四圣心源 · 黄元御 · Chapter 59 of 107

卷五·杂病解上·鼓胀根原

PinyinModern Translation
Size

gǔ zhàng zhě zhōng qì zhī bài yě

这句话大意是:鼓胀者,中气之败也。

fèi zhǔ qì shèn zhǔ shuǐ rén shēn zhōng bàn yǐ shàng wèi yáng shì wèi qì fēn zhōng bàn yǐ xià wèi yīn shì wèi shuǐ fèn

这句话大意是:肺主气,肾主水,人身中半以上为阳,是谓气分,中半以下为阴,是谓水分。

qì shèng yú shàng shuǐ shèng yú xià yīn yáng zhī dìng wèi yě

这句话大意是:气盛于上,水盛于下,阴阳之定位也。

ér qì jiàng zé shēng shuǐ shuǐ shēng zé huà qì yīn yáng hù gēn qì shuǐ xún huán

这句话大意是:而气降则生水,水升则化气,阴阳互根,气水循环。

jiū qí zhuǎn yùn zhī shū quán zài zhōng qì

这句话大意是:究其转运之枢,全在中气。

zhōng qì yī bài zé qì bù huà shuǐ ér yì yù yú xià shì wèi qì gǔ

这句话大意是:中气一败,则气不化水而抑郁于下,是谓气鼓;。

shuǐ bù huà qì ér fàn làn yú shàng shì wèi shuǐ zhàng

这句话大意是:水不化气而泛滥于上,是为水胀。

líng shū yíng wèi shēng huì shàng jiāo rú wù zhōng jiāo rú ōu xià jiāo rú dú

这句话大意是:《灵枢·营卫生会》:上焦如雾,中焦如沤,下焦如渎。

shàng jiāo qì shèng gù rú wù lù zhī kōng méng

这句话大意是:上焦气盛,故如雾露之空蒙。

xià jiāo shuǐ shèng gù rú chuān dú zhī zhù xiè

这句话大意是:下焦水盛,故如川渎之注泻。

ér qì shuǐ biàn huà zhī yuán chū yú zhōng jiāo

这句话大意是:而气水变化之原,出于中焦。

zhōng jiāo zhě qì shuǐ zhī jiāo qì fāng shēng ér shuǐ fāng jiàng shuǐ yù chéng qì qì yù chéng shuǐ qì shuǐ wèi fēn gù qí xíng rú ōu

这句话大意是:中焦者,气水之交,气方升而水方降,水欲成气,气欲成水,气水未分,故其形如沤。

qì zhī huà shuǐ yóu yú fèi wèi shuǐ zhī huà qì yóu yú gān pí

这句话大意是:气之化水,由于肺胃,水之化气,由于肝脾。

fèi wèi yòu jiàng zé yīn shēng gù qīng liáng ér huà shuǐ

这句话大意是:肺胃右降则阴生,故清凉而化水。

qì bù huà shuǐ zhě fèi wèi zhī bù jiàng yě

这句话大意是:气不化水者,肺胃之不降也。

gān pí zuǒ shēng zé yáng shēng gù wēn nuǎn ér huà qì

这句话大意是:肝脾左升则阳生,故温暖而化气。

shuǐ bù huà qì zhě gān pí zhī bù shēng yě

这句话大意是:水不化气者,肝脾之不升也。

qì bù huà shuǐ zé zuǒ xiàn yú xià ér wéi qì gǔ

这句话大意是:气不化水,则左陷于下而为气鼓;。

shuǐ bù huà qì zé yòu nì yú shàng ér wèi shuǐ zhàng

这句话大意是:水不化气,则右逆于上而为水胀。

ér qí gēn zǒng yīn tǔ shī ér yáng bài shī tǔ bù yùn zé jīn mù yù ér shēng jiàng zhì gù yě

这句话大意是:而其根,总因土湿而阳败,湿土不运,则金木郁而升降窒故也。

qì gǔ

这句话大意是:气鼓。

qì cóng shàng jiàng ér tuī yuán qí běn shí zì xià shēng kǎn zhōng zhī yáng qì zhī gēn yě

这句话大意是:气从上降,而推原其本,实自下升,坎中之阳,气之根也。

qì shēng yú gān pí gān pí zuǒ xuán wēn nuǎn ér huà qīng yáng shì qì shēng yú shuǐ fèn yě

这句话大意是:气升于肝脾,肝脾左旋,温暖而化清阳,是气升于水分也。

gān pí bù shēng yīn fēn zhī qì yīn yù ér xià xiàn gù qí yǐ xià zhǒng

这句话大意是:肝脾不升,阴分之气堙郁而下陷,故脐以下肿。

mù xìng shàn dá qí fā dá ér bù yù zhě shuǐ wēn tǔ zào ér yáng shēng yě

这句话大意是:木性善达,其发达而不郁者,水温土燥而阳升也。

shuǐ hán tǔ shī pí yáng xià xiàn gān mù bù dá yì è ér kè pí tǔ

这句话大意是:水寒土湿,脾阳下陷,肝木不达,抑遏而克脾土。

gān pí yù pò ér bù shēng yùn shì yǐ níng zhì ér wèi zhàng mǎn

这句话大意是:肝脾郁迫而不升运,是以凝滞而为胀满。

gān qì bù dá yù ér shēng rè chuán yú pí tǔ

这句话大意是:肝气不达,郁而生热,传于脾土。

pí tǔ shòu zhī yǐ qí shī rè chuán yú páng guāng

这句话大意是:脾土受之,以其湿热,传于膀胱。

wǔ xíng zhī xìng bìng zé chuán qí suǒ shèng shì gù rán yě

这句话大意是:五行之性,病则传其所胜,势固然也。

tǔ zào zé mù dá ér shuǐ qīng tǔ shī zé qì zhì bù néng shēng shuǐ mù yù bù néng xiè shuǐ gù shuǐ dào bù lì jiā zhī yǐ rè gù lín sè ér huáng chì

这句话大意是:土燥则木达而水清,土湿则气滞不能生水,木郁不能泄水,故水道不利,加之以热,故淋涩而黄赤。

pí tǔ jì xiàn wèi tǔ bì nì

这句话大意是:脾土既陷,胃土必逆。

pí xiàn zé gān mù xià yù wèi nì zé dǎn huǒ shàng yù

这句话大意是:脾陷则肝木下郁,胃逆则胆火上郁。

qí xià rè zhě gān mù zhī bù shēng yě

这句话大意是:其下热者,肝木之不升也;。

qí shàng rè zhě dǎn huǒ zhī bù jiàng yě

这句话大意是:其上热者,胆火之不降也。

bìng běn zé shǔ shī hán ér bìng biāo zé wèi shī rè yi xiè shī ér xíng yù bǔ pí yáng ér dá mù qì qīng lì páng guāng zhī yù rè yě

这句话大意是:病本则属湿寒,而病标则为湿热,宜泻湿而行郁,补脾阳而达木气,清利膀胱之郁热也。

guì zhī jiāng shā tāng

这句话大意是:桂枝姜砂汤。

fú líng sān qián zé xiè sān qián guì zhī sān qián sháo yào sān qián gān cǎo sān qián zhì shā rén yī qián chǎo yán gān jiāng sān qián

这句话大意是:茯苓三钱 泽泻三钱 桂枝三钱 芍药三钱 甘草三钱,炙 砂仁一钱,炒,研 干姜三钱。

jiān dà bàn bēi rù shā rén lüè jiān qù zhā rù xī guā jiāng yī tāng chí wēn fú

这句话大意是:煎大半杯,入砂仁,略煎,去渣,入西瓜浆一汤匙,温服。

páng guāng shī rè xiǎo biàn hóng sè zhě jiā zhī zǐ qīng zhī

这句话大意是:膀胱湿热,小便红涩者,加栀子清之。

pí fèi shī wàng huà shēng yù zhuó fǔ bài jiāo nián bù dé xià xíng yi yòng guā dì sàn xíng qí tán yǐn

这句话大意是:脾肺湿旺,化生郁浊,腐败胶粘,不得下行,宜用瓜蒂散,行其痰饮。

zài xià zé xiè lì ér chū zài shàng zé ǒu tù ér chū

这句话大意是:在下则泻利而出,在上则呕吐而出。

qù qí wǎn chén rán hòu diào zhī

这句话大意是:去其菀陈,然后调之。

xù suí zǐ rén zuì xià tán yǐn yòng bái zhě shí shù lì yán suì qù yóu fú zhī tán shuǐ jí xià

这句话大意是:续随子仁,最下痰饮,用白者十数粒,研碎,去油,服之痰水即下。

guā dì sàn

这句话大意是:瓜蒂散。

guā dì èr shí gè yán chì xiǎo dòu sān qián yán xiāng chǐ sān qián yán

这句话大意是:瓜蒂二十个,研 赤小豆三钱,研 香豉三钱,研。

rè shuǐ yī bēi zhǔ xiāng chǐ lìng nóng qù zhā diào èr mò wēn fú

这句话大意是:热水一杯,煮香豉,令浓,去渣,调二末,温服。

qǔ tǔ xià wèi dù

这句话大意是:取吐下为度。

bìng zhòng rén xū zhě bù kě fú cǐ dāng yòng tíng lì sàn

这句话大意是:病重人虚者,不可服此,当用葶苈散。

shuǐ zhàng

这句话大意是:水胀。

shuǐ cóng xià shēng ér tuī yuán qí běn shí zì shàng jiàng lí zhōng zhī yīn shuǐ zhī gēn yě

这句话大意是:水从下升,而推原其本,实自上降,离中之阴,水之根也。

shuǐ jiàng yú fèi wèi fèi wèi yòu zhuǎn qīng liáng ér huà zhuó yīn shì shuǐ jiàng yú qì fēn yě

这句话大意是:水降于肺胃,肺胃右转,清凉而化浊阴,是水降于气分也。

fèi wèi bù jiàng yáng fēn zhī shuǐ yín yì ér shàng nì gù qí yǐ shàng zhǒng

这句话大意是:肺胃不降,阳分之水淫泆而上逆,故脐以上肿。

jīn xìng xǐ liǎn qí shōu liǎn ér bù yù zhě yáng míng wèi tǔ zhī jiàng yě

这句话大意是:金性喜敛,其收敛而不郁者,阳明胃土之降也。

tǔ shī wèi nì fèi wú jiàng lù yáng fēn zhī shuǐ bù dé xià xíng yīn fēn zhī shuǐ fǎn de shàng fàn

这句话大意是:土湿胃逆,肺无降路,阳分之水,不得下行,阴分之水,反得上泛。

shuǐ rù yú fèi zōng qì gé ài zé wèi chuǎn mǎn

这句话大意是:水入于肺,宗气隔碍,则为喘满;。

shuǐ rù yú jīng wèi qì yōng zǔ zé wèi zhǒng zhàng

这句话大意是:水入于经,卫气壅阻,则为肿胀。

shuǐ shēng yú fèi ér tǒng yú shèn cáng yú páng guāng ér xiè yú gān

这句话大意是:水生于肺而统于肾,藏于膀胱而泄于肝。

shèn yǔ páng guāng zhī fǔ xiāng wéi biǎo lǐ

这句话大意是:肾与膀胱之府,相为表里。

yǐn rù yú wèi pí yáng zhēng dòng huà wèi wù qì ér shàng guī yú fèi

这句话大意是:饮入于胃,脾阳蒸动,化为雾气,而上归于肺。

fèi jīn qīng sù wù qì sǎ yáng chōng guàn yú jīng luò xūn zé yú pí fū yīn yūn yù ǎi huà wèi yǔ lù

这句话大意是:肺金清肃,雾气洒扬,充灌于经络,熏泽于皮肤,氤氲郁霭,化为雨露。

jí hu zhōng jiāo yǐ xià zé zhù jí pāng pèi shì rú jiāng hàn yǐ

现代白话:及乎中焦以下,则注集滂沛,势如江汉了。

páng guāng zhě shuǐ zhī hè yě

这句话大意是:膀胱者,水之壑也。

fèi qì huà shuǐ chuán yú páng guāng gān qì shū xiè shuǐ qiào qīng tōng shì yǐ zhǒng zhàng bù zuò

这句话大意是:肺气化水,传于膀胱,肝气疏泄,水窍清通,是以肿胀不作。

páng guāng zhī qiào qīng zé kāi ér rè zé bì

这句话大意是:膀胱之窍,清则开而热则闭。

líng shū sān jiāo zhě rù luò páng guāng yuē xià jiāo shí zé bì lóng xū zé yí nì

这句话大意是:《灵枢》:三焦者,入络膀胱,约下焦,实则闭癃,虚则遗溺。

qí xū ér yí nì zhě xiāng huǒ zhī xià xū yě qí shí ér bì lóng zhě fēi xiāng huǒ zhī xià shí yě

这句话大意是:其虚而遗溺者,相火之下虚也,其实而闭癃者,非相火之下实也。

yǐ shèn zhǔ zhé cáng shèn qì néng cáng zé xiāng huǒ mì gù ér páng guāng qīng

这句话大意是:以肾主蛰藏,肾气能藏,则相火秘固而膀胱清;。

shèn qì bù cáng zé xiāng huǒ xiè lòu ér páng guāng rè

这句话大意是:肾气不藏,则相火泄露而膀胱热。

xiāng huǒ zhé cáng páng guāng qīng lì shì wèi zhī shí

这句话大意是:相火蛰藏,膀胱清利,是谓之实。

páng guāng zhī rè zhě xiāng huǒ xiè yú shèn cáng ér xiàn yú páng guāng yě

这句话大意是:膀胱之热者,相火泄于肾藏而陷于膀胱也。

xiāng huǒ cáng yú shèn shuǐ yuán bù xiè lòu qí xiè ér bù cáng zhě guò zài yǐ mù

这句话大意是:相火藏于肾水,原不泄露,其泄而不藏者,过在乙木。

mù xìng shū xiè shū xiè zhī lìng chàng zé dàn néng xiè shuǐ ér bù zhì xiè huǒ

这句话大意是:木性疏泄,疏泄之令畅,则但能泄水而不至泄火。

shuǐ hán tǔ shī shēng qì yù è shū xiè zhī lìng bù xíng ér yù yù shū xiè gù xiāng huǒ bù dé mì cáng xiè ér bù tōng gù shuǐ dào bù néng qīng lì

这句话大意是:水寒土湿,生气郁遏,疏泄之令不行,而愈欲疏泄,故相火不得秘藏,泄而不通,故水道不能清利。

xiāng huǒ zhī xiàn qí yuán zài gān gān qì zhī xiàn qí yuán zài pí

这句话大意是:相火之陷,其原在肝,肝气之陷,其原在脾。

gān pí yù xiàn hé xiāng huǒ ér shēng xià rè chuán yú jǐ tǔ jǐ tǔ yǐ qí shī rè chuán yú páng guāng shì yǐ lín sè ér chì huáng yě

这句话大意是:肝脾郁陷,合相火而生下热,传于己土,己土以其湿热传于膀胱,是以淋涩而赤黄也。

páng guāng bì lóng shuǐ bù guī hè gù nì xíng yú xiōng fù jìn yín yú jīng luò ér zhǒng zhàng zuò yān

现代白话:膀胱闭癃,水不归壑,故逆行于胸腹,浸淫于经络,而肿胀作呢。

shuǐ rè xué lùn qí běn zài shèn qí biāo zài fèi jiē jī shuǐ yě

这句话大意是:水热穴论:其本在肾,其标在肺,皆积水也。

gù shuǐ bìng xià wèi fū zhǒng dà fù shàng wèi chuǎn hū bù dé wò zhě biāo běn jù bìng

这句话大意是:故水病下为胕肿大腹,上为喘呼不得卧者,标本俱病。

qí běn zhī zài shèn zhě yi xiè zhī yú páng guāng

这句话大意是:其本之在肾者,宜泻之于膀胱;。

qí biāo zhī zài fèi zhě yi xiè zhī yú hàn kǒng

这句话大意是:其标之在肺者,宜泻之于汗孔。

hàn ruò zhī xíng zǒng yǐ zào tǔ shū mù wéi zhǔ

这句话大意是:汗溺之行,总以燥土疏木为主。

shuǐ bìng zhī zuò suī zài fèi shèn liǎng cáng ér tǔ shī mù yù nǎi qí gēn běn yě

这句话大意是:水病之作,虽在肺肾两藏,而土湿木郁,乃其根本也。

líng guì fú píng tāng

这句话大意是:苓桂浮萍汤。

fú líng sān qián zé xiè sān qián bàn xià sān qián xìng rén sān qián gān cǎo èr qián fú píng sān qián guì zhī sān qián

这句话大意是:茯苓三钱 泽泻三钱 半夏三钱 杏仁三钱 甘草二钱 浮萍三钱 桂枝三钱。

jiān dà bàn bēi rè fú

这句话大意是:煎大半杯,热服。

fù yī qǔ hàn

这句话大意是:覆衣,取汗。

zhōng qì xū jiā rén cān hán jiā gān jiāng

这句话大意是:中气虚,加人参,寒加干姜。

fèi rè jiā mài dōng bèi mǔ

这句话大意是:肺热,加麦冬、贝母。

líng guì ē jiāo tāng

这句话大意是:苓桂阿胶汤。

fú líng sān qián zé xiè sān qián gān cǎo èr qián guì zhī sān qián ē jiāo sān qián

这句话大意是:茯苓三钱 泽泻三钱 甘草二钱 桂枝三钱 阿胶三钱。

jiān dà bàn bēi rè fú

这句话大意是:煎大半杯,热服。

xiǎo biàn bù qīng jiā xī guā jiāng rè jiā zhī zǐ

这句话大意是:小便不清,加西瓜浆,热加栀子。

zhōng xū jiā rén cān hán jiā gān jiāng

这句话大意是:中虚加人参,寒加干姜。

yǐ mù è xiàn shū xiè bù xíng yáng bài tǔ shī bù néng zhì fú shuǐ yá gù bìng zhǒng zhàng

这句话大意是:乙木遏陷,疏泄不行,阳败土湿,不能制伏水邪,故病肿胀。

xiè shī zào tǔ shū mù xíng shuǐ shì dìng fǎ yě

这句话大意是:泻湿燥土,疏木行水,是定法也。

hòu shì bā wèi jiā jiǎn zhī fāng dì huáng zhù pí zhī shī fù zǐ yì gān zhī rè gān pí wèi zhì jí bài fú zhī kě xiào gān pí bìng shēn zé bù xiào ér fǎn yì qí hài zuì wù rén yě

这句话大意是:后世八味加减之方,地黄助脾之湿,附子益肝之热,肝脾未至极败,服之可效,肝脾病深则不效,而反益其害,最误人也。

qì wèi yú shàng shuǐ wèi yú xià

这句话大意是:气位于上,水位于下。

qì zhī zài shàng suī yōng mǎn yù è ér bù zhì yú zhàng wéi xià xiàn ér bù shēng zé bìng qì gǔ

这句话大意是:气之在上,虽壅满郁遏,而不至于胀,惟下陷而不升,则病气鼓;。

shuǐ zhī zài xià suī tíng yū níng jié ér fú zhì yú zhǒng wéi shàng nì ér bù jiàng zé bìng shuǐ zhàng

这句话大意是:水之在下,虽停瘀凝结,而弗至于肿,惟上逆而不降,则病水胀。

zhǒng zài shēn bàn yǐ shàng zhě shuǐ zhàng yě

这句话大意是:肿在身半以上者,水胀也;。

zhàng zài shēn bàn yǐ xià zhě qì gǔ yě

这句话大意是:胀在身半以下者,气鼓也。

qí yī shēn jù zhì zhǒng zhàng zhě qì bìng yú xià ér shuǐ bìng yú shàng yě

这句话大意是:其一身俱至肿胀者,气病于下而水病于上也。

qì shuǐ jiāo bìng zé qì zhōng yì yǒu jī shuǐ shuǐ zhōng bù wú zhì qì

这句话大意是:气水交病,则气中亦有积水,水中不无滞气。

zǒng zhī qì bù lí shuǐ shuǐ bù lí qì qì zhì zé shuǐ níng shuǐ jī zé qì jù

这句话大意是:总之,气不离水,水不离气,气滞则水凝,水积则气聚。

qì bìng yú xià zhě qí shuǐ dào bì bù lì

这句话大意是:气病于下者,其水道必不利;。

shuǐ bìng yú shàng zhě qí qì dào bì bù tōng

这句话大意是:水病于上者,其气道必不通。

zhòng jǐng jīn guì shuǐ qì zhī fǎ yāo yǐ shàng zhǒng dāng fā qí hàn hàn fā zé qì tōng ér shuǐ yì xiè

这句话大意是:仲景《金匮·水气》之法,腰以上肿,当发其汗,汗发则气通而水亦泄;。

yāo yǐ xià zhǒng dāng lì xiǎo biàn biàn lì zé shuǐ xíng ér qì yì dá yǐ

现代白话:腰以下肿,当利小便,便利则水行而气亦达了。

✦ You read 卷五·杂病解上·鼓胀根原

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.