元史 · 宋濂 · Chapter 66 of 210

志·卷十九

PinyinModern Translation
Size

hé qú sān

这句话大意是:◎河渠三。

huáng hé

这句话大意是:○黄河。

zhì zhèng sì nián xià wǔ yuè dà yǔ èr shí yú rì huáng hé bào yì shuǐ píng de shēn èr zhàng xǔ běi jué bái máo dī

这句话大意是:至正四年夏五月,大雨二十余日,黄河暴溢,水平地深二丈许,北决白茅堤。

liù yuè

这句话大意是:六月,。

yòu běi jué jīn dī

这句话大意是:又北决金堤,。

bìng hé jùn yì jǐ níng dān zhōu yú chéng dàng shān jīn xiāng yú tái fēng pèi dìng táo chu qiū wǔ chéng

这句话大意是:并河郡邑济宁、单州、虞城、砀山、金乡、鱼台、丰、沛、定陶、楚丘、武城,。

yǐ zhì cáo zhōu dōng míng jù yě yùn chéng jiā xiáng wèn shàng rèn chéng děng chù jiē lí shuǐ huàn

这句话大意是:以至曹州、东明、钜野、郓城、嘉祥、汶上、任城等处皆罹水患,。

mín lǎo ruò hūn diàn

这句话大意是:民老弱昏垫,。

zhuàng zhě liú lí sì fāng

这句话大意是:壮者流离四方。

shuǐ shì běi qīn ān shān yán rù huì tōng yùn hé yán mào jǐ nán hé jiān jiāng huài liǎng cáo sī yán chǎng fáng guó jì shén zhòng

这句话大意是:水势北侵安山,沿入会通、运河,延袤济南、河间,将坏两漕司盐场,妨国计甚重。

shěng chén yǐ wén cháo tíng huàn zhī qiǎn shǐ tǐ liàng réng dū dà chén fǎng qiú zhì hé fāng lüè

这句话大意是:省臣以闻,朝廷患之,遣使体量,仍督大臣访求治河方略。

jiǔ nián dōng tuì tuì jì fù wèi chéng xiàng kǎi rán yǒu zhì yú shì gōng lùn jí hé jué jí yán yú dì qǐng gōng rèn qí shì dì jiā nà zhī

这句话大意是:九年冬,脱脱既复为丞相,慨然有志于事功,论及河决,即言于帝,请躬任其事,帝嘉纳之。

nǎi mìng jí qún chén yì tíng zhōng ér yán rén rén shū wéi dōu cáo yùn shǐ gǔ lǔ chāng yán bì dāng zhì

这句话大意是:乃命集群臣议廷中,而言人人殊,唯都漕运使贾鲁,昌言必当治。

xiān shì lǔ cháng wéi shān dōng dào fèng shǐ xuān fǔ shǒu lǐng guān xún háng bèi shuǐ jùn yì jù de xiū hàn chéng cè

这句话大意是:先是,鲁尝为山东道奉使宣抚首领官,循行被水郡邑,具得修捍成策;。

hòu yòu wèi dōu shuǐ shǐ zhě fèng zhǐ yì hé shàng xiāng shì yàn zhuàng wèi tú yǐ èr cè jìn xiàn yī yì xiū zhù běi dī yǐ zhì héng kuì qí yòng gōng shěng

这句话大意是:后又为都水使者,奉旨诣河上相视,验状为图,以二策进献:一议修筑北堤以制横溃,其用功省;。

yī yì shū sāi bìng jǔ wǎn hé shǐ dōng xíng yǐ fù gù dào qí gōng fèi shén dà

这句话大意是:一议疏塞并举,挽河使东行以复故道,其功费甚大。

zhì shì fù yǐ èr cè fēng tuì tuì wěi qí hòu cè

这句话大意是:至是复以二策封,脱脱韪其后策。

yì dìng nǎi jiàn lǔ yú dì dà chēng zhǐ

这句话大意是:议定,乃荐鲁于帝,大称旨。

shí yī nián sì yuè chū sì rì xià zhào zhōng wài mìng lǔ yǐ gōng bù shàng shū wèi zǒng zhì hé fáng shǐ jìn zhì èr pǐn shòu yǐ yín yìn

这句话大意是:十一年四月初四日,下诏中外,命鲁以工部尚书为总治河防使,进秩二品,授以银印。

fā biàn liáng dà míng shí yǒu sān lù mín shí wǔ wàn rén lú zhōu děng shù shí yǒu bā yì jūn èr wàn rén gòng yì yī qiè cóng shì dà xiǎo jūn mín xián bǐng jié dù pián yí xīng shàn

这句话大意是:发汴梁、大名十有三路民十五万人,庐州等戍十有八翼军二万人供役,一切从事大小军民,咸禀节度,便宜兴缮。

shì yuè èr shí èr rì jiū gōng qī yuè shū záo chéng bā yuè jué shuǐ gù hé jiǔ yuè zhōu jí tōng xíng shí yī yuè shuǐ tǔ gōng bì zhū sǎo zhū dī chéng

这句话大意是:是月二十二日鸠工,七月疏凿成,八月决水故河,九月舟楫通行,十一月水土工毕,诸扫诸堤成。

hé nǎi fù gù dào nán huì yú huái yòu dōng rù yú hǎi

这句话大意是:河乃复故道,南汇于淮,又东入于海。

dì qiǎn guì chén bào jì hé bó zhào lǔ hái jīng shī lùn gōng chāo bài róng lù dà fū jí xián dà xué shì qí xuān lì zhū chén qiān shǎng yǒu chà cì chéng xiàng tuì tuì shì xí dá là hǎn zhī hào tè mìng hàn lín xué shì chéng zhǐ ōu yáng xuán zhì hé píng bēi wén yǐ jīng láo jī

这句话大意是:帝遣贵臣报祭河伯,召鲁还京师,论功超拜荣禄大夫、集贤大学士,其宣力诸臣迁赏有差,赐丞相脱脱世袭答剌罕之号,特命翰林学士承旨欧阳玄制河平碑文,以旌劳绩。

xuán jì wèi hé píng zhī bēi

这句话大意是:玄既为河平之碑,。

yòu zì yǐ wéi sī mǎ qiān bān gù jì hé qú gōu xù

这句话大意是:又自以为司马迁、班固记河渠沟洫,。

jǐn zài zhì shuǐ zhī dào

这句话大意是:仅载治水之道,。

bù yán qí fāng

这句话大意是:不言其方,。

shǐ hòu shì rèn sī shì zhě wú suǒ kǎo zé

这句话大意是:使后世任斯事者无所考则,。

nǎi cóng lǔ fǎng wèn fāng lüè

这句话大意是:乃从鲁访问方略,。

jí xún guò kè

这句话大意是:及询过客,。

zhì lì dú

这句话大意是:质吏牍,。

zuò zhì zhèng hé fáng jì

这句话大意是:作《至正河防记》,。

yù shǐ lái shì lí hé huàn zhě àn ér qiú zhī

这句话大意是:欲使来世罹河患者按而求之。

qí yán yuē

这句话大意是:其言曰:。

zhì hé yī yě yǒu shū yǒu jùn yǒu sāi sān zhě yì yān

现代白话:治河一也,有疏、有浚、有塞,三者异呢。

shāi hé zhī liú yīn ér dǎo zhī wèi zhī shū

这句话大意是:酾河之流,因而导之,谓之疏。

qù hé zhī yū yīn ér shēn zhī wèi zhī jùn

这句话大意是:去河之淤,因而深之,谓之浚。

yì hé zhī bào yīn ér è zhī wèi zhī sāi

这句话大意是:抑河之暴,因而扼之,谓之塞。

shū jùn zhī bié yǒu sì yuē shēng dì yuē gù dào yuē hé shēn yuē jiǎn shuǐ hé

这句话大意是:疏浚之别有四:曰生地,曰故道,曰河身,曰减水河。

shēng dì yǒu zhí yǒu yū yīn zhí ér záo zhī kě jiù gù dào

这句话大意是:生地有直有纡,因直而凿之,可就故道。

gù dào yǒu gāo yǒu bēi gāo zhě píng zhī yǐ qū bēi gāo bēi xiāng jiù zé gāo bù yōng bēi bù zhū lǜ fu yōng shēng kuì zhū shēng yīn yě

这句话大意是:故道有高有卑,高者平之以趋卑,高卑相就,则高不壅,卑不潴,虑夫壅生溃,潴生堙也。

hé shēn zhě shuǐ suī tōng xíng shēn yǒu guǎng xiá xiá nán shòu shuǐ shuǐ yì hàn gù xiá zhě yǐ jì pì zhī

这句话大意是:河身者,水虽通行,身有广狭,狭难受水,水益悍,故狭者以计辟之;。

guǎng nán wéi àn àn shàn bēng gù guǎng zhě yǐ jì yù zhī

这句话大意是:广难为岸,岸善崩,故广者以计御之。

jiǎn shuǐ hé zhě shuǐ fàng kuàng zé yǐ zhì qí kuáng shuǐ huī tū zé yǐ shā qí nù

这句话大意是:减水河者,水放旷则以制其狂,水隳突则以杀其怒。

zhì dī yī yě yǒu chuàng zhù xiū zhù bǔ zhù zhī míng yǒu là shuǐ dī yǒu jié hé dī yǒu hù àn dī yǒu lǚ shuǐ dī yǒu shí chuán dī

这句话大意是:治堤一也,有创筑、修筑、补筑之名,有剌水堤,有截河堤,有护岸堤,有缕水堤,有石船堤。

zhì sǎo yī yě yǒu àn sǎo shuǐ sǎo yǒu lóng wěi lán tóu mǎ tóu děng sǎo

这句话大意是:治扫一也,有岸扫、水扫,有龙尾、栏头、马头等扫。

qí wèi sǎo tái jí tuī juǎn qiān zhì xún guà zhī fǎ yǒu yòng tǔ yòng shí yòng tiě yòng cǎo yòng mù yòng yì yòng gēng zhī fāng

这句话大意是:其为扫台及推卷、牵制、珣挂之法,有用土、用石、用铁、用草、用木、用杙、用縆之方。

sāi hé yī yě yǒu quē kǒu yǒu huō kǒu yǒu lóng kǒu

这句话大意是:塞河一也,有缺口,有豁口,有龙口。

quē kǒu zhě yǐ chéng chuān

这句话大意是:缺口者,已成川。

huō kǒu zhě jiù cháng wèi shuǐ suǒ huō shuǐ tuì zé kǒu xià yú dī shuǐ zhǎng zé yì chū yú kǒu

这句话大意是:豁口者,旧常为水所豁,水退则口下于堤,水涨则溢出于口。

lóng kǒu zhě shuǐ zhī suǒ huì zì xīn hé rù gù dào zhī cóng yě

这句话大意是:龙口者,水之所会,自新河入故道之潀也。

cǐ wài bù néng xī shū yīn qí yòng gōng zhī cì dì ér jiù shù yú qí xià yān

现代白话:此外不能悉书,因其用功之次第,而就述于其下呢。

qí jùn gù dào shēn guǎng bù děng tōng cháng èr bǎi bā shí lǐ bǎi wǔ shí sì bù ér qiáng

这句话大意是:其浚故道,深广不等,通长二百八十里百五十四步而强。

gōng shǐ zì bái máo zhǎng bǎi bā shí èr lǐ

这句话大意是:功始自白茅,长百八十二里。

jì zì huáng líng gāng zhì nán bái máo pì shēng dì shí lǐ

这句话大意是:继自黄陵冈至南白茅,辟生地十里。

kǒu chū shòu guǎng bǎi bā shí bù shēn èr zhàng yǒu èr chǐ yǐ xià tíng guǎng bǎi bù gāo xià bù děng xiāng zhé shēn èr zhàng jí quán

这句话大意是:口初受,广百八十步,深二丈有二尺,已下停广百步,高下不等,相折深二丈及泉。

yuē tíng yuē zhé zhě yòng gǔ suàn fǎ yīn cǐ tuī bǐ zhī qí shì zhī dī áng xiāng zhǔn zhé ér qǔ yún tíng yě

这句话大意是:曰停、曰折者,用古算法,因此推彼,知其势之低昂,相准折而取匀停也。

nán bái máo zhì liú zhuāng cūn jiē rù gù dào shí lǐ tōng zhé kěn guǎng bā shí bù shēn jiǔ chǐ

这句话大意是:南白茅至刘庄村,接入故道十里,通折垦广八十步,深九尺。

liú zhuāng zhì zhuān gù bǎi yǒu èr lǐ èr bǎi bā shí bù tōng zhé tíng guǎng liù shí bù shēn wǔ chǐ

这句话大意是:刘庄至专固,百有二里二百八十步,通折停广六十步,深五尺。

zhuān gù zhì huáng gù kěn shēng dì bā lǐ miàn guǎng bǎi bù dǐ guǎng jiǔ shí bù gāo xià xiāng zhé shēn zhàng yǒu wǔ chǐ

这句话大意是:专固至黄固,垦生地八里,面广百步,底广九十步,高下相折,深丈有五尺。

huáng gù zhì hā zhǐ kǒu zhǎng wǔ shí yī lǐ bā shí bù xiāng zhé tíng guǎng kěn liù shí bù shēn wǔ chǐ

这句话大意是:黄固至哈只口,长五十一里八十步,相折停广垦六十步,深五尺。

nǎi jùn āo lǐ jiǎn shuǐ hé tōng cháng jiǔ shí bā lǐ bǎi wǔ shí sì bù

这句话大意是:乃浚凹里减水河,通长九十八里百五十四步。

āo lǐ cūn quē hé kǒu shēng dì cháng sān lǐ sì shí bù miàn guǎng liù shí bù dǐ guǎng sì shí bù shēn yī zhàng sì chǐ

这句话大意是:凹里村缺河口生地,长三里四十步,面广六十步,底广四十步,深一丈四尺。

zì āo lǐ shēng dì yǐ xià jiù hé shēn zhì zhāng zàn diàn zhǎng bā shí èr lǐ wǔ shí sì bù

这句话大意是:自凹里生地以下旧河身至张赞店,长八十二里五十四步。

shàng sān shí liù lǐ kěn guǎng èr shí bù shēn wǔ chǐ

这句话大意是:上三十六里,垦广二十步,深五尺;。

zhōng sān shí wǔ lǐ kěn guǎng èr shí bā bù shēn wǔ chǐ

这句话大意是:中三十五里,垦广二十八步,深五尺;。

xià shí lǐ èr bǎi sì shí bù kěn guǎng èr shí liù bù shēn wǔ chǐ

这句话大意是:下十里二百四十步,垦广二十六步,深五尺。

zhāng zàn diàn zhì yáng qīng cūn jiē rù gù dào kěn shēng dì shí yǒu sān lǐ liù shí bù miàn guǎng liù shí bù dǐ guǎng sì shí bù shēn yī zhàng sì chǐ

这句话大意是:张赞店至杨青村,接入故道,垦生地十有三里六十步,面广六十步,底广四十步,深一丈四尺。

qí sāi zhuān gù quē kǒu xiū dī sān chóng bìng bǔ zhù āo lǐ jiǎn shuǐ hé nán àn huō kǒu tōng cháng èr shí lǐ sān bǎi shí yǒu qī bù

这句话大意是:其塞专固缺口,修堤三重,并补筑凹里减水河南岸豁口,通长二十里三百十有七步。

qí chuàng zhù hé kǒu qián dì yī zhòng xi dī nán běi cháng sān bǎi sān shí bù miàn guǎng èr shí wǔ bù dǐ guǎng sān shí sān bù shù zhì zhuāng jué shí yǐ tǔ niú cǎo wěi zá shāo xiāng jiān gāo zhàng yǒu sān chǐ dī qián zhì lóng wěi dà sǎo

这句话大意是:其创筑河口前第一重西堤,南北长三百三十步,面广二十五步,底广三十三步,树置桩橛,实以土牛、草苇、杂梢相兼,高丈有三尺,堤前置龙尾大扫。

yán lóng wěi zhě fá dà shù lián shāo xì zhī dī páng suí shuǐ shàng xià yǐ pò niè àn làng zhě yě

这句话大意是:言龙尾者,伐大树连梢系之堤旁,随水上下,以破啮岸浪者也。

zhù dì èr chóng zhèng dī bìng bǔ liǎng duān jiù dī tōng cháng shí yǒu yī lǐ sān bǎi bù

这句话大意是:筑第二重正堤,并补两端旧堤,通长十有一里三百步。

quē kǒu zhèng dī zhǎng sì lǐ liǎng dī xiāng jiē jiù dī zhì zhuāng dǔ bì hé shēn zhǎng bǎi sì shí wǔ bù yòng tǔ niú cǎo wěi shāo tǔ xiāng jiān xiū zhù dǐ guǎng sān shí bù xiū gāo èr zhàng

这句话大意是:缺口正堤长四里,两堤相接旧堤,置桩堵闭河身,长百四十五步,用土牛、草苇、梢土相兼修筑,底广三十步,修高二丈。

qí àn shàng tǔ gōng xiū zhù zhě cháng sān lǐ èr bǎi shí yǒu wǔ bù yǒu jī gāo guǎng bù děng tōng gāo yī zhàng wǔ chǐ

这句话大意是:其岸上土工修筑者,长三里二百十有五步有奇,高广不等,通高一丈五尺。

bǔ zhù jiù dī zhě zhǎng qī lǐ sān bǎi bù biǎo lǐ bèi báo qī bù zēng bēi liù chǐ jì gāo yī zhàng

这句话大意是:补筑旧堤者,长七里三百步,表里倍薄七步,增卑六尺,计高一丈。

zhù dì sān chóng dōng hòu dī bìng jiē xiū jiù dī gāo guǎng bù děng tōng cháng bā lǐ

这句话大意是:筑第三重东后堤,并接修旧堤,高广不等,通长八里。

bǔ zhù āo lǐ jiǎn shuǐ hé nán àn huō kǒu sì chù zhì zhuāng mù cǎo tǔ xiāng jiān zhǎng sì shí qī bù

这句话大意是:补筑凹里减水河南岸豁口四处,置桩木,草土相兼,长四十七步。

yú shì sāi huáng líng quán hé shuǐ zhōng jí àn shàng xiū dī cháng sān shí liù lǐ bǎi sān shí liù bù

这句话大意是:于是塞黄陵全河,水中及岸上修堤长三十六里百三十六步。

qí xiū dà dī cì shuǐ zhě èr zhǎng shí yǒu sì lǐ qī shí bù

这句话大意是:其修大堤刺水者二,长十有四里七十步。

qí xi fù zuò dà dī cì shuǐ zhě yī zhǎng shí yǒu èr lǐ bǎi sān shí bù

这句话大意是:其西复作大堤刺水者一,长十有二里百三十步。

nèi chuàng zhù àn shàng tǔ dī xī běi qǐ li bā zhái xi dī dōng nán zhì jiù hé àn zhǎng shí lǐ bǎi wǔ shí bù diān guǎng sì bù zhǐ guǎng sān zhī gāo zhàng yǒu wǔ chǐ

这句话大意是:内创筑岸上土堤,西北起李八宅西堤,东南至旧河岸,长十里百五十步,颠广四步,趾广三之,高丈有五尺。

réng zhù jiù hé àn zhì rù shuǐ dī zhǎng sì bǎi sān shí bù zhǐ guǎng sān shí bù diān shā qí liù zhī yī jiē xiū rù shuǐ

这句话大意是:仍筑旧河岸至入水堤,长四百三十步,趾广三十步,颠杀其六之一,接修入水。

liǎng àn sǎo dī bìng xíng

这句话大意是:两岸扫堤并行。

zuò xi sǎo zhě xià rén shuǐ gōng zhēng zì líng wǔ

这句话大意是:作西扫者夏人水工,征自灵武;。

zuò dōng sǎo zhě hàn rén shuǐ gōng zhēng zì jìn jī

这句话大意是:作东扫者汉人水工,征自近畿。

qí fǎ yǐ zhú luò shí yǐ xiǎo shí měi sǎo bù děng yǐ pú wěi mián yāo suǒ jìng cùn xǔ zhě cóng pù guǎng kě yī èr shí bù zhǎng kě èr sān shí bù

这句话大意是:其法以竹络实以小石,每扫不等,以蒲苇绵腰索径寸许者从铺,广可一二十步,长可二三十步。

yòu yǐ yè sǎo suǒ táo jìng sān cùn huò sì cùn zhǎng èr bǎi yú chǐ zhě héng pù zhī

这句话大意是:又以曳扫索绹径三寸或四寸、长二百余尺者衡铺之。

xiāng jiàn fù yǐ zhú wěi má gāng dà xiān

这句话大意是:相间复以竹苇麻釭大纤,。

cháng sān bǎi chǐ zhě wèi guǎn xīn suǒ

这句话大意是:长三百尺者为管心索,。

jiù xì mián yāo suǒ zhī duān yú qí shàng

这句话大意是:就系绵腰索之端于其上,。

yǐ cǎo shù qiān shù

这句话大意是:以草数千束,。

duō zhì wàn yú

这句话大意是:多至万余,。

yún bù hòu pù yú mián yāo suǒ zhī shàng

这句话大意是:匀布厚铺于绵腰索之上,。

kù ér nà zhī

这句话大意是:袴而纳之,。

dīng fū shù qiān

这句话大意是:丁夫数千,。

yǐ zú dǎo shí

这句话大意是:以足蹈实,。

tuī juǎn shāo gāo

这句话大意是:推卷稍高,。

jí yǐ shuǐ gōng èr rén lì qí shàng

这句话大意是:即以水工二人立其上,。

ér hào yú zhòng

这句话大意是:而号于众,。

zhòng shēng lì jǔ

这句话大意是:众声力举,。

yòng xiǎo dà tuī tī

这句话大意是:用小大推梯,。

tuī juǎn chéng sǎo

这句话大意是:推卷成扫,。

gāo xià cháng duǎn bù děng

这句话大意是:高下长短不等,。

dà zhě gāo èr zhàng

这句话大意是:大者高二丈,。

xiǎo zhě bù xià zhàng yú

这句话大意是:小者不下丈余。

yòu yòng dà suǒ huò hù wéi yāo suǒ zhuǎn zhì hé bīn xuǎn jiàn dīng cāo guǎn xīn suǒ shùn sǎo tái lì tà huò guà zhī tái zhōng tiě māo dà jué zhī shàng yǐ jiàn zhuì zhī xià shuǐ

这句话大意是:又用大索或互为腰索,转致河滨,选健丁操管心索,顺扫台立踏,或挂之台中铁猫大橛之上,以渐缒之下水。

sǎo hòu jué de wèi qú xiàn guǎn xīn suǒ qú zhōng yǐ sàn cǎo hòu fù zhù zhī yǐ tǔ qí shàng fù yǐ tǔ niú zá cǎo xiǎo sǎo shāo tǔ duō guǎ hòu bó xiān hòu suí yí

这句话大意是:扫后掘地为渠,陷管心索渠中,以散草厚覆,筑之以土,其上复以土牛、杂草、小扫梢土,多寡厚薄,先后随宜。

xiū dié wèi sǎo tái wù shǐ qiān zhì shàng xià zhěn mì jiān zhuàng hù wéi jǐ jiǎo sǎo bù dòng yáo

这句话大意是:修叠为扫台,务使牵制上下,缜密坚壮,互为掎角,扫不动摇。

rì lì bù zú huǒ yǐ jì zhī

这句话大意是:日力不足,火以继之。

jī lěi jì bì fù shī qián fǎ juǎn sǎo yǐ yā xiān xià zhī sǎo liàng shuǐ qiǎn shēn zhì sǎo hòu bó dié zhī duō zhì sì sǎo ér zhǐ

这句话大意是:积累既毕,复施前法,卷扫以压先下之扫,量水浅深,制扫厚薄,叠之多至四扫而止。

liǎng sǎo zhī jiān zhì zhú luò gāo èr zhàng huò sān zhàng wéi sì zhàng wǔ chǐ shí yǐ xiǎo shí tǔ niú

这句话大意是:两扫之间置竹络,高二丈或三丈,围四丈五尺,实以小石、土牛。

jì mǎn xì yǐ zhú lǎn qí liǎng páng bìng sǎo mì xià dà zhuāng jiù yǐ zhú luò shàng dà zhú yāo suǒ xì yú zhuāng shàng

这句话大意是:既满,系以竹缆,其两旁并扫,密下大桩,就以竹络上大竹腰索系于桩上。

dōng xī liǎng sǎo jí qí zhōng zhú luò zhī shàng

这句话大意是:东西两扫及其中竹络之上,。

yǐ cǎo tǔ děng wù zhù wèi sǎo tái

这句话大意是:以草土等物筑为扫台,。

yuē zhǎng wǔ shí bù huò bǎi bù

这句话大意是:约长五十步或百步,。

zài xià sǎo

这句话大意是:再下扫,。

jí yǐ zhú suǒ huò má suǒ zhǎng bā bǎi chǐ huò wǔ bǎi chǐ zhě yī èr

这句话大意是:即以竹索或麻索长八百尺或五百尺者一二,。

zá cè qí yú guǎn xīn suǒ zhī jiān

这句话大意是:杂厕其余管心索之间,。

sì sǎo rù shuǐ zhī hòu

这句话大意是:俟扫入水之后,。

qí yú guǎn xīn suǒ rú qián xún guà

这句话大意是:其余管心索如前珣挂,。

suí yǐ guǎn xīn zhǎng suǒ

这句话大意是:随以管心长索,。

yuǎn zhì wǔ qī shí bù zhī wài

这句话大意是:远置五七十步之外,。

huò tiě māo

这句话大意是:或铁猫,。

huò dà zhuāng

这句话大意是:或大桩,。

yè ér xì zhī

这句话大意是:曳而系之,。

tōng guǎn shù lèi rì suǒ xià zhī sǎo

这句话大意是:通管束累日所下之扫,。

zài yǐ cǎo tǔ děng wù tōng xiū chéng dī

这句话大意是:再以草土等物通修成堤,。

yòu yǐ lóng wěi dà sǎo mì guà yú hù dī dà zhuāng

这句话大意是:又以龙尾大扫密挂于护堤大桩,。

fēn xī shuǐ shì

这句话大意是:分析水势。

qí dī zhǎng èr bǎi qī shí bù běi guǎng sì shí èr bù zhōng guǎng wǔ shí wǔ bù nán guǎng sì shí èr bù zì diān zhì zhǐ tōng gāo sān zhàng bā chǐ

这句话大意是:其堤长二百七十步,北广四十二步,中广五十五步,南广四十二步,自颠至趾,通高三丈八尺。

qí jié hé dà dī gāo guǎng bù děng zhǎng shí yǒu jiǔ lǐ bǎi qī shí qī bù

这句话大意是:其截河大堤,高广不等,长十有九里百七十七步。

qí zài huáng líng běi àn zhě zhǎng shí lǐ sì shí yī bù

这句话大意是:其在黄陵北岸者,长十里四十一步。

zhù àn shàng tǔ dī xī běi qǐ dōng xī gù dī dōng nán zhì hé kǒu zhǎng qī lǐ jiǔ shí qī bù diān guǎng liù bù zhǐ bèi zhī ér qiáng èr bù gāo zhàng yǒu wǔ chǐ jiē xiū rù shuǐ

这句话大意是:筑岸上土堤,西北起东西故堤,东南至河口,长七里九十七步,颠广六步,趾倍之而强二步,高丈有五尺,接修入水。

shī tǔ niú xiǎo sǎo shāo cǎo zá tǔ duō guǎ hòu bó suí yí xiū dié jí xià zhú luò ān dà zhuāng xì lóng wěi sǎo rú qián liǎng dī fǎ

这句话大意是:施土牛、小扫梢草杂土,多寡厚薄随宜修叠,及下竹络,安大桩,系龙尾扫,如前两堤法。

wéi xiū dié sǎo tái zēng yòng bái lán xiǎo shí

这句话大意是:唯修叠扫台,增用白阑小石。

bìng sǎo shàng jí qián jǐ xiū sǎo dī yī zhǎng bǎi yú bù zhí dǐ lóng kǒu

这句话大意是:并扫上及前几修扫堤一,长百余步,直抵龙口。

shāo běi

这句话大意是:稍北,。

lán tóu sān sǎo bìng xíng

这句话大意是:栏头三扫并行,。

sǎo dà dī guǎng yǔ cì shuǐ èr dī bù tóng

这句话大意是:扫大堤广与刺水二堤不同,。

tōng qián liè sì sǎo

这句话大意是:通前列四扫,。

jiān yǐ zhú luò

这句话大意是:间以竹络,。

chéng yī dà dī

这句话大意是:成一大堤,。

zhǎng èr bǎi bā shí bù

这句话大意是:长二百八十步,。

běi guǎng bǎi yī shí bù

这句话大意是:北广百一十步,。

qí diān zhì shuǐ miàn gāo zhàng yǒu wǔ chǐ

这句话大意是:其颠至水面高丈有五尺,。

shuǐ miàn zhì zé fù gāo èr zhàng wǔ chǐ

这句话大意是:水面至泽腹高二丈五尺,。

tōng gāo sān zhàng wǔ chǐ

这句话大意是:通高三丈五尺;。

zhōng liú guǎng bā shí bù qí diān zhì shuǐ miàn gāo zhàng yǒu wǔ chǐ shuǐ miàn zhì zé fù gāo wǔ zhàng wǔ chǐ tōng gāo qī zhàng

这句话大意是:中流广八十步,其颠至水面高丈有五尺,水面至泽腹高五丈五尺,通高七丈。

bìng chuàng zhù lǚ shuǐ héng dī yī dōng qǐ běi jié hé dà dī xi dǐ xi cì shuǐ dà dī

这句话大意是:并创筑缕水横堤一,东起北截河大堤,西抵西刺水大堤。

yòu yī dī dōng qǐ zhōng cì shuǐ dà dī xi dǐ xi cì shuǐ dà dī tōng cháng èr lǐ sì shí èr bù yì diān guǎng sì bù zhǐ sān zhī gāo zhàng yǒu èr chǐ

这句话大意是:又一堤东起中刺水大堤,西抵西刺水大堤,通长二里四十二步,亦颠广四步,趾三之,高丈有二尺。

xiū huáng líng nán àn zhǎng jiǔ lǐ bǎi liù shí bù nèi chuàng àn tǔ dī dōng běi qǐ xīn bǔ bái máo gù dī xī nán zhì jiù hé kǒu gāo guǎng bù děng zhǎng bā lǐ èr bǎi wǔ shí bù

这句话大意是:修黄陵南岸,长九里百六十步,内创岸土堤,东北起新补白茅故堤,西南至旧河口,高广不等,长八里二百五十步。

nǎi rù shuǐ zuò shí chuán dà dī gài yóu shì qiū bā yuè èr shí jiǔ rì yǐ sì dào gù hé liú xiān suǒ xiū běi àn xi zhōng cì shuǐ jí jié hé sān dī yóu duǎn yuē shuǐ shàng shǎo lì wèi zú shì

这句话大意是:乃入水作石船大堤,盖由是秋八月二十九日乙巳道故河流,先所修北岸西中刺水及截河三堤犹短,约水尚少,力未足恃。

jué hé shì dà nán běi guǎng sì bǎi yú bù zhōng liú shēn sān zhàng yú yì yǐ qiū zhǎng shuǐ duō gù hé shí zhī bā

这句话大意是:决河势大,南北广四百余步,中流深三丈余,益以秋涨,水多故河十之八。

liǎng hé zhēng liú jìn gù hé kǒu shuǐ shuā àn běi xíng huí xuán tuān jī nán yǐ xià sǎo

这句话大意是:两河争流,近故河口,水刷岸北行,洄漩湍激,难以下扫。

qiě sǎo xíng huò chí kǒng shuǐ jǐn yǒng rù jué hé yīn yū gù hé qián gōng suì huī

这句话大意是:且扫行或迟,恐水尽涌入决河,因淤故河,前功遂隳。

lǔ nǎi jīng sī zhàng shuǐ rù gù hé zhī fāng yǐ jiǔ yuè qī rì guǐ chǒu nì liú pái dà chuán èr shí qī sōu qián hòu lián yǐ dà wéi huò zhǎng zhuāng yòng dà má suǒ zhú gēng jiǎo fù zhui wèi fāng zhōu

这句话大意是:鲁乃精思障水入故河之方,以九月七日癸丑,逆流排大船二十七艘,前后连以大桅或长桩,用大麻索、竹縆绞缚,缀为方舟。

yòu yòng dà má suǒ zhú gēng yòng chuán shēn jiǎo rào shàng xià lìng láo bù kě pò nǎi yǐ tiě māo yú shàng liú shí chuí zhī shuǐ zhōng

这句话大意是:又用大麻索、竹縆用船身缴绕上下,令牢不可破,乃以铁猫于上流〈石垂〉之水中。

yòu yǐ zhú gēng jué zhǎng qī bā bǎi chǐ zhě

这句话大意是:又以竹縆绝长七八百尺者,。

xì liǎng àn dà jué shàng

这句话大意是:系两岸大橛上,。

měi gēng huò shí chuí èr zhōu huò sān zhōu

这句话大意是:每縆或〈石垂〉二舟或三舟,。

shǐ bù dé xià

这句话大意是:使不得下,。

chuán fù lüè pù sàn cǎo

这句话大意是:船腹略铺散草,。

mǎn zhù xiǎo shí

这句话大意是:满贮小石,。

yǐ hé zǐ bǎn dīng hé zhī

这句话大意是:以合子板钉合之,。

fù yǐ sǎo mì bù hé zǐ bǎn shàng

这句话大意是:复以扫密布合子板上,。

huò èr chóng

这句话大意是:或二重,。

huò sān chóng

这句话大意是:或三重,。

yǐ dà má suǒ fù zhī jí

这句话大意是:以大麻索缚之急,。

fù fù héng mù sān dào yú tóu wéi

这句话大意是:复缚横木三道于头桅,。

jiē yǐ suǒ wéi zhī

这句话大意是:皆以索维之,。

yòng zhú biān ba

这句话大意是:用竹编笆,。

jiā yǐ cǎo shí

这句话大意是:夹以草石,。

lì zhī wéi qián

这句话大意是:立之桅前,。

yuē zhǎng zhàng yú

这句话大意是:约长丈余,。

míng yuē shuǐ lián wéi

这句话大意是:名曰水帘桅。

fù yǐ mù zhī zhǔ shǐ lián bù yǎn pú rán hòu xuǎn shuǐ gōng biàn jié zhě měi chuán gè èr rén zhí fǔ záo lì chuán shǒu wěi àn shàng duī gǔ wèi hào gǔ míng yī shí qí záo xū yú zhōu xué shuǐ rù zhōu chén è jué hé

这句话大意是:复以木支拄,使帘不偃仆,然后选水工便捷者,每船各二人,执斧凿,立船首尾,岸上搥鼓为号,鼓鸣,一时齐凿,须臾舟穴,水入,舟沉,遏决河。

shuǐ nù yì gù hé shuǐ bào zēng jí zhòng shù shuǐ lián lìng hòu fù bù xiǎo sǎo tǔ niú bái lán zhǎng shāo zá yǐ cǎo tǔ děng wù suí yǐ tián duǒ yǐ jì zhī

这句话大意是:水怒溢,故河水暴增,即重树水帘,令后复布小扫土牛白阑长梢,杂以草土等物,随以填垛以继之。

shí chuán xià yì shí de chū shuǐ jī zhǐ jiàn gāo fù juǎn dà sǎo yǐ yā zhī

这句话大意是:石船下诣实地,出水基趾渐高,复卷大扫以压之。

qián chuán shì lüè dìng xún yòng qián fǎ chén yú chuán yǐ jìng hòu gōng

这句话大意是:前船势略定,寻用前法,沉余船以竟后功。

hūn xiǎo bǎi kè yì fū fēn fān shén láo wú shǎo jiàn duàn

这句话大意是:昏晓百刻,役夫分番甚劳,无少间断。

chuán dī zhī hòu cǎo sǎo sān dào bìng jǔ zhōng zhì zhú luò shèng shí bìng sǎo zhì zhuāng jì lǎn sì sǎo jí luò yī rú xiū běi jié shuǐ dī zhī fǎ

这句话大意是:船堤之后,草扫三道并举,中置竹络盛石,并扫置桩,系缆四扫及络,一如修北截水堤之法。

dì yǐ zhōng liú shuǐ shēn shù zhàng yòng wù zhī duō shī gōng zhī dà shù bèi tā dī

这句话大意是:第以中流水深数丈,用物之多,施功之大,数倍他堤。

chuán dī jù běi àn cái sì wǔ shí bù shì pò dōng hé liú jùn ruò zì tiān jiàng shēn qiǎn pǒ cè

这句话大意是:船堤距北岸才四五十步,势迫东河,流峻若自天降,深浅叵测。

yú shì xiān juǎn xià dà sǎo yuē gāo èr zhàng zhě huò sì huò wǔ shǐ chū shuǐ miàn

这句话大意是:于是先卷下大扫约高二丈者,或四或五,始出水面。

xiū zhì hé kǒu yī èr shí bù yòng gōng yóu jiān

这句话大意是:修至河口一二十步,用工尤艰。

báo lóng kǒu xuān huī měng jí shì hàn sǎo jī xiàn liè qī qīng é yuǎn gù suǒ guān zhě gǔ biàn zhòng yì téng fèi yǐ wéi nán hé rán shì bù róng yǐ

这句话大意是:薄龙口,喧豗猛疾,势撼扫基,陷裂欹倾,俄远故所,观者股弁,众议腾沸,以为难合,然势不容已。

lǔ shén sè bù dòng jī jiě jié chū jìn guān lì gōng tú shí yú wàn rén rì jiā jiǎng yù cí zhǐ kěn zhì zhòng jiē gǎn jī fù gōng

这句话大意是:鲁神色不动,机解捷出,进官吏工徒十余万人,日加奖谕,辞旨恳至,众皆感激赴功。

shí yī yuè shí yī rì dīng sì lóng kǒu suì hé jué hé jué liú gù dào fù tōng

这句话大意是:十一月十一日丁巳,龙口遂合,决河绝流,故道复通。

yòu yú dī qián tōng juǎn lán tóu sǎo gè yī dào duō zhě huò sān huò sì qián sǎo chū shuǐ guǎn xīn dà suǒ xì qián sǎo shí chuí hòu lán tóu sǎo zhī hòu hòu sǎo guǎn xīn dà suǒ yì xì xiǎo sǎo shí chuí qián lán tóu sǎo zhī qián hòu xiān jī mí yǐ gù qí shì

这句话大意是:又于堤前通卷栏头扫各一道,多者或三或四,前扫出水,管心大索系前扫,〈石垂〉后阑头扫之后,后扫管心大索亦系小扫,〈石垂〉前阑头扫之前,后先羁縻,以锢其势。

yòu yú suǒ jiāo suǒ shàng jí liǎng sǎo zhī jiān yā yǐ xiǎo shí bái lán tǔ niú cǎo tǔ xiāng bàn hòu bó duō guǎ xiāng shì cuò zhì

这句话大意是:又于所交索上及两扫之间,压以小石白阑土牛,草土相半,厚薄多寡,相势措置。

sǎo dī zhī hòu zì nán àn fù xiū yī dī dǐ yǐ bì zhī lóng kǒu zhǎng èr bǎi qī shí bù

这句话大意是:扫堤之后,自南岸复修一堤,抵已闭之龙口,长二百七十步。

chuán dī sì dào chéng dī

这句话大意是:船堤四道成堤,。

yòng nóng jiā cháng pǔ zhī jù yuē lù zhóu zhě

这句话大意是:用农家场圃之具曰辘轴者,。

xué shí lì mù rú bǐ zhì

这句话大意是:穴石立木如比栉,。

xún qián sǎo zhī páng

这句话大意是:珣前扫之旁,。

měi bù zhì yī lù zhóu

这句话大意是:每步置一辘轴,。

yǐ héng mù guàn qí hòu

这句话大意是:以横木贯其后,。

yòu xué shí

这句话大意是:又穴石,。

yǐ jìng èr cùn yú má suǒ guàn zhī

这句话大意是:以径二寸余麻索贯之,。

xì héng mù shàng

这句话大意是:系横木上,。

mì guà lóng wěi dà sǎo

这句话大意是:密挂龙尾大扫,。

shǐ xià qiū lǎo shuǐ dōng chūn lìng yún

这句话大意是:使夏秋潦水、冬春凌筼,。

bù dé sì lì yú àn

这句话大意是:不得肆力于岸。

cǐ dī jiē běi àn jié hé dà dī zhǎng èr bǎi qī shí bù nán guǎng bǎi èr shí bù diān zhì shuǐ miàn gāo zhàng yǒu qī chǐ shuǐ miàn zhì zé fù gāo sì zhàng èr chǐ

这句话大意是:此堤接北岸截河大堤,长二百七十步,南广百二十步,颠至水面高丈有七尺,水面至泽腹高四丈二尺;。

zhōng liú guǎng bā shí bù diān zhì shuǐ miàn gāo zhàng yǒu wǔ chǐ shuǐ miàn zhì zé fù gāo wǔ zhàng wǔ chǐ

这句话大意是:中流广八十步,颠至水面高丈有五尺,水面至泽腹高五丈五尺;。

tōng gāo qī zhàng

这句话大意是:通高七丈。

réng zhì nán àn hù dī sǎo yī dào tōng cháng bǎi sān shí bù nán àn hù àn mǎ tóu sǎo sān dào tōng cháng jiǔ shí wǔ bù

这句话大意是:仍治南岸护堤扫一道,通长百三十步,南岸护岸马头扫三道,通长九十五步。

xiū zhù běi àn dī fáng gāo guǎng bù děng tōng cháng èr bǎi wǔ shí sì lǐ qī shí yī bù

这句话大意是:修筑北岸堤防,高广不等,通长二百五十四里七十一步。

bái máo hé kǒu zhì bǎn chéng bǔ zhù jiù dī zhǎng èr shí wǔ lǐ èr bǎi bā shí wǔ bù

这句话大意是:白茅河口至板城,补筑旧堤,长二十五里二百八十五步。

cáo zhōu bǎn chéng zhì yīng xián cūn děng chù gāo guǎng bù děng zhǎng yī bǎi sān shí sān lǐ èr bǎi bù

这句话大意是:曹州板城至英贤村等处,高广不等,长一百三十三里二百步。

shāo gāng zhì dàng shān xiàn zēng péi jiù dī zhǎng bā shí wǔ lǐ èr shí bù

这句话大意是:梢冈至砀山县,增培旧堤,长八十五里二十步。

guī dé fǔ hā zhǐ kǒu zhì xú zhōu lù sān bǎi yú lǐ xiū wán quē kǒu yī bǎi qī chù gāo guǎng bù děng jī xiū jì sān lǐ èr bǎi wǔ shí liù bù

这句话大意是:归德府哈只口至徐州路三百余里,修完缺口一百七处,高广不等,积修计三里二百五十六步。

yì sī là diàn lǚ shuǐ yuè dī gāo guǎng bù děng zhǎng liù lǐ sān shí bù

这句话大意是:亦思剌店缕水月堤,高广不等,长六里三十步。

qí yòng wù zhī fán

这句话大意是:其用物之凡,。

zhuāng mù dà zhě èr wàn qī qiān

这句话大意是:桩木大者二万七千,。

yú liǔ zá shāo liù shí liù wàn liù qiān

这句话大意是:榆柳杂梢六十六万六千,。

dài shāo lián gēn zhū zhě sān qiān liù bǎi

这句话大意是:带梢连根株者三千六百,。

gǎo jiē pú wěi zá cǎo yǐ shù jì zhě qī bǎi sān shí sān wàn wǔ qiān yǒu qí

这句话大意是:藁秸蒲苇杂草以束计者七百三十三万五千有奇,。

zhú gān liù shí èr wàn wǔ qiān

这句话大意是:竹竿六十二万五千,。

wěi xí shí yǒu qī wàn èr qiān

这句话大意是:苇席十有七万二千,。

xiǎo shí èr qiān sōu

这句话大意是:小石二千艘,。

shéng suǒ xiǎo dà bù děng wǔ wàn qī qiān

这句话大意是:绳索小大不等五万七千,。

suǒ chén dà chuán bǎi yǒu èr shí

这句话大意是:所沉大船百有二十,。

tiě lǎn sān shí yǒu èr

这句话大意是:铁缆三十有二,。

tiě māo sān bǎi sān shí yǒu sì

这句话大意是:铁猫三百三十有四,。

zhú miè yǐ jīn jì zhě shí yǒu wǔ wàn

这句话大意是:竹篾以斤计者十有五万,。

shí chuí shí sān qiān kuài

这句话大意是:〈石垂〉石三千块,。

tiě zuān wàn sì qiān èr bǎi yǒu jī

这句话大意是:铁钻万四千二百有奇,。

dà dīng sān wàn sān qiān èr bǎi sān shí yǒu èr

这句话大意是:大钉三万三千二百三十有二。

qí yú ruò mù lóng cán chuán mù mài jiē fú zhuāng tiě chā tiě diào zhī má dā huǒ gōu jí shuǐ zhù shuǐ děng jù jiē yǒu chéng shù

这句话大意是:其余若木龙、蚕椽木、麦稭、扶桩、铁叉、铁吊、枝麻、搭火钩、汲水、贮水等具皆有成数。

guān lì fèng gěi

这句话大意是:官吏俸给,。

jūn mín yī liáng gōng qián

这句话大意是:军民衣粮工钱,。

yī yào jì sì zhèn xù yì zhì mǎ chéng jí yùn zhú mù chén chuán dù chuán xià zhuāng děng gōng

这句话大意是:医药、祭祀、赈恤、驿置马乘及运竹木、沉船、渡船、下桩等工,。

tiě shí zhú mù shéng suǒ děng jiang yòng zī

这句话大意是:铁、石、竹、木、绳索等匠佣赀,。

jiān yǐ hé mǎi mín de wèi hé

这句话大意是:兼以和买民地为河,。

bìng yìng yòng zá wù děng jià

这句话大意是:并应用杂物等价,。

tōng jì zhōng tǒng chāo bǎi bā shí sì wàn wǔ qiān liù bǎi sān shí liù dìng yǒu jī

这句话大意是:通计中统钞百八十四万五千六百三十六锭有奇。

lǔ cháng yǒu yán shuǐ gōng zhī gōng shì tǔ gōng zhī gōng wéi nán

这句话大意是:鲁尝有言:“水工之功,视土工之功为难;。

zhōng liú zhī gōng shì hé bīn zhī gōng wéi nán

这句话大意是:中流之功,视河滨之功为难;。

jué hé kǒu shì zhōng liú yòu nán

这句话大意是:决河口视中流又难;。

běi àn zhī gōng shì nán àn wéi nán

这句话大意是:北岸之功视南岸为难。

yòng wù zhī xiào cǎo suī zhì róu róu néng xiá shuǐ shuǐ zì zhī shēng ní ní yǔ cǎo bìng lì zhòng rú dìng

这句话大意是:用物之效,草虽至柔,柔能狎水,水渍之生泥,泥与草并,力重如碇。

rán wéi chí jiā fǔ lǎn suǒ zhī gōng shí duō

这句话大意是:然维持夹辅,缆索之功实多。

gài yóu lǔ xí zhī hé shì gù qí gōng zhī suǒ jiù rú cǐ

这句话大意是:”盖由鲁习知河事,故其功之所就如此。

xuán zhī yán yuē shì yì yě cháo tíng bù xī zhòng fèi bù lìn gāo jué wèi mín pì hài

这句话大意是:玄之言曰:“是役也,朝廷不惜重费,不吝高爵,为民辟害。

tuì tuì néng tǐ shàng yì bù dàn jiāo láo bù xù fú yì wèi guó zhěng mín

这句话大意是:脱脱能体上意,不惮焦劳,不恤浮议,为国拯民。

lǔ néng jié qí xīn sī zhì jì zhī qiǎo chéng qí jīng shén dǎn qì zhī zhuàng bù xī qú cuì bù wèi jī píng yǐ bào jūn xiāng zhī rén zhī míng

这句话大意是:鲁能竭其心思智计之巧,乘其精神胆气之壮,不惜劬瘁,不畏讥评,以报君相知人之明。

yi xī shū zhī shǐ zhí shǐ shì zhě yǒu suǒ kǎo zhèng yě

这句话大意是:宜悉书之,使职史氏者有所考证也。

xiān shì suì gēng yín hé nán běi tóng yáo yún shí rén yī zhī yǎn tiǎo dòng huáng hé tiān xià fǎn

这句话大意是:先是岁庚寅,河南北童谣云:“石人一只眼,挑动黄河天下反。

jí lǔ zhì hé guǒ yú huáng líng gāng de shí rén yī yǎn ér rǔ yǐng zhī yāo kòu chéng shí ér qǐ

现代白话:”及鲁治河,果于黄陵冈得石人一眼,而你、颍之妖寇乘时而起。

yì zhě wǎng wǎng yǐ wèi tiān xià zhī luàn jiē yóu gǔ lǔ zhì hé zhī yì láo mín dòng zhòng zhī suǒ zhì

这句话大意是:议者往往以谓天下之乱,皆由贾鲁治河之役,劳民动众之所致。

shū bù zhī yuán zhī suǒ yǐ wáng zhě shí jī yú shàng xià yīn xún niǔ yú yàn ān zhī xí jì gāng fèi chí fēng sú tōu báo qí zhì luàn zhī jiē fēi yī zhāo yī xī zhī gù suǒ yóu lái jiǔ yǐ

现代白话:殊不知元之所以亡者,实基于上下因循,狃于宴安之习,纪纲废弛,风俗偷薄,其致乱之阶,非一朝一夕之故,所由来久了。

bù cǐ zhī chá nǎi dú guī jiù yú shì yì shì tú yǐ chéng bài lùn shì fēi tōng lùn yě

这句话大意是:不此之察,乃独归咎于是役,是徒以成败论事,非通论也。

shè shǐ gǔ lǔ bù xīng shì yì tiān xià zhī luàn jù wú cóng ér qǐ hu

这句话大意是:设使贾鲁不兴是役,天下之乱,讵无从而起吗?

jīn gù jù lù xuán suǒ jì zhù lái zhě dé yǐ xiáng yān

现代白话:今故具录玄所记,庶来者得以详呢。

shǔ yàn

这句话大意是:蜀堰。

jiāng shuǐ chū shǔ xī nán jiǎo wài dōng zhì yú mín shān ér yǔ dǎo zhī

这句话大意是:江水出蜀西南徼外,东至于岷山,而禹导之。

qín zhāo wáng shí shǔ tài shǒu lǐ bīng záo lí duī fēn qí jiāng yǐ guàn chuān shǔ mín yòng yǐ ráo

这句话大意是:秦昭王时,蜀太守李冰凿离堆,分其江以灌川蜀,民用以饶。

lì qiān shù bǎi nián suǒ guò chōng báo dàng niè yòu dà wéi mín huàn

这句话大意是:历千数百年,所过冲薄荡啮,又大为民患。

yǒu sī yǐ gù shì suì zhì dī fáng fán yī bǎi sān shí yǒu sān suǒ yì bīng mín duō zhě wàn yú rén shǎo zhě qiān rén qí xià yóu shù bǎi rén

这句话大意是:有司以故事,岁治堤防,凡一百三十有三所,役兵民多者万余人,少者千人,其下犹数百人。

yì fán qī shí rì bù jí qī shí rì suī shì zhì bù dé xiū xī

这句话大意是:役凡七十日,不及七十日,虽事治,不得休息。

bù yì zhě rì chū sān mín wèi yōng qián

这句话大意是:不役者,日出三缗为庸钱。

yóu shì fù zhě qū yú zī pín zhě qū yú lì shàng xià jiāo bìng huì qí fèi suì bù xià qī wàn mín

这句话大意是:由是富者屈于赀,贫者屈于力,上下交病,会其费,岁不下七万缗。

dà dǐ chū yú mín zhě shí jiǔ cáng yú lì ér lì zhī suǒ jí bù zú yǐ cháng qí fèi yǐ

现代白话:大抵出于民者,十九藏于吏,而利之所及,不足以偿其费了。

yuán tǒng èr nián qiān sì chuān sù zhèng lián fǎng sī shì jí dāng pǔ xún xíng zhōu shì de yào hài zhī chù sān shí yǒu èr yú xī ba zhī

这句话大意是:元统二年,佥四川肃政廉访司事吉当普巡行周视,得要害之处三十有二,余悉罢之。

zhào guàn zhōu pàn guān zhāng hóng jì yuē ruò zhòu zhī yǐ shí zé suì yì kě ba mín lì kě sū yǐ

现代白话:召灌州判官张弘,计曰:“若甃之以石,则岁役可罢,民力可苏了。

hóng yuē gōng lǜ jí cǐ shēng mín zhī fú guó jiā zhī xìng wàn shì zhī lì yě

这句话大意是:”弘曰:“公虑及此,生民之福,国家之幸,万世之利也。

hóng suì chū sī qián shì wèi xiǎo yàn yàn chéng shuǐ bào zhǎng ér yàn bù dòng

这句话大意是:”弘遂出私钱,试为小堰,堰成,水暴涨而堰不动。

nǎi jù wén shū huì xíng shěng jí měng gǔ jūn qī yì zhī zhǎng jùn xiàn shǒu zǎi xià jí xiāng lǐ zhī lǎo gè chén lì hài xián yǐ wéi biàn

这句话大意是:乃具文书,会行省及蒙古军七翼之长、郡县守宰,下及乡里之老,各陈利害,咸以为便。

fù dǎo yú bīng cí bo zhī jí

这句话大意是:复祷于冰祠,卜之吉。

yú shì zhēng gōng fā tú yǐ réng gǎi zhì yuán yuán nián shí yǒu yī yuè shuò rì zhào shì yú dū jiāng yàn jí yǔ záo zhī chù fēn shuǐ zhī yuán yě

这句话大意是:于是征工发徒,以仍改至元元年十有一月朔日,肇事于都江堰,即禹凿之处,分水之源也。

yán jǐng guān xiàn qí xī běi shuǐ xī guān jù qí xī nán jiāng nán běi jiē dōng xíng

这句话大意是:盐井关限其西北,水西关据其西南,江南北皆东行。

běi jiù wú jiāng bīng záo yǐ pì mò shuǐ zhī hài zhōng wèi dū jiāng yàn shào dōng wèi dà xiǎo diào yú yòu dōng kuà èr jiāng wèi shí mén yǐ jié běi jiāng zhī shuǐ yòu dōng wèi lì mín tái tái zhī dōng nán wèi shì láng yáng liǔ èr yàn qí shuǐ zì lí duī fēn liú rù yú nán jiāng

这句话大意是:北旧无江,冰凿以辟沫水之害,中为都江堰,少东为大、小钓鱼,又东跨二江为石门,以节北江之水,又东为利民台,台之东南为侍郎、杨柳二堰,其水自离堆分流入于南江。

nán jiāng dōng zhì lù jiǎo yòu dōng zhì jīn mǎ kǒu yòu dōng dào dà ān qiáo rù yú chéng dū sú chēng dà zào jiāng jiāng zhī zhèng yuán yě

这句话大意是:南江东至鹿角,又东至金马口,又东道大安桥,入于成都,俗称大皂江,江之正源也。

běi jiāng shào dōng wèi hǔ tóu shān wèi dòu jī tái

这句话大意是:北江少东为虎头山,为斗鸡台。

tái yǒu shuǐ zé yǐ chǐ huà zhī fán shí yǒu yī

这句话大意是:台有水则,以尺画之,凡十有一。

shuǐ jí qí jiǔ qí mín xǐ guò zé yōu méi qí zé zé kùn

这句话大意是:水及其九,其民喜,过则忧,没其则则困。

yòu shū shēn táo tān gāo zuò yàn liù zì qí páng wèi zhì shuǐ zhī fǎ jiē bīng suǒ wéi yě

这句话大意是:又书“深淘滩,高作堰”六字其旁,为治水之法,皆冰所为也。

yòu dōng wèi lí duī yòu dōng guò líng xū bù yún èr qiáo yòu dōng zhì sān shí dòng shāi wèi èr qú

这句话大意是:又东为离堆,又东过凌虚、步云二桥,又东至三石洞,酾为二渠。

qí yī zì shàng mǎ qí dōng liú guò pí rù yú chéng dū gǔ wèi zhī nèi jiāng jīn fǔ jiāng shì yě

这句话大意是:其一自上马骑东流,过郫,入于成都,古谓之内江,今府江是也;。

qí yī zì sān shí dòng běi liú guò jiāng jūn qiáo yòu běi guò sì shí dòng zhé ér dōng liú guò xīn fán rù yú chéng dū gǔ wèi zhī wài jiāng

这句话大意是:其一自三石洞北流,过将军桥,又北过四石洞,折而东流,过新繁,入于成都,古谓之外江。

cǐ bīng suǒ chuān èr jiāng yě

这句话大意是:此冰所穿二江也。

nán jiāng zì lì mín tái yǒu zhī liú dōng nán chū wàn gōng yàn yòu dōng wèi luò tuó yòu dōng wèi duì kǒu rào qīng chéng ér dōng lù jiǎo zhī běi yá yǒu qú yuē mǎ bà dōng liú zhì chéng dū rù yú nán jiāng

这句话大意是:南江自利民台有支流,东南出万工堰,又东为骆驼,又东为碓口,绕青城而东,鹿角之北涯,有渠曰马坝,东流至成都,入于南江。

qú dōng xíng èr shí yú lǐ shuǐ jué qí nán yá sì shí yǒu jiǔ měi suì pí mín lì yǐ sāi zhī

这句话大意是:渠东行二十余里,水决其南涯四十有九,每岁疲民力以塞之。

nǎi zì qí běi yá záo èr qú yǔ yáng liǔ qú hé dōng xíng shù shí lǐ fù yǔ mǎ bà qú huì ér qú chéng ān liú

这句话大意是:乃自其北涯凿二渠,与杨柳渠合,东行数十里,复与马坝渠会,而渠成安流。

zì jīn mǎ kǒu zhī xi záo èr qú hé jīn mǎ qú dōng nán rù yú xīn jīn jiāng ba lán diàn huáng shuǐ qiān jīn bái shuǐ xīn xīng zhì sān lì shí èr yàn

这句话大意是:自金马口之西凿二渠,合金马渠,东南入于新津江,罢蓝淀、黄水、千金、白水、新兴至三利十二堰。

běi jiāng sān shí dòng zhī dōng wèi wài yìng yán shàng wǔ dǒu zhū yàn wài yìng yán shàng zhī shuǐ jiē dōng běi liú rù yú wài jiāng

这句话大意是:北江三石洞之东为外应、颜上、五斗诸堰,外应、颜上之水皆东北流,入于外江。

wǔ dǒu zhī shuǐ nán rù mǎ bà qú jiē nèi jiāng zhī zhī liú yě

这句话大意是:五斗之水,南入马坝渠,皆内江之支流也。

wài jiāng dōng zhì chóng níng yì wèi wàn gōng yàn

这句话大意是:外江东至崇宁,亦为万工堰。

yàn zhī zhī liú zì běi ér dōng wèi sān shí liù dòng guò qīng bái yàn dōng rù yú péng hàn zhī jiān

这句话大意是:堰之支流,自北而东,为三十六洞,过清白堰东入于彭、汉之间。

ér qīng bái yàn shuǐ kuì qí nán yá yán mào sān lǐ yú yǒu sī yīn kuì yǐ wéi yàn

这句话大意是:而清白堰水溃其南涯,延袤三里余,有司因溃以为堰。

yàn zhé huài nǎi shū qí běi yá jiù qú zhí liú ér dōng ba qí yàn jí sān shí liù dòng zhī yì

这句话大意是:堰辄坏,乃疏其北涯旧渠,直流而东,罢其堰及三十六洞之役。

jiā dìng zhī qīng shén yǒu yàn yuē hóng huà zé shòu chéng qí zhǎng lì yìng qī ér gōng bì

这句话大意是:嘉定之青神,有堰曰鸿化,则授成其长吏,应期而功毕。

ruò chéng dū zhī jiǔ lǐ dī chóng níng zhī wàn gōng yàn zhāng zhī péng kǒu fēng rùn qiān jiāng shí dòng jì mín luó jiāng mǎ jiǎo zhū yàn gōng wèi jí shī zé zhào zhǎng lì miǎn yù shǐ jí nóng xì wèi zhī

这句话大意是:若成都之九里堤,崇宁之万工堰,彰之堋口、丰润、千江、石洞、济民、罗江、马脚诸堰,工未及施,则召长吏免谕,使及农隙为之。

zhū yàn dōu jiāng jí lì mín tái zhī yì zuì dà shì láng yáng liǔ wài yìng yán shàng wǔ dǒu cì zhī lù jiǎo wàn gōng luò tuó duì kǒu sān lì yòu cì zhī

这句话大意是:诸堰都江及利民台之役最大,侍郎、杨柳、外应、颜上、五斗次之,鹿角、万工、骆驼、碓口、三利又次之。

ér dōu jiāng yòu jū dà jiāng zhōng liú gù yǐ tiě wàn liù qiān jīn zhù wèi dà guī guàn yǐ tiě zhù ér zhèn qí yuán rán hòu jí gōng

这句话大意是:而都江又居大江中流,故以铁万六千斤,铸为大龟,贯以铁柱,而镇其源,然后即工。

zhū yàn jiē zhòu yǐ shí fàn tiě yǐ guān qí zhōng qǔ tóng shí zhī yóu hé shí huī zá má sī ér dǎo zhī shǐ shú yǐ jū xià lòu

这句话大意是:诸堰皆甃以石,范铁以关其中,取桐实之油,和石灰,杂麻丝,而捣之使熟,以苴罅漏。

àn shàn bēng zhě mì zhù jiāng shí yǐ hù zhī shàng zhí yáng liǔ páng zhǒng màn jīng zhì bǐ lín cì lài yǐ wèi gù gài yǐ shù bǎi wàn jì

这句话大意是:岸善崩者,密筑江石以护之,上植杨柳,旁种蔓荆,栉比鳞次,赖以为固,盖以数百万计。

suǒ zhì huò shū jiù qú yǐ dǎo qí liú huò záo xīn qú yǐ shā qí shì

这句话大意是:所至或疏旧渠以导其流,或凿新渠以杀其势。

yù shuǐ zhī huì zé wèi shí mén yǐ shí qǐ bì ér xiè xù zhī yòng yǐ jié mín lì ér zī mín lì fán zhì lì suǒ jí wú bù wèi yě

这句话大意是:遇水之会,则为石门,以时启闭而泄蓄之,用以节民力而资民利,凡智力所及,无不为也。

chū jùn xiàn jí bīng jiā gòng zhǎng dōu jiāng zhī zhèng yán yòu qī nián qí bīng guān zòu qǐng dú rèn jùn xiàn mín bù kān qí yì zhì shì fù hé yān

现代白话:初,郡县及兵家共掌都江之政,延祐七年,其兵官奏请独任郡县,民不堪其役‖至是复合呢。

cháng suì huò shuǐ zhī lì jǐn shù yuè yàn zhé huài zhì shì suī yuán qú suǒ zhì duì wèi fǎng jì zhī chǔ yǐ qiān wàn jì sì shí liú zhuǎn ér wú qióng

这句话大意是:常岁获水之利仅数月,堰辄坏,至是,虽缘渠所置碓硙纺绩之处以千万计,四时流转而无穷。

qí shǐ zhì dōu jiāng shuǐ shēn guǎng mò kě cè hū yǒu dà zhōu yǒng chū qí xī nán fāng kě shǔ lǐ rén de yòng shì qí jiān

这句话大意是:其始至都江,水深广莫可测,忽有大洲涌出其西南,方可数里,人得用事其间。

rù shān fá shí bēng shí yǐ mǎn suí qǔ ér zú

这句话大意是:入山伐石,崩石已满,随取而足。

shǔ gù duō yǔ zì chū yì zhì gōng bì wú yǔ xuě gù lì shěng ér gōng bèi ruò yǒu xiāng zhī zhě

这句话大意是:蜀故多雨,自初役至工毕,无雨雪,故力省而功倍,若有相之者。

wǔ yuè yuè gōng gào chéng ér jí dāng pǔ yǐ jiān chá yù shǐ zhào shěng tái shàng qí gōng zhào jiē shou xī sī zhì wén lì bēi yǐ jīng zhī

这句话大意是:五越月,功告成,而吉当普以监察御史召,省台上其功,诏揭扌奚斯制文立碑以旌之。

shì yì yě fán shí gōng jīn gōng jiē qī bǎi rén mù gōng èr bǎi wǔ shí rén yì tú sān qiān jiǔ bǎi rén ér měng gǔ jūn jū qí èr qiān

这句话大意是:是役也,凡石工、金工皆七百人,木工二百五十人,役徒三千九百人,而蒙古军居其二千。

liáng wèi shí qiān yǒu qí shí zhī cái qǔ yú shān zhě bǎi wàn yǒu jī shí zhī huī yǐ jīn jì zhě liù wàn yǒu qí yóu bàn zhī tiě liù wàn wǔ qiān jīn má wǔ qiān jīn

这句话大意是:粮为石千有奇,石之材取于山者百万有奇,石之灰以斤计者六万有奇,油半之,铁六万五千斤,麻五千斤。

cuō qí gōng zhī zhí wù zhī jià yǐ mín jì zhě sì wàn jiǔ qiān yǒu qí jiē chū yú mín zhī yōng ér zài guān zhī jī zhě shàng yú èr shí wàn yī qiān bā bǎi mín zé guàn shǒu yǐ dài yú mín suì qǔ qí xi yǐ bèi jì sì jí táo tān xiū yàn zhī fèi

这句话大意是:撮其工之直、物之价,以缗计者四万九千有奇,皆出于民之庸,而在官之积者,尚余二十万一千八百缗,责灌守以贷于民,岁取其息,以备祭祀及淘滩修堰之费。

réng juān guàn zhī bīng mín suǒ cháng yáo yì bǐ zhuān qí lì yú yàn shì

这句话大意是:仍蠲灌之兵民所常徭役,俾专其力于堰事。

jīng qú

这句话大意是:泾渠。

jīng qú zhě zài qín shí hán shǐ shuǐ gōng zhèng guó shuō qín záo jīng shuǐ zì zhòng shān xi dǐ hù kǒu wèi qú bìng běi shān dōng zhù yú luò sān bǎi yú lǐ yǐ gài tián gài yù yǐ ba qín zhī lì shǐ wú dōng fá

这句话大意是:泾渠者,在秦时韩使水工郑国说秦,凿泾水,自仲山西抵瓠口为渠,并北山,东注于洛三百余里以溉田,盖欲以罢秦之力,使无东伐。

qín jué qí móu yù shā zhī zhèng yuē chén wèi hán yán shù nián zhī mìng ér wèi qín jiàn wàn shì zhī lì

这句话大意是:秦觉其谋,欲杀之,郑曰:“臣为韩延数年之命,而为秦建万世之利。

qín yǐ wéi rán shǐ qì chéng zhī hào zhèng qú

这句话大意是:”秦以为然,使迄成之,号郑渠。

hàn shí yǒu bái gōng zhě zòu chuān qú yǐn jīng shuǐ qǐ gǔ kǒu rù yuè yáng zhù wèi zhōng mào èr bǎi lǐ gài tián sì qiān wǔ bǎi yú qǐng yīn míng yuē bái qú

这句话大意是:汉时有白公者,奏穿渠引泾水,起谷口,入栎阳,注渭中,袤二百里,溉田四千五百余顷,因名曰白渠。

lì dài yīn zhī jiē xiǎng qí lì

这句话大意是:历代因之,皆享其利。

zhì sòng shí shuǐ chōng niè shī qí gù jì

这句话大意是:至宋时,水冲啮,失其故迹。

xī níng jiān zhào cì cháng píng xī qián zhù mín xīng zuò zì zhòng shān páng kāi záo shí qú cóng gāo xiè shuǐ míng fēng lì qú

这句话大意是:熙宁间,诏赐常平息钱,助民兴作,自仲山旁开凿石渠,从高泻水,名丰利渠。

yuán zhì yuán jiān lì tún tián fǔ dū zhì zhī

这句话大意是:元至元间,立屯田府督治之。

dà tǒng bā nián

这句话大意是:大统八年,。

jīng shuǐ bào zhǎng

这句话大意是:泾水暴涨,。

huǐ yàn sāi qú

这句话大意是:毁堰塞渠,。

shǎn xī xíng shěng mìng tún tián fǔ zǒng guǎn jiā gǔ bó yán tiē mù ér jí jīng yáng yǐn wáng jū shū dào zhī

这句话大意是:陕西行省命屯田府总管夹谷伯颜帖木儿及泾阳尹王琚疏道之,。

qǐ jīng yáng gāo líng sān yuán yuè yáng yòng shuǐ rén hù jí wèi nán yuè yáng jīng yáng sān zhūn suǒ rén fū

这句话大意是:起泾阳、高陵、三原、栎阳用水人户及渭南、栎阳、泾阳三屯所人夫,。

gòng sān qiān yú rén xīng zuò

这句话大意是:共三千余人兴作,。

shuǐ tōng liú rú jiù

这句话大意是:水通流如旧。

qí zhì biān jīng wèi dùn zhù zhī yǐ shí fù tián yǐ cǎo yǐ tǔ wèi yàn suì shí qì lǐ wèi cháng fèi zhǐ

这句话大意是:其制编荆为囤,贮之以石,复填以草以土为堰,岁时葺理,未尝废止。

zhì dà yuán nián wáng jū wèi xī tái yù shǐ jiàn yán yú fēng lì qú shàng gèng kāi shí qú wǔ shí yī zhàng kuò yī zhàng shēn wǔ chǐ jī yī shí wǔ wàn sān qiān gōng měi fāng yī chǐ wèi yī gōng

这句话大意是:至大元年,王琚为西台御史,建言于丰利渠上更开石渠五十一丈,阔一丈,深五尺,积一十五万三千工,每方一尺为一工。

zì yán yòu yuán nián xīng gōng zhì wǔ nián qú chéng

这句话大意是:自延祐元年兴工,至五年渠成。

shì nián qiū gǎi yàn zhì xīn kǒu

这句话大意是:是年秋,改堰至新口。

tài dìng jiān yán zhě wèi shí qú suì jiǔ shuǐ liú jiàn chuān yú xià qù àn yì gāo

这句话大意是:泰定间,言者谓石渠岁久,水流渐穿逾下,去岸益高。

zhì zhèng sān nián yù shǐ sòng bǐng liàng xiàng shì qí yàn wèi qú jī nián kǎn qǔ yū tǔ dié lěi yú àn jí wéi gāo chóng lì nán sòng tǔ yú shàng yīn qǐng jiù àn gāo chù kāi tōng lù xiàng yǐ biàn fu xíng tíng yì yǔn kě

这句话大意是:至正三年,御史宋秉亮相视其堰,谓渠积年坎取淤土,叠垒于岸,极为高崇,力难送土于上,因请就岸高处开通鹿巷,以便夫行,廷议允可。

sì nián tún tián tóng zhī yá bā hú jīng yǐn li kè zhōng fā dīng fū kāi lù xiàng bā shí sì chù xuē píng tǔ lěi sì bǎi wǔ shí yú bù

这句话大意是:四年,屯田同知牙八胡、泾尹李克忠发丁夫开鹿巷八十四处,削平土垒四百五十余步。

èr shí nián shǎn xī xíng shěng zuǒ chéng xiàng tiè lǐ tiē mù ér qiǎn dōu shì yáng qīn xiū zhì fán gài nóng tián sì wàn wǔ qiān yú qǐng

这句话大意是:二十年,陕西行省左丞相帖里帖木儿遣都事杨钦修治,凡溉农田四万五千余顷。

jīn kǒu hé

这句话大意是:金口河。

zhì zhèng èr nián zhēng yuè

这句话大意是:至正二年正月,。

zhōng shū cān yì bó luó tiē mù ér dōu shuǐ fu zuǒ jiàn yán

这句话大意是:中书参议孛罗帖木儿、都水傅佐建言,。

qǐ zì tōng zhōu nán gāo lí zhuāng

这句话大意是:起自通州南高丽庄,。

zhí zhì xī shān shí xiá tiě bǎn kāi shuǐ gǔ jīn kǒu yī bǎi èr shí yú lǐ

这句话大意是:直至西山石峡铁板开水古金口一百二十余里,。

chuàng kāi xīn hé yī dào

这句话大意是:创开新河一道,。

shēn wǔ zhàng

这句话大意是:深五丈,。

guǎng èr shí zhàng

这句话大意是:广二十丈,。

fàng xī shān jīn kǒu shuǐ dōng liú zhì gāo lì zhuāng

这句话大意是:放西山金口水东流至高丽庄,。

hé yù hé

这句话大意是:合御河,。

jiē yǐn hǎi yùn zhì dà dū chéng nèi shū nà

这句话大意是:接引海运至大都城内输纳。

shì shí tuì tuì wèi zhōng shū yòu chéng xiàng yǐ qí yán zòu ér xíng zhī

这句话大意是:是时,脱脱为中书右丞相,以其言奏而行之。

tíng chén duō yán qí bù kě ér zuǒ chéng xǔ yǒu rén yán yóu lì tuì tuì pái qún yì bù nà wu yú bì xíng

这句话大意是:廷臣多言其不可,而左丞许有壬言尤力,脱脱排群议不纳,务于必行。

yǒu rén yīn tiáo chén qí lì hài lüè yuē

这句话大意是:有壬因条陈其利害,略曰:。

dà dé èr nián hún hé shuǐ fā wèi mín hài dà dū lù dōu shuǐ jiān jiāng jīn kǒu xià bì zhá bǎn

这句话大意是:大德二年,浑河水发为民害,大都路都水监将金口下闭闸板。

wǔ nián jiān hún hé shuǐ shì hào dà guō tài shǐ kǒng chōng méi tián xuē èr cūn nán běi èr chéng yòu jiāng jīn kǒu yǐ shàng hé shēn yòng shā shí zá tǔ jìn xíng dǔ bì

这句话大意是:五年间,浑河水势浩大,郭太史恐冲没田薛二村、南北二城,又将金口已上河身,用砂石杂土尽行堵闭。

zhì shùn yuán nián yīn xíng dū shuǐ jiān guō dào shòu yán jīn kǒu yǐn shuǐ guò jīng chéng zhì tōng zhōu qí lì wú qióng gōng bù guān bìng hé dào tí jǔ sī dà dū lù jí hé shǔ guān yuán qí lǎo děng xiāng shì yì nǐ shuǐ yóu èr chéng zhōng jiān zhì ài

这句话大意是:至顺元年,因行都水监郭道寿言,金口引水过京城至通州,其利无穷,工部官并河道提举司、大都路及合属官员耆老等相视议拟,水由二城中间窒碍。

yòu lú gōu hé zì qiáo zhì hé liú chù zì lái wèi cháng yǒu yú zhōu shàng xià cǐ nǎi bù kě xíng chuán zhī míng yàn yě

这句话大意是:又卢沟河自桥至合流处,自来未尝有渔舟上下,此乃不可行船之明验也。

qiě tōng zhōu qù jīng chéng sì shí lǐ lú gōu zhǐ èr shí lǐ cǐ shí ruò kě xíng chuán dāng shí hé bù yú lú gōu lì mǎ tóu bǎi shì jìn biàn què yú sì shí lǐ wài tōng zhōu wèi zhī

这句话大意是:且通州去京城四十里,卢沟止二十里,此时若可行船,当时何不于卢沟立马头,百事近便,却于四十里外通州为之?

yòu xī shān shuǐ shì gāo jùn wáng jīn shí zài dū chéng zhī běi liú rù jiāo yě zòng yǒu chōng jué wéi hài yì qīng

这句话大意是:又西山水势高峻,亡金时,在都城之北流入郊野,纵有冲决,为害亦轻。

jīn zé zài dū chéng xī nán yǔ xī bù tóng

这句话大意是:今则在都城西南,与昔不同。

cǐ shuǐ xìng běn tuān jí ruò jiā yǐ xià qiū lín liáo zhàng yì zé bù gǎn bì qí wú yú zōng miào shè jì zhī suǒ zài qǐ róng jiǎo xìng yú wàn yī

这句话大意是:此水性本湍急,若加以夏秋霖潦涨溢,则不敢必其无虞,宗庙社稷之所在,岂容侥幸于万一?

ruò yī shí chéng gōng yì bù néng bǎo qí yǒng wú chōng jué zhī huàn

这句话大意是:若一时成功,亦不能保其永无冲决之患。

qiě wáng jīn shí cǐ hé wèi bì tōng xíng jīn suǒ yǒu hé dào yí jì ān zhī fēi zuò ér fù chuò zhī de hu

这句话大意是:且亡金时此河未必通行,今所有河道遗迹,安知非作而复辍之地吗?

yòu dì xíng gāo xià bù tóng ruò bù zuò zhá bì zhì zǒu shuǐ qiǎn sè ruò zuò zhá yǐ jié zhī zé shā ní hún zhuó bì zhì yū sè měi nián měi yuè zhuān rén tiāo xǐ gài wú qióng jìn zhī shí yě

这句话大意是:又地形高下不同,若不作闸,必致走水浅涩,若作闸以节之,则沙泥浑浊,必致淤塞,每年每月专人挑洗,盖无穷尽之时也。

qiě guō tài shǐ chū zuò tōng huì hé shí hé bù yòng cǐ shuǐ ér yuǎn qǔ bái fú zhī shuǐ yǐn rù dū chéng yǐ gōng zhá bà zhī yòng

这句话大意是:且郭太史初作通惠河时,何不用此水,而远取白浮之水,引入都城,以供闸坝之用?

gài bái fú zhī shuǐ chéng qīng ér cǐ shuǐ hún zhuó bù kě yòng yě

这句话大意是:盖白浮之水澄清,而此水浑浊不可用也。

cǐ yì fāng xìng chuán wén yú wài wàn kǒu yī cí yǐ wéi bù kě

这句话大意是:此议方兴,传闻于外,万口一辞,以为不可。

ruò yǐ wéi chéng dà gōng zhě bù móu yú zhòng rén yán bù zú tīng zé shì shāng yāng wáng ān shí zhī fǎ dāng jīn bù yí yǒu cǐ

这句话大意是:若以为成大功者不谋于众,人言不足听,则是商鞅、王安石之法,当今不宜有此。

yì jì shàng chéng xiàng zhōng bù cóng suì yǐ zhēng yuè xīng gōng zhì sì yuè gōng bì

这句话大意是:议既上,丞相终不从,遂以正月兴工,至四月功毕。

qǐ zhá fàng jīn kǒu shuǐ liú tuān shì jí shā ní yōng sè chuán bù kě xíng ér kāi tiāo zhī jì huǐ mín lú shè fén yíng fu dīng sǐ shāng shén zhòng yòu fèi yòng bù zī zú yǐ wú gōng

这句话大意是:起闸放金口水,流湍势急,沙泥壅塞,船不可行,而开挑之际,毁民庐舍坟茔,夫丁死伤甚众,又费用不赀,卒以无功。

jì ér yù shǐ jiū hé jiàn yán zhě bó luó tiē mù ér fu zuǒ jù fú zhū

这句话大意是:继而御史纠劾建言者,孛罗帖木儿、傅佐俱伏诛。

jīn fù zǎi qí shì yú cǐ yòng wèi wàng yán shuǐ lì zhě zhī jiè

这句话大意是:今附载其事于此,用为妄言水利者之戒。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →