可赐路车、乘马、鼓吹、幡旗,赞拜 不名,位在诸侯王上。

dì qīn xún yún nèi shui chì jīn hé ér dōng běi xìng qǐ mín suǒ jū

这句话大意是:”帝亲巡云内,氵斥金河而东,北幸启民所居。

qǐ mín fèng shāng shàng shòu guì fú shén gōng

这句话大意是:启民奉觞上 寿,跪伏甚恭。

dì dà yuè fù shī yuē lù sāi hóng qí zhù lóng tíng cuì niǎn huí

这句话大意是:帝大悦,赋诗曰:“鹿塞鸿旗驻,龙庭翠辇回。

zhān zhàng wàng fēng jǔ qióng lú xiàng rì kāi

这句话大意是:毡帐望风举,穹庐 向日开。

hū hán dùn sǎng zhì tú qí jiē zhǒng lái

这句话大意是:呼韩顿颡至,屠耆接踵来。

suǒ biàn qíng shān ròu wéi gōu xiàn jiǔ bēi

这句话大意是:索辫擎膻肉,韦鞲献酒杯。

hé rú hàn tiān zǐ kōng shàng chán yú tái

现代白话:怎么样汉天子,空上 单于台。

dì cì qǐ mín jí zhǔ jīn wèng gè yī jí yī fú bèi rù jǐn cǎi tè qín yǐ xià gè yǒu chà

这句话大意是:”帝赐启民及主金瓮各一,及衣服被褥锦彩,特勤以下各有差。

xiān shì gāo lì sī tōng shǐ qǐ mín suǒ qǐ mín tuī chéng fèng guó bù gǎn yǐn jìng wài zhī jiāo

这句话大意是:先是,高 丽私通使启民所,启民推诚奉国,不敢隐境外之交。

shì rì jiāng gāo lí shǐ rén jiàn chì lìng niú hóng xuān zhǐ wèi zhī yuē zhèn yǐ qǐ mín chéng xīn fèng guó gù qīn zhì qí suǒ

这句话大意是:是日,将高丽使人见,敕令牛 弘宣旨谓之曰:“朕以启民诚心奉国,故亲至其所。

míng nián dāng wǎng zhuō jùn

这句话大意是:明年当往涿郡。

ěr hái rì yǔ gāo lì wáng zhī yi zǎo lái cháo wù zì yí jù

现代白话:你还日,语高 丽王知,宜早来朝,勿自疑惧。

cún yù zhī lǐ dāng tóng yú qǐ mín

这句话大意是:存育之礼,当同于启民。

rú huò bù cháo bì jiāng qǐ mín xún xíng bǐ tǔ

这句话大意是:如或不朝,必将启民巡行 彼土。

shǐ rén shén jù

这句话大意是:”使人甚惧。

qǐ mín réng hù cóng rù sāi zhì dìng xiāng zhào lìng guī fān

这句话大意是:启民仍扈从入塞,至定襄,诏令归籓。

míng nián cháo yú dōng dōu lǐ cì yì hòu

这句话大意是:明年,朝于东都,礼赐益厚。

shì suì jí zhōng shàng wèi zhī fèi cháo sān rì lì qí zi duō jí shì shì wèi shǐ bì kè hán

这句话大意是:是岁,疾终,上为之废朝三日,立其子咄吉世, 是为始毕可汗。

biǎo qǐng shàng gōng zhǔ zhào cóng qí sú

这句话大意是:表请尚公主,诏从其俗。

shí yī nián lái cháo yú dōng dōu

这句话大意是:十一年,来朝于东都。

qí nián chē jià bì shǔ fén yáng gōng bā yuè shǐ bì lǜ qí zhǒng luò rù kòu wéi dì yú yàn mén

这句话大意是:其年,车驾避暑汾 阳宫,八月,始毕率其种落入寇,围帝于雁门。

zhào zhū jùn fā bīng fù xíng zài suǒ yuán jūn fāng zhì shǐ bì yǐn qù

这句话大意是:诏诸郡发兵赴行在所,援军方至, 始毕引去。

yóu shì cháo gòng suì jué

这句话大意是:由是朝贡遂绝。

míng nián fù kòu mǎ yì táng gōng yǐ bīng jī zǒu zhī

这句话大意是:明年,复寇马邑,唐公以兵击走之。

suí mò luàn lí zhōng guó rén guī zhī zhě wú shù suì dà qiáng shèng shì líng zhōng xià

这句话大意是:隋末乱离,中国人 归之者无数,遂大强盛,势陵中夏。

yíng xiāo huáng hòu zhì yú dìng xiāng

这句话大意是:迎萧皇后,置于定襄。

xuē jǔ dòu jiàn dé wáng shì chōng liú wǔ zhōu liáng shī dōu li guǐ gāo kāi dào zhī tú suī jiàn zūn hào jiē běi miàn chēng chén shòu qí kè hán zhī hào

这句话大意是:薛举、窦建德、王世充、 刘武周、梁师都、李轨、高开道之徒,虽僭尊号,皆北面称臣,受其可汗之号。

shǐ zhě wǎng lái xiāng wàng yú dào yě

这句话大意是:使 者往来,相望于道也。

xi tū jué

这句话大意是:○西突厥。

xi tū jué zhě mù gǎn kè hán zhī zǐ dà luó biàn yě

这句话大意是:西突厥者,木杆可汗之子大逻便也。

yǔ shā bō lüè yǒu xì yīn fēn wéi èr jiàn yǐ qiáng shèng

这句话大意是:与沙钵略有隙,因分为二,渐以强盛。

dōng jù dōu jīn xi yuè jīn shān qiū cí tiě lè yī wú jí xī yù zhū hú xī fù zhī

现代白话:东 拒都斤,西越金山,龟兹、铁勒、伊我及西域诸胡悉附之。

dà luó biàn wèi chù luō hóu suǒ zhí qí guó lì yāng sù tè qín zhī zǐ shì wèi ní lì kè hán

这句话大意是:大逻便为处罗侯所执, 其国立鞅素特勤之子,是为泥利可汗。

zú zi dá màn lì hào ní juē chù luō kè hán

这句话大意是:卒,子达漫立,号泥撅处罗可汗。

qí mǔ xiàng shì běn zhōng guó rén shēng dá màn ér ní lì zú xiàng shì yòu jià qí dì pó shí tè qín

这句话大意是:其母向氏, 本中国人,生达漫而泥利卒,向氏又嫁其弟婆实特勤。

kāi huáng mò pó shí gòng xiàng shì rù cháo yù dá tóu luàn suì liú jīng shī měi shě zhī hóng lú sì

这句话大意是:开皇末,婆实共向氏入朝, 遇达头乱,遂留京师,每舍之鸿胪寺。

chù luō kè hán jū wú héng chù rán duō zài wū sūn gù dì

这句话大意是:处罗可汗居无恒处,然多在乌孙故地。

fù lì èr xiǎo kè hán fēn tǒng suǒ bù

这句话大意是:复立 二小可汗,分统所部。

yī zài shí guó běi yǐ zhì zhū hú guó

这句话大意是:一在石国北,以制诸胡国。

yī jū qiū cí běi qí dì míng yīng suō

这句话大意是:一居龟兹北,其地名应娑。

guān yǒu sì fā yán hóng dá yǐ píng yì guó shì zì yú yǔ dōng guó tóng

这句话大意是:官有 俟发、阎洪达,以评议国事,自余与东国同。

měi wǔ yuè bā rì xiāng jù jì shén suì qiǎn zhòng chén xiàng qí xiān shì suǒ jū zhī kū zhì jì yān

现代白话:每五月八日,相聚祭神,岁遣重臣向 其先世所居之窟致祭呢。

dāng dà yè chū chù luō kè hán fǔ yù wú dào qí guó duō pàn yǔ tiě lè lǚ xiāng gōng dà wéi tiě lè suǒ bài

这句话大意是:当大业初,处罗可汗抚御无道,其国多叛,与铁勒屡相攻,大为铁勒所败。

shí huáng mén shì láng péi ju zài dūn huáng yǐn zhì xī yù wén guó luàn fù zhī chù luō sī qí mǔ shì yīn zòu zhī

这句话大意是:时 黄门侍郎裴矩在敦煌引致西域,闻国乱,复知处罗思其母氏,因奏之。

yáng dì qiǎn sī cháo yè zhě cuī jūn sù jī shū wèi yù zhī

这句话大意是:炀帝遣司朝 谒者崔君肃赍书慰谕之。

chù luō shén jù shòu zhào bù kěn qǐ

这句话大意是:处罗甚踞,受诏不肯起。

jūn sù wèi chù luō yuē tū jué běn yī guó yě zhōng fēn wèi èr zì xiāng chóu dí

这句话大意是:君肃谓处罗曰:“突厥本一国也, 中分为二,自相仇敌。

měi suì jiāo bīng jī shù shí nián ér mò néng xiāng miè zhě míng zhī qǐ mín yǔ chù luō guó qí shì dí ěr

这句话大意是:每岁交兵,积数十年而莫能相灭者,明知启民与处罗国其势 敌耳。

jīn qǐ mín jǔ qí bù luò bīng qiě bǎi wàn rù chén tiān zǐ shén yǒu dān chéng zhě hé yě

这句话大意是:今启民举其部落,兵且百万,入臣天子,甚有丹诚者,何也?

dàn yǐ qiè hèn kè hán ér bù néng dú zhì gù bēi shì tiān zǐ yǐ jiè hàn bīng lián èr dà guó yù miè kè hán ěr

这句话大意是:但以切恨可汗 而不能独制,故卑事天子以借汉兵,连二大国,欲灭可汗耳。

bǎi guān zhào shù xián qǐng xǔ zhī tiān zǐ fú wéi shī chū yǒu rì yǐ

现代白话:百官兆庶咸请许之, 天子弗违,师出有日了。

gù kè hán mǔ xiàng shì běn zhōng guó rén guī zài jīng shī chǔ yú bīn guǎn

这句话大意是:顾可汗母向氏,本中国人,归在京师,处于宾馆。

wén tiān zǐ zhī zhào jù kè hán zhī miè dàn xī shǒu quē kū qì bēi āi

这句话大意是:闻天子 之诏,惧可汗之灭,旦夕守阙,哭泣悲哀。

shì yǐ tiān zǐ lián yān wèi qí chuò cè

现代白话:是以天子怜呢,为其辍策。

xiàng fū rén yòu pú fú xiè zuì yīn qǐng fā shǐ yǐ zhào kè hán lìng rù nèi shǔ qǐ jiā ēn lǐ tóng yú qǐ mín

这句话大意是:向夫人又匍 匐谢罪,因请发使以召可汗,令入内属,乞加恩礼,同于启民。

tiān zǐ cóng zhī gù qiǎn shǐ dào cǐ

这句话大意是:天子从之,故遣使 到此。

kè hán ruò chēng fān bài zhào guó nǎi yǒng ān ér mǔ de yán shòu

这句话大意是:可汗若称籓拜诏,国乃永安,而母得延寿;。

bù rán zhě zé xiàng fū rén wèi kuáng tiān zi bì dāng qǔ lù ér chuán shǒu lǔ tíng

这句话大意是:不然者,则向夫人为诳天子,必 当取戮而传首虏庭。

fā dà duò zhī bīng zī běi fān zhī zhòng zuǒ tí yòu qiè yǐ jī kè hán sǐ wáng zé wú rì yǐ

现代白话:发大隋之兵,资北蕃之众,左提右挈,以击可汗,死亡则无日 了。

nài hé xī liǎng bài zhī lǐ jiǎo cí mǔ zhī mìng lìn yī jù chēng chén sàng xiōng nú guó yě

这句话大意是:奈何惜两拜之礼,剿慈母之命,吝一句称臣,丧匈奴国也!

chù luō wén zhī jué rán ér qǐ liú tì zài bài guì shòu zhào shū

这句话大意是:”处罗闻之,矍然 而起,流涕再拜,跪受诏书。

jūn sù yòu shuō chù luō yuē qǐ mín nèi fù xiān dì jiā zhī shǎng cì jí hòu gù zhì bīng qiáng guó fù

这句话大意是:君肃又说处罗曰:“启民内附,先帝嘉之,赏赐极厚, 故致兵强国富。

jīn kè hán hòu fù yǔ zhī zhēng chǒng xū shēn jié yú tiān zǐ zì biǎo zhì chéng

这句话大意是:今可汗后附,与之争宠,须深结于天子,自表至诚。

jì yǐ dào yuǎn wèi de cháo jìn yi lì yī gōng yǐ míng chén jié

这句话大意是:既以道远,未 得朝觐,宜立一功,以明臣节。

chù luō yuē rú hé

这句话大意是:”处罗曰:“如何?

jūn sù yuē tǔ yù hún zhě qǐ mín shǎo zǐ mò hè duō shè zhī mǔ jiā yě

这句话大意是:”君肃曰:“吐谷浑者,启民 少子莫贺咄设之母家也。

jīn tiān zi yòu yǐ yì chéng gōng zhǔ qī yú qǐ mín qǐ mín wèi tiān zǐ zhī wēi ér yǔ zhī jué

这句话大意是:今天子又以义成公主妻于启民,启民畏天子之威而与之绝。

tǔ yù hún yì yīn hàn hàn gù zhí gòng bù xiū

这句话大意是:吐谷浑亦因憾汉故,职贡不修。

kè hán ruò qǐng zhū zhī tiān zǐ bì xǔ

这句话大意是:可汗若请诛之,天子必许。

hàn jī qí nèi kè hán gōng qí wài pò zhī bì yǐ

现代白话:汉击其内,可汗攻其外, 破之必了。

rán hòu shēn zì rù cháo dào lù wú zǔ yīn jiàn lǎo mǔ bù yì kě hu

现代白话:然后身自入朝,道路无阻,因见老母,不是也很可吗?

chù luō dà xǐ suì qiǎn shǐ cháo gòng

这句话大意是:”处罗大喜,遂遣使 朝贡。

dì jiāng xī shòu liù nián qiǎn shì yù shǐ wéi jié zhào chù luō jīn yǔ chē jià huì yú dà dǒu bá gǔ

这句话大意是:帝将西狩,六年,遣侍御史韦节召处罗,今与车驾会于大斗拔谷。

qí guó rén bù cóng chù luō xiè shǐ zhě cí yǐ tā gù

这句话大意是:其国人不从, 处罗谢使者,辞以他故。

dì dà nù wú rú zhī hé

这句话大意是:帝大怒,无如之何。

shì huì qí qiú zhǎng shè kuì qiǎn shǐ lái qiú hūn péi ju yīn zòu yuē chù luō bù cháo shì qiáng dà ěr

这句话大意是:适会其酋长射匮遣使来求婚,裴矩因 奏曰:“处罗不朝,恃强大耳。

chén qǐng yǐ jì ruò zhī fēn liè qí guó jí yì zhì yě

这句话大意是:臣请以计弱之,分裂其国,即易制也。

shè kuì zhě dōu liù zhī zǐ dá tóu zhī sūn shì wèi kè hán jūn lín xī miàn

这句话大意是:射匮者,都 六之子,达头之孙,世为可汗,君临西面。

jīn wén qí shī zhí fù lì yú chù luō gù qiǎn shǐ lái yǐ jié yuán ěr

这句话大意是:今闻其失职,附隶于处罗,故遣使来, 以结援耳。

yuàn hòu lǐ qí shǐ bài wèi dà kè hán zé tū jué shì fēn liǎng cóng wǒ yǐ

现代白话:愿厚礼其使,拜为大可汗,则突厥势分,两从我了。

dì yuē gōng yán shì yě

这句话大意是:”帝曰:“公言是 也。

yīn qiǎn péi ju zhāo xī zhì guǎn wēi fěng yù zhī

这句话大意是:”因遣裴矩朝夕至馆,微讽谕之。

dì yú rén fēng diàn zhào qí shǐ zhě yán chù luō bù shùn zhī yì chēng shè kuì yǒu hǎo xīn wú jiāng lì wèi dà kè hán lìng fā bīng zhū chù luō rán hòu dāng wèi hūn yě

现代白话:帝于仁风殿召其使者,言处罗不顺之意,称 射匮有好心,我将立为大可汗,令发兵诛处罗,然后当为婚也。

dì qǔ táo zhú bái yǔ jiàn yī zhī yǐ cì shè kuì yīn wèi zhī yuē cǐ shì yi sù shǐ jí rú jiàn yě

这句话大意是:帝取桃竹白羽箭一 枝以赐射匮,因谓之曰:“此事宜速,使疾如箭也。

shǐ zhě fǎn lù jīng chù luō chù luō ài jiàn jiāng liú zhī shǐ zhě jué ér de miǎn

这句话大意是:”使者返,路经处罗,处罗爱 箭,将留之,使者谲而得免。

shè kuì wén ér dà xǐ xīng bīng xí chù luō chù luō dà bài qì qī zi jiāng zuǒ yòu shù qiān jì dōng zǒu

这句话大意是:射匮闻而大喜,兴兵袭处罗,处罗大败,弃妻子,将 左右数千骑东走。

zài lù yòu bèi jié lüè dùn yú gāo chāng dōng bǎo shí luō màn shān

这句话大意是:在路又被劫掠,遁于高昌东,保时罗漫山。

gāo chāng wáng qū bó yǎ shàng zhuàng dì qiǎn péi ju jiāng xiàng shì qīn yào zuǒ yòu chí zhì yù mén guān jìn chāng chéng

这句话大意是:高昌王麹伯雅上状, 帝遣裴矩将向氏亲要左右,驰至玉门关晋昌城。

ju qiǎn xiàng shì shǐ yì chù luō suǒ lùn cháo tíng hóng yǎng zhī yì dīng níng xiǎo yù zhī suì rù cháo rán měi yǒu yàng yàng zhī sè

这句话大意是:矩遣向氏使诣处罗所,论朝廷弘养 之义,丁宁晓谕之,遂入朝,然每有怏怏之色。

yǐ qī nián dōng chù luō cháo yú lín shuò gōng dì xiǎng zhī

这句话大意是:以七年冬,处罗朝于临朔宫,帝享 之。

chù luō qǐ shǒu xiè yuē chén zǒng xī miàn zhū fān bù dé zǎo lái cháo bài jīn cān jiàn chí wǎn zuì zé jí shēn chén xīn lǐ sǒng jù bù néng dào jǐn

这句话大意是:处罗稽首谢曰:“臣总西面诸蕃,不得早来朝拜,今参见迟晚,罪责极深,臣 心里悚惧,不能道尽。

dì yuē wǎng zhě yǔ tū jué xiāng qīn rǎo bù dé ān jū

这句话大意是:”帝曰:“往者与突厥相侵扰,不得安居。

jīn sì hǎi jì qīng yǔ yī jiā wú yì zhèn jiē yù cún yǎng shǐ suì xìng líng

这句话大意是:今四海既清,与 一家无异,朕皆欲存养,使遂性灵。

pì rú tiān shàng zhǐ yǒu yí gè rì zhào lín mò bù níng tiē

这句话大意是:譬如天上止有一个日照临,莫不宁帖;。

ruò yǒu liǎng gè sān gè rì wàn wù hé yǐ de ān

现代白话:若有两 个三个日,万物凭什么得安?

bǐ zhě yì zhī chù luō zǒng shè shì fán bù dé zǎo lái xiāng jiàn

这句话大意是:比者亦知处罗总摄事繁,不得早来相见。

jīn rì jiàn chǔ luō huái bào huò rán huān xǐ chù luō yì dāng huò rán bù fán zài yì

这句话大意是:今日见处罗, 怀抱豁然欢喜,处罗亦当豁然,不烦在意。

míng nián yuán huì chù luō shàng shòu yuē zì tiān yǐ xià de yǐ shàng rì yuè suǒ zhào wéi yǒu shèng rén kè hán

这句话大意是:”明年元会,处罗上寿曰:“自天以下, 地以上,日月所照,唯有圣人可汗。

jīn shì dà rì yuàn shèng rén kè hán qiān suì wàn suì cháng rú jīn rì yě

这句话大意是:今是大日,愿圣人可汗千岁万岁常如今日也。

zhào liú qí lèi ruò wàn yú kǒu lìng qí dì dá dù guān mù chù huì níng jùn

这句话大意是:” 诏留其累弱万余口,令其弟达度关牧畜会宁郡。

chù luō cóng zhēng gāo lí cì hào wèi hé sà nà kè hán shǎng cì shén hòu

这句话大意是:处罗从征高丽,赐号为曷萨那可汗, 赏赐甚厚。

shí nián zhēng yuè yǐ xìn yì gōng zhǔ jià yān cì jǐn cǎi páo qiān jù cǎi wàn pǐ

现代白话:十年正月,以信义公主嫁呢,赐锦彩袍千具,彩万匹。

dì jiāng fù qí gù dì yǐ liáo dōng zhī yì gù wèi huáng yě

这句话大意是:帝将复其故地, 以辽东之役,故未遑也。

měi cóng xún xìng

这句话大意是:每从巡幸。

jiāng dū zhī luàn suí huà jí zhì hé běi

这句话大意是:江都之乱,随化及至河北。

huà jí jiāng bài bēn guī jīng shī wèi běi fān tū jué suǒ hài

这句话大意是:化及将败,奔归京 师,为北蕃突厥所害。

tiě lè

这句话大意是:○铁勒。

tiě lè zhī xiān xiōng nú zhī miáo yì yě zhǒng lèi zuì duō

这句话大意是:铁勒之先,匈奴之苗裔也,种类最多。

zì xī hǎi zhī dōng yī jù shān gǔ wǎng wǎng bù jué

这句话大意是:自西海之东,依据山谷,往往不绝。

dú luò hé běi yǒu pú gǔ tóng luó wéi gē bá yě gǔ fù luō bìng hào sì jīn méng chén tǔ rú gē sī jié hún hú xuē děng zhū xìng shèng bīng kě èr wàn

这句话大意是:独 洛河北有仆骨、同罗、韦纥、拔也古、覆罗并号俟斤,蒙陈、吐如纥、斯结、浑、 斛薛等诸姓,胜兵可二万。

yī wú yǐ xī yān qí zhī běi bàng bái shān zé yǒu qì bì báo luò zhí yǐ xì sū pó nà hé wū yán guàn gē gǔ yě xì yú ní yán guàn děng shèng bīng kě èr wàn

现代白话:伊我以西,呢耆之北,傍白山,则有契弊、薄落职、乙 咥、苏婆、那曷、乌讠雚、纥骨、也咥、于尼讠雚等,胜兵可二万。

jīn shān xī nán yǒu xuē yán tuó xì lēi r shí pán dá qì děng yī wàn yú bīng

这句话大意是:金山西南,有 薛延陀、咥勒儿、十槃、达契等,一万余兵。

kāng guó běi bàng ā de shuǐ zé yǒu hē xī hé shèn bō hū bǐ gàn jù hǎi hé bǐ xī hé cuó sū bá yě wèi kě dá děng yǒu sān wàn xǔ bīng

这句话大意是:康国北,傍阿得水,则有诃咥、曷昚、 拨忽、比干、具海、曷比悉、何嵯苏、拔也未渴达等,有三万许兵。

de yí hǎi dōng xi yǒu sū lù jié sān suǒ yàn miè cù lóng hū děng zhū xìng bā qiān yú

这句话大意是:得嶷海东西, 有苏路羯、三索咽、蔑促、隆忽等诸姓,八千余。

fú lǐn dōng zé yǒu ēn qū ā lán běi rù jiǔ lí fú wà hūn děng jìn èr wàn rén

这句话大意是:拂菻东则有恩屈、阿兰、北褥九 离、伏嗢昏等,近二万人。

běi hǎi nán zé dōu bō děng

这句话大意是:北海南则都波等。

suī xìng shì gè bié zǒng wèi wéi tiě lè

这句话大意是:虽姓氏各别,总谓为铁勒。

bìng wú jūn zhǎng fēn shǔ dōng xi liǎng tū jué

这句话大意是:并无君长, 分属东、西两突厥。

jū wú héng suǒ suí shuǐ cǎo liú yí

这句话大意是:居无恒所,随水草流移。

rén xìng xiōng rěn shàn yú qí shè tān lán yóu shén yǐ kòu chāo wéi shēng

这句话大意是:人性凶忍,善于骑射,贪婪尤甚,以 寇抄为生。

jìn xī biān zhě pō wéi yì zhí duō niú yáng ér shǎo mǎ

这句话大意是:近西边者,颇为艺植,多牛羊而少马。

zì tū jué yǒu guó dōng xī zhēng tǎo jiē zī qí yòng yǐ zhì běi huāng

这句话大意是:自突厥有国,东西征讨,皆资其 用,以制北荒。

kāi huáng mò jìn wáng guǎng běi zhēng nà qǐ mín dà pò bù jiā kè hán tiě lè yú shì fēn sǎn

这句话大意是:开皇末,晋王广北征,纳启民,大破步迦可汗,铁勒于是分散。

dà yè yuán nián tū jué chù luō kè hán jī tiě lēi zhū bù hòu shuì liǎn qí wù yòu cāi jì xuē yán tuó děng kǒng wèi biàn suì jí qí kuí shuài shù bǎi rén jǐn zhū zhī

这句话大意是:大业元年,突 厥处罗可汗击铁勒诸部,厚税敛其物,又猜忌薛延陀等,恐为变,遂集其魁帅数百 人尽诛之。

yóu shì yī shí fǎn pàn jù chù luō suì lì sì lì fā sì jīn qì bì gē léng wèi yì wù zhēn mò hé kè hán jū tān hàn shān

这句话大意是:由是一时反叛,拒处罗,遂立俟利发俟斤契弊歌楞为易勿真莫何可汗, 居贪汗山。

fù lì xuē yán tuó nèi sì jīn zì yě xì wèi xiǎo kě hàn

这句话大意是:复立薛延陀内俟斤字也咥为小可汗。

chù luō kè hán jì bài mò hé kè hán shǐ dà

这句话大意是:处罗可汗既败,莫何可汗始大。

mò hé yǒng yì jué lún shén de zhòng xīn wèi lín guó suǒ dàn yī wú gāo chāng yān qí zhū guó xī fù zhī

现代白话:莫 何勇毅绝伦,甚得众心,为邻国所惮,伊我、高昌、呢耆诸国悉附之。

qí sú dà dǐ yǔ tū jué tóng wéi zhàng fū hūn bì biàn jiù qī jiā dài chǎn rǔ nán nǚ rán hòu guī shě sǐ zhě mái bìn zhī cǐ qí yì yě

这句话大意是:其俗大抵与突厥同,唯丈夫婚毕,便就妻家,待产乳男女,然后归舍,死者埋 殡之,此其异也。

dà yè sān nián qiǎn shǐ gòng fāng wù zì shì bù jué yún

这句话大意是:大业三年,遣使贡方物,自是不绝云。

这句话大意是:○奚。

xī běn yuē kù mò xī dōng bù hú zhī zhǒng yě

这句话大意是:奚本曰库莫奚,东部胡之种也。

wèi mù róng shì suǒ pò yí luò zhě cuàn nì sōng mò zhī jiān

这句话大意是:为慕容氏所破,遗落者窜匿松、漠之间。

qí sú shèn wéi bù jié ér shàn shè liè hǎo wèi kòu chāo

这句话大意是:其俗 甚为不洁,而善射猎,好为寇钞。

chū chén yú tū jué hòu shāo qiáng shèng fēn wéi wǔ bù yī yuē rǔ gē wáng èr yuē mò hè fú sān yuē qì gè sì yuē mù kūn wǔ yuē shì de

这句话大意是:初臣于突厥,后稍强盛,分为五部:一曰辱纥王, 二曰莫贺弗,三曰契个,四曰木昆,五曰室得。

měi bù sì jīn yī rén wèi qí shuài

这句话大意是:每部俟斤一人为其帅。

suí zhú shuǐ cǎo pō tóng tū jué

这句话大意是:随逐水草, 颇同突厥。

yǒu ā huì shì wǔ bù zhōng wèi shèng zhū bù jiē guī zhī

这句话大意是:有阿会氏,五部中为盛,诸部皆归之。

měi yǔ qì dān xiāng gōng jī lǔ huò cái chù yīn ér de shǎng

这句话大意是:每与契丹相攻击,虏获财畜,因 而得赏。

sǐ zhě yǐ wěi báo guǒ shī xuán zhī shù shàng

这句话大意是:死者以苇薄裹尸,悬之树上。

zì tū jué chēng fān zhī hòu yì qiǎn shǐ rù cháo huò tōng huò jué zuì wéi wú xìn

这句话大意是:自突厥称籓之后,亦遣使入朝,或通或绝, 最为无信。

dà yè shí suì qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:大业时,岁遣使贡方物。

qì dān shì wéi

这句话大意是:契丹室韦。

qì dān zhī xiān yǔ kù mò xī yì zhǒng ér tóng lèi bìng wèi mù róng shì suǒ pò jù cuàn yú sōng mò zhī jiān

这句话大意是:契丹之先,与库莫奚异种而同类,并为慕容氏所破,俱窜于松、漠之间。

qí hòu shāo dà jū huáng lóng zhī běi shù bǎi lǐ

这句话大意是:其后 稍大,居黄龙之北数百里。

qí sú pō yǔ mò hé tóng

这句话大意是:其俗颇与靺鞨同。

hǎo wèi kòu dào

这句话大意是:好为寇盗。

fù mǔ sǐ ér bēi kū zhě yǐ wéi bù zhuàng

这句话大意是:父母死而悲哭者,以为不 壮。

dàn yǐ qí shī zhì yú shān shù zhī shàng jīng sān nián zhī hòu nǎi shōu qí gǔ ér fén zhī

这句话大意是:但以其尸置于山树之上,经三年之后,乃收其骨而焚之。

yīn lèi ér zhù yuē dōng yuè shí xiàng yáng shí

这句话大意是:因酹而祝曰:“冬月 时,向阳食。

ruò wǒ shè liè shí shǐ wǒ duō de zhū lù

这句话大意是:若我射猎时,使我多得猪鹿。

qí wú lǐ wán yín yú zhū yí zuì shén

这句话大意是:”其无礼顽嚚,于诸夷最甚。

dāng hòu wèi shí wèi gāo lí suǒ qīn bù luò wàn yú kǒu qiú nèi fù zhǐ yú bái pí hé

这句话大意是:当后魏时, 为高丽所侵,部落万余口求内附,止于白貔河。

qí hòu wèi tū jué suǒ bī yòu yǐ wàn jiā jì yú gāo lì

这句话大意是:其后为突厥所逼,又以万家寄于高 丽。

kāi huáng sì nián lǜ zhū mò hè fú lái yè

这句话大意是:开皇四年,率诸莫贺弗来谒。

wǔ nián xī qí zhòng kuǎn sāi gāo zǔ nà zhī tīng jū qí gù dì

这句话大意是:五年,悉其众款塞,高祖纳之,听居其故地。

liù nián qí zhū bù xiāng gōng jī jiǔ bù zhǐ yòu yǔ tū jué xiāng qīn gāo zǔ shǐ shǐ zé ràng zhī

这句话大意是:六 年,其诸部相攻击,久不止,又与突厥相侵,高祖使使责让之。

qí guó qiǎn shǐ yì què dùn sǎng xiè zuì

这句话大意是:其国遣使诣阙,顿 颡谢罪。

qí hòu qì dān bié bù chū fú děng bèi gāo lí lǜ zhòng nèi fù

这句话大意是:其后契丹别部出伏等背高丽,率众内附。

gāo zǔ nà zhī ān zhì yú kě xī nà jié zhī běi

这句话大意是:高祖纳之,安置于渴奚那颉之北。

kāi huáng mò qí bié bù sì qiān yú jiā bèi tū jué lái jiàng

这句话大意是:开皇末,其别部四千余家背突厥来降。

shàng fāng yǔ tū jué hé hǎo zhòng shī yuǎn rén zhī xīn xī lìng gěi liáng huán běn chì tū jué fǔ nà zhī

这句话大意是:上方与突厥和好,重失远人之心,悉令给粮 还本,敕突厥抚纳之。

gù cí bù qù

这句话大意是:固辞不去。

bù luò jiàn zhòng suì běi xǐ zhú shuǐ cǎo dāng liáo xī zhèng běi èr bǎi lǐ yī tuō gē chén shuǐ ér jū

这句话大意是:部落渐众,遂北徙逐水草,当辽西正北二百里, 依托纥臣水而居。

dōng xī xuān wǔ bǎi lǐ nán běi sān bǎi lǐ fēn wéi shí bù

这句话大意是:东西亘五百里,南北三百里,分为十部。

bīng duō zhě sān qiān shǎo zhě qiān yú zhú hán shǔ suí shuǐ cǎo xù mù

这句话大意是:兵多者三千,少者千余, 逐寒暑,随水草畜牧。

yǒu zhēng fá zé qiú shuài xiāng yǔ yì zhī xīng bīng dòng zhòng hé fú qì

这句话大意是:有征伐,则酋帅相与议之,兴兵动众合符契。

tū jué shā bō lüè kě hàn qiǎn tǔ zhūn pān dié tǒng zhī

这句话大意是:突厥沙钵略可 汗遣吐屯潘垤统之。

shì wéi qì dān zhī lèi yě

这句话大意是:室韦,契丹之类也。

qí nán zhě wèi qì dān zài běi zhě hào shì wéi fēn wéi wǔ bù bù xiāng zǒng yī suǒ wèi nán shì wéi běi shì wéi bō shì wéi shēn mò dá shì wéi dà shì wéi

这句话大意是:其南者为契丹,在北者号室韦,分为五部,不相总一,所 谓南室韦、北室韦、钵室韦、深末怛室韦、大室韦。

bìng wú jūn zhǎng rén mín pín ruò tū jué cháng yǐ sān tǔ zhūn zǒng lǐng zhī

这句话大意是:并无君长,人民贫弱,突厥常 以三吐屯总领之。

nán shì wéi zài qì dān běi sān qiān lǐ tǔ dì bēi shī zhì xià zé yí xiàng xī běi dài bó qiàn duì èr shān duō cǎo mù ráo qín shòu yòu duō wén ruì rén jiē cháo jū yǐ bì qí huàn

这句话大意是:南室韦在契丹北三千里,土地卑湿,至夏则移向西北贷勃、欠对二山,多草木, 饶禽兽,又多蚊蚋,人皆巢居,以避其患。

jiàn fēn wéi èr shí wǔ bù měi bù yǒu yú mò fú mán duō yóu qiú zhǎng yě

这句话大意是:渐分为二十五部,每部有余莫弗瞒咄, 犹酋长也。

sǐ zé zǐ dì dài lì sì jué zé zé xián háo ér lì zhī

这句话大意是:死则子弟代立,嗣绝则择贤豪而立之。

qí sú zhàng fū jiē bèi fā fù rén pán fā yī fú yǔ qì dān tóng

这句话大意是:其俗丈夫皆被发,妇人盘发,衣 服与契丹同。

chéng niú chē jǔ chú wèi wū rú tū jué zhān chē zhī zhuàng

这句话大意是:乘牛车,籧篨为屋,如突厥毡车之状。

dù shuǐ zé shù xīn wèi fá huò yǐ pí wèi zhōu zhě

这句话大意是:渡水则束薪为伐,或以皮为 舟者。

mǎ zé zhī cǎo wèi jiān jié shéng wèi pèi

这句话大意是:马则织草为鞯,结绳为辔。

qǐn zé qū wèi wū yǐ jǔ chú fù shàng yí zé zài xíng

这句话大意是:寝则屈为屋,以籧篨复上,移则载行。

yǐ zhū pí wèi xí biān mù wèi jiè

这句话大意是:以猪皮为 席,编木为藉。

fù nǚ jiē bào xī ér zuò

这句话大意是:妇女皆抱膝而坐。

qì hòu duō hán tián shōu shén báo wú yáng shǎo mǎ duō zhū niú

这句话大意是:气候多寒,田收甚薄,无羊,少马,多猪牛。

zào jiǔ shí dàn yǔ mò hé tóng sú

这句话大意是:造 酒食啖,与靺鞨同俗。

hūn jià zhī fǎ èr jiā xiāng xǔ xù zhé dào fù jiāng qù rán hòu sòng niú mǎ wèi pìn gèng jiāng guī jiā

这句话大意是:婚嫁之法,二家相许,婿辄盗妇将去,然后送牛马为娉,更 将归家。

dài yǒu shēn nǎi xiāng suí hái shě

这句话大意是:待有娠,乃相随还舍。

fù rén bù zài jià yǐ wéi sǐ rén zhī qī nán yǐ gòng jū

这句话大意是:妇人不再嫁,以为死人之妻难以共居。

bù luò gòng wèi dà péng rén sǐ zé zhì shī qí shàng

这句话大意是:部落共为大 棚,人死则置尸其上。

jū sāng sān nián nián wéi sì kū

这句话大意是:居丧三年,年唯四哭。

qí guó wú tiě qǔ gěi yú gāo lí

这句话大意是:其国无铁,取给于高丽。

duō diāo

这句话大意是:多貂。

nán shì wéi běi xíng shí yī rì zhì běi shì wéi fēn wéi jiǔ bù luò rào tǔ gē shān ér jū

这句话大意是:南室韦北行十一日至北室韦,分为九部落,绕吐纥山而居。

qí bù luò qú shuài hào qǐ yǐn mò hè duō měi bù yǒu mò hé fú sān rén yǐ èr zhī

这句话大意是:其部落渠帅号乞引 莫贺咄,每部有莫何弗三人以贰之。

qì hòu zuì hán xuě shēn méi mǎ

这句话大意是:气候最寒,雪深没马。

dōng zé rù shān jū tǔ xué zhōng niú chù duō dòng sǐ

这句话大意是:冬则入山,居土穴中, 牛畜多冻死。

ráo zhāng lù shè liè wèi wu shí ròu yī pí

这句话大意是:饶麞鹿,射猎为务,食肉衣皮。

záo bīng méi shuǐ zhōng ér wǎng shè yú biē

这句话大意是:凿冰,没水中而网射鱼鳖。

de duō jī xuě jù xiàn kēng jǐng qí mù ér xíng

这句话大意是:地多积雪, 惧陷坑阱,骑木而行。

sú jiē bǔ diāo wèi yè guàn yǐ hú hé yī yǐ yú pí

这句话大意是:俗皆捕貂为业,冠以狐狢,衣以鱼皮。

yòu běi xíng qiān lǐ zhì bō shì wéi yī hú bù shān ér zhù rén zhòng duō běi shì wéi bù zhī wèi jǐ bù luò

这句话大意是:又北行千里,至钵室韦,依胡布山而住,人众多北室韦,不知为几部落。

yòng huà pí gài wū qí yú tóng běi shì wéi

这句话大意是:用桦 皮盖屋,其余同北室韦。

cóng bō shì wéi xī nán sì rì xíng zhì shēn mò dá shì wéi yīn shuǐ wèi hào yě

这句话大意是:从钵室韦西南四日行,至深末怛室韦,因水为号也。

dōng yuè xué jū yǐ bì tài yīn zhī qì

这句话大意是:冬月穴居,以避太阴之气。

yòu xī běi shù qiān lǐ zhì dà shì wéi jìng lù xiǎn zǔ yǔ yán bù tōng

这句话大意是:又西北数千里,至大室韦,径路险阻,语言不通。

yóu duō diāo jí qīng shǔ

这句话大意是:尤多貂及青鼠。

běi shì wéi shí qiǎn shǐ gòng xiàn yú wú zhì zhě

这句话大意是:北室韦时遣使贡献,余无至者。

shǐ chén yuē sì yí zhī wèi zhōng guó huàn yě jiǔ yǐ běi dí yóu shén yān

现代白话:史臣曰:四夷之为中国患也久了,北狄尤甚呢。

zhǒng luò shí fán dié xióng biān sāi nián dài xiá miǎo fēi yī shí yě

这句话大意是:种落实繁,迭雄边塞,年代遐 邈,非一时也。

wǔ dì zhī shì zé yǒu xūn zhōu yān

现代白话:五帝之世,则有獯粥呢;。

qí zài sān dài zé xiǎn yǔn yān

现代白话:其在三代,则猃狁呢;。

dǎi hu liǎng hàn zé xiōng nú yān

现代白话:逮乎两汉,则匈奴 呢;。

dāng tú diǎn wǔ zé wū wán xiān bēi yān

现代白话:当涂、典午,则乌丸、鲜卑呢;。

hòu wèi jí zhōu zé rú rú tū jué yān

现代白话:后魏及周,则蠕蠕、突厥呢。

cǐ qí qiú háo xiāng jì hù wéi jūn zhǎng zhě yě

这句话大意是:此其酋豪,相继 互为君长者也。

jiē yǐ xù mù wèi yè qīn chāo wèi zī shū lái hū wǎng yún fēi niǎo jí

这句话大意是:皆以畜牧为业,侵钞为资,倏来忽往,云飞鸟集。

zhì móu zhī shì yì hé qīn yú miào táng zhī shàng zhé chōng zhī chén lùn fèn jī yú sāi yuán zhī xià

这句话大意是:智谋之士,议和 亲于庙堂之上,折冲之臣,论奋击于塞垣之下。

rán shì wú héng guī quán wú dìng shì qīn shū yīn qí qiáng ruò fú pàn zài qí shèng shuāi

这句话大意是:然事无恒规,权无定势,亲疏因其 强弱,服叛在其盛衰。

shuāi zé kuǎn sāi dùn sǎng shèng zé wān gōng kòu lüě qū shēn yì tài qiáng ruò xiāng fǎn

这句话大意是:衰则款塞顿颡,盛则弯弓寇掠,屈申异态,强弱相反。

zhēng shuò suǒ bù jí guàn dài suǒ bù jiā wéi lì shì shì bù gù méng shì

这句话大意是:正朔 所不及,冠带所不加,唯利是视,不顾盟誓。

zhì yú mò xiāng jiù ràng jiāo xiá píng líng hé qīn yuē jié zhī móu xíng shī yòng bīng zhī shì qián shǐ lùn zhī bèi yǐ gù bù xiáng ér jiū yān

现代白话:至于莫相救让,骄黠凭陵,和亲约结 之谋,行师用兵之事,前史论之备了,故不详而究呢。

jí rú rú shuāi wēi tū jué shǐ dà zhì yú mù gǎn suì xióng shuò yě

这句话大意是:及蠕蠕衰微,突厥始大,至 于木杆,遂雄朔野。

dōng jí dōng hú jiù jìng xi jǐn wū sūn zhī de wān gōng shù shí wàn liè chǔ yú dài yīn nán xiàng yǐ lín zhōu qí

这句话大意是:东极东胡旧境,西尽乌孙之地,弯弓数十万,列处于代阴,南 向以临周、齐。

èr guó mò zhī néng kàng zhēng qǐng méng hǎo qiú jié hé qīn

这句话大意是:二国莫之能抗,争请盟好,求结和亲。

nǎi yǔ zhōu hé cóng zhōng wáng qí guó

这句话大意是:乃与周合从,终亡齐国。

gāo zǔ qiān dǐng jué tú kǒng chì fù qí zhòng lì jiāng dǎo qín jiāo

这句话大意是:高 祖迁鼎,厥徒孔炽,负其众力,将蹈秦郊。

nèi zì xiāng tú suì yǐ guāi luàn dá tóu kè hán yuǎn dùn qǐ mín yuàn bǎo sāi xià

这句话大意是:内自相图,遂以乖乱,达头可汗远遁, 启民愿保塞下。

yú shì tuī wáng gù cún fǎn qí jiù dì zhù tǎo yú jìn bù zhòng suì qiáng

这句话大意是:于是推亡固存,返其旧地,助讨余烬,部众遂强。

zú yú rén shòu bù qīn bù pàn jì hu shǐ bì wèi kuī chén lǐ

这句话大意是:卒于仁寿,不侵 不叛,暨乎始毕,未亏臣礼。

yáng dì fǔ zhī fēi dào shǐ yǒu yàn mén zhī wéi

这句话大意是:炀帝抚之非道,始有雁门之围。

é shǔ qún dào bìng xìng yú cǐ jìn yǐ xióng shèng háo jié suī jiàn míng hào mò bù qǐng hǎo xī mín

这句话大意是:俄属群盗并兴,于此 浸以雄盛,豪杰虽建名号,莫不请好息民。

yú shì fēn zhì guān sī zǒng tǒng zhōng guó zǐ nǚ yù bó xiāng jì yú dào shǐ zhě zhī chē wǎng lái jié zhé

这句话大意是:于是分置官司,总统中国,子女玉帛, 相继于道,使者之车,往来结辙。

zì gǔ fán yí jiāo jiàn wèi yǒu ruò sī zhī shén yě

这句话大意是:自古蕃夷骄僭,未有若斯之甚也。

jí shèng zhé yīng qī sǎo chú fēn kūn àn yú shí biàn yóu huái lǚ jù lǜ qí qún chǒu lǚ huī tíng zhāng cán huǐ wǒ yún dài yáo dàng wǒ tài yuán sì lüě yú jīng yáng yìn mǎ yú wèi ruì

这句话大意是:及圣哲膺期, 扫除氛昆,暗于时变,犹怀旅拒,率其群丑,屡隳亭鄣,残毁我云、代,摇荡我太 原,肆掠于泾阳,饮马于渭汭。

shèng shàng qí móu qián yùn shén jī mì dòng suì shǐ bǎi shì bù jī zhī lǔ yī jǔ ér miè hàn hǎi lóng tíng zhī de huà wèi jiǔ zhōu yōu dōu qióng fà zhī mín lì yú biān hù shí dì huáng suǒ bù jí shū qì suǒ wèi wén

这句话大意是:圣上奇谋潜运,神机密动,遂使百世不羁之虏一举 而灭,瀚海龙庭之地,画为九州,幽都穷发之民,隶于编户,实帝皇所不及,书契 所未闻。

yóu cǐ yán zhī suī tiān dào yǒu shèng shuāi yì rén shì zhī gōng zhuō yě

这句话大意是:由此言之,虽天道有盛衰,亦人事之工拙也。

jiā yǐ wèi ér fú shì yǒu ér fú jū lèi tiān dì zhī hán róng tóng yīn yáng zhī huà yù sī nǎi dà dào zhī xíng yě gù wú de ér chēng yān

现代白话:加以为而弗恃,有而弗居, 类天地之含容,同阴阳之化育,斯乃大道之行也,固无得而称呢。

✦ You read 列传·卷四十九

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.