hòu wèi gāo yáng tài shǒu gǔ sī xié zhuàn yī
这句话大意是:后魏高阳太守贾思勰撰(一)。
gēng tián dì yī shōu zhǒng dì èr zhǒng gǔ dì sān bài fù chū èr
这句话大意是:耕田第一收种第二种谷第三稗附出(二)。
yī gè juǎn dōu zài zhè gè dì wèi tí shǔ hòu wèi gāo yáng tài shǒu gǔ sī xié zhuàn dàn běn juǎn jīn chāo huáng xiào míng chāo hú xiāng běn quē jīn dǎi běn jiàn xi běn yǐ bǔ shàng zī yì bǔ rù
这句话大意是:(一)各卷都在这个地位题署「后魏高阳太守贾思勰撰」,但本卷金抄、黄校、明抄、湖湘本缺,《津逮》本、渐西本已补上,兹亦补入。
èr yuán wú bài fù chū de fù zhù juǎn nèi piān tí xià yǒu zī jù bǔ
这句话大意是:(二)原无「稗附出」的附注,卷内篇题下有,兹据补。
gēng tián dì yī zhōu shū yuē yī shén nóng zhī shí tiān yù sù yī shén nóng suì gēng ér zhǒng zhī
这句话大意是:耕田第一《周书》曰(一):「神农之时,天雨粟「一」,神农遂耕而种之。
zuò táo yě jīn fǔ wèi lěi sì chú nòu yǐ kěn cǎo mǎng rán hòu wǔ gǔ xìng zhù bǎi guǒ cáng shí
这句话大意是:作陶,冶斤斧,为耒耜、锄、耨,以垦草莽,然后五谷兴助,百果藏实。
shì běn yuē chuí zuò lěi sì
这句话大意是:《世本》曰:「倕作耒耜。
èr chuí shén nóng zhī chén yě
这句话大意是:」(二)「倕,神农之臣也。
sān
这句话大意是:」(三)。
lǚ shì chūn qiū yuē sì sì bó liù cùn
这句话大意是:《吕氏春秋》曰(四):「耜博六寸。
ěr yā yuē wǔ qú zhú wèi zhī dìng
现代白话:《你雅》曰(五):「斪𣃁谓之定。
jiān wèi shè rén yuē liù qú zhú chú yě míng dìng
这句话大意是:」犍为舍人曰(六):「斪𣃁,锄也,名定。
zuǎn wén yuē qī yǎng miáo zhī dào chú bù rú nòu nòu bù rú chǎn èr
这句话大意是:《纂文》曰(七):「养苗之道,锄不如耨,耨不如铲「二」。
chǎn bǐng zhǎng èr chǐ rèn guǎng èr cùn yǐ de chú cǎo
这句话大意是:铲柄长二尺,刃广二寸,以地除草。
xǔ shèn shuō wén yuē lěi shǒu gēng qū mù yě
这句话大意是:许慎《说文》曰:「耒,手耕曲木也。
sì lěi duān mù yě
这句话大意是:」「耜,耒端木也。
bā zhú zhuó yě qí wèi zhī zī jī
这句话大意是:」(八)「𣃁,斫也,齐谓之镃基。
yī yuē jīn bǐng xìng zì qū zhě yě
这句话大意是:一曰,斤柄性自曲者也。
jiǔ tián chén yě shù gǔ yuē tián xiàng sì kǒu shí shí qiān mò zhī zhì yě
这句话大意是:」(九)「田,陈也,树谷曰田,象四口(十),十,阡陌之制也。
gēng lí yě cóng lěi jǐng shēng
这句话大意是:」「耕,犁也,从耒井声。
yī yuē gǔ zhě jǐng tián
这句话大意是:一曰,古者井田。
shí yī
这句话大意是:(十一)」。
liú shì míng yuē tián tián yě wǔ gǔ tián mǎn qí zhōng
这句话大意是:刘《释名》曰:「田,填也,五谷填满其中。
shí èr lí lì yě lì zé shí sān fā tǔ jué cǎo gēn
这句话大意是:(十二)」「犁,利也,利则(十三)发土绝草根。
nòu shì chú yù sān nòu hé yě
这句话大意是:」「耨,似锄,妪「三」耨禾也。
shí sì zhú zhū yě zhǔ yǐ zhū chú wù gēn zhū yě
这句话大意是:」(十四)「𣃁,诛也,主以诛锄物根株也。
shí wǔ
这句话大意是:(十五)」。
fán kāi huāng shān zé tián jiē qī yuè shān ài sì zhī cǎo qián jí fàng huǒ zhì chūn ér kāi shí liù
这句话大意是:凡开荒山泽田,皆七月芟艾「四」之,草干即放火,至春而开(十六)。
gēn xiǔ shěng gōng
这句话大意是:根朽省功。
qí lín mù dà zhě wū gèng fǎn shā wǔ zhī yè sǐ bù shàn liù biàn rèn gēng zhǒng
这句话大意是:其林木大者●乌更反杀「五」之,叶死不扇「六」,便任耕种。
sān suì hòu gēn kū jīng xiǔ yǐ huǒ shāo zhī
这句话大意是:三岁后,根枯茎朽,以火烧之。
rù dì jǐn yǐ shí qī
现代白话:入地尽了(十七)。
gēng huāng bì yǐ tiě chǐ zòu qī zǔ hou fǎn zài biàn pá bā zhī màn zhì shǔ jì láo jiǔ láng dào fǎn yì zài biàn
这句话大意是:耕荒毕,以铁齿●楱「七」俎候反再遍杷「八」之,漫掷黍穄,劳「九」郎到反亦再遍。
míng nián nǎi zhōng yī wèi gǔ tián
这句话大意是:明年,乃中「一0」为谷田。
fán gēng gāo xià tián bù wèn chūn qiū bì xū zào shī de suǒ wèi jiā
这句话大意是:凡耕高下田,不问春秋,必须燥湿得所为佳。
ruò shuǐ hàn bù diào níng zào bù shī
这句话大意是:若水旱不调,宁燥不湿。
zào gēng suī kuài yī jīng de yǔ de zé fěn jiě
这句话大意是:燥耕虽块,一经得雨,地则粉解。
shī gēng jiān yī yī hú gé fǎn shí bā shù nián bù jiā
这句话大意是:湿耕坚「一一」胡格反(十八),数年不佳。
yàn yuē shī gēng zé chú bù rú guī qù
这句话大意是:谚曰:「湿耕泽锄,不如归去。
yán wú yì ér yǒu sǔn
这句话大意是:」言无益而有损。
shī gēng zhě bái bèi sù zòu zhī yī èr yì wú shāng
这句话大意是:湿耕者,白背速●楱之「一二」,亦无伤;。
fǒu zé dà è yě
这句话大意是:否则大恶也。
chūn gēng xún shǒu láo yī sān gǔ yuē yōu jīn yuē láo
这句话大意是:春耕寻手劳「一三」,古曰「耰」,今曰「劳」。
shuō wén yuē shí jiǔ yōu mó tián qì
这句话大意是:《说文》曰(十九):「耰,摩田器。
jīn rén yì míng láo yuē mó bǐ yǔ yuē gēng tián èr shí mó láo yě
这句话大意是:」今人亦名劳曰「摩」,鄙语曰:「耕田(二十)摩劳」也。
qiū gēng dài bái bèi láo
这句话大意是:秋耕待白背劳。
chūn èr yī jì duō fēng ruò bù xún láo de bì xū zào
这句话大意是:春(二一)既多风,若不寻劳,地必虚燥。
qiū tián yī sì zhǎng jié fǎn shí shī láo lìng de yìng
这句话大意是:秋田●「一四」长劫反实,湿劳令地硬。
yàn yuē gēng ér bù láo bù rú zuò bào yī wǔ
这句话大意是:谚曰:「耕而不劳,不如作暴「一五」。
gài yán zé nán yù xǐ tiān shí gù yě
这句话大意是:」盖言泽难遇,喜天时故也。
huán kuān yán tiě lùn yuē èr èr mào mù zhī xià wú fēng cǎo dà kuài zhī jiān wú měi miáo
这句话大意是:桓宽《盐铁论》曰(二二):「茂木之下无丰草,大块之间无美苗。
fán qiū gēng yù shēn chūn xià yù qiǎn
这句话大意是:凡秋耕欲深,春夏欲浅。
lí yù lián yī liù láo yù zài
这句话大意是:犁欲廉「一六」,劳欲再。
lí lián gēng xì niú fù bù pí
这句话大意是:犁廉耕细,牛复不疲;。
zài láo de shú hàn yì bǎo zé yě
这句话大意是:再劳地熟,旱亦保泽也。
qiū gēng yī qī yī gǎn fǎn qīng zhě wèi shàng
这句话大意是:秋耕●「一七」一感反青者为上。
bǐ èr sān zhì dōng yuè qīng cǎo fù shēng zhě qí měi yǔ xiǎo dòu èr sì tóng yě
这句话大意是:比(二三)至冬月,青草复生者,其美与小豆(二四)同也。
chū gēng yù shēn zhuǎn de yī bā yù qiǎn
这句话大意是:初耕欲深,转地「一八」欲浅。
gēng bù shēn de bù shú
这句话大意是:耕不深,地不熟;。
zhuǎn bù qiǎn dòng shēng tǔ yě
这句话大意是:转不浅,动生土也。
jiān máo yī jiǔ zhī de yi zòng niú yáng jiàn zhī jiàn zé gēn fú
这句话大意是:菅茅「一九」之地,宜纵牛羊践之,践则根浮。
qī yuè gēng zhī zé sǐ
这句话大意是:七月耕之则死。
fēi qī yuè fù shēng yǐ
现代白话:非七月,复生了。
fán měi tián zhī fǎ lǜ dòu wèi shàng xiǎo dòu hú má cì zhī èr
这句话大意是:凡美田之法,绿豆为上,小豆、胡麻次之「二0」。
xī jiē wǔ liù yuè zhōng gēng yì fǎn èr wǔ zhǒng èr yī qī yuè bā yuè lí shā zhī wèi chūn gǔ tián zé mǔ shōu shí shí qí měi yǔ cán shǐ shú fèn tóng
这句话大意是:悉皆五、六月中●羹懿反(二五)种「二一」,七月、八月犁●杀之,为春谷田,则亩收十石,其美与蚕矢、熟粪同。
fán qiū shōu zhī hòu niú lì ruò wèi jí jí qiū gēng zhě gǔ shǔ jì liáng shú bá èr èr fāng mò fǎn èr liù zhī xià jí yí léi èr sān sù fēng èr sì zhī de héng rùn zé ér bù jiān yìng
这句话大意是:凡秋收之后,牛力弱,未及即秋耕者,谷、黍、穄、粱、秫茇「二二」方末反(二六)之下,即移羸「二三」速锋「二四」之,地恒润泽而不坚硬。
nǎi zhì dōng chū cháng de gēng láo bù huàn kū hàn
这句话大意是:乃至冬初,常得耕劳,不患枯旱。
ruò niú lì shǎo zhě dàn jiǔ yuè shí yuè yī láo zhī zhì chūn èr qī tāng lì fǎn zhǒng èr wǔ yì de
这句话大意是:若牛力少者,但九月、十月一劳之,至春●(二七)汤历反种「二五」亦得。
lǐ jì yuè lìng yuē mèng chūn zhī yuè tiān zǐ nǎi yǐ yuán rì qí gǔ wū shàng dì
这句话大意是:《礼记‧月令》曰:「孟春之月,……天子乃以元日,祈谷于上帝。
zhèng xuán zhù yuē wèi shàng xīn rì jiāo jì tiān
这句话大意是:郑玄注曰:「谓上辛日,郊祭天。
chūn qiū chuán yuē èr bā chūn jiāo sì hòu jì yǐ qí nóng shì
这句话大意是:《春秋传》曰(二八):「春郊祀后稷,以祈农事。
shì gù qǐ zhé èr liù ér jiāo jiāo ér hòu gēng
这句话大意是:是故启蛰「二六」而郊,郊而后耕。
shàng dì tài wēi zhī dì
这句话大意是:」上帝,太微之帝。
nǎi zé yuán chén tiān zǐ qīn zài lěi sì shuài sān gōng jiǔ qīng zhū hóu dài fū gōng gēng dì jí
这句话大意是:」乃择元辰,天子亲载耒耜,……帅三公、九卿、诸侯、大夫,躬耕帝籍。
yuán chén gài jiāo hòu jí chén yě
这句话大意是:「元辰,盖郊后吉辰也。
dì jí wèi tiān shén jiè mín lì suǒ zhì zhī tián yě
这句话大意是:……帝籍,为天神借民力所治之田也。
èr jiǔ shì yuè yě tiān qì xià jiàng de qì shàng téng tiān dì tóng hé cǎo mù méng dòng
这句话大意是:」(二九)……是月也,天气下降,地气上腾,天地同和,草木萌动。
cǐ yáng qì zhēng dá kě gēng zhī hou yě
这句话大意是:「此阳气蒸达,可耕之候也。
nóng shū yuē sān shí tǔ zhǎng mào jué chén gēn kě bá gēng zhě jí fā yě
这句话大意是:农书曰(三十):「土长冒橛,陈根可拔,耕者急发」也。
mìng tián sī sī wèi tián jùn zhǔ nóng zhī guān
这句话大意是:」……命田司「司谓「田畯」,主农之官。
shàn xiāng qiū líng bǎn xiǎn èr qī yuán xí èr bā tǔ dì suǒ yí wǔ gǔ suǒ zhí yǐ jiào dǎo mín
这句话大意是:」……善相丘陵、阪险「二七」、原隰「二八」,土地所宜,五谷所殖,以教导民。
tián shì jì chì xiān dìng zhǔn zhí èr jiǔ nóng nǎi bù huò
这句话大意是:……田事既饬,先定准直「二九」,农乃不惑。
zhòng chūn zhī yuè gēng zhě shǎo shě nǎi xiū hé shàn
这句话大意是:「仲春之月,……耕者少舍,乃修阖扇。
shě yóu zhǐ yě
这句话大意是:「舍,犹止也。
zhé chóng qǐ hù gēng shì shǎo jiàn ér zhì mén hù
这句话大意是:蛰虫启户,耕事少闲,而治门户。
yòng mù yuē hé yòng zhú wěi yuē shàn
这句话大意是:用木曰阖,用竹苇曰扇。
wú zuò dà shì yǐ fáng nóng shì
这句话大意是:」……无作大事,以妨农事。
mèng xià zhī yuè láo nóng quàn mín wú huò shī shí
这句话大意是:「孟夏之月,……劳农劝民,无或失时。
zhòng lì láo lái zhī
这句话大意是:「重力劳来之。
mìng nóng miǎn zuò wú xiū wū dōu
这句话大意是:」……命农勉作,无休于都。
jí qù nóng yě
这句话大意是:「急趣农也。
wáng jū míng táng lǐ yuē wú sù wū guó yě
这句话大意是:……《王居明堂礼》曰:「无宿于国」也。
jì qiū zhī yuè zhé chóng xián fǔ zài nèi jiē jìn qí hù
这句话大意是:「季秋之月,……蛰虫咸俯在内,皆墐其户。
jìn wèi tú bì zhī cǐ bì shā qì yě
这句话大意是:「墐,谓涂闭之,此避杀气也。
mèng dōng zhī yuè tiān qì shàng téng de qì xià jiàng tiān dì bù tōng bì cáng ér chéng dōng
这句话大意是:「孟冬之月,……天气上腾,地气下降,天地不通,闭藏而成冬。
láo nóng yǐ xiū xī zhī
这句话大意是:……劳农以休息之。
dǎng zhèng shǔ mín yǐn jiǔ zhèng chǐ wèi sān yī shì yě
这句话大意是:「「党正」:「属民饮酒,正齿位」(三一)是也。
zhòng dōng zhī yuè tǔ shì wú zuò shèn wú fā gài wú fā wū shì de qì qiě sān èr xiè shì wèi fā tiān dì zhī fáng zhū zhé zé sǐ mín bì jí yì
这句话大意是:「仲冬之月,……土事无作,慎无发盖,无发屋室,……地气且(三二)泄,是谓发天地之房,诸蛰则死,民必疾疫。
dà yīn yòng shì yóu zhòng bì cáng
这句话大意是:「大阴用事,尤重闭藏。
àn sān sān jīn shì yǒu shí yuè shí yī yuè gēng zhě fēi zhí nì tiān dào hài zhé chóng de yì wú gāo rùn shōu bì báo shǎo yě
这句话大意是:」按(三三)今世有十月、十一月耕者,非直逆天道,害蛰虫,地亦无膏润,收必薄少也。
jì dōng zhī yuè mìng tián guān gào rén chū wǔ zhǒng
这句话大意是:「季冬之月,……命田官告人出五种;。
mìng tián guān gào mín chū wǔ sān sì zhǒng dà hán guò nóng shì jiāng qǐ yě
这句话大意是:「命田官告民出五(三四)种,大寒过,农事将起也。
mìng nóng jì ǒu gēng shì xiū lěi sì jù tián qì
这句话大意是:」命农计耦耕事,修耒耜,具田器。
sì zhě lěi zhī jīn sì guǎng wǔ cùn
这句话大意是:「耜者,耒之金,耜广五寸。
tián qì zī jī zhī shǔ
这句话大意是:田器,镃𫓹之属。
shì yuè yě rì qióng yú cì yuè qióng yú jì xīng huí yú tiān shù jiāng jǐ zhōng yán rì yuè xīng chén yùn xíng zhì cǐ yuè jiē wū gù jī sān wǔ
这句话大意是:」是月也,日穷于次,月穷于纪,星回于天,数将几终,「言日月星辰运行至此月,皆于故基(三五)。
cì shě yě
这句话大意是:次,舍也;。
jì yóu hé sān liù yě
这句话大意是:纪,犹合(三六)也。
suì qiě gēng shǐ zhuān ér nóng mín wú yǒu suǒ shǐ
这句话大意是:」岁且更始,专而农民,毋有所使。
ér yóu rǔ yě
现代白话:「而,犹你也;。
yán zhuān yī rǔ nóng mín zhī xīn lìng rén sān qī yù yǒu zhì sān bā wū gēng jià sān jiǔ zhī shì
现代白话:言专一你农民之心,令人(三七)预有志(三八)于耕稼(三九)之事;。
bù kě yáo yì yáo yì zhī sì shí zé zhì sàn shī qí yè yě
这句话大意是:不可徭役,徭役之(四十)则志散,失其业也。
mèng zǐ yuē sì yī shì zhī shì yě yóu nóng fu zhī gēng yě
这句话大意是:《孟子》曰(四一):「士之仕也,犹农夫之耕也。
zhào qí zhù yuē yán shì zhī wèi jí ruò nóng fū bù gēng bù kě sì èr
这句话大意是:」赵岐注曰:「言仕之为急,若农夫不耕不可(四二)。
wèi wén hóu yuē sì sān mín chūn yǐ lì gēng xià yǐ qiáng yún sì sì qiū yǐ shōu liǎn
这句话大意是:魏文侯曰(四三):「民春以力耕,夏以强耘(四四),秋以收敛。
zá yīn yáng shū yuē hài wèi tiān cāng gēng zhī shǐ
这句话大意是:《杂阴阳书》曰:「亥为天仓,耕之始。
lǚ shì chūn qiū yuē sì wǔ dōng zhì hòu wǔ xún qī rì chāng shēng
这句话大意是:《吕氏春秋》曰(四五):「冬至后五旬七日昌生。
chāng zhě bǎi cǎo zhī xiān shēng yě wū shì shǐ gēng
这句话大意是:昌者,百草之先生也,于是始耕。
gāo yòu zhù yuē sì liù chāng chāng pú shuǐ cǎo yě
这句话大意是:」高诱注曰(四六):「昌,昌蒲,水草也。
huái nán zǐ yuē sì qī gēng zhī wèi shì yě láo zhī zhī wèi shì yě rǎo
这句话大意是:《淮南子》曰(四七):「耕之为事也劳,织之为事也扰。
rǎo láo zhī shì ér mín bù shě zhě zhī qí kě yǐ yī shí yě
现代白话:扰劳之事,而民不舍者,知其能够衣食也。
rén zhī qíng bù néng wú yī shí
这句话大意是:人之情,不能无衣食。
yī shí zhī dào bì shǐ wū gēng zhī
这句话大意是:衣食之道,必始于耕织,……。
wù zhī ruò gēng zhī shǐ chū shén láo zhōng bì lì yě zhòng
这句话大意是:物之若耕织,始初甚劳,终必利也众。
yòu yuē bù néng gēng ér yù shǔ liáng bù néng zhī ér xǐ fèng sì bā shang wú qí sì jiǔ shì ér qiú qí gōng nán yǐ
现代白话:」又曰:「不能耕而欲黍粱,不能织而喜缝(四八)裳,无其(四九)事而求其功,难了。
fàn shèng zhī shū wǔ shí yuē fán gēng zhī běn zài wū qù shí hé tǔ wu fèn zé zǎo chú zǎo huò
这句话大意是:《泛胜之书》(五十)曰:「凡耕之本,在于趣时,和土,务粪泽,早锄早获。
chūn dòng jiě de qì shǐ tōng tǔ yī hè jiě
这句话大意是:「春冻解,地气始通,土一和解。
xià zhì tiān qì shǐ shǔ yīn qì shǐ shèng tǔ fù jiě
这句话大意是:夏至,天气始暑,阴气始盛,土复解。
xià zhì hòu jiǔ shí rì zhòu yè fēn tiān dì qì hé
这句话大意是:夏至后九十日,昼夜分,天地气和。
yǐ cǐ shí gēng tián yī ér dāng wǔ míng yuē gāo zé jiē de shí gōng
这句话大意是:以此时耕田,一而当五,名曰膏泽,皆得时功。
chūn de qì tōng kě gēng jiān yìng qiáng de hēi lú tǔ zhé píng mó qí kuài yǐ shēng cǎo cǎo shēng fù gēng zhī tiān yǒu xiǎo yǔ fù gēng hé zhī wù lìng yǒu kuài yǐ dài shí
这句话大意是:「春地气通,可耕坚硬强地黑垆土,辄平摩其块以生草,草生复耕之,天有小雨复耕和之,勿令有块以待时。
suǒ wèi qiáng tǔ ér ruò zhī yě
这句话大意是:所谓强土而弱之也。
chūn hòu de qì shǐ tōng zhuó jué mù zhǎng chǐ èr cùn mái chǐ jiàn qí èr cùn
这句话大意是:「春候地气始通:椓橛木长尺二寸,埋尺,见其二寸;。
lì chūn hòu tǔ kuài sàn shàng méi jué chén gēn kě bá
这句话大意是:立春后,土块散,上没橛,陈根可拔。
cǐ shí èr shí rì yǐ hòu hé qì qù jí tǔ gāng
这句话大意是:此时二十日以后,和气去,即土刚。
yǐ shí gēng yī ér dāng sì
这句话大意是:以时耕,一而当四;。
hé qì qù gēng sì bù dāng yī
这句话大意是:和气去耕,四不当一。
xìng shǐ huá róng zhé gēng qīng tǔ ruò tǔ
这句话大意是:「杏始华荣,辄耕轻土弱土。
wàng xìng huā luò fù gēng
这句话大意是:望杏花落,复耕。
gēng zhé lìn zhī
这句话大意是:耕辄蔺之。
cǎo shēng yǒu yǔ zé gēng zhòng lìn zhī
这句话大意是:草生,有雨泽,耕重蔺之。
tǔ shén qīng zhě yǐ niú yáng jiàn zhī
这句话大意是:土甚轻者,以牛羊践之。
rú cǐ zé tǔ qiáng
这句话大意是:如此则土强。
cǐ wèi ruò tǔ ér qiáng zhī yě
这句话大意是:此谓弱土而强之也。
chūn qì wèi tōng zé tǔ lì shì bù bǎo zé zhōng suì bù yí jia fēi fèn bù jiě
这句话大意是:「春气未通,则土历适不保泽,终岁不宜稼,非粪不解。
shèn wú hàn gēng
这句话大意是:慎无旱耕。
xū cǎo shēng zhì kě gēng shí yǒu yǔ jí gēng tǔ xiāng qīn miáo dú shēng cǎo huì làn jiē chéng liáng tián
这句话大意是:须草生,至可耕时,有雨即耕,土相亲,苗独生,草秽烂,皆成良田。
cǐ yī gēng ér dāng wǔ yě
这句话大意是:此一耕而当五也。
bù rú cǐ ér hàn gēng kuài yìng miáo huì tóng kǒng chū bù kě chú zhì fǎn wèi bài tián
这句话大意是:不如此而旱耕,块硬,苗、秽同孔出,不可锄治,反为败田。
qiū wú yǔ ér gēng jué tǔ qì tǔ jiān míng yuē là tián
这句话大意是:秋无雨而耕,绝土气,土坚,名曰「腊田」。
jí shèng dōng gēng xiè yīn qì tǔ kū zào míng yuē fǔ tián
这句话大意是:及盛冬耕,泄阴气,土枯燥,名曰「脯田」。
fǔ tián yǔ là tián jiē shāng tián èr suì bù qǐ jia zé yī suì xiū zhī
这句话大意是:脯田与腊田,皆伤田,二岁不起稼,则一岁休之。
fán mài tián cháng yǐ wǔ yuè gēng liù yuè zài gēng qī yuè wù gēng jǐn mó píng yǐ dài zhǒng shí
这句话大意是:「凡麦田,常以五月耕,六月再耕,七月勿耕,谨摩平以待种时。
wǔ yuè gēng yī dāng sān
这句话大意是:五月耕,一当三。
liù yuè gēng yī dāng zài
这句话大意是:六月耕,一当再。
ruò qī yuè gēng wǔ bù dāng yī
这句话大意是:若七月耕,五不当一。
dōng yǔ xuě zhǐ zhé yǐ lìn zhī yǎn de xuě wù shǐ cóng fēng fēi qù
这句话大意是:「冬雨雪止,辄以蔺之,掩地雪,勿使从风飞去;。
hòu xuě fù lìn zhī
这句话大意是:后雪复蔺之;。
zé lì chūn bǎo zé dòng chóng sǐ lái nián yi jia
这句话大意是:则立春保泽,冻虫死,来年宜稼。
de shí zhī hé shì de zhī yi tián suī báo è shōu kě mǔ shí shí
这句话大意是:「得时之和,适地之宜,田虽薄恶,收可亩十石。
cuī shí sì mín yuè lìng wǔ yī yuē zhēng yuè de qì shàng téng tǔ zhǎng mào jué chén gēn kě bá jí zī qiáng tǔ hēi lú zhī tián
这句话大意是:崔寔《四民月令》(五一)曰:「正月,地气上腾,土长冒橛,陈根可拔,急菑强土黑垆之田。
èr yuè yīn dòng bì zé kě zī měi tián huǎn tǔ jí hé zhǔ xiǎo chù
这句话大意是:二月,阴冻毕泽,可菑美田缓土及河渚小处。
sān yuè xìng huá shèng kě zī shā bái qīng tǔ zhī tián
这句话大意是:三月,杏华盛,可菑沙白轻土之田。
wǔ yuè liù yuè kě zī mài tián
这句话大意是:五月、六月,可菑麦田。
cuī shí zhèng lùn yuē wǔ èr wǔ dì yǐ zhào guò wèi sōu sù dū wèi sān jiào mín gēng zhí
这句话大意是:崔寔《政论》曰(五二):「武帝以赵过为搜粟都尉「三0」,教民耕殖。
qí fǎ sān lí gòng yī niú yī rén jiāng zhī xià zhǒng wǎn lóu jiē qǔ bèi yān
现代白话:其法三犁共一牛,一人将之,下种,挽耧,皆取备呢。
rì zhǒng yī qǐng
这句话大意是:日种一顷。
zhì jīn sān fǔ sān yī yóu lài qí lì
这句话大意是:至今三辅「三一」犹赖其利。
jīn liáo dōng sān èr gēng lí yuán zhǎng sì chǐ huí zhuǎn xiāng fáng jì yòng liǎng niú liǎng rén qiān zhī yī rén jiāng gēng yī rén xià zhǒng èr rén wǎn lóu wǔ sān fán yòng liǎng niú liù rén yī rì shān zhǒng èr shí wǔ mǔ
这句话大意是:今辽东「三二」耕犁,辕长四尺,回转相妨,既用两牛,两人牵之,一人将耕,一人下种,二人挽耧(五三):凡用两牛六人,一日才种二十五亩。
qí xuán jué rú cǐ
这句话大意是:其悬绝如此。
àn sān lí gòng yī niú ruò jīn sān jiǎo lóu sān sān yǐ wèi zhī gēng fǎ rú hé sān sì
现代白话:」按三犁共一牛,若今三脚耧「三三」了,未知耕法如何「三四」?
jīn zì jì zhōu yǐ xī yóu yòng zhǎng yuán lí liǎng jiǎo lóu
这句话大意是:今自济州以西,犹用长辕犁、两脚耧。
zhǎng yuán gēng píng dì shàng kě wū shān jiàn zhī jiān zé bù rèn yòng qiě huí zhuǎn zhì nán fèi lì wèi ruò qí rén wèi lí zhī róu biàn yě
这句话大意是:长辕耕平地尚可,于山涧之间则不任用,且回转至难,费力,未若齐人蔚犁之柔便也。
liǎng jiǎo lóu zhǒng lǒng jì sān wǔ yì bù rú yī jiǎo lóu zhī dé zhōng yě
这句话大意是:两脚耧,种垄穊「三五」,亦不如一脚耧之得中也。
yī cǐ duàn yǐn wén bù jiàn jīn běn zhōu shū dāng shì jīn běn wǔ shí jiǔ piān yǐ wài de yì wén
这句话大意是:(一)此段引文,不见今本《周书》,当是今本五十九篇以外的佚文。
tài píng yù lǎn juǎn bā sì shí sù yǐn zhōu shū zuò shén nóng zhī shí tiān yù sù shén nóng gēng ér zhǒng zhī
这句话大意是:《太平御览》卷八四十「粟」引《周书》作:「神农之时,天雨粟,神农耕而种之。
zuò táo yě jīn fǔ pò mù wèi sì chú nòu yǐ kěn cǎo mǎng rán hòu wǔ gǔ xìng yǐ zhù luǒ zhī shí
这句话大意是:作陶,冶斤斧,破木为耜,鉏、耨以垦草莽,然后五谷兴,以助蓏之实。
èr lù shǐ yú lùn yǐn shì běn zuò chuí zuò lěi nòu
这句话大意是:(二)《路史‧余论》引《世本》作「垂作耒耨。
zuǒ chuán xī gōng sān shí sān nián kǒng yǐng dá shū jí ěr yā shì qì xíng bǐng shū jūn yǐn zuò chuí zuò nòu
现代白话:」《左传‧僖公三十三年》孔颖达疏及《你雅‧释器》邢昺疏均引作「垂作耨。
guǎng yùn shí bā duì lěi zì xià jí liù zhǐ sì zì xià fēn bié yǐn zuò chuí zuò lěi chuí zuò sì yǔ yào shù suǒ yǐn tóng
这句话大意是:」《广韵》「十八队」「耒」字下及「六止」「耜」字下分别引作「倕作耒」、「倕作耜」,与《要术》所引同。
sān zhè jù shì shì běn de zhù wén
这句话大意是:(三)这句是《世本》的注文。
qīng zhāng shù ji jí de shì běn juǎn yī zuò piān yǒu rú xià jì zài sòng zhù chuí shén nóng zhī chén yě
这句话大意是:清张澍辑集的《世本》卷一《作篇》有如下记载:「宋注:「垂,神农之臣也。
suǒ chēng sòng zhù léi xué qí xiào ji shì běn juǎn xià zuò sòng zhōng shì dōng hàn mò rén
这句话大意是:」」所称「宋注」,雷学淇校辑《世本》卷下作「宋衷」,是东汉末人。
sì lǚ shì chūn qiū sì bù cóng kān běn rèn dì piān shì shì yǐ liù chǐ zhī sì suǒ yǐ chéng mǔ yě
这句话大意是:(四)《吕氏春秋》(《四部丛刊》本)《任地》篇是:「是以六尺之耜,所以成亩也;。
qí bó bā cùn suǒ yǐ chéng quǎn yě
这句话大意是:其博八寸,所以成甽也。
yòu shuō nòu bǐng chǐ cǐ qí dù yě
这句话大意是:」又说:「耨,柄尺,此其度也;。
qí nòu àn xì bó zì zhī wù liù cùn suǒ yǐ jiān jia yě
这句话大意是:其耨(按系「博」字之误)六寸,所以间稼也。
bó zhǐ kuān dù zhè shì shuō sì kuān bā cùn nòu kuān liù cùn
这句话大意是:」「博」指宽度,这是说耜宽八寸,耨宽六寸。
yào shù yǐn zuò sì bó liù cùn yí yǒu wù
这句话大意是:《要术》引作「耜博六寸」,疑有误。
wǔ jiàn ěr yā shì qì wén tóng
现代白话:(五)见《你雅‧释器》,文同。
liù jiān wèi shè rén shì ěr yā de zuì zǎo zhù shì zhě jù táng lù dé míng jīng diǎn shì wén xù lù shuō shì hàn wǔ dì shí rén
现代白话:(六)犍为舍人是《你雅》的最早注释者,据唐陆德明《经典释文》《序录》说是汉武帝时人。
qí zhù běn xiàn yǐ yì shī
这句话大意是:其注本现已佚失。
míng dìng
这句话大意是:「名定」,。
míng chāo zuò yī míng dìng
这句话大意是:明抄作「一名定」,。
yuàn kè cán yè jí jīn chāo jūn wú yī zì
这句话大意是:院刻残页及金抄均无「一」字,。
tài píng yù lǎn juǎn bā èr sān nòu yǐn jiān wèi shè rén zhù ěr yā qú zhú míng dìng
现代白话:《太平御览》卷八二三「耨」引犍为舍人注《你雅》:「斪𣃁名定」,。
yì wú yī zì
这句话大意是:亦无「一」字,。
ér qiě míng chāo de yī zì jiā xiě zài yě míng èr zì zhī jiān
这句话大意是:而且明抄的「一」字夹写在「也名」二字之间,。
yǐ tiān xiě lòu zì de xíng shì jiā rù
这句话大意是:以添写漏字的形式加入,。
kě yǐ míng xiǎn de kàn chū yuán yì wú yī zì
现代白话:能够明显地看出原亦无「一」字,。
nǎi shì hòu rén gēn jù wǎn chū de běn zi rú hú xiāng běn jīn dǎi běn jí yǒu yī zì yìng chā bǔ shǎng qù de
这句话大意是:乃是后人根据晚出的本子(如湖湘本、《津逮》本即有「一」字)硬插补上去的,。
gù bù cóng
这句话大意是:故不从。
qī zuǎn wén nán cháo sòng hé chéng tiān zhuàn shū yǐ shī chuán
这句话大意是:(七)《纂文》,南朝宋何承天撰,书已失传。
tài píng yù lǎn juǎn bā èr sān nòu yǐn zuǎn wén zuò yǎng miáo zhī dào chú nòu rú zhì bǐng zhǎng sān chǐ rèn guǎng èr cùn yǐ fēng dì chú cǎo yě
这句话大意是:《太平御览》卷八二三「耨」引《纂文》作:「养苗之道,锄耨如铚,柄长三尺,刃广二寸,以封地除草也。
yǒu tuō é zì
这句话大意是:」有脱讹字。
bā shuō wén lěi shǒu gēng qū mù yě
这句话大意是:(八)《说文》:「耒,手耕曲木也。
tóng yào shù suǒ yǐn
这句话大意是:」同《要术》所引。
chā yě
这句话大意是:《●,臿也。
lěi duān yě
这句话大意是:」「,耒耑也。
yǔ yào shù suǒ yǐn bù tóng
这句话大意是:」与《要术》所引不同。
jiǔ shuō wén zhú zì xià zhǐ shuō zhuó yě cóng jīn shǔ shēng
这句话大意是:(九)《说文》「𣃁」字下只说:「斫也,从斤属声。
yào shù suǒ yǐn jiàn mù bù zhú zì xià zhuó yě qí wèi zhī zī jī
这句话大意是:」《要术》所引见木部「𣚚」字下:「斫也,齐谓之镃𫓹。
yī yuē jīn bǐng xìng zì qū zhě
这句话大意是:一曰,斤柄性自曲者。
zhú zhú èr zì tōng yòng zì yì zuò zhú shì chú lèi nóng jù
这句话大意是:」「𣃁」、「𣚚」二字通用,字亦作「钃」,是锄类农具。
lì lái jiě shì jiā yì yǐ chú shǔ shì zī jī huò jìng shì wèi chú
这句话大意是:历来解释家亦以「锄属」释「镃𫓹」,或迳释为「锄」。
duàn yù cái zhù jīn bǐng xìng zì qū zhě chēng wèi zhuó mù zhī jīn jí zhuó tián zhī qì qí mù shǒu jiē jīn zhě shēng ér nèi jù bù jiǎ rǒu zhì shì wèi zhī zhú
这句话大意是:段玉裁注「斤柄性自曲者」称:「谓斫木之斤,及斫田之器,其木首接金者,生而内句,不假煣治,是谓之𣚚。
zé shì zhuāng yǒu xiàng li wān qū de mù bǐng de jīn jiào zuò zhú
这句话大意是:」则是装有向里弯曲的木柄的「斤」叫做「𣚚」。
shuō wén jīn zhuó mù yě
这句话大意是:《说文》:「斤,斫木也。
wáng yún shuō wén jù dú jīn zhī rèn héng fǔ zhī rèn zòng qí yòng yǔ chú jué xiāng sì bù yǔ dāo jù xiāng sì
这句话大意是:」王筠《说文句读》:「斤之刃横,斧之刃纵,其用与锄镢相似,不与刀锯相似。
suǒ wèi rèn héng zhǐ rèn kǒu yǔ bǐng chéng wān jiǎo xiàng chú lèi zhè shì jīn
这句话大意是:」所谓「刃横」,指刃口与柄成弯角,像锄类,这是「斤」;。
rèn zòng zhǐ rèn kǒu yǔ bǐng tóng fāng xiàng xiàng dāo lèi zhè shì fǔ
这句话大意是:「刃纵」指刃口与柄同方向,像刀类,这是「斧」。
jù cǐ jiě shì zhú de lìng yī yì yì jí suǒ wèi jīn bǐng xìng zì qū zhě shì zhǐ gōu tóu de chú rú é jǐng chú yě zhǐ gōu tóu héng zhuó de fǔ
这句话大意是:据此解释,「𣚚」的另一意义即所谓「斤柄性自曲者」,是指勾头的锄(如鹅颈锄),也指勾头横斫的斧。
shí xiàng sì kǒu
这句话大意是:(十)「象四口」,。
huáng xiào liú lù zhāng xiào zuò xiàng xíng cóng sì kǒu
这句话大意是:黄校刘录、张校作「象形从四口」,。
láo xiào tóng
这句话大意是:劳校同,。
huáng xiào lù lù zuò xiàng xíng cóng sì
这句话大意是:黄校陆录作「象形从四□,。
shí
这句话大意是:□十」,。
míng chāo zuò xiàng xíng sì kǒu xíng zì jiā xiě zài xiàng sì èr zì zhī jiān
这句话大意是:明抄作「象形四口」(「形」字夹写在「象四」二字之间,。
yě shì hòu rén chā bǔ shǎng qù de
这句话大意是:也是后人插补上去的),。
zī jù jīn chāo jí xú xuàn běn shuō wén zuò xiàng sì kǒu
这句话大意是:兹据金抄及徐铉本《说文》作「象四口」。
kǒu yīng shì jí gǔ wéi zì
这句话大意是:「口」,应是「□」,即古「围」字。
duàn yù cái zhù wèi yǔ shí hé zhī suǒ yǐ xiàng qiān mò zhī yī zòng yī héng yě
这句话大意是:段玉裁注:「谓□与十合之,所以象阡陌之一纵一横也。
xú hào shuō wén jiě zì zhù jiān wèi tián zhī sì pàn yě
这句话大意是:」徐灏《说文解字注笺》:「谓田之四畔也。
shí yī yī yuē gǔ zhě jǐng tián jīn běn shuō wén tóng dàn wén yì shì yǒu wèi jǐn
这句话大意是:(十一)「一曰,古者井田」,今本《说文》同,但文义似有未尽。
jù dīng fú bǎo shuō wén jiě zì gǔ lín fú bǎo àn huì lín yīn yì sì shí yī juàn èr shí yè xī lín xù yīn yì yī juàn shí yī yè gēng zhù yǐn shuō wén yǒu huò zuò gǔ zì yě yī yǔ
这句话大意是:据丁福保《说文解字诂林》:「福保案,慧琳《音义》四十一卷二十页、希麟《续音义》一卷十一页「耕」注引《说文》有「或作,古字也」一语。
zé gǔ zhě jǐng tián shì jiě shì zì de jīn běn shuō wén shì yǒu duó wén
这句话大意是:」则「古者井田」是解释「」字的,今本《说文》似有夺文。
shí èr shì míng shì de zuò yǐ gēng zhě yuē tián
这句话大意是:(十二)《释名‧释地》作:「已耕者曰田。
tián tián yě wǔ jià tián mǎn qí zhōng yě
这句话大意是:田,填也,五稼填满其中也。
shí sān jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo jiàn xi běn jūn yǒu zé zì yīng yǒu dàn jīn dǎi běn xué jīn běn méi yǒu
这句话大意是:(十三)金抄、黄校、张校、明抄、渐西本均有「则」字,应有,但《津逮》本、《学津》本没有。
shì míng shì yòng qì yuán wén yì yǒu
这句话大意是:《释名‧释用器》原文亦有。
qīng bì yuán shì míng shū zhèng jù qí mín yào shù yǐn shān qù cǐ zé zì shí bèi jīn dǎi běn suǒ wù
这句话大意是:清毕沅《释名疏证》「据《齐民要术》引删」去此「则」字,实被《津逮》本所误。
shí sì shì míng shì yòng qì zuò nòu yǐ chú yù nòu hé yě
这句话大意是:(十四)《释名‧释用器》作:「耨,以锄妪耨禾也。
yǐ chú yīng zuò shì chú zhǐ nòu de xíng zhì xiàng chú
这句话大意是:」「以锄」应作「似锄」,指耨的形制像锄。
tài píng yù lǎn juǎn bā èr sān nòu yǐn shì míng zuò nòu shì chú yǐ nòu hé yě
这句话大意是:《太平御览》卷八二三「耨」引《释名》作:「耨,似锄,以耨禾也。
yì zuò shì chú
这句话大意是:」亦作「似锄」。
ér qiě shì míng yuán wén jǐn jiē zài zhè jù xià miàn de yī jù shì bó yì chú shǔ yě
这句话大意是:而且《释名》原文紧接在这句下面的一句是:「鑮,亦锄属也。
kě yǐ shuō míng nòu yì chú shǔ
现代白话:」能够说明耨亦锄属。
shàng tiáo lí shì míng shì yòng qì wén tóng zhī jù mò duō yě zì
这句话大意是:上条「犁」,《释名‧释用器》文同,只句末多「也」字。
shí wǔ shì míng shì yòng qì zuò zhú zhū yě zhǔ yǐ zhū chú wù gēn zhū yě
这句话大意是:(十五)《释名‧释用器》作:「钃,诛也,主以诛除物根株也。
shí liù míng chāo hú xiāng běn zuò zhì chūn ér kāi kěn jīn chāo huáng xiào zhāng xiào wú kěn zì táng hán è sì shí zuǎn yào qī yuè piān cǎi yào shù yì wú kěn zì zī cóng jīn chāo
这句话大意是:(十六)明抄、湖湘本作「至春而开垦」,金抄、黄校、张校无「垦」字,唐韩鄂《四时纂要》「七月」篇采《要术》亦无「垦」字,兹从金抄。
zhù wén gēn xiǔ shěng gōng sì zì hú xiāng běn jīn dǎi běn quán tuō
这句话大意是:注文「根朽省功」四字,湖湘本、《津逮》本全脱。
shí qī huáng xiào zhāng xiào míng chāo jūn zuò rù dì jǐn yě zī cóng jīn chāo jí sì shí zuǎn yào cǎi yào shù zuò rù dì jǐn yǐ hú xiāng běn děng cǐ sì zì quán tuō
现代白话:(十七)黄校、张校、明抄均作「入地尽也」,兹从金抄及《四时纂要》采《要术》作「入地尽了」(湖湘本等此四字全脱)。
shí bā jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo jūn zuò hú luò fǎn wù
这句话大意是:(十八)金抄、黄校、张校、明抄均作「胡洛反」,误;。
hú xiāng běn jīn dǎi běn gèng jiāng zhè sān zì cuò hé chéng luò èr zì
这句话大意是:湖湘本、《津逮》本更将这三字错合成「●洛」二字。
àn cǐ zì yīn zhù yù piān guǎng yùn shuō wén xú xuàn zhù jūn zuò hú gé qiè luò xiǎn xì gé zì zhī wù zī gǎi zhèng jiàn xi běn yǐ jù wú diǎn jiào gǎi zhèng
现代白话:按此字音注《玉篇》、《广韵》、《说文》徐铉注均作「胡格切」,「洛」显系「格」字之误,兹改正(渐西本已据我点校改正)。
shí jiǔ yōu shuō wén zuò yōu jiě shì shì mó tián qì cóng mù yōu shēng
这句话大意是:(十九)「耰」,《说文》作「櫌」,解释是:「摩田器,从木忧声。
èr shí jīn chāo hú xiāng běn zuò yuē wù
这句话大意是:(二十)金抄、湖湘本作「曰」,误;。
zī cóng huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò tián
这句话大意是:兹从黄校、张校、明抄作「田」。
èr yī huáng xiào hú xiāng běn děng jí ji yào yǐn jūn zuò qiū wù
这句话大意是:(二一)黄校、湖湘本等及《辑要》引均作「秋」,误;。
běi fāng chūn duō fēng hàn jīn chāo míng chāo zuò chūn shì
这句话大意是:北方春多风旱,金抄、明抄作「春」,是。
èr èr jiàn yán tiě lùn qīng zhòng piān mào mù zuò mào lín yú tóng
这句话大意是:(二二)见《盐铁论‧轻重》篇,「茂木」作「茂林」,余同。
èr sān míng chāo zuò běi wù
这句话大意是:(二三)明抄作「北」,误;。
zī cóng jīn chāo hú xiāng běn zuò bǐ yīn bì shì děng dào de yì sī
这句话大意是:兹从金抄、湖湘本作「比」,音避,是等到的意思。
èr sì huáng xiào míng chāo zuò tóu wù
这句话大意是:(二四)黄校、明抄作「头」,误;。
zī cóng jīn chāo hú xiāng běn zuò dòu
这句话大意是:兹从金抄、湖湘本作「豆」。
èr wǔ gè běn jūn zuò měi yì fǎn wù
这句话大意是:(二五)各本均作「美懿反」,误;。
jǐn tǎo yuán běn jù ji yào yǐn gǎi zuò gēng yì fǎn shì zī gǎi zhèng
这句话大意是:仅《讨原》本据《辑要》引改作「羹懿反」,是,兹改正。
yòu míng chāo fǎn zì xià duō màn yǎn yě sān zì
这句话大意是:又明抄「反」字下多「漫掩也」三字,。
dàn jǐ xiě zài yī gè zì de kōng gé nèi měi yì fǎn zuò shuāng xíng xiǎo zhù
这句话大意是:但挤写在一个字的空格内(「美懿反」作双行小注,。
gāng shèng yǒu yī gè kōng gé
这句话大意是:刚剩有一个空格),。
jīn chāo wú cǐ sān zì
这句话大意是:金抄无此三字,。
zhèng míng míng chāo yě shì hòu lái shén me rén gēn jù wǎn chū de hú xiāng běn huò jīn dǎi běn yìng bǔ jìn qù de
这句话大意是:证明明抄也是后来什么人根据晚出的湖湘本或《津逮》本硬补进去的。
ér qiě yòng màn yǎn yě jiě shì zhǒng yě bù qià dāng
这句话大意是:而且用「漫掩也」解释「●种」也不恰当。
gù cóng jīn chāo
这句话大意是:故从金抄。
èr liù míng chāo zuò gǔ mò fǎn hú xiāng běn zuò gǔ wèi fǎn jūn wù
这句话大意是:(二六)明抄作「古末反」,湖湘本作「古未反」,均误;。
zī cóng jīn chāo xué jīn běn jiàn xi běn zuò fāng mò fǎn juǎn yī zhǒng gǔ piān jí fēng bá xià de zhù zhōng zhù míng chāo yì zuò fāng mò fǎn
这句话大意是:兹从金抄、《学津》本、渐西本作「方末反」(卷一《种谷》篇「即锋茇下」的注中注,明抄亦作「方末反」)。
èr qī míng chāo hú xiāng běn é zuò jù jīn chāo děng gǎi zhèng
这句话大意是:(二七)「●」,明抄、湖湘本讹作「●」,据金抄等改正。
èr bā chūn qiū chuán yuē yún yún xì zhèng xuán zhù nèi yuán yǒu yǐn wén fēi yào shù suǒ yǐn
这句话大意是:(二八)「《春秋传》曰」云云,系郑玄注内原有引文,非《要术》所引。
wén chū zuǒ chuán xiāng gōng qī nián
这句话大意是:文出《左传‧襄公七年》。
zuǒ chuán yuán wén chūn zuò fu jīn běn yuè lìng zhèng xuán zhù yì yǐn zuò fu
这句话大意是:《左传》原文「春」作「夫」,今本《月令》郑玄注亦引作「夫」。
èr jiǔ yǐn hào nèi réng shì zhèng xuán zhù wén xià tóng
这句话大意是:(二九)引号(「」)内仍是郑玄注文,下同。
yào shù suǒ yǐn yuè lìng yuán wén hé zhèng xuán zhù wén yǔ jīn běn lǐ jì yuè lìng jī běn shàng xiāng tóng qí wú dà chà bié zhě bù zuò xiào jì
这句话大意是:《要术》所引《月令》原文和郑玄注文,与今本《礼记‧月令》基本上相同,其无大差别者,不作校记。
sān shí zhè lǐ nóng shū yún yún yuè lìng kǒng yǐng dá shū chēng zhèng suǒ yǐn nóng shū xiān shī yǐ wèi fàn shèng zhī shū yě
这句话大意是:(三十)这里《农书》云云,《月令》孔颖达疏称:「郑所引《农书》,先师以为《泛胜之书》也。
cān kàn xià wén suǒ yǐn fàn shèng zhī shū
这句话大意是:」参看下文所引《泛胜之书》。
sān yī zhè shì zhèng xuán zhù yǐn zhōu lǐ dì guān dǎng zhèng wén
这句话大意是:(三一)这是郑玄注引《周礼‧地官》「党正」文。
sān èr qiě lǚ shì chūn qiū zhòng dōng jì tóng yuè lìng zuò jū
这句话大意是:(三二)「且」,《吕氏春秋‧仲冬纪》同,《月令》作「沮」。
qiě tōng jū
这句话大意是:「且」通「沮」。
sān sān àn yǔ xì yào shù suǒ jiā
这句话大意是:(三三)按语系《要术》所加。
sān sì gè běn tuō wǔ zì jù yuè lìng zhèng wén jí zhèng zhù bǔ
这句话大意是:(三四)各本脱「五」字,据《月令》正文及郑注补。
shàng wén mìng tián guān gào rén chū wǔ zhǒng yuè lìng zuò lìng gào mín chū wǔ zhǒng wú tián guān èr zì
这句话大意是:上文「命田官告人出五种」,《月令》作「令告民出五种」,无「田官」二字。
zhèng xuán zhù lìng tián guān gào mín chū wǔ zhǒng míng dà hán qì guò nóng shì jiāng qǐ yě
这句话大意是:郑玄注:「令田官告民出五种,明大寒气过,农事将起也。
sān wǔ huáng xiào zuò jiē zā wū gù mù míng chāo zuò jiē shì wū gù mù jūn wù
这句话大意是:(三五)黄校作「皆匝于故墓」,明抄作「皆市于故墓」,均误;。
jīn chāo zuò jiē wū gù jī hú xiāng běn jīn dǎi běn zuò jiē zā wū gù huì
这句话大意是:金抄作「皆于故基」,湖湘本、《津逮》本作「皆匝于故会」。
huán rào yī zhōu jiào zuò tōng zuò zā shì mù xiǎn xì jī zhī wù zī cóng jīn chāo
这句话大意是:环绕一周叫做「」(通作「匝」),「市」、「墓」显系「」、「基」之误,兹从金抄。
yuè lìng zhèng xuán zhù zuò jiē zhōu zā wū gù chù yě
这句话大意是:《月令》郑玄注作「皆周匝于故处也」。
sān liù míng chāo zuò shě wù
这句话大意是:(三六)明抄作「舍」,误;。
zī cóng jīn chāo huáng xiào hú xiāng běn zuò hé
这句话大意是:兹从金抄、黄校、湖湘本作「合」。
yuè lìng zhèng xuán zhù zuò jì huì yě
这句话大意是:《月令》郑玄注作:「纪,会也。
sān qī rén yuè lìng zhèng xuán zhù zuò zhī
这句话大意是:(三七)「人」,《月令》郑玄注作「之」。
sān bā huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò sī wù
这句话大意是:(三八)黄校、张校、明抄作「思」,误;。
zī cóng jīn chāo hú xiāng běn jí yuè lìng zhèng xuán zhù yuán wén zuò zhì
这句话大意是:兹从金抄、湖湘本及《月令》郑玄注原文作「志」。
sān jiǔ hú xiāng běn jīn dǎi běn zuò bàn jia míng chāo zuò biàn jia jūn é
这句话大意是:(三九)湖湘本、《津逮》本作「办稼」,明抄作「辨稼」,均讹;。
zī cóng jīn chāo jí yuè lìng zhèng xuán zhù yuán wén zuò gēng jià
这句话大意是:兹从金抄及《月令》郑玄注原文作「耕稼」。
sì shí yuè lìng zhèng xuán zhù zuò bù kě yáo yì yáo yì zhī zé zhì sàn shī yè yě
这句话大意是:(四十)《月令》郑玄注作:「不可徭役,徭役之则志散失业也。
yào shù gè běn tuō yáo yì zhī sān zì zī bǔ rù
这句话大意是:」《要术》各本脱「徭役之」三字,兹补入。
sì yī jiàn mèng zǐ téng wén gōng xià piān
这句话大意是:(四一)见《孟子‧滕文公下》篇。
sì èr mèng zǐ zhào qí zhù zuò bù kě bù gēng
这句话大意是:(四二)《孟子》赵岐注作「不可不耕」。
jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo jūn zuò bù gēng bù kě míng qīng kè běn gǎi zuò bù kě bù gēng
这句话大意是:金抄、黄校、张校、明抄均作「不耕不可」,明清刻本改作「不可不耕」。
sì sān wèi wén hóu yǔ jiàn huái nán zǐ rén jiān xun xià zuò shǔ yú tóng
这句话大意是:(四三)魏文侯语,见《淮南子‧人间训》,「夏」作「暑」,余同。
sì sì qiáng yún
这句话大意是:(四四)「强耘」,。
liǎng sòng běn tóng huái nán zǐ yuán wén
这句话大意是:两宋本同《淮南子》原文,。
míng kè běn shǐ é zuò qiǎng yún
这句话大意是:明刻本始讹作「镪耘」,。
nóng zhèng quán shū yǐn yào shù yòu é zuò chú yún xú guāng qǐ yòng de shì míng kè běn
这句话大意是:《农政全书》引《要术》又讹作「锄耘」(徐光启用的是明刻本,。
gǎi qiǎng wèi chú shì kě yǐ lǐ jiě de
现代白话:改「镪」为「锄」是能够理解的,。
dàn chú yún bù xiàn wū xià jì
这句话大意是:但「锄耘」不限于夏季,。
qiáng yún jí guǎn zǐ kuāng chéng mǎ piān suǒ wèi rè yún
这句话大意是:「强耘」即《管子‧匡乘马》篇所谓「热芸」,。
xú shì shì wèi chá yuán shū
这句话大意是:徐氏似未查原书),。
yǐ hòu jiàn xi běn jiù gēn zhe cuò
这句话大意是:以后渐西本就跟著错。
sì wǔ jiàn lǚ shì chūn qiū rèn dì piān chāng jiē zuò chāng èr zì gǔ tōng
这句话大意是:(四五)见《吕氏春秋‧任地》篇,「昌」皆作「菖」,二字古通;。
chāng shēng zuò chāng shǐ shēng shǐ zì yīng yǒu
这句话大意是:「昌生」作「菖始生」,「始」字应有;。
xiān shēng yě zuò xiān shēng zhě yě zhě zì yě bù néng shǎo yào shù shì jūn tuō
这句话大意是:「先生也」作「先生者也」,「者」字也不能少,《要术》似均脱。
sì liù lǚ shì chūn qiū gāo yòu zhù chāng yì jūn zuò chāng shuǐ cǎo yě xià shàng yǒu dōng zhì hòu wǔ shí qī rì ér tǐng shēng jù
这句话大意是:(四六)《吕氏春秋》高诱注「昌」亦均作「菖」,「水草也」下尚有「冬至后五十七日而挺生」句。
sì qī jiàn huái nán zǐ zhǔ shù xun
这句话大意是:(四七)见《淮南子‧主术训》。
xià wén yòu yuē yī duàn jiàn huái nán zǐ shuō lín xun
这句话大意是:下文「又曰」一段见《淮南子‧说林训》。
sì bā fèng huái nán zǐ shuō lín xun zuò cǎi
这句话大意是:(四八)「缝」,《淮南子‧说林训》作「采」。
sì jiǔ huái nán zǐ shuō lín xun wú qí zì yào shù suǒ yǐn jiào shèng
这句话大意是:(四九)《淮南子‧说林训》无「其」字,《要术》所引较胜。
wǔ shí guān wū běn piān hé qí tā gè piān suǒ yǐn fàn shèng zhī shū de jiào kān hé zhù shì lìng jiàn wàn guó dǐng fàn shèng zhī shū ji shì běn shū yì bān cóng lüè
这句话大意是:(五十)关于本篇和其他各篇所引《泛胜之书》的校勘和注释,另见万国鼎《泛胜之书辑释》,本书一般从略。
wǔ yī guān wū běn piān hé qí tā gè piān suǒ yǐn cuī shí sì mín yuè lìng de jiào kān hé zhù shì lìng jiàn móu qǐ yú sì mín yuè lìng ji shì běn shū yì bān cóng lüè
这句话大意是:(五一)关于本篇和其他各篇所引崔寔《四民月令》的校勘和注释,另见缪启愉《四民月令辑释》,本书一般从略。
wǔ èr cuī shí zhèng lùn de yǐn wén tài píng yù lǎn juǎn bā èr sān lí yǒu yǐn dào wén jù jī běn xiāng tóng dàn yǒu dà duàn cuò luàn
这句话大意是:(五二)崔寔《政论》的引文,《太平御览》卷八二三「犁」有引到,文句基本相同,但有大段错乱。
cān kàn sì mín yuè lìng ji shì fù lù yī
这句话大意是:参看《四民月令辑释》附录一。
wǔ sān jì yǐ yī rén jiāng gēng wèi shén me hái yào èr rén wǎn lóu
这句话大意是:(五三)既已「一人将耕」,为什么还要「二人挽耧」?
liáo dōng gēng lí de suǒ yǐ jiào luò hòu kǒng pà zhèng yīn wèi hái méi yǒu chuán jìn lóu chē
这句话大意是:辽东「耕犁」的所以较落后,恐怕正因为还没有传进耧车。
yīn cǐ zhè lǐ wǎn lóu èr zì hěn fèi jiě yí yǒu wù zì
这句话大意是:因此这里「挽耧」二字很费解,疑有误字。
yī dōng hàn wáng chōng lùn héng gǎn xū piān tiān yù gǔ lùn zhě wèi zhī cóng tiān ér xià biàn ér shēng
这句话大意是:「一」东汉王充《论衡‧感虚篇》:「天雨谷,论者谓之从天而下,变而生。
rú yǐ yún yǔ lùn zhī yǔ gǔ zhī biàn bù zú guài yě
这句话大意是:如以云雨论之,雨谷之变,不足怪也。
hé yǐ yàn zhī
现代白话:凭什么验之?
fu yún yǔ chū wū qiū shān jiàng sàn zé wèi yǔ yǐ
现代白话:夫云雨出于丘山,降散则为雨了。
fu gǔ zhī yǔ yóu fù yún bù zhī yì cóng de qǐ yīn yǔ jí fēng jù piāo cān wū tiān jí wū de
这句话大意是:……夫谷之雨,犹复云布之亦从地起,因与疾风俱飘,参于天,集于地。
rén jiàn qí cóng tiān luò yě zé wèi zhī tiān yù gǔ
这句话大意是:人见其从天落也,则谓之天雨谷。
jiàn wǔ sān shí yī nián chén liú yǔ gǔ gǔ xià bì de
这句话大意是:建武三十一年,陈留雨谷,谷下蔽地。
àn shì gǔ xíng ruò cí ér hēi yǒu sì wū bài shí yě
这句话大意是:案视谷形,若茨而黑,有似于稗实也。
cǐ gǔ shēng wū cǎo yě zhī zhōng chéng shú chuí wěi wū de zāo jí fēng bào qǐ chuī yáng yǔ zhī jù fēi fēng shuāi gǔ jí zhuì wū zhōng guó
这句话大意是:……此谷生于草野之中,成熟垂委于地,遭疾风暴起,吹扬与之俱飞,风衰谷集坠于中国。
zhōng guó jiàn zhī wèi zhī yǔ gǔ
这句话大意是:中国见之,谓之雨谷。
wáng chōng zhè gè shuō fǎ shì hé hū kē xué dào lǐ de tā bó chì le chèn wěi jiā de biàn yì zhī shuō què shí shì gǔ dài jié chū de wéi wù lùn zhě
这句话大意是:」王充这个说法是合乎科学道理的,他驳斥了谶纬家的变异之说,确实是古代杰出的唯物论者。
èr chú zhǐ zhǎng bǐng chú nòu shì duǎn bǐng chú chǎn shì duǎn bǐng de xiá rèn xiǎo chǎn shǐ gèng néng xì zhì de tiāo qù miáo jiān zá cǎo huò jiān miáo
这句话大意是:「二」「锄」指长柄锄,「耨」是短柄锄,「铲」是短柄的狭刃小铲,使更能细致地挑去苗间杂草或间苗。
cān kàn zhù shì sān
这句话大意是:参看注释「三」。
sān yù tōng yǔ
这句话大意是:「三」「妪」通「伛」。
huái nán zǐ yuán dào xun yǔ zhě yù fú
这句话大意是:《淮南子‧原道训》:「羽者妪伏。
gāo yòu zhù yǐ qì pōu luǎn yě
这句话大意是:」高诱注:「以气剖卵也。
hòu hàn shū juǎn yī yī shí zhào yī chuán yù míng shì
这句话大意是:」《后汉书》卷一一十《赵壹传》:「妪名势。
li xián zhù yù yóu yǔ lóu yě
这句话大意是:」李贤注:「妪,犹伛偻也。
yù yì dú ruò ōu shàng shēng xiàn zài jiāng zhè fāng yán yǒu chēng xiàng qián fǔ shēn wèi yù yì yǒu chēng dà wān yāo wèi yù dào zhě
这句话大意是:」妪亦读若欧上声,现在江浙方言有称向前俯身为「妪」,亦有称大弯腰为「妪倒」者。
suǒ yǐ yù nòu hé shì fǔ shēn huò dūn zhe chú cǎo dāng rán yě kě yǐ jiān miáo de yì sī
现代白话:所以「妪耨禾」是俯身或蹲著除草(当然也能够间苗)的意思。
lǚ shì chūn qiū rèn dì piān nòu bǐng chǐ cǐ qí dù yě
这句话大意是:《吕氏春秋‧任地》篇:「耨,柄尺,此其度也。
nòu bǐng zhǎng jǐn yī chǐ yě shuō míng zhè yī zhǒng duǎn shǒu chú shì fǔ shēn huò dūn zhe yòng yī huò shǒu zhí bǐng shǐ yòng de
这句话大意是:」耨柄长仅一尺,也说明这一种短手锄是俯身或蹲著用一只手执柄使用的。
shuō wén chú lì hāo zhuó yě
这句话大意是:《说文》:「鉏,立薅斫也。
chú jí chú zì shān shì lì zhe xuē cǎo yòng de
这句话大意是:」「鉏」即「锄」字,才是立著削草用的。
jù cǐ gǔ rén shì bǎ duǎn bǐng de jiào zuò nòu yì xiě zuò huò nòu zhǎng bǐng de jiào zuò chú huò bó
这句话大意是:据此,古人是把短柄的叫做「耨」(亦写作「●」或「鎒」),长柄的叫做「锄」或「镈」。
suǒ yǐ shì míng shì yòng qì shuō nòu shì chú
这句话大意是:所以《释名‧释用器》说:「耨,似锄。
zuǎn wén shuō yǎng miáo zhī dào chú bù rú nòu nòu bù rú chǎn
这句话大意是:」《纂文》说:「养苗之道,锄不如耨,耨不如铲。
zhèng shì zhè gè dào lǐ
这句话大意是:」正是这个道理。
chǎn bǐ nòu gèng xiá xiǎo shǐ fǔ shēn tiāo qù miáo jiān zá cǎo shí cāo zuò gèng fāng biàn
这句话大意是:「铲」比耨更狭小,使俯身挑去苗间杂草时,操作更方便。
zhè yī lèi nóng jù de chuàng zhì chōng fèn shuō míng wǒ guó gǔ dài láo dòng rén mín duì wū tián jiān guǎn lǐ gōng zuò de xì zhì
这句话大意是:这一类农具的创制,充分说明我国古代劳动人民对于田间管理工作的细致。
zhè yī lèi xiǎo nóng jù xiàn zài hái yǒu zài shǐ yòng de
这句话大意是:这一类小农具,现在还有在使用的。
sì shān yīn shān shì yì cǎo
这句话大意是:「四」「芟」音衫,是刈草。
ài tōng yì
这句话大意是:「艾」通「刈」;。
yòu tōng yì zé shì zhì lǐ de yì sī
这句话大意是:又通「乂」,则是治理的意思。
zhè lǐ shān ài lián yòng shì zhǐ gē zhì kāi huāng dì lǐ de zá cǎo mù
这句话大意是:这里「芟艾」连用,是指割治开荒地里的杂草木。
wǔ yīn yīng zì shū zhǐ shuō kān mù yě yǐn yào shù cǐ jù wèi zhèng
这句话大意是:「五」「●」,音罂,字书只说「刊木也」,引《要术》此句为证。
dàn zhè yàng jiě shì shì bù zhèng què de
这句话大意是:但这样解释是不正确的。
kàn xià wén yè sǐ bù shàn sān nián hòu gēn kū jīng xiǔ kě jiàn bìng méi yǒu bǎ shù kǎn diào ér shì yòng huán bō fǎ zài shù gàn pò gēn chù bō qù yī quān pí céng bāo kuò xíng chéng céng zài nèi shǐ shù kū sǐ
这句话大意是:看下文「叶死不扇,……三年后,根枯茎朽」,可见并没有把树砍掉,而是用环剥法(在树干迫根处剥去一圈皮层,包括形成层在内)使树枯死。
wáng zhēn nóng shū kěn gēng piān zhù shā zhī shuō wèi bō duàn shù pí qí shù lì sǐ
这句话大意是:王祯《农书‧垦耕篇》注「●杀之」说:「谓剥断树皮,其树立死。
shì zhèng què de
这句话大意是:」是正确的。
liù shàn zhǐ zhē yīn bù shàn zhǐ shù guān bù zài zhē bì rì guāng
这句话大意是:「六」「扇」指遮阴,「不扇」指树冠不再遮蔽日光。
qī tiě chǐ zòu zhè lǐ zhǐ shēng chù lā de tiě chǐ bà
这句话大意是:「七」「铁齿●楱」,这里指牲畜拉的铁齿耙。
bā pá jí bà zì yì zuò bā
这句话大意是:八」「杷」即「耙」字,亦作「钯」、「」。
cǐ chù dāng dòng cí yòng zài biàn pá zhī shì shuō bà èr biàn
这句话大意是:此处当动词用,「再遍杷之」是说耙二遍。
jiǔ láo jiàn juǎn qián zá shuō piān zhù shì wǔ
这句话大意是:「九」「劳」,见卷前《杂说》篇注释「五」。
cǐ chù dāng dòng cí yòng
这句话大意是:此处当动词用。
jí yùn zuò jīn xiě tóng
这句话大意是:《集韵》作「●」,今写同。
yī zhōng běi fāng huà kě yǐ hé shì de yì sī
现代白话:「一0」「中」,北方话,「能够」、「合适」的意思。
yī yī jiān zhǐ shī gēng shǐ tǔ kuài qián zào hòu jiān yìng bù yì pò suì
这句话大意是:「一一」「坚」,指湿耕使土块干燥后坚硬不易破碎。
shuō wén shuǐ qián yě
这句话大意是:《说文》:「,水干也。
yī yuē jiān yě
这句话大意是:一曰,坚也。
yù piān guǎng yùn dōu shuō tǔ qián yě
这句话大意是:」《玉篇》、《广韵》都说:「土干也。
duàn yù cái zhù shuō wén àn qián yǔ jiān yì xiāng chéng shuǐ qián zé tǔ bì jiān
这句话大意是:」段玉裁注《说文》:「按干与坚,义相成,水干则土必坚。
yī èr bái bèi sù zòu zhī zhǐ tǔ rǎng shāo qián shí cóng sù yòng tiě chǐ bà bà guò
这句话大意是:「一二」「白背速●楱之」,指土壤稍干时从速用铁齿耙耙过。
gǔ sī xié shì shān dōng rén shū zhōng duō yòng dāng dì sú yǔ xiàn zài lǔ dōng réng bǎ tǔ rǎng shāo qián shí tǔ miàn biàn chéng bái sè chēng zuò bái bèi
这句话大意是:贾思勰是山东人,书中多用当地俗语,现在鲁东仍把土壤稍干时土面变成白色称做「白背」。
yī sān xún shì suí jí xún shǒu yì jí suí shǒu zhǐ gēng hòu suí shǒu jiù yào mó
这句话大意是:「一三」「寻」是随即,「寻手」意即随手,指耕后随手就要摩●。
yī sì zì shū jiě shì tián shí yě jí yǐn yào shù cǐ yǔ wèi zhèng
这句话大意是:「一四」「●」,字书解释「田实也」,即引《要术》此语为证。
dàn shì yǒu wèn tí yīn wèi jiě shì zuò shí zài zhè lǐ jí shǐ dān dú zhǐ chū shí de tǔ rǎng wù lǐ xìng réng rán méi yǒu duō dà yì yì ér qiě bù jiě jué wèn tí
这句话大意是:但似有问题,因为「●」解释作「实」,在这里即使单独指出「实」的土壤物理性,仍然没有多大意义而且不解决问题。
wèn tí zài wèi shén me qiū tián huì shí
这句话大意是:问题在为什么秋田会「●实」。
zhè gè zhǔ yào yīng shì yóu wū běi fāng qiū jì yǔ shuǐ jiào duō de yuán gù suǒ yǐ xià wén jiē zhe shuō shī láo lìng de yìng
这句话大意是:这个主要应是由于北方秋季雨水较多的缘故,所以下文接著说「湿劳令地硬」。
yīn cǐ zhè gè zì yīng shì xí de zī shēng zì shì yóu dāng shí dāng de de kǒu yǔ zhōng chuàng zào chū lái de tā zhǐ de shì yīn yǔ shuǐ jiào duō ér shǐ tián tǔ tā shí de zhuàng kuàng yǐ qū bié wū xià shī yuē xí de xí zì hé pǔ tōng de shī zì
这句话大意是:因此这个「●」字应是「隰」的孳生字,是由当时当地的口语中创造出来的,它指的是因雨水较多而使田土塌实的状况,以区别于「下湿曰隰」的「隰」字和普通的「湿」字。
yī wǔ zuò bào yóu yán zuò jiàn zuò hào zāo tā
这句话大意是:「一五」「作暴」,犹言「作践」、「作耗」、「糟塌」。
qīng hǎo yì xíng bǎo xun zá shuō piān yǐn yào shù bù rú zuò bào zuò de zhù jiě bào hào yě
这句话大意是:清郝懿行《宝训‧杂说》篇引《要术》「不如作暴」作的注解:「暴,……耗也。
huò shì wèi zuò ba kě bèi yī shuō
这句话大意是:」或释为「作罢」,可备一说。
yī liù lián shì xiá zè de yì sī
这句话大意是:「一六」「廉」是狭仄的意思。
lí yù lián zhǐ lí qǐ de tǔ tiáo bú yào tài kuān yào xiá zè xiē
这句话大意是:「犁欲廉」,指犁起的土条不要太宽,要狭仄些。
wáng zhēn nóng shū kěn gēng piān yù lián yù měng qǔ zhī lí shāo
这句话大意是:王祯《农书‧垦耕篇》:「欲廉欲猛,取之犁梢。
lí shāo zhǐ lí bǐng lí dì shí shǐ lí bǐng shāo cè dài dòng lí chán gēn zhe qīng cè zé qǐ tǔ jiào xiá
这句话大意是:」「犁梢」指犁柄,犁地时使犁柄稍侧,带动犁镵跟著倾侧,则起土较狭。
qǐ tǔ xiá zé lí de lā lì qīng lí tiáo xì kě yǐ jiǎn shǎo hé xiāo jiǎn lí bú dào de lí jí de jiù gēng de xì ér yún tòu
现代白话:起土狭则犁的拉力轻,犁条细,能够减少和消减犁不到的犁脊,地就耕得细而匀透。
xià wén suǒ shuō lí lián gēng xì niú fù bù pí zhǐ cǐ
这句话大意是:下文所说:「犁廉耕细,牛复不疲」,指此。
yī qī shì yóu yǎn zì zī shēng ér lái de
这句话大意是:「一七」「●」是由「掩」字孳生而来的。
qīng zhǐ bǎ qīng cǎo gēng fù zài tǔ zhōng
这句话大意是:「●青」指把青草耕覆在土中。
zhè shì gēng fān qīng cǎo zuò wèi lǜ féi de zuì zǎo jì zài
这句话大意是:这是耕翻青草作为绿肥的最早记载。
zhù nèi suǒ chēng zhǐ lái chūn zài gēng fān yuè dōng qīng cǎo zuò lǜ féi
这句话大意是:注内所称,指来春再耕翻越冬青草作绿肥。
yī bā zài gēng jiào zuò zhuǎn de
这句话大意是:「一八」再耕叫做「转地」。
yī jiǔ jiān máo jūn shǔ hé běn kē zá cǎo
这句话大意是:「一九」菅、茅均属禾本科杂草。
jiān yīn jiān jù yǒu cū zhuàng de gēn tóu hé xū gēn
这句话大意是:菅(音奸)具有粗壮的根头和须根。
máo jù yǒu zhǎng gēn jīng màn yán shén guǎng shēng zhǎng lì jí qiáng
这句话大意是:茅具有长根茎,蔓延甚广,生长力极强。
zhè èr zhǒng dōu shì nán chú de zá cǎo
这句话大意是:这二种都是难除的杂草。
èr dòu kē zuò wù shì hěn hǎo de lǜ féi yào shù yǐ yǒu míng què de rèn shi
这句话大意是:「二0」豆科作物是很好的绿肥,《要术》已有明确的认识。
hú má jí zhī má
这句话大意是:「胡麻」即芝麻。
xiàn zài gān sù děng dì sú chēng yà má wèi hú má fēi yào shù suǒ zhǐ
这句话大意是:现在甘肃等地俗称亚麻为「胡麻」,非《要术》所指。
èr yī jí yùn yīn mí sàn zhǒng yě
这句话大意是:「二一」「●」,《集韵》:「音谜,散种也」;。
ji yào yǐn yào shù zì jiā zhù jiě shuō màn zhǒng yě
这句话大意是:《辑要》引《要术》自加注解说:「漫种也」。
màn zhǒng sàn zhǒng jūn zhǐ sǎ bō
这句话大意是:漫种、散种,均指撒播。
àn zì yīng cóng jì shēng bù yīng cóng mǐ shēng shí jì jiù shì zuò chóu mì jiě shì de jì de yì xiě zì
这句话大意是:按「●」字应从冀声,不应从「米」声,实际就是作稠密解释的「穊」的异写字。
yào shù juǎn bā zuò chǐ piān zuò chǐ fǎ lìng xī jūn diào kě zhī hé xī duì wén xiǎn rán shì mì de yì sī
这句话大意是:《要术》卷八《作豉》篇「作豉法」:「令稀●均调」,可知「●」和「稀」对文,显然是「密」的意思。
suǒ yǐ zhǒng jiù shì jì zhǒng yì jí bō zhǒng yào mì
这句话大意是:所以「●种」就是「穊种」,意即播种要密。
hòu dú táng hán è sì shí zuǎn yào wǔ yuè piān féi tián fǎ tiáo cǎi lù yào shù měi tián zhī fǎ zhèng zuò jì zhǒng
这句话大意是:后读唐韩鄂《四时纂要》「五月」篇「肥田法」条采录《要术》「美田之法」正作「穊种」,。
yòu yào shù juǎn sān zhǒng kuí piān wǔ liù yuè zhōng
这句话大意是:又《要术》卷三《种葵》篇:「五、六月中,。
jì zhǒng lù dòu
这句话大意是:穊种菉豆,。
zhì qī yuè bā yuè
这句话大意是:至七月、八月,。
lí shā zhī
这句话大意是:犁●杀之」,。
yǔ cǐ chù zhèng xiāng yī zhì
这句话大意是:与此处正相一致,。
jūn qí míng zhèng
这句话大意是:均其明证。
zài zhè zhǒng chǎng hé sǎ bō kě néng shì jì zhǒng de zhǔ yào bō zhǒng fǎ dàn jì zhǒng běn shēn bú shì sǎ bō
这句话大意是:在这种场合,撒播可能是「穊种」的主要播种法,但「穊种」本身不是撒播。
yīn cǐ sàn zhǒng màn zhǒng de jiě shì hùn xiáo le jì zhǒng de yuán yì
这句话大意是:因此,「散种」、「漫种」的解释,混淆了「穊种」的原义;。
míng chāo jiā zhù de màn yǎn yě gèng bù tōng
这句话大意是:明抄加注的「漫掩也」,更不通。
èr èr bá zhè lǐ zhǐ zuò wù shōu gē hòu liú zài dì li de cán zhū xiàn zài běi fāng tōng chēng wèi chí
这句话大意是:「二二」「茇」,这里指作物收割后留在地里的残株,现在北方通称为「茬」。
shuō wén bá cǎo gēn yě
这句话大意是:《说文》:「茇,艸根也。
yīn bō
这句话大意是:」音拨。
jù yào shù yīn zhù yīn fú
这句话大意是:据《要术》音注,音拂。
èr sān léi shì shòu ruò zhǐ niú chéng shàng wén niú lì ruò ér yán shěng qù niú zì
这句话大意是:「二三」「羸」是瘦弱,指牛,承上文「牛力弱」而言,省去「牛」字。
yí shì zhuǎn yí jí zhuǎn wèi yí yòng zhī yì yì jí jiù yòng ruò niú wū fēng de bù zài yòng wū gēng dì
这句话大意是:「移」是转移,即转为移用之意,意即就用弱牛于锋地,不再用于耕地。
wèi le zài zuò wù shōu gē hòu néng gòu cóng sù qiǎn gēng miè chí bìng bì miǎn zhòng yì pí niú zhè shì shuāng fāng jiān gù de bù dé yǐ de bàn fǎ
这句话大意是:为了在作物收割后能够从速浅耕灭茬,并避免重役疲牛,这是双方兼顾的不得已的办法。
huò shì léi wèi dǎo fú de hé gǎn róng yǒu wèi zhào
这句话大意是:或释「羸」为倒伏的禾秆,容有未照。
èr sì fēng shì yī zhǒng yǒu jiān ruì lí chán ér wú lí bì de nóng jù qǐ tǔ qiǎn bù fù zhuǎn yì bù tuī xiàng yī biān huò liǎng páng
这句话大意是:「二四」「锋」是一种有尖锐犁镵而无犁壁的农具,起土浅,不覆转,亦不推向一边或两旁。
cǐ chù zuò dòng cí yòng
这句话大意是:此处作动词用。
àn wáng zhēn nóng shū juǎn shí sān fēng tiáo chēng fēng gǔ nóng qì yě qí jīn bǐ lí chán xiǎo ér jiā ruì qí bǐng rú lěi shǒu rú rèn fēng gù míng fēng qǔ qí xiān lì yě
这句话大意是:按王祯《农书》卷十三「锋」条称:「锋,古农器也,其金比犁镵小而加锐,其柄如耒,首如刃锋,故名锋,取其铦利也。
yòu chēng nóng shū yún wú ér gēng yuē jiǎng
这句话大意是:」又称:「农书云,无●而耕曰耩。
jì fēng yǐ gù bù bì jiǎng gài fēng yǔ jiǎng xiāng lèi
现代白话:既锋了,固不必耩,盖锋与耩相类。
jīn jiǎng duō yòng qí tóu ruò yì fēng wèi jiǎng yì kě dài yě
这句话大意是:今耩多用歧头,若易锋为耩,亦可代也。
yī zhào wáng zhēn suǒ shuō sì hū fēng yǔ jiǎng xiāng lèi ér kě yǐ hù yì
现代白话:」依照王祯所说,似乎锋与耩相类而能够互易。
dàn zhè hé yào shù suǒ shuō bù hé
这句话大意是:但这和《要术》所说不合。
yào shù juǎn yī zhǒng gǔ piān miáo gāo yī chǐ fēng zhī
这句话大意是:《要术》卷一《种谷》篇:「苗高一尺锋之。
jiǎng zhě fēi bù yōng běn miáo shēn shā cǎo yì shí rán lìng de jiān yìng fá zé nán gēng
这句话大意是:耩者非不壅本苗深,杀草益实,然令地坚硬,乏泽难耕。
juǎn èr shǔ jì piān miáo shēng lǒng píng jí yi pá láo chú sān biàn nǎi zhǐ fēng ér bù jiǎng
这句话大意是:」卷二《黍穄》篇:「苗生垄平,即宜杷劳,锄三遍乃止,锋而不耩。
xià miàn xiǎo zhù miáo wǎn jiǎng jí duō zhé yě
这句话大意是:」下面小注:「苗晚耩,即多折也。
juǎn èr dà dòu piān fēng jiǎng gè yī chú bù guò zài
这句话大意是:」卷二《大豆》篇:「锋、耩各一,锄不过再。
kě jiàn fēng yǔ jiǎng bì rán yǒu tā men pō wèi tū chū de bù tóng zhī chù
这句话大意是:」可见锋与耩必然有它们颇为突出的不同之处。
wáng zhēn nóng shū suǒ zài fēng de tú xíng wán quán yòng rén lì cāo zuò yě hé yào shù suǒ shuō yòng chù lì bù hé
这句话大意是:王祯《农书》所载锋的图形,完全用人力操作,也和《要术》所说用畜力不合。
jù wǒ men tuī cè fēng shì yī zhǒng yǒu jiān ruì lí chán ér méi yǒu lí bì de nóng jù tā de tè diǎn shì qǐ tǔ qiǎn ér bù fù lā lì qīng yǒu qiǎn gēng bǎo dì de zuò yòng
这句话大意是:据我们推测,锋是一种有尖锐犁镵而没有犁壁的农具,它的特点是起土浅而不覆,拉力轻,有浅耕保墑的作用。
jiǎng yě shì yǒu chán ér wú bì de zhè yī diǎn hé fēng xiāng lèi
这句话大意是:耩也是有镵而无壁的,这一点和锋相类。
dàn shì fēng de chán jiān ruì ér píng jiǎng zé kě néng liǎng páng dī ér zhōng jiān yǒu gāo léng qián duān píng ér hòu bù jiàn xiàng shàng wān yǒu bǎ tǔ tuī xiàng liǎng páng de zuò yòng suǒ yǐ shuō jiǎng zhě fēi bù yōng běn miáo shēn
这句话大意是:但是锋的镵尖锐而平,耩则可能两旁低而中间有高棱,前端平而后部渐向上弯,有把土推向两旁的作用,所以说:「耩者非不壅本苗深。
èr wǔ jí yùn èr shí sān xī lí ér zhǒng zhī yuē gǔ sī xié shuō
这句话大意是:「二五」《集韵》「二十三锡」:「离而种之曰●,贾思勰说。
qīng ní zhuō nóng yā shì shì piān yīn yòng qí shuō yǐ shì
这句话大意是:」清倪倬《农雅‧释事》篇因用其说以释「●」。
dàn yào shù bìng wú lí ér zhǒng zhī jiào zuò de shuō fǎ
这句话大意是:但《要术》并无「离而种之」叫做「●」的说法。
àn jīn chāo yuán chū yuàn kè dīng dù děng shòu mìng biān zhuàn jí yùn shí yuàn kè yǐ chū bǎn dàn jīn chuán jīn chāo yì wú cǐ shuō jí yùn zhǐ wèi gǔ sī xié shuō wèi zhī hé jù
这句话大意是:按金抄源出院刻,丁度等受命编撰《集韵》时,院刻已出版,但今传金抄亦无此说,《集韵》指为「贾思勰说」,未知何据。
yòu guǎng yùn shí èr jì yǒu zì jiě shì shì bù gēng ér zhǒng
这句话大意是:又《广韵》「十二霁」有「●」字,解释是:「不耕而种」。
jí yùn yì yǒu jiě shì tóng guǎng yùn
这句话大意是:《集韵》亦有,解释同《广韵》。
jiù yào shù shàng xià wén yì kàn lái zhǒng shì zhǐ qián zuò shōu huò hòu bù jīng guò gēng dì jiù xià zhǒng qí yì yǔ bù gēng ér zhǒng fú hé
这句话大意是:就《要术》上下文义看来,「●种」是指前作收获后不经过耕地就下种,其义与「不耕而种」符合。
zé kě néng shì yī zì
这句话大意是:则「●」、「●」可能是一字。
bù gēng ér zhǒng jiū yì zěn yàng zhǒng fǎ diǎn bō zì rán hěn yǒu kě néng dàn yě méi yǒu lǐ yóu pái chì jiǎng gōu tiáo bō yīn cǐ dīng dù lí ér zhǒng zhī de jiě shì jiù hěn hán hùn
这句话大意是:「不耕而种」究意怎样种法,点播自然很有可能,但也没有理由排斥耩沟条播,因此丁度「离而种之」的解释就很含混。
zhè yàng de zhù jiě gǔ sī xié zì jǐ shì bù huì yǒu de
这句话大意是:这样的注解,贾思勰自己是不会有的。
èr liù qǐ zhé zhǐ zhèng yuè zhōng qì hé xiàn zài yǐ jīng zhé wèi èr yuè jié bù tóng
这句话大意是:「二六」「启蛰」,指正月中气,和现在以「惊蛰」为二月节不同。
zhèng xuán zhù yuè lìng cǐ chù de shàng wén zhé chóng shǐ zhèn chēng xià xiǎo zhèng zhēng yuè qǐ zhé hàn shǐ yì yǐ jīng zhé wèi zhēng yuè zhōng
这句话大意是:郑玄注《月令》此处的上文「蛰虫始振」称:「《夏小正》:「正月启蛰」,……汉始亦以「惊蛰」为正月中。
hàn chū yǐ qián de jié qì shùn xù shì lì chūn jīng zhé yǔ shuǐ chūn fēn xiàn zài de nóng lì jiāng zhōng jiān de èr gè jié qì dào guò nà shi xi hàn mò liú xīn zào sān tǒng lì yǐ hòu de shì
这句话大意是:」汉初以前的节气顺序是:立春、惊蛰、雨水、春分,现在的农历将中间的二个节气倒过,那是西汉末刘歆造「三统历」以后的事。
èr qī qīng pō jiào zuò bǎn
这句话大意是:「二七」倾坡叫做「阪」。
xiǎn shì shān xiǎn zhī de
这句话大意是:「险」是山险之地。
shī jīng xiǎo yǎ zhēng yuè zhān bǐ bǎn tián
这句话大意是:《诗经‧小雅‧正月》:「瞻彼阪田。
zhèng xuán jiān bǎn tián qí qū qiāo què zhī chù
这句话大意是:」郑玄笺:「阪田,崎岖墝埆之处。
zé bǎn tián jiān yǒu bǎn yǔ xiǎn de hán yì
这句话大意是:」则「阪田」兼有「阪」与「险」的涵义。
zhè xiē dì fāng kāi fā wèi nóng tián yǒu lì yě yǒu bì qí bì zài bù jiā shì dāng de shuǐ tǔ bǎo chí cuò shī huì zào chéng yán zhòng de shuǐ tǔ liú shī
这句话大意是:这些地方开发为农田,有利也有弊,其弊在不加适当的水土保持措施,会造成严重的水土流失。
suǒ yǐ huái nán zǐ zhǔ shù xun jiù míng què zhǐ chū qiū líng bǎn xiǎn bù shēng wǔ gǔ zhě shù yǐ zhú mù
这句话大意是:所以《淮南子‧主术训》就明确指出:「丘陵、阪险不生五谷者,树以竹木。
duì shuǐ tǔ bǎo chí yǐ zhòng shì
这句话大意是:」对水土保持已重视。
èr bā ěr yā shì de guǎng píng yuē yuán
现代白话:「二八」《你雅‧释地》:「广平曰原。
xià shī yuē xí
这句话大意是:」「下湿曰隰。
xí yīn xí
这句话大意是:」隰音习。
gōng yáng chuán zhāo gōng yuán nián shàng píng yuē yuán xià píng yuē xí
这句话大意是:《公羊传、昭公元年》:「上平曰原,下平曰隰。
yuán xí tóng lèi dōu zhǐ píng dì dàn yǒu gāo píng hé dī píng zhī fēn
这句话大意是:」原、隰同类,都指平地,但有高平和低平之分。
èr jiǔ yuè lìng zhèng xuán zhù zhǔn zhí wèi fēng jiāng jìng suì yě
这句话大意是:「二九」《月令》郑玄注:「准直,谓封疆、径、遂也。
zhǐ qiáng jiè jìng lù gōu xù
这句话大意是:」指彊界、径路、沟洫。
sān hàn chéng qín zhì gǎi qín guān zhì sù nèi shǐ wèi dà sī nóng yì chēng dà nóng zhǔ guǎn quán guó jīng fèi
这句话大意是:「三0」汉承秦制,改秦官「治粟内史」为「大司农」(亦称「大农」),主管全国经费。
sōu sù dū wèi shì xié zhù dà sī nóng de gāo jí nóng guān zhǔ yào guǎn nóng yè shōu rù hé jiào dǎo nóng yè shēng chǎn yǒu shí dà sī nóng quē yuán jí yóu sōu sù dū wèi jiān lǐng
这句话大意是:「搜粟都尉」是协助大司农的高级农官,主要管农业收入和教导农业生产,有时大司农缺员,即由搜粟都尉兼领。
dàn sōu sù dū wèi bù cháng shè
这句话大意是:但搜粟都尉不常设。
zhào guò de shì jī yuē zǎo yú fàn shèng zhī jiào tián sān fǔ liù shí nián
这句话大意是:赵过的事迹,约早于泛胜之教田三辅六十年。
sān yī sān fǔ zhǐ jīng zhào yǐn zuǒ píng yì yòu fú fēng yuán xì guān míng hòu chéng wèi dì míng suǒ xiá de bāo kuò xi hàn dū chéng zhǎng ān jí qí fù jìn de qū
这句话大意是:「三一」「三辅」,指京兆尹、左冯翊、右扶风(原系官名,后成为地名)所辖地,包括西汉都城长安及其附近地区。
sān èr liáo dōng hàn jùn míng yǒu jīn liáo níng shěng dōng nán bù liáo hé yǐ dōng de qū
这句话大意是:「三二」辽东,汉郡名,有今辽宁省东南部辽河以东地区。
sān sān wáng zhēn nóng shū juǎn yī èr yǒu liǎng jiǎo lóu chē tú bìng shuō lóu chē xià zhǒng qì yě
这句话大意是:「三三」王祯《农书》卷一二有「两脚耧车」图,并说:「耧车,下种器也。
lóu zhǒng zhī zhì bù yī yǒu dú jiǎo liǎng jiǎo sān jiǎo zhī yì
这句话大意是:……耧种之制不一,有独脚、两脚、三脚之异。
jīn yàn zhào qí lǔ zhī jiān duō yǒu liǎng jiǎo lóu guān yǐ xī yǒu sì jiǎo lóu dàn tiān yī niú gōng yòu sù yě
这句话大意是:今燕、赵、齐、鲁之间,多有两脚耧,关以西有四脚耧,但添一牛,功又速也。
fu lóu zhōng tǔ jiē yòng zhī tā fāng huò wèi jīng jiàn
这句话大意是:夫耧,中土皆用之,他方或未经见。
yòng lóu chē bō zhǒng shì wǒ guó láo dòng rén mín zài èr qiān nián qián de wěi dà chuàng zào
这句话大意是:」用耧车播种,是我国劳动人民在二千年前的伟大创造。
sān sì wèi zhī gēng fǎ rú hé
这句话大意是:「三四」「未知耕法如何?
jù wáng zhēn nóng shū juǎn yī èr lóu chē jì zài shǐ yòng lóu chē bō zhǒng de rén lì shì yòng yī rén qiān bàng yī rén zhí lóu qiě xíng qiě yáo zhǒng nǎi zì xià
这句话大意是:」据王祯《农书》卷一二「耧车」记载使用耧车播种的人力是:「用一人牵傍,一人执耧,且行且摇,种乃自下。
zhǎng lóu hé qiān shēng kǒu zhì shǎo yě de èr rén
这句话大意是:」掌耧和牵牲口,至少也得二人。
guò qù běi fāng yòng jiù lóu chē bō zhǒng yì bān shì yī rén fú lóu yī rén qiān shēng kǒu liǎng rén wǎng lòu dǒu li liū zǐ suí hòu zhèn yā
这句话大意是:过去北方用旧耧车播种,一般是一人扶耧,一人牵牲口,两人往漏斗里溜子,随后镇压。
ér cuī shí suǒ shuō de zhào guò bō zhǒng fǎ zhǐ yòng yī rén xià zhǒng wǎn lóu jiē qǔ bèi yān rì zhǒng yī qǐng kě yǐ xiǎng jiàn shì bù yòng rén qiān wǎn shēng kǒu bō xíng bù qiú yún zhí hěn cū fàng de
现代白话:而崔寔所说的赵过播种法,只用一人,「下种,挽耧,皆取备呢,日种一顷」,能够想见是不用人牵挽牲口,播行不求匀直很粗放的。
sān wǔ zhǒng lǒng jì xián bō xíng tài mì
这句话大意是:「三五」「种垄穊」,嫌播行太密。
yóu wū lóu jiǎo shì gù dìng de suǒ yǐ háng jù yě gù dìng le bù rú yī jiǎo lóu de kě yǐ zì yóu zhǎng wò háng jù de kuān zhǎi
现代白话:由于耧脚是固定的,所以行距也固定了,不如「一脚耧」的能够自由掌握行距的宽窄。
dāng shí hái méi yǒu kě yǐ diào jié háng jù kuān zhǎi de lóu chē
现代白话:当时还没有能够调节行距宽窄的耧车。
shōu zhǒng dì èr yáng quán wù lǐ lùn yuē yī liáng yī zhě shǔ jì zhī zǒng míng
这句话大意是:收种第二杨泉《物理论》曰(一):「梁「一」者,黍、稷之总名;。
dào zhě gài zhǒng zhī zǒng míng
这句话大意是:稻者,溉种之总名;。
shū zhě zhòng dòu zhī zǒng míng
这句话大意是:菽者,众豆之总名。
sān gǔ gè èr shí zhǒng wèi liù shí
这句话大意是:三谷各二十种,为六十;。
shū guǒ zhī shí zhù gǔ gè èr shí fán wèi bǎi zhǒng
这句话大意是:蔬、果之实,助谷各二十,凡为百种。
gù shī yuē èr bō jué bǎi gǔ yě
这句话大意是:故《诗》曰(二):「播厥百谷」也。
fán wǔ gǔ zhǒng zi yì yù èr zé bù shēng shēng zhě yì xún sān sǐ
这句话大意是:凡五谷种子,浥郁「二」则不生,生者亦寻「三」死。
zhǒng zá zhě hé zé zǎo wǎn bù jūn chōng sān fù jiǎn ér nán shú sì tiào mài yǐ zá róu jiàn cī chuī cuàn shī shēng shú zhī jié
这句话大意是:种杂者,禾则早晚不均,舂(三)复减而难熟「四」,粜卖以杂糅见疵,炊爨失生熟之节。
suǒ yǐ tè yi cún yì bù kě tú rán
这句话大意是:所以特宜存意,不可徒然。
sù shǔ jì liáng shú cháng suì suì bié shōu xuǎn hǎo suì chún sè zhě qiáo wǔ cái diāo fǎn yì gāo xuán zhī
这句话大意是:粟、黍、穄、粱、秫,常岁岁别收,选好穗纯色者,劁「五」才雕反刈高悬之。
zhì chūn zhì qǔ bié zhǒng liù yǐ nǐ qī míng nián zhǒng zi
这句话大意是:至春治取,别种「六」,以拟「七」明年种子。
lóu jiǎng zhǒng yī dòu kě zhǒng yī mǔ
这句话大意是:耧耩●种,一斗可种一亩。
liàng jiā tián suǒ xū zhǒng zi duō shǎo ér zhǒng zhī
这句话大意是:量家田所须种子多少而种之。
qí bié zhǒng zhǒng zi cháng sì xū jiā chú
这句话大意是:其别种种子,常(四)须加锄。
chú duō zé wú bǐ yě
这句话大意是:锄多则无秕也。
xiān zhì ér bié mái xiān zhì chǎng jìng bù zá
这句话大意是:先治而别埋,先治,场净不杂;。
jiào mái yòu shèng qì shèng
这句话大意是:窖埋,又胜器盛。
hái yǐ suǒ zhì ráng cǎo bā bì jiào
这句话大意是:还以所治蘘草「八」蔽窖。
bù ěr bì yǒu wèi zá zhī huàn
现代白话:不你必有为杂之患。
jiāng zhǒng qián èr shí xǔ rì kāi chū shuǐ táo jiǔ fú wǔ bǐ qù zé wú yǒu
这句话大意是:将种前二十许日,开出水洮「九」,浮(五)秕去则无莠。
jí shài lìng zào zhǒng zhī
这句话大意是:即晒令燥,种之。
yī zhōu guān xiāng dì suǒ yí ér fèn zhǒng zhī
这句话大意是:依《周官》相地所宜而粪种之。
yī
这句话大意是:「一0」。
fàn shèng zhī shù yuē qiān mǎ lìng jiù gǔ duī shí shù kǒu yǐ mǎ jiàn guò wèi zhǒng wú yàn chóng yě
这句话大意是:《泛胜之术》曰:「牵马令就谷堆食数口,以马践过为种,无,厌虫也。
zhōu guān yuē liù cǎo rén zhǎng tǔ huà zhī fǎ yǐ wù de xiāng qí yi ér wèi zhī zhǒng
这句话大意是:《周官》曰(六):「草人,掌土化之法,以物地相其宜而为之种。
zhèng xuán zhù yuē tǔ huà zhī fǎ huà zhī shǐ měi ruò fàn shèng zhī shù yě
这句话大意是:郑玄注曰:「土化之法,化之使美,若泛胜之术也。
yǐ wù de zhàn qí xíng sè
这句话大意是:以物地,占其形色。
wèi zhī zhǒng huáng bái yi yǐ zhǒng hé zhī shǔ
这句话大意是:为之种,黄白宜以种禾之属。
fán fèn zhǒng xīng gāng yī yī yòng niú
这句话大意是:」凡粪种:骍刚「一一」用牛,。
chì tí yī èr yòng yáng
这句话大意是:赤缇「一二」用羊,。
fén rǎng yī sān yòng mí
这句话大意是:坟壤「一三」用麋,。
kě zé yī sì yòng lù
这句话大意是:渴泽「一四」用鹿,。
xián xì yī wǔ yòng huán yī liù
这句话大意是:咸潟「一五」用貆「一六」,。
bó rǎng yī qī yòng hú
这句话大意是:勃壤「一七」用狐,。
zhí lú yī bā yòng shǐ
这句话大意是:埴垆「一八」用豕,。
qiáng yī jiǔ yòng fén èr
这句话大意是:彊●「一九」用蕡「二0」,。
qīng biāo èr yī yòng quǎn
这句话大意是:轻爂「二一」用犬。
cǐ cǎo rén zhí jiǔ
这句话大意是:此「草人」职(九)。
zhèng xuán zhù yuē fán suǒ yǐ fèn zhǒng zhě jiē wèi zhǔ qǔ zhī yě
这句话大意是:郑玄注曰:「凡所以粪种者,皆谓煮取汁也。
èr èr chì tí quán sè yě
这句话大意是:「二二」赤缇,縓色也;。
kě zé gù shuǐ chù yě
这句话大意是:渴泽,故水处也;。
xì lǔ yě
这句话大意是:潟,卤也;。
huán qī tuān yě
这句话大意是:貆(七),貒也;。
bó rǎng fěn jiě zhě
这句话大意是:勃壤,粉解者;。
zhí lú nián shū zhě
这句话大意是:埴垆,黏疏者;。
qiáng qiáng jiān zhě
这句话大意是:彊●,强坚者;。
qīng xué bā qīng zhě
这句话大意是:轻燢(八),轻者。
gù shū xīng wèi qiè fén zuò
这句话大意是:故书「骍」为「挈」,「坟」作「」。
dù zi chūn èr sān qiè dú wèi xīng wèi de sè chì ér tǔ gāng qiáng yě
这句话大意是:杜子春「二三」「挈」读为「骍」,谓地色赤而土刚强也。
zhèng sī nóng yún yòng niú yǐ niú gǔ zhī zì qí zhǒng yě wèi zhī fèn zhǒng
这句话大意是:郑司农云:「用牛,以牛骨汁渍其种也,谓之粪种。
fén rǎng duō shǔ èr sì yě
这句话大意是:坟壤,多鼠「二四」也。
rǎng bái sè
这句话大意是:壤,白色。
fén má yě
这句话大意是:蕡,麻也。
xuán wèi fén rǎng rùn jiě èr wǔ
这句话大意是:」玄谓坟壤,润解「二五」。
huái nán shù yuē shí cóng dōng zhì rì shù zhì lái nián zhēng yuè shuò rì wǔ shí rì zhě mín shí zú
这句话大意是:《淮南术》曰(十):「从冬至日数至来年正月朔日,五十日者,民食足;。
bù mǎn wǔ shí rì zhě rì jiǎn yī dòu
这句话大意是:不满五十日者,日减一斗;。
yǒu yú rì rì yì yī dòu
这句话大意是:有余日,日益一斗。
fàn shèng zhī shū yuē zhǒng shāng shī yù rè zé shēng chóng yě
这句话大意是:《泛胜之书》曰:「种伤湿郁热则生虫也。
qǔ mài zhǒng hou shú kě huò zé suì dà qiáng zhě zhǎn shù lì chǎng zhōng zhī gāo zào chù pù shǐ jí zào
这句话大意是:「取麦种,候熟可获,择穗大彊者斩,束立场中之高燥处,曝使极燥。
wú lìng yǒu bái yú èr liù yǒu zhé yáng zhì zhī
这句话大意是:无令有白鱼「二六」,有辄扬治之。
qǔ qián ài zá cáng zhī mài yī shí ài yī bǎ
这句话大意是:取干艾杂藏之,麦一石,艾一把。
cáng yǐ wǎ qì zhú qì
这句话大意是:藏以瓦器、竹器。
shùn shí zhǒng zhī zé shōu cháng bèi
这句话大意是:顺时种之,则收常倍。
qǔ hé zhǒng zé gāo dà zhě zhǎn yī jié xià bǎ xuán gāo zào chù miáo zé bù bài
这句话大意是:「取禾种,择高大者,斩一节下,把悬高燥处,苗则不败。
yù zhī suì suǒ yí yǐ bù náng shèng sù děng zhū wù zhǒng píng liàng zhī mái yīn de
这句话大意是:「欲知岁所宜,以布囊盛粟等诸物种,平量之,埋阴地。
dōng zhì hòu wǔ shí rì fā qǔ liàng zhī xi zuì duō zhě suì suǒ yí yě
这句话大意是:冬至后五十日,发取量之,息最多者,岁所宜也。
cuī shí yuē shí yī píng liàng wǔ gǔ gè yī shēng xiǎo yīng shèng mái yuán běi qiáng yīn xià
这句话大意是:《崔寔》曰(十一):「平量五谷各一升,小甖盛,埋垣北墙阴下,……。
yú fǎ tóng shàng
这句话大意是:」余法同上。
shī kuàng zhàn shù yuē xìng duō shí bù chóng zhě lái nián qiū hé shàn
这句话大意是:《师旷占术》曰:「杏多实不虫者,来年秋禾善。
wǔ mù zhě wǔ gǔ zhī xiān
这句话大意是:五木者,五谷之先;。
yù zhī wǔ gǔ dàn shì wǔ mù
这句话大意是:欲知五谷,但视五木。
zé qí mù shèng zhě lái nián duō zhǒng zhī wàn bù shī yī yě
这句话大意是:择其木盛者,来年多种之,万不失一也。
yī tài píng yù lǎn juǎn bā sān qī gǔ yǐn yáng quán wù lǐ lùn hé yào shù jī běn xiāng tóng wéi zuì mò duō gǔ zhě zhòng zhǒng zhī dà míng yě jù
这句话大意是:(一)《太平御览》卷八三七「谷」引杨泉《物理论》和《要术》基本相同,惟最末多「谷者,众种之大名也」句。
èr shī jīng xiǎo yǎ dà tián zhōu sòng ǎi xī zài shān liáng sì děng piān jūn yǒu cǐ jù
这句话大意是:(二)《诗经‧小雅‧大田》、《周颂‧噫嘻》、《载芟》、《良耜》等篇,均有此句。
sān míng chāo hú xiāng běn é zuò chūn
这句话大意是:(三)明抄、湖湘本讹作「春」;。
zī cóng jīn chāo jí ji yào yǐn zuò chōng
这句话大意是:兹从金抄及《辑要》引作「舂」。
sì míng chāo hú xiāng běn é zuò cháng
这句话大意是:(四)明抄、湖湘本讹作「尝」;。
zī cóng jīn chāo zuò cháng
这句话大意是:兹从金抄作「常」。
huò yǐ wèi míng chāo zuò cháng shì bì míng guāng zōng zhū cháng luò de míng zì gǎi de
这句话大意是:或以为明抄作「尝」是避明光宗朱常洛的名字改的,。
bìng yǐ cǐ dìng míng chāo chāo shū de shí qī
这句话大意是:并以此定明抄抄书的时期,。
zhè shì yóu wū méi yǒu jiàn dào hú xiāng běn de yuán gù
这句话大意是:这是由于没有见到湖湘本的缘故,。
yīn wèi hú xiāng běn kè wū míng guāng zōng yǐ qián
这句话大意是:因为湖湘本刻于明光宗以前,。
yǐ zì zuò cháng
这句话大意是:已自作「尝」,。
bìng qiě míng chāo hái yǒu yuán yīng zuò cháng ér xiě zuò cháng de
这句话大意是:并且明抄还有原应作「尝」而写作「常」的,。
gèng wú fǎ yòng bì míng lái jiě shì
这句话大意是:更无法用避名来解释。
wǔ míng chāo wù zuò shēn
这句话大意是:(五)明抄误作「深」;。
zī cóng jīn chāo hú xiāng běn děng zuò fú
这句话大意是:兹从金抄、湖湘本等作「浮」。
liù zhōu guān jí zhōu lǐ
这句话大意是:(六)《周官》即《周礼》。
cǐ duàn jiàn zhōu lǐ dì guān cǎo rén
这句话大意是:此段见《周礼‧地官》「草人」。
zhèng wén jí zhèng xuán zhù bìng tóng yào shù
这句话大意是:正文及郑玄注并同《要术》。
qī jīn chāo hú xiāng běn jí zhōu lǐ yuán wén zuò huán
这句话大意是:(七)金抄、湖湘本及《周礼》原文作「貆」;。
huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò mò suī mò huán tóng lèi réng yīng shì huán zì zhī é
这句话大意是:黄校、张校、明抄作「貊」,虽「貊」、「貆」同类,仍应是「貆」字之讹。
huán yīn huán yòu yīn xuān yǔ sòng qīn zōng zhào huán míng tóng yīn nán sòng běn bì qí míng gǎi wèi què mò bǐ zuò rú huán bì gǎi wèi héng bì gǎi wèi ér kè shū rén huò chāo lù rén què cuò chéng mò
这句话大意是:「貆」音桓(又音暄),与宋钦宗赵桓名同音,南宋本避其名改为阙末笔作「●」(如「桓」避改为「●」,「恒」避改为「●」),而刻书人或抄录人却错成「貊」。
bā huáng xiào zhāng xiào míng chāo é zuò cuàn zī cóng jīn chāo hú xiāng běn jí zhōu lǐ yuán wén zuò biāo
这句话大意是:(八)黄校、张校、明抄讹作「爨」,兹从金抄、湖湘本及《周礼》原文作「爂」。
dàn zhèng zì réng yīng zuò
这句话大意是:但正字仍应作「●」。
jiǔ cǐ cǎo rén zhí cǐ jù yào shù suǒ jiā
这句话大意是:(九)「此「草人」职」,此句《要术》所加。
shí huái nán zǐ tiān wén xun yì zài qí shuō wán quán shì mí xìn de shuō fǎ
这句话大意是:(十)《淮南子‧天文训》亦载其说,完全是迷信的说法。
shí yī cuī shí yuē méi yǒu zhǐ míng shì cuī shí de shén me shū jù hán è sì shí zuǎn yào yǐn cuī shí cǐ tiáo liè zài shí yī yuè zhèng míng shì sì mín yuè lìng wén
这句话大意是:(十一)「崔寔曰」,没有指明是崔寔的什么书,据韩鄂《四时纂要》引崔寔此条列在十一月,证明是《四民月令》文。
yī liáng běn lái shì sù de hǎo pǐn zhǒng zhè lǐ dāng zuò shǔ sù de gòng míng shì yáng shì de tè shū yòng fǎ hé yī bān jiě shì bù tóng
这句话大意是:「一」「粱」本来是粟的好品种,这里当作黍、粟的共名,是杨氏的特殊用法,和一般解释不同。
èr yì yù zhǐ shòu cháo fā rè yīn ér sǔn huài le zhǒng zi jí fàn shèng zhī shū suǒ wèi shāng shī yù rè
这句话大意是:「二」「浥郁」,指受潮发热,因而损坏了种子,即《泛胜之书》所谓「伤湿郁热」。
yào shù tā chù yì chēng yù yì huò dān chēng yì huò yì huò yù
这句话大意是:《要术》他处亦称「郁浥」,或单称「浥」或「裛」或「郁」。
zhè lǐ zhǐ de shì zhǒng zi zhù cáng bù hǎo
这句话大意是:这里指的是种子贮藏不好。
lìng yī zhǒng qíng kuàng yóu wū tǔ rǎng zhōng shuǐ fēn bù zú yīn ér mèn huài zhǒng zi yě chēng yì yù lì rú juǎn èr dà dòu piān xiǎo zhù zé shǎo zé fǒu wèi qí yì yù bù shēng
这句话大意是:另一种情况,由于土壤中水分不足,因而闷坏种子,也称「浥郁」,例如卷二《大豆》篇小注:「泽少则否,为其浥郁不生。
xiàn zài gè dì kǒu yǔ bù tóng huò chēng wō huò wò yì chēng wǔ huò chēng zhēng chēng mèn yòu chēng yù
这句话大意是:」现在各地口语不同,或称「窝」或「渥」,亦称「坞」,或称「蒸」称「闷」,又称「燠」。
zhè xiē kǒu yǔ dōu kě yǐ biǎo shì chū yī zhǒng yóu wū shī dù wēn dù hé tōng qì xìng yǒu le biàn huà yīn ér yǐn qǐ biàn zhì de qíng kuàng
现代白话:这些口语,都能够表示出一种由于湿度、温度和通气性有了变化,因而引起变质的情况。
sān xún suí jí hěn kuài de méi yǒu duō jiǔ
这句话大意是:「三」「寻」,随即,很快地,没有多久。
sì jiǎn zhǐ chū mǐ lǜ
这句话大意是:「四」「减」,指出米率。
nán shú zhǐ nán wū chōng chéng shú mǐ jí jīng hǎo de mǐ
这句话大意是:「难熟」指难于舂成熟米(即精好的米)。
wǔ qiáo yīn qiáo gē de yì sī
这句话大意是:「五」「劁」,音樵,割的意思。
guǎng yā shì gǔ yī duàn yě
这句话大意是:《广雅‧释诂一》:「断也。
yù piān yì huò yě
这句话大意是:」《玉篇》:「刈获也。
dàn zhè lǐ shì zhǐ gē suì
这句话大意是:」但这里似指割穗。
juǎn èr zhǒng guā piān xiān zhǒng wǎn hé shú qiāo yì qǔ suì
这句话大意是:卷二《种瓜》篇:「先种晚禾,熟,劁刈取穗。
suǒ zhǐ xiāng tóng
这句话大意是:」所指相同。
liù zhì qǔ tuǒ shàn de dǎ xià lái
这句话大意是:「六」「治取」,妥善地打下来。
bié zhǒng lìng wài zhǒng zài liú zhǒng dì shàng
这句话大意是:「别种」,另外种在留种地上。
qī nǐ zhǔn bèi yòng zuò de yì sī
这句话大意是:「七」「拟」,「准备用作」的意思。
yào shù zhōng cháng zhè yàng yòng
这句话大意是:《要术》中常这样用。
bā ráng zhè lǐ shì jiè yòng zì
这句话大意是:「八」「蘘」,这里是借用字。
yào shù zhōng gǔ shì běn wén cháng shì shǔ ráng jì ráng lián chēng chēng gǔ mài dào shí zé wèi gǔ mài dào gǎn děng jué wú gǔ ráng mài ráng dào ráng
这句话大意是:《要术》中贾氏本文常是「黍穰」、「穄穰」连称,称谷、麦、稻时,则为「谷●」、「麦」、「稻秆」等,绝无「谷穰」、「麦穰」、「稻穰」。
yīn cǐ ráng zài yào shù shì zhuān yòng wū shǔ lèi de gǎo gǎn
这句话大意是:因此「穰」,在《要术》是专用于黍类的稿秆。
zhè lǐ ráng cǎo yīng shì fàn zhǐ gǔ wù gǎo gǎn bāo kuò duàn jīng cán yè děng zài nèi de zǒng míng yǐ bié wū ráng
这句话大意是:这里「蘘草」应是泛指谷物稿秆包括断茎残叶等在内的总名,以别于「穰」。
cān kàn juǎn qī bèn qū bìng jiǔ piān zhù shì
这句话大意是:参看卷七《笨曲并酒》篇注释。
zhòng yào de shì yòng yuán gǎo gǎn bì gài yuán gǔ wù zhǒng zi
这句话大意是:重要的是用原稿秆蔽盖原谷物种子。
jiǔ táo tóng táo
这句话大意是:「九」「洮」同「淘」。
shuǐ táo jí yòng shuǐ tài qù fú bǐ jí jīn shuǐ xuǎn
这句话大意是:「水洮」即用水汰去浮秕,即今水选。
yī dào cǐ wèi zhǐ
这句话大意是:「一0」到此为止,。
yào shù cǎi yòng suì xuǎn fǎ péi yù hé fán zhí liáng zhǒng
这句话大意是:《要术》采用穗选法培育和繁殖良种,。
liú de dān zhǒng
这句话大意是:留地单种,。
dān shōu
这句话大意是:单收,。
dān dǎ
这句话大意是:单打,。
dān cún
这句话大意是:单存,。
jiào mái yǐ jí shuǐ xuǎn
这句话大意是:窖埋以及水选,。
shài zhǒng
这句话大意是:晒种,。
zuì hòu àn dì yí xià zhǒng
这句话大意是:最后按地宜下种,。
zǒng jié le dāng shí láo dòng rén mín duì wū zhǒng zi bǎo chún zhǒng zi chù lǐ hé zuò wù duì wū tǔ rǎng de shì yīng xìng gè fāng miàn fēng fù de jīng yàn
这句话大意是:总结了当时劳动人民对于种子保纯、种子处理和作物对于土壤的适应性各方面丰富的经验,。
yǐ jīng dá dào yí dìng gāo de shuǐ píng
这句话大意是:已经达到一定高的水平。
yī yī xīng gāng dà gài shì huáng hóng sè nián zhì tǔ
这句话大意是:「一一」「骍刚」,大概是黄红色黏质土。
shuō wén chì gāng tǔ yě
这句话大意是:《说文》:「●,赤刚土也」。
jí xīng zì yīn xīn
这句话大意是:「●」即「骍」字,音辛。
zhèng xuán zhù dù zi chūn wèi de sè chì ér tǔ gāng qiáng yě
这句话大意是:郑玄注:「杜子春……谓地色赤而土刚强也。
yòu shī jīng lǔ sòng jiōng yǒu xīng yǒu qí
这句话大意是:」又《诗经‧鲁颂‧𬳶》:「有骍有骐。
máo chuán chì huáng yuē xīng
这句话大意是:」毛《传》:「赤黄曰骍」。
yī èr chì tí zhǐ chì huáng sè de tǔ
这句话大意是:「一二」「赤缇」,指赤黄色的土。
tí yīn tí yòu yīn tǐ shì huáng ér dài hóng huò qiǎn hóng sè yǔ quán tóng yì
这句话大意是:「缇」音题,又音体,是黄而带红或浅红色,与「縓」同义。
yī sān fén yǔ fèn tōng
这句话大意是:「一三」「坟」与「坋」通。
shuō wén fèn chén yě
这句话大意是:《说文》:「坋,尘也。
tōng sú wén tǔ yuē bèn
这句话大意是:」《通俗文》:「●土曰坌。
jí bó zì
这句话大意是:」「●」即「勃」字。
fén bó jūn zhǐ fěn mò
这句话大意是:「坟」、「勃」均指粉末。
fén rǎng yǔ bó rǎng xiāng sì dàn yǒu bù tóng cān kàn zhù shì yī qī
这句话大意是:「坟壤」与「勃壤」相似,但有不同,参看注释「一七」。
yī sì kě zé lüè tóng wū xiàn zài suǒ wèi shī tǔ
这句话大意是:「一四」「渴泽」,略同于现在所谓湿土。
zhèng xuán zhù gù shuǐ chù yě
这句话大意是:郑玄注:「故水处也。
sūn yí ràng zhōu lǐ zhèng yì kě zé yóu jié zé yě
这句话大意是:」孙诒让《周礼正义》:「渴泽,犹竭泽也。
zé gù yǒu shuǐ jīn hé kě zé wú shuǐ ér kě gēng zhǒng gù yún gù shuǐ chù
这句话大意是:泽故有水,今涸渴,则无水而可耕种,故云「故水处」。
yī wǔ xián xì zhǐ yán tǔ
这句话大意是:「一五」「咸潟」,指盐土。
zhèng xuán shì xì wèi lǔ
这句话大意是:郑玄释「潟」为「卤」。
shuō wén lǔ xī fāng xián de yě
这句话大意是:《说文》:「卤,西方咸地也。
ān dìng yǒu lǔ xiàn
这句话大意是:……安定有卤县。
dōng fāng wèi zhī xī fāng wèi zhī lǔ
这句话大意是:东方谓之●,西方谓之卤。
sūn yí ràng zhōu lǐ zhèng yì àn jù shuō wén zé xián xì zhèng zì dāng zuò lì biàn wèi chì huò wèi zhī huò yòu jiā shuǐ wèi xì shí yī zì yě
这句话大意是:」孙诒让《周礼‧正义》:「案据《说文》,则咸潟正字当作「●」,●隶变为「斥」,或「」为之,或又加水为「潟」,实一字也。
yī liù huán yīn xuān yòu yīn huán shuō wén mò zhī lèi
这句话大意是:「一六」「貆」音喧,又音桓,说文:「貉之类。
zhè lǐ zhèng xuán zhù huán tuān yě
这句话大意是:」这里郑玄注:「貆,貒也。
tuān yīn tuān zé shì zhū
这句话大意是:」貒音湍,则是猪。
yòu shī jīng wèi fēng fá tán hú zhān ěr tíng yǒu xiàn huán xī
现代白话:又《诗经‧魏风‧伐檀》:「胡瞻你庭有县貆兮。
zhèng xuán jiān háo zi yuē huán
现代白话:」郑玄笺:「貉孔子说貆。
yī qī bó rǎng zhèng xuán shì wèi fěn jiě zhě zhǐ kě yǐ huò róng yì jiě sàn wèi fěn mò de tǔ
现代白话:「一七」「勃壤」,郑玄释为「粉解者」,指能够或容易解散为粉末的土。
bó rǎng hé fén rǎng jì rán tóng chēng wèi rǎng shū sōng róu hé shì tā men de gòng xìng
这句话大意是:「勃壤」和「坟壤」既然同称为「壤」,疏松柔和是它们的共性。
tā men de qū bié shì bó rǎng kě néng shì shā rǎng qián shí róng yì suì sàn wèi fěn mò cǐ jí suǒ wèi fěn jiě
这句话大意是:它们的区别是:「勃壤」可能是沙壤,干时容易碎散为粉末,此即所谓「粉解」。
fén rǎng kě néng shì nián rǎng shī shí cái róng yì jiě sàn fán nián zhì tǔ yuè qián yuè nán jiě sàn cǐ jí zhèng xuán suǒ wèi rùn jiě
这句话大意是:「坟壤」可能是黏壤,湿时才容易解散(凡黏质土越干越难解散),此即郑玄所谓「润解」。
dàn yǒu lìng yī yì yì cān kàn zhù shì èr wǔ
这句话大意是:但有另一意义,参看注释「二五」。
yī bā zhí lú shì yī zhǒng shí huī xìng nián tǔ bìng jiā zá zhe hěn duō shí huī jié hé
这句话大意是:「一八」「埴垆」是一种石灰性黏土,并夹杂著很多石灰结核。
cǐ jí zhèng xuán suǒ wèi nián shū zhě
这句话大意是:此即郑玄所谓「黏疏者」。
shuō wén zhí nián tǔ yě
这句话大意是:《说文》:「埴,黏土也。
lú hēi gāng tǔ yě
这句话大意是:」「垆,黑刚土也。
nián tǔ ér yòu jiā zá zhe lěi yìng kuài suǒ yǐ shì yìng de
这句话大意是:」黏土而又夹杂著磥硬块,所以是硬的。
hán shí huī jiào duō de nián tǔ bǐ bù hán shí huī de qián shí wèi cuì yì jí qián shí róng yì jiě sàn ér qiě jiā zá zhe dà lì zǐ de yìng kuài suǒ yǐ shuō tā shì shū de
这句话大意是:含石灰较多的黏土,比不含石灰的干时为脆,亦即干时容易解散,而且夹杂著大粒子的硬块,所以说它是疏的。
dàn shì zhè lǐ suǒ shuō de shū hé rǎng tǔ de shū sōng bù yī yàng
这句话大意是:但是这里所说的疏,和壤土的疏松不一样。
rǎng tǔ shì róu hé wú kuài ér yǒu liáng hǎo jié gòu de shū sōng
这句话大意是:壤土是柔和无块而有良好结构的疏松。
lú tǔ huò zhí lú zé yīn jiā zá yìng kuài hěn duō ér qiě qián hòu jiào cuì cái shuō tā shì shū de
这句话大意是:垆土或埴垆则因夹杂硬块很多,而且干后较脆,才说它是疏的。
yī jiǔ yīn hǎn
这句话大意是:「一九」「●」音喊。
qiáng kě néng zhǐ bǐ xīng hé lú gèng jiān yìng de tǔ
这句话大意是:「彊●」,可能指比「骍」和「垆」更坚硬的土。
xīng hé lú dōu shì qiáng tǔ xiàn zài zài zhè èr zhǒng zhī wài yòu fēn liè chū qiáng yī zhǒng kě néng gèng jiān yìng gù zhèng xuán shì wèi qiáng jiān zhě
这句话大意是:骍和垆都是强土,现在在这二种之外,又分列出「彊●」一种,可能更坚硬,故郑玄释为「强坚者」。
èr fén zhèng zì yīng zuò fén shì dà má zi
这句话大意是:「二0」「蕡」,正字应作「黂」,是大麻子。
èr yī qīng biāo dà gài zhǐ shā tǔ
这句话大意是:「二一」「轻爂」,大概指沙土。
zhèng xuán shì wèi qīng zhě
这句话大意是:郑玄释为「轻者」。
àn biāo yīng zuò
这句话大意是:按「爂」应作「●」。
piào gǔ zì tōng yòng jí jīn piào zì
这句话大意是:●、剽古字通用,即今「漂」字。
shì míng shì de tǔ bái yuē piào piào qīng fēi sàn yě
这句话大意是:《释名‧释地》:「土白曰漂,漂轻飞散也。
èr èr fán suǒ yǐ fèn zhǒng zhě jiē wèi zhǔ qǔ zhī yě
这句话大意是:「二二」「凡所以粪种者,皆谓煮取汁也。
hé xià wén zhèng zhòng suǒ jiě shì de yòng niú yǐ niú gǔ zhī zì qí zhǒng yě wèi zhī fèn zhǒng
这句话大意是:」和下文郑众所解释的「用牛,以牛骨汁渍其种也,谓之粪种。
dōu shì zhǐ de yòng gǔ zhī zì zhǒng de fāng fǎ
这句话大意是:」都是指的用骨汁渍种的方法。
dàn sūn yí ràng zhōu lǐ zhèng yì yǐn jiāng yǒng shuō tí chū liǎo bù tóng yì jiàn
这句话大意是:但孙诒让《周礼正义》引江永说,提出了不同意见。
jiāng yǒng rèn wèi fèn zhǒng de zhǒng yīng dú wèi zhǒng zhí de zhǒng yì jí fèn tián
这句话大意是:江永认为「粪种」的「种」,应读为种植的种,意即粪田;。
bù néng dú wèi zhǒng zi de zhǒng nà jiù biàn chéng jǐn jǐn zhǔ zhī zì yī xià zhǒng zi
这句话大意是:不能读为种子的种,那就变成仅仅煮汁渍一下种子。
tā shuō fán fèn dāng shī zhī tǔ
这句话大意是:他说:「凡粪当施之土。
rú yòng shòu zé yǐ gǔ huī sǎ zhū tián
这句话大意是:如用兽,则以骨灰洒诸田;。
yòng má zi zé yòng dǎo guò má yóu zhī zhā bù zhū tián
这句话大意是:用麻子,则用捣过麻油之渣布诸田。
ruò tǔ wèi huà dàn yǐ zhī zì qí zhǒng rú hé néng shǐ qí tǔ huà è wèi měi
这句话大意是:若土未化,但以汁渍其种,如何能使其土化恶为美?
jīn rén fèn tián wèi jiàn yǒu zhǔ zhī zì zhǒng zhě
这句话大意是:……今人粪田,未见有煮汁渍种者。
nóng jiā suì suì fèn tián yù qí féi měi duō gǔ yě
这句话大意是:农家岁岁粪田,欲其肥美多谷也。
ruò xīng gāng zhū tǔ wèi jīng biàn huà kǒng fēi yī suì suǒ néng huà kuàng yòu wéi zì qí zhǒng hu
这句话大意是:若骍刚诸土,未经变化,恐非一岁所能化,况又惟渍其种吗?
jiāng shuō yòu běn wū xiàng ān shì
这句话大意是:」江说又本于项安世。
wǒ men rèn wèi zhè yàng de jiě shì bǐ jiào hé lǐ
这句话大意是:我们认为这样的解释比较合理。
èr sān dù zi chūn xi hàn mò rén shòu zhōu lǐ yú liú xīn
这句话大意是:「二三」杜子春,西汉末人,受《周礼》于刘歆。
zhì dōng hàn hàn míng dì shí nián jiāng jiǔ shí chuán qí xué yú zhèng zhòng jí zhèng sī nóng yì chēng xiān zhèng gǔ kuǐ
这句话大意是:至东汉汉明帝时,年将九十,传其学于郑众(即郑司农,亦称先郑)、贾逵。
èr sì yì zuò fén huò zuò fén
这句话大意是:「二四」「」,亦作「蚡」,或作「鼢」。
shǔ jí shǔ
这句话大意是:「鼠」,即鼠。
sūn yí ràng zhōu lǐ zhèng yì xiān zhèng yì rǎng wèi shǔ xué xíng dì zhōng qǐ tǔ shàng chū fú jiě chéng rǎng
这句话大意是:孙诒让《周礼正义》:「先郑意,壤谓鼠穴行地中,起土上出,浮解成壤。
èr wǔ zhèng xuán shì fén rǎng wèi rùn jiě
这句话大意是:「二五」郑玄释「坟壤」为「润解」。
àn yǔ gòng hēi fén kǒng ān guó chuán hēi sè ér fén qǐ
这句话大意是:按《禹贡》「黑坟」孔安国《传》:「黑色而坟起。
lù dé míng jīng diǎn shì wén yǐn mǎ róng shuō fén yǒu gāo féi yě
这句话大意是:」陆德明《经典释文》引马融说:「坟,有膏肥也。
sūn yí ràng zhōu lǐ zhèng yì àn mǎ yún yǒu gāo féi jí suǒ wèi rùn
这句话大意是:」孙诒让《周礼正义》:「案马云「有膏肥」,即所谓润。
dàn shì rùn jiě yě kě yǐ jiě shì wèi yù shuǐ jiě sàn
现代白话:」但是「润解」也能够解释为遇水解散。
kǒng shuō fén qǐ yòu shì lìng yī yì yì
这句话大意是:孔说坟起,又是另一意义。
juǎn yī gēng tián piān yǐn fàn shèng zhī shū chūn hòu de qì shǐ tōng zhuó jué mù zhǎng chǐ èr cùn mái chǐ jiàn qí èr cùn
这句话大意是:卷一《耕田》篇引《泛胜之书》:「春候地气始通,椓橛木长尺二寸,埋尺,见其二寸;。
lì chūn hòu tǔ kuài sàn shàng méi jué chén gēn kě bá
这句话大意是:立春后,土块散,上没橛,陈根可拔。
qíng kuàng kě néng shì zhè yàng tǔ rǎng xià céng shuǐ fèn zhēng fā shàng shēng dào biǎo céng yù lěng níng jié chéng shuǐ biǎo céng shuǐ fèn zhú jiàn zēng jiā yán hán shí jié chéng bīng
这句话大意是:」情况可能是这样:土壤下层水分蒸发上升,到表层遇冷,凝结成水,表层水分逐渐增加,严寒时结成冰;。
chūn jì jiàn nuǎn shí fǎn fù róng jiě hé jié bīng bǎ tǔ kuài fēn liè tǐ jī zēng jiā le yīn cǐ xiàng shàng fén qǐ bǎ lù zài dì miàn shàng de èr cùn mù zhuāng yǎn méi le
这句话大意是:春季渐暖时,反复融解和结冰,把土块分裂,体积增加了,因此向上坟起,把露在地面上的二寸木桩掩没了。
zhè gè tóng shí shuō míng liǎo fén qǐ hé rùn jiě
这句话大意是:这个同时说明了坟起和润解。
zhè yàng tǔ rǎng huì shì féi měi de hé mǎ róng shuō yǒu gāo féi yě shì fú hé de
这句话大意是:这样土壤会是肥美的,和马融说「有膏肥」也是符合的。
zhèng xuán kě néng gēn jù zhè yī qíng kuàng ér jiě shì wèi rùn jiě
这句话大意是:郑玄可能根据这一情况而解释为「润解」。
èr liù zài tóng yī gè xiǎo mài suì zhōng hòu qī kāi huā de xiǎo suì yóu wū yǎng fēn bù zú cháng jié chéng xì xiǎo de mài lì sú chēng mài yú
这句话大意是:「二六」在同一个小麦穗中,后期开花的小穗,由于养分不足,常结成细小的麦粒,俗称「麦余」。
mài yú běn shēn jì bù hǎo zuò zhǒng zi ér qiě tā de yǐng ké bù yì tuō luò zá zài zhǒng zi zhōng gēng yì yǐn qǐ zhǒng zi biàn zhì hé chóng hài suǒ yǐ bì xū shè fǎ chú qù
这句话大意是:「麦余」本身既不好作种子,而且它的颖壳不易脱落,杂在种子中,更易引起种子变质和虫害,所以必须设法除去。
zhè lǐ bái yú yīng jí zhǐ mài yú
这句话大意是:这里「白鱼」,应即指「麦余」。
zhǒng gǔ dì sān bài fù chū bài wèi sù lèi gù
这句话大意是:种谷第三稗附出,稗为粟类故。
yī
这句话大意是:(一)。
zhǒng gǔ èr
这句话大意是:种谷(二):。
gǔ jì yě míng sù yī
这句话大意是:谷,稷也,名粟「一」。
gǔ zhě wǔ gǔ zhī zǒng míng fēi zhǐ sān wèi sù yě
这句话大意是:谷者,五谷之总名,非指(三)谓粟也。
rán jīn rén zhuān yǐ jì wèi gǔ wàng sì sú míng zhī ěr
这句话大意是:然今人专以稷为谷,望(四)俗名之耳。
ěr yā yuē wǔ zī jì yě
现代白话:《你雅》曰(五):「粢,稷也。
shuō wén yuē sù jiā gǔ shí yě
这句话大意是:《说文》曰:「粟,嘉谷实也。
guō yì gōng guǎng zhì yuē yǒu chì sù bái jīng liù yǒu hēi gé què sù yǒu zhāng gōng bān qī yǒu hán huáng cāng èr yǒu qīng jì yǒu xuě bái sù yì míng bái jīng
这句话大意是:郭义恭《广志》曰:「有赤粟、白茎(六),有黑格雀粟,有张公斑(七),有含黄仓「二」,有青稷,有雪白粟,亦名白茎。
yòu yǒu bái lán xià zhú tóu jīng bā qīng bái dǎi jiǔ mài zhuó shí jīng lú gǒu fán zhī míng zhǒng yún
这句话大意是:又有白蓝下、竹头茎(八)青、白逮(九)麦、擢石精、卢狗蹯之名种云。
guō pú zhù ěr yā yuē shí jīn jiāng dōng hū jì wèi zī
现代白话:郭璞注《你雅》曰(十):「今江东呼稷为粢。
sūn yán yuē shí yī jì sù yě sān
这句话大意是:」孙炎曰(十一):「稷,粟也「三」。
àn jīn shì sù míng duō yǐ rén xìng zì wèi míng mù yì yǒu guān xíng lì míng yì yǒu huì yì wèi chēng liáo fù zài zhī yún ěr
这句话大意是:按今世粟名,多以人姓字为名目,亦有观形立名,亦有会义为称,聊复载之云耳:。
zhū gǔ shí èr gāo jū huáng liú zhū shí sān xiè dào mǐn huáng guō gǔ huáng shí sì què ào huáng xù mìng huáng bǎi rì liáng sì
这句话大意是:朱谷(十二)、高居黄、刘猪(十三)獬、道愍黄、聒谷黄(十四)、雀懊黄、续命黄、百日粮「四」,。
yǒu qǐ fù huáng rǔ dào liáng nú zǐ huáng shí wǔ zhī gǔ jiāo jīn huáng wǔ niǎo hán fǎn lǚ cāng shí liù yī míng mài zhēng chǎng cǐ shí sì zhǒng
这句话大意是:有起妇黄、辱稻粮、奴子黄、●(十五)●支谷、焦金黄、●「五」(鸟含反)履苍(十六)——一名麦争场:此十四种,。
zǎo shú
这句话大意是:早熟,。
nài hàn
这句话大意是:耐旱,。
shú zǎo shí qī miǎn chóng
这句话大意是:熟早(十七)免虫。
guō gǔ huáng rǔ dào liáng èr zhǒng wèi měi
这句话大意是:聒谷黄、辱稻粮二种,味美。
jīn shí bā huī chē xià mǎ kàn bǎi qún yáng xuán shé chì wěi ba liù hǔ huáng què mín tài shí jiǔ mǎ yè èr shí jiāng liú zhū chì li yù huáng ā mó liáng dōng hǎi huáng shí liáng wò fǎn èr yī suì sū wò fǎn qīng jīng qīng hēi hǎo huáng mò nán hé èr èr wēi dī huáng sòng jì chī zhǐ zhāng huáng tù jiǎo qīng huì rì huáng xiě fēng chì yī xiàn èr sān nú jiàn fǎn huáng shān cuó èr sì cū zuǒ fǎn dùn qī huáng cǐ èr shí sì zhǒng
这句话大意是:今(十八)堕车、下马看、百群羊、悬蛇赤尾、罢「六」虎黄、雀民泰(十九)、马曳(二十)缰、刘猪赤、李浴黄、阿摩粮、东海黄、石●(良卧反(二一))岁(苏卧反)、青茎青、黑好黄、陌南禾(二二)、隈隄黄、宋冀痴、指张黄、兔脚青、惠日黄、写风赤、一𬀪(二三)(奴见反)黄、山鹾(二四)(麤左反)、顿●「七」黄:此二十四种,。
suì jiē yǒu máo
这句话大意是:穗皆有毛,。
nài fēng bā
这句话大意是:耐风「八」,。
miǎn què bào jiǔ
这句话大意是:免雀暴「九」。
yī xiàn huáng yī zhǒng yì chōng
这句话大意是:一𬀪黄一种,易舂。
bǎo zhū huáng sú de bái zhāng lín huáng bái cuó gǔ gōu qiān èr wǔ huáng zhāng yǐ bái gěng hǔ huáng dōu nú chì jiā lú huáng xūn èr liù zhū chì wèi shuǎng huáng bái jīng qīng zhú gēn huáng diào mǔ liáng lěi wěi huáng liú shā bái sēng yán huáng chì liáng gǔ líng hū huáng tǎ wěi qīng xù dé èr qī huáng gǎn róng èr bā qīng sūn yán huáng èr jiǔ zhū shǐ qīng yān xūn huáng lè bì qīng píng shòu huáng lù jué bái cuó zhé kuāng huáng cǎn sān shí yī ā jū huáng chì ba liáng lù tí huáng è gǒu cāng kě lián huáng mǐ gǔ lù jué qīng ā luó luó sān yī cǐ sān shí bā zhǒng
这句话大意是:宝珠黄、俗得白、张邻黄、白鹾谷、钩千(二五)黄、张蚁白、耿虎黄、都奴赤、茄芦黄、薰(二六)猪赤、魏爽黄、白茎青、竹根黄、调母粱、磊碨黄、刘沙白、僧延黄、赤粱谷、灵忽黄、獭尾青、续德(二七)黄、秆容(二八)青、孙延黄(二九)、猪矢青、烟熏黄、乐婢青、平寿黄、鹿橛白、鹾折筐、黄●䅟(三十)「一0」、阿居黄、赤巴粱、鹿蹄黄、饿狗苍、可怜黄、米谷、鹿橛青、阿逻逻(三一):此三十八种,。
zhōng dà gǔ sān èr
这句话大意是:中●大谷(三二)。
bái cuó gǔ diào mǔ liáng èr zhǒng wèi měi
这句话大意是:白鹾谷、调母粱二种,味美。
gǎn róng qīng ā jū huáng zhū shǐ qīng sān sān sān zhǒng wèi è
这句话大意是:秆容青、阿居黄、猪矢青(三三)三种,味恶。
huáng cǎn lè bì qīng èr zhǒng yì chōng
这句话大意是:黄●䅟、乐婢青二种,易舂。
zhú yè qīng shí yì sān sì chuàng guài fǎn zhú yè qīng yī míng hú gǔ
这句话大意是:竹叶青、石抑●(三四)创怪反、——竹叶青,一名胡谷。
shuǐ hēi gǔ hū ní qīng chōng tiān bàng zhì zǐ qīng chī jiǎo gǔ yàn tóu qīng lǎn duī huáng qīng zǐ guī cǐ shí zhǒng wǎn shú nài shuǐ
这句话大意是:——水黑谷、忽泥青、冲天棒、雉子青、鸱脚谷、鴈头青、揽堆黄、青子规:此十种晚熟,耐水;。
yǒu chóng zāi zé jǐn yǐ
现代白话:有虫灾则尽了。
fán gǔ chéng shú yǒu zǎo wǎn miáo gǎn yǒu gāo xià shōu shí yǒu duō shǎo zhì xìng yǒu qiáng ruò mǐ wèi yǒu měi è lì shí yǒu xī hào sān wǔ yī yī
这句话大意是:凡谷成熟有早晚,苗秆有高下,收实有多少,质性有强弱,米味有美恶,粒实有息耗(三五)「一一」。
zǎo shú zhě miáo duǎn ér shōu duō wǎn shú zhě miáo zhǎng ér shōu shǎo
这句话大意是:早熟者苗短而收多,晚熟者苗长而收少。
qiáng miáo zhě duǎn huáng gǔ zhī shǔ shì yě
这句话大意是:强苗者短,黄谷之属是也;。
ruò miáo zhě zhǎng qīng bái hēi shì yě
这句话大意是:弱苗者长,青、白、黑是也。
shōu shǎo zhě měi ér hào shōu duō zhě è ér xi yě
这句话大意是:收少者美而耗,收多者恶而息也。
de shì yǒu liáng báo liáng tián yi zhǒng wǎn bó tián yi zhǒng zǎo
这句话大意是:地势有良薄,良田宜种晚,薄田宜种早。
liáng de fēi dú yi wǎn zǎo yì wú hài
这句话大意是:良地非独宜晚,早亦无害;。
bó dì yi zǎo wǎn bì bù chéng shí yě
这句话大意是:薄地宜早,晚必不成实也。
shān zé yǒu yì yi
这句话大意是:山、泽有异宜。
shān tián zhǒng qiáng miáo yǐ bì fēng shuāng
这句话大意是:山田种强苗,以避风霜;。
zé tián zhǒng ruò miáo yǐ qiú huá shí yě
这句话大意是:泽田种弱苗,以求华实也。
shùn tiān shí liàng dì lì zé yòng lì shǎo ér chéng gōng duō
这句话大意是:顺天时,量地利,则用力少而成功多。
rèn qíng fǎn yī èr dào láo ér wú huò
这句话大意是:任情返「一二」道,劳而无获。
rù quán fá mù dēng shān qiú yú shǒu bì xū
这句话大意是:入泉伐木,登山求鱼,手必虚;。
yíng fēng sàn shuǐ nì bǎn zǒu wán sān liù qí shì nán
这句话大意是:迎风散水,逆阪走丸(三六),其势难。
fán gǔ tián lǜ dòu xiǎo dòu dǐ yī sān wèi shàng má shǔ hú má cì zhī wú jīng dà dòu wèi xià
这句话大意是:凡谷田,绿豆、小豆底「一三」为上,麻、黍、胡麻次之,芜菁、大豆为下。
cháng jiàn guā dǐ bù jiǎn lǜ dòu běn sān qī jì bù lùn liáo fù jì zhī
这句话大意是:常见瓜底,不减绿豆,本(三七)既不论,聊复记之。
liáng dì yī mǔ yòng zi wǔ shēng bó dì sān shēng
这句话大意是:良地一亩,用子五升,薄地三升。
cǐ wèi zhì sān bā gǔ wǎn tián jiā zhǒng yě
这句话大意是:此为稙(三八)谷,晚田加种也。
gǔ tián bì xū suì yì yī sì
这句话大意是:谷田必须岁易「一四」。
zi zé yǒu duō ér shōu báo yǐ
现代白话:●子则莠多而收薄了。
yǐn juàn fǎn
这句话大意是:●,尹绢反。
èr yuè sān yuè zhǒng zhě wèi zhì sān jiǔ hé sì yuè wǔ yuè zhǒng zhě wèi hé yī wǔ
这句话大意是:二月、三月种者为稙(三九)禾,四月、五月种者为禾「一五」。
èr yuè shàng xún jí má pú yīn bèi yīn bó yáng yī liù shēng zhǒng zhě wèi shàng shí sān yuè shàng xún jí qīng míng jié táo shǐ huā wèi zhōng shí sì yuè shàng xún jí zǎo yè shēng sāng huā luò wèi xià shí
这句话大意是:二月上旬及麻、菩音倍、音勃杨「一六」生种者为上时,三月上旬及清明节、桃始花为中时,四月上旬及枣叶生、桑花落为下时。
suì dào yi wǎn zhě wǔ yuè liù yuè chū yì de
这句话大意是:岁道宜晚者,五月、六月初亦得。
fán chūn zhǒng yù shēn yi yè zhòng tà yī qī
这句话大意是:凡春种欲深,宜曳重挞「一七」。
xià zhǒng yù qiǎn zhí zhì zì shēng
这句话大意是:夏种欲浅,直置自生。
chūn qì lěng shēng chí bù yè tà zé gēn xū suī shēng zhé sǐ
这句话大意是:春气冷,生迟,不曳挞则根虚,虽生辄死。
xià qì rè ér shēng sù yè tà yù yǔ bì jiān
这句话大意是:夏气热,而生速,曳挞遇雨必坚。
qí chūn zé yī bā duō zhě huò yì bù xū tà
这句话大意是:其春泽「一八」多者,或亦不须挞;。
bì yù tà zhě yi xū dài bái bèi shī tà lìng de jiān yìng gù yě
这句话大意是:必欲挞者,宜须待白背,湿挞令地坚硬故也。
fán zhǒng gǔ yǔ hòu wèi jiā
这句话大意是:凡种谷,雨后为佳。
yù xiǎo yǔ yi jiē shī zhǒng
这句话大意是:遇小雨,宜接湿种;。
yù dà yǔ dài huì yī jiǔ shēng
这句话大意是:遇大雨,待薉「一九」生。
xiǎo yǔ bù jiē shī wú yǐ shēng hé miáo
这句话大意是:小雨不接湿,无以生禾苗;。
dà yǔ bù dài bái bèi shī zhǎn èr zé lìng miáo shòu
这句话大意是:大雨不待白背,湿辗「二0」则令苗瘦。
huì ruò shèng zhě xiān chú yī biàn rán hòu nà zhǒng nǎi jiā yě
这句话大意是:薉若盛者,先锄一遍,然后纳种乃佳也。
chūn ruò yù hàn qiū gēng zhī de de yǎng lǒng èr yī dài yǔ
这句话大意是:春若遇旱,秋耕之地,得仰垄「二一」待雨。
chūn gēng zhě bù zhōng yě
这句话大意是:春耕者,不中也。
xià ruò yǎng lǒng fēi zhí dàng tài èr èr bù shēng jiān yǔ cǎo huì jù chū èr sān
这句话大意是:夏若仰垄,非直荡汰「二二」不生,兼与草薉俱出「二三」。
fán tián yù zǎo wǎn xiāng zá
这句话大意是:凡田欲早晚相杂。
fáng suì dào yǒu suǒ yi
这句话大意是:防岁道有所宜。
yǒu rùn zhī suì jié qì jìn hòu yi wǎn tián
这句话大意是:有闰之岁,节气近后,宜晚田。
rán dà shuài yù zǎo zǎo tián bèi duō wū wǎn
这句话大意是:然大率欲早,早田倍多于晚。
zǎo tián jìng ér yì zhì wǎn zhě wú huì sì shí nán zhì sì yī
这句话大意是:早田净而易治,晚者芜薉(四十)难治(四一)。
qí shōu rèn èr sì duō shǎo cóng suì suǒ yí fēi guān zǎo wǎn
这句话大意是:其收任「二四」多少,从岁所宜,非关早晚。
rán zǎo gǔ pí báo mǐ shí ér duō
这句话大意是:然早谷皮薄,米实而多;。
wǎn gǔ pí hòu mǐ shǎo ér xū yě
这句话大意是:晚谷皮厚,米少而虚也。
miáo shēng rú mǎ ěr èr wǔ zé zú chú èr liù
这句话大意是:苗生如马耳「二五」则镞锄「二六」。
yàn yuē yù de gǔ mǎ ěr zú
这句话大意是:谚曰:「欲得谷,马耳镞。
chū jiǎo qiè sì èr
这句话大意是:」初角切(四二)。
xī huō èr qī zhī chù chú ér bǔ zhī
这句话大意是:稀豁「二七」之处,锄而补之。
yòng gōng gài bù zú yán lì yì dòng néng bǎi bèi
这句话大意是:用功盖不足言,利益动能百倍。
fán wǔ gǔ wéi xiǎo chú èr bā wèi liáng
这句话大意是:凡五谷,唯小锄「二八」为良。
xiǎo chú zhě fēi zhí shěng gōng gǔ yì bèi sì sān shèng
这句话大意是:小锄者,非直省功,谷亦倍(四三)胜。
dà chú zhě cǎo gēn fán mào yòng gōng duō ér shōu yì shǎo
这句话大意是:大锄者,草根繁茂,用功多而收益少。
liáng tián lǜ yī chǐ liú yī kē
这句话大意是:良田率一尺留一科。
liú zhāng gēng tián gē yuē sì sì shēn gēng jì zhǒng lì miáo yù shū
这句话大意是:刘章《耕田歌》曰(四四):「深耕穊种,立苗欲疏;。
fēi qí lèi zhě chú ér qù zhī
这句话大意是:非其类者,锄而去之。
yàn yún huí chē dào mǎ zhì yī bù xià èr jiǔ jiē shí shí ér shōu
这句话大意是:」谚云:「回车倒马,掷衣不下「二九」,皆十石而收。
yán dà xī dà jì zhī shōu jiē jūn píng yě
这句话大意是:」言大稀大穊之收,皆均平也。
bó dì xún lǒng niè sān zhī
这句话大意是:薄地寻垄蹑「三0」之。
bù gēng gù
这句话大意是:不耕故。
miáo chū lǒng zé shēn chú
这句话大意是:苗出垄则深锄。
chú bù yàn sì wǔ shù zhōu ér fù shǐ wù yǐ wú cǎo ér zàn tíng sān yī
这句话大意是:锄不厌(四五)数,周而复始,勿以无草而暂停「三一」。
chú zhě fēi zhǐ chú cǎo nǎi de shú ér shí duō kāng báo mǐ xi
这句话大意是:锄者非止除草,乃地熟而实多,糠薄,米息。
chú de shí biàn biàn de bā mǐ sān èr yě
这句话大意是:锄得十遍,便得「八米」「三二」也。
chūn chú qǐ dì xià wèi chú cǎo gù chūn chú bù yòng chù shī sān sān
这句话大意是:春锄起地,夏为除草,故春锄不用触湿「三三」。
liù yuè yǐ hòu suī shī yì wú xián
这句话大意是:六月以后,虽湿亦无嫌。
chūn miáo jì qiǎn yīn wèi fù de shī chú zé de jiān
这句话大意是:春苗既浅,阴未覆地,湿锄则地坚。
xià miáo yīn hòu de bù jiàn rì gù suī shī yì wú hài yǐ
现代白话:夏苗阴厚,地不见日,故虽湿亦无害了。
guǎn zǐ yuē sì liù wèi guó zhě shǐ nóng hán gēng ér rè yún
这句话大意是:《管子》曰(四六):「为国者,使农寒耕而热芸。
yún chú cǎo yě
这句话大意是:」芸,除草也。
miáo jì chū lǒng měi yī jīng yǔ bái bèi shí zhé yǐ tiě chǐ zòu zòng héng pá ér láo zhī
这句话大意是:苗既出垄,每一经雨,白背时,辄以铁齿●楱纵横杷而劳之。
pá fǎ lìng rén zuò shàng shù yǐ shǒu duàn qù cǎo
这句话大意是:杷法:令人坐上,数以手断去草;。
cǎo sāi chǐ zé shāng miáo
这句话大意是:草塞齿,则伤苗。
rú cǐ lìng de shú ruǎn yì chú shěng lì
这句话大意是:如此令地熟软,易锄省力。
zhōng fēng zhǐ sān sì
这句话大意是:中锋止「三四」。
miáo gāo yī chǐ fēng zhī
这句话大意是:苗高一尺,锋之。
sān biàn zhě jiē jiā
这句话大意是:三遍者皆佳。
jiǎng gù xiàng fǎn zhě fēi bù yōng běn miáo shēn shā cǎo sì qī yì shí rán lìng de jiān yìng fá zé nán gēng
这句话大意是:耩故项反者,非不壅本苗深,杀草(四七),益实,然令地坚硬,乏泽难耕。
chú de wǔ biàn yǐ shàng bù fán jiǎng
这句话大意是:锄得五遍以上,不烦耩。
bì yù jiǎng zhě yì gǔ zhī hòu jí fēng bá fāng mò fǎn sì bā xià lìng tū qǐ zé rùn zé yì gēng
这句话大意是:必欲耩者,刈谷之后,即锋茇(方末反)(四八)下令突起,则润泽易耕。
fán zhǒng yù niú chí huǎn xíng zhǒng rén lìng cù bù yǐ zú niè lǒng dǐ sān wǔ
这句话大意是:凡种,欲牛迟缓行,种人令促步以足蹑垄底「三五」。
niú chí zé zi yún zú niè zé miáo mào
这句话大意是:牛迟则子匀,足蹑则苗茂。
zú jī xiāng jiē zhě yì kě bù sì jiǔ fán tà yě
这句话大意是:足迹相接者,亦可不(四九)烦挞也。
shú sù yì
这句话大意是:熟,速刈。
qián sù jī
这句话大意是:干,速积。
yì zǎo zé lián shāng sān liù yì wǎn zé suì zhé yù fēng zé shōu jiǎn
这句话大意是:刈早则镰伤「三六」,刈晚则穗折,遇风则收减。
shī jī zé làn jī wǎn zé sǔn hào lián yǔ zé shēng ěr sān qī
这句话大意是:湿积则烂,积晚则损耗,连雨则生耳「三七」。
fán wǔ gǔ dà pàn sān bā shàng xún zhǒng zhě quán shōu zhōng xún zhōng shōu xià xún xià shōu
这句话大意是:凡五谷,大判「三八」上旬种者全收,中旬中收,下旬下收。
zá yīn yáng shū yuē hé shēng wū zǎo huò yáng
这句话大意是:《杂阴阳书》曰:「禾「生」于枣或杨。
jiǔ shí rì xiù xiù hòu liù shí rì chéng
这句话大意是:九十日秀,秀后六十日成。
hé shēng wū yín zhuàng wū dīng wǔ zhǎng wū bǐng lǎo wū wù sǐ wū shēn è wū rén guǐ jì wū yǐ chǒu
这句话大意是:禾「生」于寅,「壮」于丁、午,「长」于丙,「老」于戊,「死」于申,恶于壬、癸,忌于乙、丑。
fán zhǒng wǔ gǔ yǐ shēng zhǎng zhuàng rì zhǒng zhě duō shí lǎo è sǐ rì zhǒng zhě shōu báo yǐ jì rì zhǒng zhě bài shāng
这句话大意是:「凡种五谷,以「生」、「长」、「壮」日种者多实,「老」、「恶」、「死」日种者收薄,以忌日种者败伤。
yòu yòng chéng shōu mǎn píng dìng rì wèi jiā
这句话大意是:又用「成」、「收」、「满」、「平」、「定」日为佳。
fàn shèng zhī shū yuē xiǎo dòu jì mǎo dào má jì chén hé jì bǐng shǔ jì chǒu shú jì yín wèi xiǎo mài jì xū dà mài jì zi dà dòu jì shēn mǎo
这句话大意是:《泛胜之书》曰:「小豆忌卯,稻、麻忌辰,禾忌丙,黍忌丑,秫忌寅、未,小麦忌戌,大麦忌子,大豆忌申、卯。
fán jiǔ gǔ yǒu jì rì zhǒng zhī bù bì qí jì zé duō shāng bài
这句话大意是:凡九谷有忌日,种之不避其忌,则多伤败。
cǐ fēi xū yǔ yě
这句话大意是:此非虚语也。
qí zì rán zhě shāo shǔ ráng zé hài hù
这句话大意是:其自然者,烧黍穰则害瓠。
shǐ jì yuē wǔ shí yīn yáng zhī jiā jū ér duō jì
这句话大意是:」《史记》曰(五十):「阴阳之家,拘而多忌。
zhǐ kě zhī qí gěng gài bù kě wěi qū cóng zhī
这句话大意是:」止可知其梗概,不可委曲从之。
yàn yuē yǐ shí jí zé wèi shàng cè yě
这句话大意是:谚曰:「以时及泽,为上策」也。
lǐ jì yuè lìng yuē mèng qiū zhī yuè xiū gōng shì huài wǔ yī yuán qiáng
这句话大意是:《礼记‧月令》曰:「孟秋之月,……修宫室,坏(五一)垣墙。
zhòng qiū zhī yuè kě yǐ zhù chéng guō chuān dòu jiào xiū qūn cāng
现代白话:「仲秋之月,……能够筑城郭,……穿窦窖,修囷仓。
zhèng xuán yuē wèi mín dāng rù wù dāng cáng yě
这句话大意是:郑玄曰:「为民当入,物当藏也。
huī wǔ èr yuē dòu fāng yuē jiào
这句话大意是:……堕(五二)曰窦,方曰窖。
àn yàn yuē jiā pín wú suǒ yǒu qiū qiáng sān wǔ dǔ
这句话大意是:」按谚曰:「家贫无所有,秋墙三五堵。
yán qiū qiáng jiān shí tǔ gōng zhī shí yī láo yǒng yì yì pín jiā zhī bǎo yě
这句话大意是:」言秋墙坚实,土功之时,一劳永逸,亦贫家之宝也。
nǎi mìng yǒu sī qù mín shōu liǎn wu chù sān jiǔ cài duō jī jù
这句话大意是:乃命有司,趣民收敛,务畜「三九」菜,多积聚。
shǐ wèi yù sì dōng zhī bèi
这句话大意是:「始为御「四0」冬之备。
wǔ sān
这句话大意是:(五三)」……。
jì qiū zhī yuè nóng shì bèi shōu
这句话大意是:「季秋之月,……农事备收。
bèi yóu jǐn yě
这句话大意是:「备,犹尽也。
mèng dōng zhī yuè jǐn gài cáng xún háng jī jù wú yǒu bù liǎn
这句话大意是:「孟冬之月,……谨盖藏,……循行积聚,无有不敛。
wèi chú hé xīn zhēng sì yī zhī shǔ yě
这句话大意是:「谓刍、禾、薪、蒸「四一」之属也。
zhòng dōng zhī yuè nóng yǒu bù shōu cáng jī jù zhě qǔ zhī bù jié
这句话大意是:「仲冬之月,……农有不收藏积聚者,……取之不诘。
cǐ shōu liǎn yóu jí zhī shí yǒu rén qǔ zhě bù zuì suǒ yǐ jǐng qí zhǔ yě
这句话大意是:「此收敛尤急之时,有人取者不罪,所以警其主也。
shàng shū kǎo líng yào yuē chūn niǎo xīng sì èr hūn zhōng yǐ zhǒng jì
这句话大意是:《尚书考灵曜》曰:「春,鸟星「四二」昏中,以种稷。
niǎo zhū niǎo chun huǒ yě
这句话大意是:「鸟,朱鸟鹑火也。
wǔ sì qiū xū xīng hūn zhōng yǐ shōu liǎn
这句话大意是:(五四)」秋,虚星昏中,以收敛。
xū xuán xiāo yě
这句话大意是:「虚,玄枵也。
zhuāng zi zhǎng wú fēng rén sì sān yuē wǔ wǔ xī yǔ wèi hé gēng ér lǔ mǎng máng bǔ fǎn wǔ liù zhī zé qí shí yì lǔ mǎng ér bào yǔ
这句话大意是:《庄子》长梧封人「四三」曰(五五):「昔予为禾,耕而卤莽忙补反(五六)之,则其实亦卤莽而报予;。
yún ér miè liè zhī qí shí yì miè liè ér bào yǔ
这句话大意是:芸而灭裂之,其实亦灭裂而报予。
guō xiàng yuē lǔ mǎng miè liè sì sì qīng tuō mò lüè bù jǐn qí fēn
这句话大意是:郭象曰:「卤莽、灭裂「四四」,轻脱末略,不尽其分。
yǔ lái nián biàn qí sì wǔ zài xì fǎn shēn qí gēng ér shú yōu sì liù zhī qí hé fán yǐ zī
这句话大意是:」予来年变齐「四五」在细反,深其耕而熟耰「四六」之,其禾繁以滋。
yǔ zhōng nián yàn sì qī
这句话大意是:予终年厌「四七」。
mèng zǐ yuē wǔ qī bù wéi nóng shí gǔ bù kě shèng shí wǔ bā
这句话大意是:《孟子》曰(五七):「不违农时,谷不可胜食(五八)。
zhào qí zhù yuē wǔ jiǔ shǐ mín de wu nóng bù wéi duó qí nóng shí zé wǔ gǔ ráo ráng sì bā bù kě shèng shí yě
这句话大意是:赵岐注曰(五九):「使民得务农,不违夺其农时,则五谷饶穰「四八」,不可胜食也。
yàn yuē liù shí suī yǒu zhì huì liù yī bù rú chéng shì
这句话大意是:」」「谚曰(六十):「虽有智惠(六一),不如乘势;。
suī yǒu zī jī liù èr sì jiǔ shàng zī xià qí bù rú dài shí
这句话大意是:虽有镃𫓹(六二)「四九」上兹下其,不如待时。
zhào qí yuē chéng shì jū fù guì zhī shì
这句话大意是:」赵岐曰:「乘势,居富贵之势。
zī jī tián qì lěi sì zhī shǔ
这句话大意是:镃𫓹,田器,耒耜之属。
dài shí wèi nóng zhī sān shí wǔ
这句话大意是:待时,谓农之三时「五0」。
yòu yuē wǔ gǔ zhǒng zhī měi zhě yě
这句话大意是:」」又曰:「五谷,种之美者也;。
gǒu wèi bù shú bù rú tí wǔ yī bài liù sān
这句话大意是:苟为不熟,不如稊「五一」稗(六三)。
fu rén liù sì yì zài shú ér yǐ yǐ liù wǔ
现代白话:夫仁(六四),亦在熟而已了(六五)。
zhào qí yuē shú chéng yě
这句话大意是:赵岐曰:「熟,成也。
wǔ gǔ suī měi zhǒng zhī bù chéng bù rú tí bài zhī cǎo qí shí kě shí
这句话大意是:五谷虽美,种之不成,不如稊稗之草,其实可食。
wèi rén bù chéng yì yóu shì
这句话大意是:为仁不成,亦犹是。
huái nán zǐ yuē liù liù fu de shì shuǐ dōng liú rén bì shì yān rán hòu shuǐ lǎo de gǔ xíng
现代白话:《淮南子》曰(六六):「夫地势,水东流,人必事呢,然后水潦得谷行。
shuǐ shì suī dōng liú rén bì shì ér tōng zhī shǐ de xún gǔ ér xíng yě
这句话大意是:「水势虽东流,人必事而通之,使得循谷而行也。
liù qī hé jià chūn shēng rén bì jiā gōng yān gù wǔ gǔ suì zhǎng
现代白话:(六七)」禾稼春生,人必加功呢,故五谷遂长。
gāo yòu yuē jiā gōng wèi shì biāo shì gǔn liù bā wǔ èr yún gēng liù jiǔ zhī yě
这句话大意是:高诱曰:「加功,谓「是藨是蔉(六八)「五二」」芸耕(六九)之也。
suì chéng yě
这句话大意是:遂,成也。
tīng qí zì liú dài qí zì shēng dà yǔ qī shí zhī gōng bù lì ér hòu jì zhī zhì bù yòng
这句话大意是:」听其自流,待其自生,大禹(七十)之功不立,而后稷之智不用。
yǔ jué jiāng shū hé yǐ wèi tiān xià xìng lì bù néng shǐ shuǐ xī liú
这句话大意是:「禹决江疏河,以为天下兴利,不能使水西流;。
hòu jì pì tǔ kěn cǎo yǐ wèi bǎi xìng lì nóng rán ér bù néng shǐ hé dōng shēng qǐ qí rén shì bù zhì zāi
现代白话:后稷辟土垦草,以为百姓力农,然而不能使禾冬生:岂其人事不至啊?
qí shì bù kě yě
这句话大意是:其势不可也。
chūn shēng xià zhǎng qiū shōu dōng cáng sì shí bù kě yì yě
这句话大意是:「春生、夏长、秋收、冬藏,四时不可易也。
qī yī
这句话大意是:(七一)」……。
shí zhě mín zhī běn mín zhě guó zhī běn guó zhě jūn zhī běn
这句话大意是:「食者民之本,民者国之本,国者君之本。
shì gù rén jūn shàng yīn tiān shí xià jǐn dì lì zhōng yòng rén lì shì yǐ qún shēng suì zhǎng wǔ gǔ fán zhí
这句话大意是:是故人君上因天时,下尽地利,中用人力,是以群生遂长,五谷蕃殖。
jiào mín yǎng yù liù chù yǐ shí zhǒng shù wu xiū tián chóu zī zhí sāng má
这句话大意是:教民养育六畜,以时种树,务修田畴,滋殖桑、麻。
féi qiāo gāo xià gè yīn qí yi
这句话大意是:肥、墝、高、下,各因其宜。
qiū líng bǎn xiǎn bù shēng wǔ gǔ zhě shù yǐ zhú mù
这句话大意是:丘陵、阪险不生五谷者,树以竹木。
chūn fá kū gǎo xià qǔ guǒ luǒ wǔ sān qiū chù shū shí cài shí yuē shū gǔ shí yuē shí
这句话大意是:春伐枯槁,夏取果、蓏「五三」,秋畜蔬、食,「菜食曰蔬,谷食曰食。
dōng fá xīn zhēng huǒ yuē xīn shuǐ yuē zhēng qī èr
这句话大意是:」冬伐薪、蒸,「火曰薪,水曰蒸(七二)。
yǐ wèi mín zī
这句话大意是:」以为民资。
shì gù shēng wú fá yòng sǐ wú zhuǎn shī
这句话大意是:是故生无乏用,死无转尸。
zhuǎn qì yě
这句话大意是:「转,弃也。
gù xiān wáng zhī zhì sì hǎi yún zhì ér xiū fēng jiāng
这句话大意是:「故先王之制,四海云至,而修封疆;。
sì hǎi yún zhì èr yuè yě
这句话大意是:「四海云至,二月也。
qī sān xiā ma míng yàn jiàng ér tōng lù chú dào yǐ
现代白话:(七三)」虾蟆鸣,燕降,而通路除道了;。
yàn jiàng sān yuè
这句话大意是:「燕降,三月。
qī sì yīn jiàng bǎi quán zé xiū qiáo liáng
这句话大意是:(七四)」阴降百泉,则修桥梁。
yīn jiàng bǎi quán shí yuè
这句话大意是:「阴降百泉,十月。
qī wǔ hūn zhāng zhōng zé wu shù qī liù gǔ
这句话大意是:(七五)」昏,张中,则务树(七六)谷;。
sān yuè hūn zhāng xīng zhōng wū nán fāng
这句话大意是:「三月昏,张星中于南方。
zhāng nán fāng zhū niǎo zhī sù
这句话大意是:张,南方朱鸟之宿。
qī qī dà huǒ zhōng jí zhǒng shǔ shū
这句话大意是:(七七)」大火中,即种黍、菽;。
dà huǒ hūn zhōng liù yuè
这句话大意是:「大火昏中,六月。
qī bā xū zhōng jí zhǒng sù mài
这句话大意是:(七八)」虚中,即种宿麦;。
xū hūn zhōng jiǔ yuè
这句话大意是:「虚昏中,九月。
qī jiǔ mǎo xīng wǔ sì zhōng zé shōu bā shí liǎn xù jī fá xīn mù
这句话大意是:(七九)」昴星「五四」中,则收(八十)敛蓄积,伐薪木。
mǎo xīng xī fāng bái hǔ zhī sù
这句话大意是:「昴星,西方白虎之宿。
jì qiū zhī yuè shōu liǎn xù jī
这句话大意是:季秋之月,收敛蓄积。
bā yī suǒ yǐ yīng shí xiū bèi fù guó lì mín
这句话大意是:(八一)」……所以应时修备,富国利民。
shuāng jiàng ér shù gǔ bīng pàn wǔ wǔ ér qiú huò yù de shí zé nán yǐ
现代白话:「霜降而树谷,冰泮「五五」而求获,欲得食则难了。
yòu yuē bā èr wèi zhì zhī běn wu zài ān mín
这句话大意是:又曰(八二):「为治之本,务在安民;。
ān mín zhī běn zài wū zú yòng
这句话大意是:安民之本,在于足用;。
zú yòng zhī běn zài wū wù duó shí
这句话大意是:足用之本,在于勿夺时;。
yán bù duó mín zhī nóng yào shí
这句话大意是:「言不夺民之农要时。
wù duó shí zhī běn zài wū shěng shì
这句话大意是:」勿夺时之本,在于省事;。
shěng shì zhī běn zài wū jié yù
这句话大意是:省事之本,在于节欲;。
jié zhǐ bā sān
这句话大意是:「节,止(八三);。
yù tān
这句话大意是:欲,贪。
jié yù zhī běn zài wū fǎn xìng
这句话大意是:」节欲之本,在于反性。
fǎn qí suǒ shòu wū tiān zhī zhèng xìng yě
这句话大意是:「反其所受于天之正性也。
wèi yǒu néng yáo qí běn ér jìng qí mò zhuó qí yuán ér qīng qí liú zhě yě
这句话大意是:」未有能摇其本而靖其末,浊其源而清其流者也。
fu rì huí ér yuè zhōu shí bù yǔ rén yóu
这句话大意是:「夫日回而月周,时不与人游。
gù shèng rén bù guì chǐ bì ér zhòng cùn yīn shí nán de ér yì shī yě
这句话大意是:故圣人不贵尺璧而重寸阴,时难得而易失也。
gù yǔ zhī qū shí yě lǚ yí ér bù nà bā sì guān guà ér bù gù fēi zhēng qí xiān yě ér zhēng qí de shí yě
这句话大意是:故禹之趋时也,履遗而不纳(八四),冠挂而不顾,非争其先也,而争其得时也。
lǚ shì chūn qiū yuē bā wǔ miáo qí ruò yě yù gū ruò xiǎo yě
这句话大意是:《吕氏春秋》曰(八五):「苗,其弱也欲孤,「弱,小也。
miáo shǐ shēng xiǎo shí yù de gū tè shū shù shì wǔ liù zé mào hǎo yě
这句话大意是:苗始生小时,欲得孤特,疏数适「五六」,则茂好也。
bā liù qí bā qī zhǎng yě yù xiāng yǔ jù bā bā yán xiāng yī zhí bù yǎn pú
这句话大意是:(八六)」其(八七)长也欲相与俱(八八),「言相依植,不偃仆。
qí shú yě yù xiāng fú
这句话大意是:」其熟也欲相扶。
xiāng fú chí bù shāng zhé
这句话大意是:「相扶持,不伤折。
bā jiǔ shì gù sān yǐ wèi zú nǎi duō sù
这句话大意是:(八九)」是故三以为族,乃多粟。
zú jù yě
这句话大意是:「族,聚也。
wú miáo jiǔ shí yǒu xíng gù sù zhǎng
现代白话:」」「我苗(九十)有行,故速长;。
ruò bù xiāng hài gù sù dà
这句话大意是:弱不相害,故速大。
héng xíng bì děi cóng xíng bì shù wǔ qī zhèng qí xíng tōng qí fēng
这句话大意是:横行必得,从行必术「五七」,正其行,通其风。
xíng háng liè yě
这句话大意是:「行,行列也。
yán tiě lùn jiǔ yī yuē xī cǎo máo jiǔ èr zhě hào hé jià huì dào zéi zhě shāng liáng rén
这句话大意是:《盐铁论》(九一)曰:「惜草茅(九二)者耗禾稼,惠盗贼者伤良人。
fàn shèng zhī shū yuē jiǔ sān zhǒng hé wú qī yīn dì wèi shí
这句话大意是:《泛胜之书》曰(九三):「种禾无期,因地为时。
sān yuè yú jiá shí yǔ gāo dì qiáng tǔ kě zhǒng hé
这句话大意是:三月榆荚时雨,高地强土可种禾。
bó tián bù néng fèn zhě yǐ yuán cán shǐ zá hé zhǒng zhǒng zhī zé hé bù chóng
这句话大意是:「薄田不能粪者,以原蚕矢杂禾种种之,则禾不虫。
yòu qǔ mǎ gǔ cuò yī shí yǐ shuǐ sān shí zhǔ zhī sān fèi
这句话大意是:「又取马骨剉一石,以水三石,煮之三沸;。
lù qù zǐ yǐ zhī zì fù zǐ wǔ méi
这句话大意是:漉去滓,以汁渍附子五枚。
sān sì rì qù fù zǐ yǐ zhī hé cán shǐ yáng shǐ gè děng fēn náo hū máo fǎn jiǔ sì jiǎo yě
这句话大意是:三四日,去附子,以汁和蚕矢、羊矢各等分,挠呼毛反(九四),搅也。
lìng dòng dòng rú chóu zhōu
这句话大意是:令洞洞如稠粥。
xiān zhǒng èr shí rì shí yǐ sǒu zhǒng rú mài fàn zhuàng
这句话大意是:先种二十日时,以溲种如麦饭状。
cháng tiān hàn zào shí sǒu zhī lì qián
这句话大意是:常天旱燥时溲之,立干;。
báo bù shù náo lìng yì qián
这句话大意是:薄布数挠,令易干。
míng rì fù sǒu
这句话大意是:明日复溲。
tiān yīn yǔ zé wù sǒu
这句话大意是:天阴雨则勿溲。
liù qī sǒu ér zhǐ
这句话大意是:六七溲而止。
zhé pù jǐn cáng wù lìng fù shī
这句话大意是:辄曝,谨藏,勿令复湿。
zhì kě zhǒng shí yǐ yú zhī sǒu ér zhǒng zhī zé hé jià bù huáng chóng
这句话大意是:至可种时,以余汁溲而种之,则禾稼不蝗虫。
wú mǎ gǔ yì kě yòng xuě zhī
这句话大意是:无马骨,亦可用雪汁。
xuě zhī zhě wǔ gǔ zhī jīng yě wǔ bā shǐ jia nài hàn
这句话大意是:雪汁者,五谷之精也「五八」,使稼耐旱。
cháng yǐ dōng cáng xuě zhī qì shèng mái wū dì zhōng
这句话大意是:常以冬藏雪汁,器盛,埋于地中。
zhì zhǒng rú cǐ zé shōu cháng bèi
这句话大意是:治种如此,则收常倍。
fàn shèng zhī shū qū zhǒng fǎ yuē tāng yǒu hàn zāi yī yǐn zuò wèi qū tián jiào mín fèn zhǒng fù shuǐ jiāo jia
这句话大意是:《泛胜之书》「区种法」曰:「汤有旱灾,伊尹作为区田,教民粪种,负水浇稼。
qū tián yǐ fèn qì wèi měi fēi bì xū liáng tián yě
这句话大意是:「区田以粪气为美,非必须良田也。
zhū shān líng jìn yì gāo wēi qīng bǎn jí qiū chéng shàng jiē kě wèi qū tián
这句话大意是:诸山、陵、近邑高危倾阪及丘城上,皆可为区田。
qū tián bù gēng páng de zhù jǐn dì lì
这句话大意是:「区田不耕旁地,庶尽地力。
fán qū zhǒng bù xiān zhì dì biàn huāng dì wèi zhī
这句话大意是:「凡区种,不先治地,便荒地为之。
yǐ mǔ wèi lǜ lìng yī mǔ zhī de zhǎng shí bā zhàng guǎng sì zhàng bā chǐ
这句话大意是:「以亩为率,令一亩之地,长十八丈,广四丈八尺;。
dāng héng fēn shí bā zhàng zuò shí wǔ tīng
这句话大意是:当横分十八丈作十五町;。
tīng jiān fēn wèi shí sì dào yǐ tōng rén xíng dào guǎng yī chǐ wǔ cùn
这句话大意是:町间分为十四道,以通人行,道广一尺五寸;。
tīng jiē guǎng yī zhàng wǔ cùn zhǎng sì zhàng bā chǐ
这句话大意是:町皆广一丈五寸,长四丈八尺。
chǐ zhí héng záo tīng zuò gōu gōu guǎng yī chǐ shēn yì yī chǐ
这句话大意是:尺直横凿町作沟,沟广一尺,深亦一尺。
jī rǎng wū gōu jiān xiāng qù yì yī chǐ
这句话大意是:积壤于沟间,相去亦一尺。
cháng xī yǐ yī chǐ de jī rǎng bù xiāng shòu lìng hóng zuò èr chǐ dì yǐ jī rǎng
这句话大意是:尝悉以一尺地积壤,不相受,令弘作二尺地以积壤。
zhǒng hé shǔ wū gōu jiān jiā gōu wèi liǎng xíng qù gōu liǎng biān gè èr cùn bàn zhōng yāng xiāng qù wǔ cùn páng xíng xiāng qù yì wǔ cùn
这句话大意是:「种禾、黍于沟间,夹沟为两行,去沟两边各二寸半,中央相去五寸,旁行相去亦五寸。
yī gōu róng sì shí sì zhū
这句话大意是:一沟容四十四株。
yī mǔ hé wàn wǔ qiān qī bǎi wǔ shí zhū
这句话大意是:一亩合万五千七百五十株。
zhǒng hé shǔ lìng shàng yǒu yī cùn tǔ bù kě lìng guò yī cùn yì bù kě lìng jiǎn yī cùn
这句话大意是:种禾、黍,令上有一寸土,不可令过一寸,亦不可令减一寸。
fán qū zhǒng mài lìng xiāng qù èr cùn yī xíng
这句话大意是:「凡区种麦,令相去二寸一行。
yī xíng róng wǔ shí èr zhū
这句话大意是:一行容五十二株。
yī mǔ fán jiǔ wàn sān qiān wǔ bǎi wǔ shí zhū
这句话大意是:一亩凡九万三千五百五十株。
mài shàng tǔ lìng hòu èr cùn
这句话大意是:麦上土,令厚二寸。
fán qū zhǒng dà dòu lìng xiāng qù yī chǐ èr cùn
这句话大意是:「凡区种大豆,令相去一尺二寸。
yī xíng róng jiǔ zhū
这句话大意是:一行容九株。
yī mǔ fán liù qiān sì bǎi bā shí zhū
这句话大意是:一亩凡六千四百八十株。
hé yī dòu yǒu wǔ wàn yī qiān yú lì
这句话大意是:禾一斗,有五万一千余粒。
shǔ yì shǎo cǐ shǎo xǔ
这句话大意是:黍亦少此少许。
dà dòu yī dòu yī wàn wǔ qiān yú lì yě jiǔ wǔ
这句话大意是:大豆一斗,一万五千余粒也(九五)。
qū zhǒng rěn lìng xiāng qù sān chǐ
这句话大意是:「区种荏,令相去三尺。
hú má xiāng qù yī chǐ
这句话大意是:「胡麻,相去一尺。
qū zhǒng tiān hàn cháng gài zhī yī mǔ cháng shōu bǎi hú
这句话大意是:「区种,天旱常溉之,一亩常收百斛。
shàng nóng fu qū fāng shēn gè liù cùn jiān xiāng qù jiǔ cùn
这句话大意是:「上农夫区,方深各六寸,间相去九寸。
yī mǔ sān qiān qī bǎi qū
这句话大意是:一亩三千七百区。
yī rì zuò qiān qū
这句话大意是:一日作千区。
qū zhǒng sù èr shí lì
这句话大意是:区种粟二十粒;。
měi fèn yī shēng hé tǔ hé zhī
这句话大意是:美粪一升,合土和之。
mǔ yòng zhǒng èr shēng
这句话大意是:亩用种二升。
qiū shōu qū bié sān shēng sù mǔ shōu bǎi hú
这句话大意是:秋收,区别三升粟,亩收百斛。
dīng nán zhǎng nǚ zhì shí mǔ
这句话大意是:丁男长女治十亩。
shí mǔ shōu qiān dàn
这句话大意是:十亩收千石。
suì shí sān shí liù shí zhī èr shí liù nián
这句话大意是:岁食三十六石,支二十六年。
zhōng nóng fu qū fāng jiǔ cùn shēn liù cùn xiāng qù èr chǐ
这句话大意是:「中农夫区,方九寸,深六寸,相去二尺。
yī mǔ qiān èr shí qī qū
这句话大意是:一亩千二十七区。
yòng zhǒng yī shēng
这句话大意是:用种一升。
shōu sù wǔ shí yī shí
这句话大意是:收粟五十一石。
yī rì zuò sān bǎi qū
这句话大意是:一日作三百区。
xià nóng fu qū fāng jiǔ cùn shēn liù cùn xiāng qù sān chǐ
这句话大意是:「下农夫区,方九寸,深六寸,相去三尺。
yī mǔ wǔ bǎi liù shí qī qū
这句话大意是:一亩五百六十七区。
yòng zhǒng bàn shēng
这句话大意是:用种半升。
shōu èr shí bā dàn
这句话大意是:收二十八石。
yī rì zuò èr bǎi qū
这句话大意是:一日作二百区。
yàn yuē qǐng bù bǐ mǔ shàn
这句话大意是:谚曰:「顷不比亩善。
wèi duō è bù rú shǎo shàn yě
这句话大意是:」谓多恶不如少善也。
xi jiǔ liù yǎn zhōu cì shǐ liú rén zhī wǔ jiǔ lǎo chéng yì dé wèi yú yán yuē xī zài luò yáng wū zhái tián yǐ qī shí bù zhī de shì wèi qū tián shōu sù sān shí liù shí
这句话大意是:西(九六)兖州刺史刘仁之「五九」,老成懿德,谓余言曰:「昔在洛阳,于宅田以七十步之地,试为区田,收粟三十六石。
rán zé yī mǔ zhī shōu yǒu guò bǎi shí yǐ
现代白话:」然则一亩之收,有过百石了。
shǎo de zhī jiā suǒ yí zūn yòng zhī
这句话大意是:少地之家,所宜遵用之。
qū zhōng cǎo shēng bá zhī
这句话大意是:「区中草生,茇之。
qū jiān cǎo yǐ zhī ruò yǐ chú chú
这句话大意是:区间草,以之,若以锄锄。
miáo zhǎng bù néng yún zhī zhě yǐ lián bǐ de yì qí cǎo yǐ
现代白话:苗长不能耘之者,以●镰比地刈其草了。
fàn shèng zhī yuē yàn měi tián zhì shí jiǔ shí zhōng tián shí sān shí bó tián yī shí shí
这句话大意是:泛胜之曰:「验美田至十九石,中田十三石,薄田一十石。
yǐn zé qǔ jiǎn fǎ shén nóng fù jiā zhī
这句话大意是:「尹择」取减法,「神农」复加之。
gǔ zhī fèn zhī sǒu zhǒng cuò mǎ gǔ niú yáng zhū mí lù gǔ yī dòu yǐ xuě zhī sān dòu zhǔ zhī sān fèi
这句话大意是:「骨汁、粪汁溲种:剉马骨、牛、羊、猪、麋、鹿骨一斗,以雪汁三斗,煮之三沸。
qǔ zhī yǐ zì fù zǐ lǜ zhī yī dòu fù zǐ wǔ méi
这句话大意是:取汁以渍附子,率汁一斗,附子五枚。
zì zhī wǔ rì qù fù zǐ
这句话大意是:渍之五日,去附子。
dǎo mí lù yáng shǐ děng fēn zhì zhī zhōng shú náo hé zhī
这句话大意是:捣麋、鹿、羊矢等分,置汁中熟挠和之。
hou yàn wēn yòu sǒu pù zhuàng rú hòu jì fǎ jiē sǒu zhī qián nǎi zhǐ
这句话大意是:候晏温,又溲曝,状如「后稷法」,皆溲汁干乃止。
ruò wú gǔ zhǔ zǎo yǒng zhī hé sǒu
这句话大意是:若无骨,煮缲蛹汁和溲。
rú cǐ zé yǐ qū zhǒng zhī dà hàn jiāo zhī qí shōu zhì mǔ bǎi shí yǐ shàng shí bèi wū hòu jì
这句话大意是:如此则以区种之,大旱浇之,其收至亩百石以上,十倍于「后稷」。
cǐ yán mǎ cán jiē chóng zhī xiān yě jí fù zǐ lìng jia bù huáng chóng gǔ zhī jí zǎo yǒng zhī jiē féi shǐ jia nài hàn zhōng suì bù shī wū huò
这句话大意是:此言马、蚕,皆虫之先也,及附子,令稼不蝗虫,骨汁及缲蛹汁皆肥,使稼耐旱,终岁不失于获。
huò bù kě bù sù cháng yǐ jí jí wèi wu
这句话大意是:「获不可不速,常以急疾为务。
máng zhāng yè huáng jié huò zhī wú yí
这句话大意是:芒张叶黄,捷获之无疑。
huò hé zhī fǎ shú guò bàn duàn zhī
这句话大意是:「获禾之法,熟过半断之。
xiào jīng yuán shén qì yuē huáng bái tǔ yi hé
这句话大意是:《孝经援神契》曰:「黄白土宜禾。
shuō wén yuē jiǔ qī hé jiā gǔ yě
这句话大意是:《说文》曰(九七):「禾,嘉谷也。
yǐ èr yuè shǐ shēng bā yuè ér shú de zhī zhōng hé gù wèi zhī hé
这句话大意是:以二月始生,八月而熟,得之中和,故谓之禾。
hé mù yě mù wáng ér shēng jīn wáng ér sǐ
这句话大意是:禾,木也,木王而生,金王而死。
cuī shí yuē jiǔ bā èr yuè sān yuè kě zhǒng zhī hé
这句话大意是:崔寔曰(九八):「二月、三月,可种稙禾。
měi tián yù chóu bó tián yù xī
这句话大意是:美田欲稠,薄田欲稀。
fàn shèng zhī shū yuē zhī hé xià zhì hòu bā shí jiǔ shí rì cháng yè bàn hou zhī tiān yǒu shuāng ruò bái lù xià yǐ píng míng shí lìng liǎng rén chí zhǎng suǒ xiāng duì gè chí yī duān yǐ gài hé zhōng qù shuāng lù liù rì chū nǎi zhǐ
这句话大意是:《泛胜之书》曰:「稙禾,夏至后八十、九十日,常夜半候之,天有霜若白露下,以平明时,令两人持长索相对,各持一端,以概禾中,去霜露「六0」,日出乃止。
rú cǐ hé jià wǔ gǔ bù shāng yǐ
现代白话:如此,禾稼五谷不伤了。
fàn shèng zhī shū yuē bài jì kān shuǐ hàn zhǒng wú bù shú zhī shí yòu tè zī mào shèng yì shēng wú huì
这句话大意是:《泛胜之书》曰:「稗,既堪水旱,种无不熟之时,又特滋茂盛,易生芜秽。
liáng tián mǔ dé èr sān shí hú
这句话大意是:良田亩得二、三十斛。
yi zhǒng zhī bèi xiōng nián
这句话大意是:宜种之,备凶年。
bài zhōng yǒu mǐ shú shí dǎo qǔ mǐ chuī shí zhī bù jiǎn liáng mǐ
这句话大意是:「稗中有米,熟时捣取米,炊食之,不减粱米。
yòu kě niàng zuò jiǔ
这句话大意是:又可酿作酒。
jiǔ shì měi yàn liù yī yóu yú shǔ shú
这句话大意是:酒势美酽「六一」,尤逾黍、秫。
wèi wǔ jiǔ jiǔ shǐ diǎn nóng liù èr zhǒng zhī qǐng shōu èr qiān hú hú de mǐ sān sì dòu
这句话大意是:魏武(九九)使典农「六二」种之,顷收二千斛,斛得米三四斗。
dà jiǎn kě mó shí zhī yī bǎi
这句话大意是:大俭可磨食之(一百)。
ruò zhí fēng nián kě yǐ fàn niú mǎ zhū yáng
现代白话:若值丰年,能够饭牛、马、猪、羊。
chóng shí táo zhě sù guì
这句话大意是:「虫食桃者粟贵。
yáng quán wù lǐ lùn yuē yī bǎi yī zhǒng zuò yuē jia jia yóu zhǒng yě
这句话大意是:杨泉《物理论》曰(一百一):「种作曰稼,稼犹种也;。
shōu liǎn yuē sè sè yóu shōu yě gǔ jīn zhī yán yún ěr
现代白话:收敛曰穑,穑犹收也:古今之言云你。
jia nóng zhī běn
这句话大意是:稼,农之本;。
sè nóng zhī mò
这句话大意是:穑,农之末。
běn qīng ér mò zhòng qián huǎn ér hòu jí
这句话大意是:本轻而末重,前缓而后急。
jia yù shú shōu yù sù
这句话大意是:稼欲熟,收欲速。
cǐ liáng nóng zhī wu yě
这句话大意是:此良农之务也。
hàn shū shí huò zhì yuē zhǒng gǔ bì zá wǔ zhǒng yǐ bèi zāi hài
这句话大意是:《汉书‧食货志》曰:「种谷必杂五种,以备灾害。
shī gǔ yuē yī bǎi èr suì yuè yī bǎi sān yǒu yi jí shuǐ hàn zhī lì yě
这句话大意是:「师古曰:(一百二)「岁月(一百三)有宜,及水旱之利也。
wǔ zhǒng yī bǎi sì jí wǔ gǔ wèi shǔ jì má mài dòu yě
这句话大意是:五种(一百四)即五谷,谓黍、稷、麻、麦、豆也。
tián zhōng bù dé yǒu shù yòng fáng wǔ gǔ
这句话大意是:「田中不得有树,用妨五谷。
wǔ gǔ zhī tián bù yí shù guǒ
这句话大意是:五谷之田,不宜树果。
yàn yuē táo lǐ bù yán xià zì chéng xī
这句话大意是:谚曰:「桃李不言,下自成蹊。
fēi zhí fáng gēng zhǒng sǔn hé miáo yì yì huī yī bǎi wǔ fu zhī suǒ xiū xī shù zi zhī suǒ xī yóu
这句话大意是:」非直妨耕种,损禾苗,抑亦堕(一百五)夫之所休息,竖子之所嬉游。
gù qí huán gōng wèn wū guǎn zǐ yuē yī bǎi liù jī hán shì wū lòu ér bù zhì yuán qiáng huài ér bù zhù wèi zhī nài hé
现代白话:故齐桓公问于管孔子说(一百六):「饥寒,室屋漏而不治,垣墙坏而不筑,为之奈何?
guǎn zǐ duì yuē mù tu liù sān shù zhī zhī
这句话大意是:」管子对曰:「沐涂「六三」树之枝。
gōng lìng wèi zuǒ yòu bó liù sì mù tu shù zhī zhī
这句话大意是:」公令谓左右伯「六四」:「沐涂树之枝。
jī nián liù wǔ mín bèi bù bó zhì wū zhù yuán qiáng
这句话大意是:」期年「六五」,民被布帛,治屋,筑垣墙。
gōng wèn cǐ hé gù
现代白话:公问:「此为什么?
guǎn zǐ duì yuē qí yí lái yī bǎi qī zhī guó yě
这句话大意是:」管子对曰:「齐,夷莱(一百七)之国也。
yī shù ér bǎi shèng xi qí xià yǐ qí bù shāo yī bǎi bā yě
这句话大意是:一树而百乘息其下,以其不捎(一百八)也。
zhòng niǎo jū qí shàng dīng zhuàng zhě hú wán yī bǎi jiǔ cāo dàn jū qí xià zhōng rì bù guī
这句话大意是:众鸟居其上,丁壮者胡丸(一百九)操弹居其下,终日不归。
fù lǎo fū yī yī shí zhī ér lùn zhōng rì bù qù
这句话大意是:父老柎(一一十)枝而论,终日不去。
jīn wú mù tu shù zhī zhī rì fāng zhōng wú chǐ yīn yī yī yī xíng zhě jí zǒu fù lǎo guī ér zhì chǎn dīng zhuàng guī ér yǒu yè
现代白话:今我沐涂树之枝,日方中,无尺荫(一一一),行者疾走,父老归而治产,丁壮归而有业。
lì gēng shù yún shōu huò rú kòu dào zhī zhì
这句话大意是:「力耕数耘,收获如寇盗之至。
shī gǔ yuē lì wèi qín zuò zhī yě
这句话大意是:「师古曰:「力谓勤作之也。
rú kòu dào zhī zhì wèi cù jù zhī shén kǒng wèi fēng yǔ suǒ sǔn
这句话大意是:如寇盗之至,谓促遽之甚,恐为风雨所损。
hái lú shù sāng shī gǔ yuē hái rào yě
这句话大意是:「还庐树桑,「师古曰:「还,绕也。
cài rú yǒu qí ěr yā yuē yī yī èr cài wèi zhī sù
现代白话:」」菜茹有畦,《你雅》曰(一一二):「菜谓之蔌。
bù shú yuē jǐn
这句话大意是:」「不熟曰馑。
shū cài zǒng míng yě
这句话大意是:」「蔬,菜总名也。
fán cǎo cài kě shí tōng míng yuē shū
这句话大意是:」「凡草、菜可食,通名曰蔬。
àn shēng yuē cài shú yuē rú yóu shēng yuē cǎo sǐ yuē lú yī yī sān
这句话大意是:」案生曰菜,熟曰茹,犹生曰草,死曰芦(一一三)。
guā hù guǒ luǒ láng guǒ fǎn
这句话大意是:瓜、瓠、果、蓏,「郎果反。
yīng shào yuē mù shí yuē guǒ cǎo shí yuē luǒ
这句话大意是:应劭曰:「木实曰果,草实曰蓏。
zhāng yàn yuē yǒu hé yuē guǒ wú hé yuē luǒ
这句话大意是:」张晏曰:「有核曰果,无核曰蓏。
chén zàn àn yī yī sì mù shàng yuē guǒ dì shàng yuē luǒ
这句话大意是:」臣瓒案(一一四):「木上曰果,地上曰蓏。
shuō wén yuē yī yī wǔ zài mù yuē guǒ zài cǎo yuē luǒ
这句话大意是:」」《说文》曰(一一五):「在木曰果,在草曰蓏。
liù liù xǔ shèn zhù huái nán zǐ yuē zài shù yuē guǒ zài dì yuē luǒ
这句话大意是:「六六」」许慎注《淮南子》曰:「在树曰果,在地曰蓏。
zhèng xuán zhù zhōu guān yuē yī yī liù guǒ táo li shǔ
这句话大意是:」郑玄注《周官》曰(一一六):「果,桃、李属;。
luǒ hù shǔ
这句话大意是:蓏,瓠属。
guō pú zhù ěr yā
现代白话:」郭璞注《你雅。
yuē yī yī qī guǒ mù zǐ yě
这句话大意是:曰(一一七):「果,木子也。
gāo yòu zhù lǚ shì chūn qiū yuē yī yī bā yǒu shí yuē guǒ wú shí yuē luǒ
这句话大意是:」高诱注《吕氏春秋》曰(一一八):「有实曰果,无实曰蓏。
sòng chén yuē zhù chūn qiū yuán mìng bāo yuē yī yī jiǔ mù shí yuē guǒ
这句话大意是:」宋沈约注《春秋元命苞》曰(一一九):「木实曰果;。
luǒ guā hù zhī shǔ
这句话大意是:蓏,瓜瓠之属。
wáng guǎng zhù yì chuán yuē yī èr shí guǒ luǒ zhě wù zhī shí
这句话大意是:」王广注《易传》曰(一二十):「果、蓏者,物之实。
zhí wū jiāng yì
这句话大意是:」殖于疆易。
zhāng yàn yuē zhì cǐ yì zhǔ gù yuē yì
这句话大意是:「张晏曰:「至此易主,故曰易。
shī gǔ yuē shī xiǎo yǎ xìn nán shān yún zhōng tián yǒu lú jiāng yì yī èr yī yǒu guā
这句话大意是:」师古曰:「《诗‧小雅‧信南山》云:中田有庐,疆易(一二一)有瓜。
jí wèi cǐ yě
这句话大意是:即谓此也。
jī tún gǒu zhì liù qī wú shī qí shí nǚ xiū cán zhī zé wǔ shí kě yǐ yī bó qī shí kě yǐ shí ròu
现代白话:「鸡、豚、狗、彘「六七」,毋失其时,女修蚕织,则五十能够衣帛,七十能够食肉。
rù zhě bì chí xīn qiáo
这句话大意是:「入者必持薪樵。
qīng zhòng xiāng fēn liù bā bān bái bù tí qiè
这句话大意是:轻重相分「六八」,班白不提挈。
shī gǔ yuē bān bái zhě wèi fà zá sè yě
这句话大意是:「师古曰:「班白者,谓发杂色也。
bù tí qiè zhě suǒ yǐ yōu lǎo rén yě
这句话大意是:不提挈者,所以优老人也。
dōng mín jì rù fù rén tóng xiàng xiāng cóng yè jī nǚ gōng yī yuè de sì shí wǔ rì
这句话大意是:「冬,民既入,妇人同巷,相从夜绩,女工一月得四十五日。
fú qián yuē yī yuè zhī zhōng yòu de yè bàn wèi shí wǔ rì fán sì shí wǔ rì yě
这句话大意是:「服虔曰:「一月之中,又得夜半,为十五日,凡四十五日也。
bì xiāng cóng zhě suǒ yǐ shěng fèi liǎo huǒ tóng qiǎo zhuō ér hé xí sú
这句话大意是:」」必相从者,所以省费燎火,同巧拙而合习俗。
shī gǔ yuē shěng fèi liǎo huǒ shěng liǎo huǒ zhī fèi yě yī èr èr
这句话大意是:「师古曰:「省费燎火,省燎、火之费也(一二二)。
liǎo suǒ yǐ wèi míng
这句话大意是:燎,所以为明;。
huǒ suǒ yǐ wèi wēn yě
这句话大意是:火,所以为温也。
liǎo yīn lì zhào fǎn
这句话大意是:燎,音力召反。
dǒng zhòng shū yuē yī èr sān chūn qiū tā gǔ bù shū zhì wū mài hé bù chéng zé shū zhī yǐ cǐ jiàn shèng rén wū wǔ gǔ zuì zhòng mài hé yě
这句话大意是:「董仲舒曰(一二三):「《春秋》他谷不书,至于麦、禾不成则书之,以此见圣人于五谷,最重麦、禾也。
zhào guò wèi sōu sù dū wèi liù jiǔ
这句话大意是:「赵过为搜粟都尉「六九」。
guò néng wèi dài tián yī mǔ qī sān quǎn yī èr sì shī gǔ yuē quǎn lǒng yě yī èr wǔ yīn gōng quǎn fǎn zì huò zuò quǎn
这句话大意是:过能为代田,一亩「七0」三甽,(一二四)「师古曰:「甽,垄也(一二五),音工犬反,字或作畎。
suì dài chù gù yuē dài tián qī yī
这句话大意是:」」岁代处,故曰代田「七一」。
shī gǔ yuē dài yì yě
这句话大意是:「师古曰:「代,易也。
gǔ fǎ yě
这句话大意是:」」古法也。
hòu jì shǐ quǎn tián yǐ èr sì wèi ǒu shī gǔ yuē bìng liǎng sì ér gēng
这句话大意是:「后稷始甽田:以二耜为耦,「师古曰:「并两耜而耕。
guǎng chǐ shēn chǐ yuē quǎn zhǎng zhōng mǔ yī mǔ sān quǎn yī fū sān bǎi quǎn ér bō zhǒng wū quǎn zhōng
这句话大意是:」」广尺深尺曰甽,长终亩,一亩三甽,一夫三百甽,而播种于甽中。
shī gǔ yuē bō bù yě
这句话大意是:「师古曰:「播,布也。
zhǒng wèi gǔ zi yě
这句话大意是:种,谓谷子也。
miáo shēng yè yǐ shàng shāo nòu lǒng cǎo shī gǔ yuē nòu chú yě
这句话大意是:」」苗生叶以上,稍耨陇草,「师古曰:「耨,锄也。
yīn tuí qí tǔ yǐ fù miáo gēn
这句话大意是:」」因𬯎其土,以附苗根。
shī gǔ yuē tuí wèi xià zhī yě
这句话大意是:「师古曰:「𬯎,谓下之也。
yīn tuí
这句话大意是:音颓。
gù qí shī yuē yī èr liù huò yún huò zì shǔ jì nǐ nǐ
这句话大意是:」」故其《诗》曰(一二六):「或芸或芓,黍稷儗儗。
shī gǔ yuē xiǎo yǎ fǔ tián zhī shī
这句话大意是:」「师古曰:「《小雅‧甫田》之诗。
nǐ nǐ shèng mào
这句话大意是:儗儗,盛貌。
yún yīn yún
这句话大意是:芸,音云。
zì yīn zi
这句话大意是:芓,音子。
nǐ yīn nǐ
这句话大意是:儗,音拟。
yún chú cǎo yě
这句话大意是:」」芸,除草也。
zǐ fù gēn yě
这句话大意是:耔,附根也。
yán miáo shāo zhuàng měi nòu zhé fù gēn
这句话大意是:言苗稍壮,每耨辄附根。
bǐ shèng shǔ lǒng jǐn ér gēn shēn shī gǔ yuē bǐ yīn bì mèi fǎn
这句话大意是:比盛暑,陇尽而根深,「师古曰:「比,音必寐反。
néng fēng yǔ hàn shī gǔ yuē néng dú yuē qī èr nài yě
这句话大意是:」」能风与旱,「师古曰:「能,读曰「七二」耐也。
gù nǐ nǐ ér shèng yě
这句话大意是:」」故儗儗而盛也。
qí gēng yún xià zhǒng tián qì jiē yǒu biàn qiǎo
这句话大意是:「其耕、耘、下种田器,皆有便巧。
lǜ shí èr fu wèi tián yī jǐng yī wū gù mǔ wǔ qǐng qī sān
这句话大意是:率十二夫为田一井一屋,故亩五顷「七三」。
dèng zhǎn yuē jiǔ fū wèi jǐng sān fu wèi wū fu bǎi mǔ wū gǔ wèi shí èr qǐng
这句话大意是:「邓展曰:「九夫为井,三夫为屋,夫百亩,于古为十二顷。
gǔ yī èr qī bǎi bù wèi mǔ hàn shí èr bǎi sì shí bù wèi mǔ gǔ qiān èr bǎi mǔ zé de jīn wǔ qǐng
这句话大意是:古(一二七)百步为亩,汉时二百四十步为亩,古千二百亩,则得今五顷。
yòng ǒu lí èr niú sān rén
这句话大意是:」」用耦犁:二牛三人。
yī suì zhī shōu cháng guò màn tián mǔ yī hú yǐ shàng shī gǔ yuē màn tián wèi bù wèi quǎn zhě yě
这句话大意是:一岁之收,常过缦田亩一斛以上,「师古曰:「缦田,谓不为甽者也。
màn yīn mò gàn fǎn
这句话大意是:缦,音莫干反。
shàn zhě bèi zhī
这句话大意是:」」善者倍之。
shī gǔ yuē shàn wèi quǎn zhě yòu yī èr bā guò màn tián èr hú yǐ shàng yě
这句话大意是:「师古曰:「善为甽者,又(一二八)过缦田二斛已上也。
guò shǐ jiào tián tài cháng sān fǔ
这句话大意是:「过使教田太常、三辅。
sū lín yuē tài cháng zhǔ zhū líng yǒu mín gù yì kè yī èr jiǔ tián zhǒng
这句话大意是:「苏林曰:「太常,主诸陵,有民,故亦课(一二九)田种。
dà nóng qī sì zhì gōng yī sān shí qiǎo nú yǔ cóng shì wèi zuò tián qì
这句话大意是:」」大农「七四」置工(一三十)巧奴与从事,为作田器。
èr qiān dàn qiǎn lìng zhǎng sān lǎo lì tián qī wǔ jí lǐ fù lǎo shàn tián zhě shòu tián qì xué gēng zhǒng yǎng miáo zhuàng qī liù
这句话大意是:二千石遣令、长、三老、力田「七五」,及里父老善田者,受田器,学耕种养苗状「七六」。
sū lín yuē wèi fǎ yì zhuàng yě
这句话大意是:「苏林曰:「为法意状也。
mín huò kǔ shǎo niú wáng qī qī yǐ qū zé
这句话大意是:「民或苦少牛,亡「七七」以趋泽。
shī gǔ yuē qū dú yuē qù
这句话大意是:「师古曰:「趋,读曰趣。
qù jí yě
这句话大意是:趣,及也。
zé yǔ zhī rùn zé yě
这句话大意是:泽,雨之润泽也。
gù píng dōu lìng guāng qī bā jiào guò yǐ rén wǎn lí
这句话大意是:」」故平都令光「七八」,教过以人挽犁。
shī gǔ yuē wǎn yǐn yě
这句话大意是:「师古曰:「挽,引也。
yīn wǎn
这句话大意是:音晚。
guò zòu guāng yǐ wèi chéng qī jiǔ jiào mín xiāng yǔ yōng wǎn lí
这句话大意是:」」过奏光以为丞「七九」,教民相与庸挽犁。
shī gǔ yuē yōng gōng yě yán huàn gōng gòng zuò yě
这句话大意是:「师古曰:「庸,功也,言换功共作也。
yì yì yǔ yōng lìn tóng
这句话大意是:义亦与庸赁同。
lǜ duō rén zhě tián rì sān shí mǔ shǎo zhě shí sān mǔ
这句话大意是:」」率多人者,田日三十亩,少者十三亩。
yǐ gù tián duō kěn pì
这句话大意是:以故田多垦辟。
guò shì yǐ lí gōng zú tián qí gōng ruán de bā shī gǔ yuē lí gōng bié chù zhī gōng fēi tiān zǐ suǒ cháng jū yě
这句话大意是:「过试以离宫卒,田其宫壖地「八0」,「师古曰:「离宫,别处之宫,非天子所常居也。
ruán yú yě yī sān yī
这句话大意是:壖,余也(一三一)。
gōng ruán de wèi wài yuán zhī nèi nèi yuán zhī wài yě
这句话大意是:宫壖地,谓外垣之内,内垣之外也。
zhū yuán hé ruán de miào yuán ruán de qí yì jiē tóng
这句话大意是:诸缘河壖地,庙垣壖地,其义皆同。
shǒu lí gōng zú xián ér wú shì yīn lìng wū ruán de wèi tián yě
这句话大意是:守离宫卒,闲而无事,因令于壖地为田也。
ruán yīn ér yuán fǎn
这句话大意是:壖,音而缘反。
kè de gǔ jiē duō qí páng tián mǔ yī hú yǐ shàng
这句话大意是:」」课得谷,皆多其旁田亩一斛以上。
lìng mìng jiā tián sān fǔ gōng tián
这句话大意是:令命家田三辅公田。
li qí yuē lìng shǐ yě
这句话大意是:「李奇曰:「令,使也。
mìng zhě jiào yě
这句话大意是:命者,教也。
lìng lí gōng zú jiào qí jiā tián gōng tián yě
这句话大意是:令离宫卒,教其家,田公田也。
wéi zhāo yuē yī sān èr mìng wèi jué mìng zhě
这句话大意是:」韦昭曰(一三二):「命,谓爵命者。
mìng jiā wèi shòu jué mìng yī jué wèi gōng shì bā yī yǐ shàng lìng de tián gōng tián yōu zhī yě
这句话大意是:命家,谓受爵命一爵为公士「八一」以上,令得田公田,优之也。
shī gǔ yuē lìng yīn lì chéng fǎn
这句话大意是:」师古曰:「令,音力成反。
yòu jiào biān jùn jí jū yán chéng
这句话大意是:」」又教边郡及居延城。
wéi zhāo yuē jū yán zhāng yè xiàn yě shí yǒu tián zú yī sān sān yě
这句话大意是:「韦昭曰:「居延,张掖县也,时有田卒(一三三)也。
shì hòu biān chéng hé dōng hóng nóng bā èr sān fǔ tài cháng mín jiē biàn dài tián yòng lì shǎo ér de gǔ duō
这句话大意是:」」是后边城、河东、弘农「八二」、三辅、太常民,皆便代田,用力少而得谷多。
yī gè piān piān míng jí qí fù zhù pō duō yǔ juǎn shǒu zǒng mù bù yī zhì
这句话大意是:(一)各篇篇名及其附注,颇多与卷首总目不一致。
cǐ chù fù zhù zài juǎn shǒu zǒng mù zhōng jiù méi yǒu
这句话大意是:此处附注,在卷首总目中就没有。
cǐ zhù jīn chāo huáng xiào míng chāo jūn rú wén zhāng xiào hú xiāng běn jīn dǎi běn zhǐ yǒu bài fù èr zì
这句话大意是:此注金抄、黄校、明抄均如文,张校、湖湘本、《津逮》本只有「稗附」二字。
èr zhǒng gǔ èr zì hé xià miàn zhèng wén fán gǔ chéng shú yǒu zǎo wǎn xiāng lián kě shì wèi quán piān de zǒng mào xué jīn běn rèn wèi méng piān tí ér yǎn shān qù èr zì fēi
这句话大意是:(二)「种谷」二字,和下面正文「凡谷成熟有早晚……」相连,可视为全篇的「总冒」,《学津》本认为「蒙篇题而衍」,删去二字,非。
èr zì yuán yǔ xià miàn xiǎo zhù tóng háng lián xiě dàn xiǎo zhù shì duì gǔ de jiě shì hé pǐn zhǒng de fēn lèi jì lù yǔ zhèng wén zhǒng gǔ bù xiāng shè gù yǔ fēn háng yǐ miǎn hùn xiáo
这句话大意是:二字原与下面小注同行连写,但小注是对「谷」的解释和品种的分类记录,与正文「种谷」不相涉,故予分行,以免混淆。
zhè yàng de tǐ lì
这句话大意是:这样的体例,。
zài yào shù zhōng bìng bú shì gè bié de
这句话大意是:在《要术》中并不是个别的,。
juǎn sì zhǒng táo nài piān de yīng táo pú táo
这句话大意是:卷四《种桃柰》篇的「樱桃」、「蒲萄」,。
zhǒng lì piān de zhēn
这句话大意是:《种栗》篇的「榛」,。
juǎn wǔ zhǒng huái liǔ qiū zǐ wú zuò piān de qiū zǐ wú tóng zuò děng
这句话大意是:卷五《种槐柳楸梓梧柞》篇的「楸梓」、「梧桐」、「柞」等,。
jūn cǎi cǐ lì
这句话大意是:均采此例。
gè piān yù yǒu cǐ zhǒng xiāng tóng qíng kuàng shí jūn yǔ fēn háng yǐ qīng méi mù
这句话大意是:各篇遇有此种相同情况时,均予分行,以清眉目。
sān gè běn jūn zuò zhǐ jǐn jīn chāo zuò zhǐ
这句话大意是:(三)各本均作「止」,仅金抄作「指」。
zhè shì zhēn duì shàng wén zhǐ sù wèi gǔ ér shuō de zì yīng zuò zhǐ
这句话大意是:这是针对上文指粟为谷而说的,字应作「指」。
sì gè běn jūn zuò wàng jīn chāo zuò gù
这句话大意是:(四)各本均作「望」,金抄作「故」。
àn wàng sú yóu yán suí sú gù sú jiù shì jiù sú èr zì dōu kě jiě shì wàng zì jiào shùn zī cóng nán sòng gè běn
这句话大意是:按「望俗」犹言「随俗」,「故俗」就是旧俗,二字都可解释,「望」字较顺,兹从南宋各本。
lìng yī zhǒng qíng kuàng kě néng gù wàng èr zì dōu zhèng què jí yuán wén yīng zuò gù wàng
这句话大意是:另一种情况,可能「故」、「望」二字都正确,即原文应作「故望」。
zhè yàng gù zì yīng zuò suǒ yǐ jiě shì zhè yī xiǎo duàn de jiě shì shì zhè yàng yī dāng shí de míng chēng gǔ jiù shì jì yě jiù shì sù
这句话大意是:这样,「故」字应作「所以」解释,这一小段的解释是这样:(一)当时的名称,「谷」就是稷,也就是粟;。
èr dàn yuán lái gǔ de hán yì shì wǔ gǔ de zǒng míng bú shì zhuān zhǐ sù de
这句话大意是:(二)但原来「谷」的涵义是五谷的总名,不是专「指」粟的;。
sān kě shì xiàn zài rén men yǐ jīng zhuān zhǐ sù suǒ yǐ wǒ yě suí sú zhè yàng chēng hū le
这句话大意是:(三)可是现在人们已经专指粟,所以我也随俗这样称呼了。
àn gǔ shì wǔ gǔ de zǒng míng shuō běn shuō wén hàn yǐ qián què shí méi yǒu chēng gǔ zi wèi gǔ de
这句话大意是:按谷是五谷的总名,说本《说文》,汉以前确实没有称谷子为「谷」的。
wǔ jiàn ěr yā shì cǎo wú yě zì
现代白话:(五)见《你雅‧释草》,无「也」字。
ěr yā shì cǎo wén jūn wú yě zì yào shù suǒ yǐn huò yǒu huò wú bù yī zhì
现代白话:《你雅‧释草》文,均无「也」字,《要术》所引,或有或无不一致。
jù yǔ gǔ sī xié tóng shí shāo hòu de yán zhī tuī yán shì jiā xun shū zhèng piān chēng dāng shí jīng chuán duō yǒu yóu sú xué rèn yì jiā shàng yě zì de shèn zhì yǒu bù yīng jiā ér jiā cuò de
这句话大意是:据与贾思勰同时稍后的颜之推《颜氏家训‧书证》篇称,当时经传多有由「俗学」任意加上「也」字的,甚至有不应加而加错的。
yào shù suǒ yǐn gè shū zhè zhǒng qíng kuàng pō bù shǎo
这句话大意是:《要术》所引各书,这种情况颇不少。
liù jìn guō yì gōng guǎng zhì shì jì zài gè dì wù chǎn de shū bāo kuò dòng zhí kuàng wù
这句话大意是:(六)晋郭义恭《广志》是记载各地物产的书,包括动、植、矿物。
yuán shū yǐ yì
这句话大意是:原书已佚。
gè shū yǐn lù pō duō yào shù yǐn lù yì bù shǎo
这句话大意是:各书引录颇多,《要术》引录亦不少。
cǐ chù bái jīng chū xué jì juǎn èr qī wǔ gǔ yǐn guǎng zhì zuò bái jīng sù kě jiàn yě shì yī gè gǔ zi de pǐn zhǒng
这句话大意是:此处「白茎」,《初学记》卷二七「五谷」引《广志》作「白茎粟」,可见也是一个谷子的品种。
qī jīn chāo huáng xiào zuò bān míng chāo hú xiāng běn zuò bān èr zì gǔ tōng yòng
这句话大意是:(七)金抄、黄校作「斑」,明抄、湖湘本作「班」,二字古通用。
bā huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò jīng
这句话大意是:(八)黄校、张校、明抄作「茎」;。
jīn chāo zuò lán yí xí shàng lán zì ér é
这句话大意是:金抄作「蓝」,疑袭上「蓝」字而讹;。
hú xiāng běn jīn dǎi běn wú cǐ jīng zì gèng hé shì xiē
这句话大意是:湖湘本、《津逮》本无此「茎」字,更合适些。
jiǔ gè běn jūn zuò lù wéi jiàn xi běn gǎi zuò dǎi shì
这句话大意是:(九)各本均作「逯」,惟渐西本改作「逮」,是。
dǎi mài jiù shì jí mài juǎn èr liáng shú piān yǐn guǎng zhì yǒu yǒu hú shú zǎo shú jí mài
这句话大意是:「逮麦」就是「及麦」,卷二《粱秫》篇引《广志》有「有胡秫,早熟及麦」。
zhè yě shì yī zhǒng zǎo shú pǐn zhǒng gù chēng dǎi mài hé yào shù běn wén suǒ chēng de mài zhēng chǎng xiāng lèi shì
这句话大意是:这也是一种早熟品种,故称「逮麦」,和《要术》本文所称的「麦争场」相类似。
táng xuán yīng yī qiè jīng yīn yì juǎn èr dà bān niè pán jīng juǎn yī dǎi jīng wén duō wù zuò lù
这句话大意是:唐玄应《一切经音义》卷二《大般涅槃经》卷一:「逮,……经文多误作逯。
kě wèi míng zhèng
这句话大意是:」可为明证。
qīng qián diàn zhù lù yǔ dǎi bù tóng zhì zhōng yáo jiàn jì zhí biǎo shǐ yǐ dǎi wèi lù zì yì jù yì shì wù ěr
这句话大意是:清钱坫注:「逯……与逮不同,至钟繇《荐季直表》,始以逮为逯,字义俱异,是误耳。
dǎi hé lù zài lì shū hěn xiāng xiàng kě jiàn cuò luàn yǐ hěn jiǔ zhì wū shǐ hòu rén bìng bù yǐ wèi cuò suǒ yǐ cái huì shǐ táng dài rén yì bān dōu xiě cuò
这句话大意是:」逮和逯,在隶书很相像,可见错乱已很久,至于使后人并不以为错,所以才会使唐代人一般都写错。
yào shù de lù kě néng guǎng zhì yuán běn yǐ cuò yě kě néng táng rén zhāng guān li dài de xiě cuò
这句话大意是:《要术》的「逯」,可能《广志》原本已错,也可能唐人张冠李戴地写错。
guān wū mài zhēng chǎng míng huáng shěng céng lǐ shēng yù jìng dào pǐn yǒu tóng míng de dào pǐn zhǒng jì zài shì sān yuè ér zhǒng liù yuè ér shú wèi zhī mài zhēng chǎng
这句话大意是:关于「麦争场」,明黄省曾《理生玉镜稻品》有同名的稻品种,记载是:「三月而种,六月而熟,谓之麦争场。
shí zhè shì guō pú zhù ěr yā zī jì de zhù wén
现代白话:(十)这是郭璞注《你雅》「粢,稷」的注文。
jīn běn guō zhù zuò jīn jiāng dōng rén hū sù wèi zī
这句话大意是:今本郭注作:「今江东人呼粟为粢。
shí yī tài píng yù lǎn juǎn bā sì shí jì yǐn sūn yán zhù ěr yā tóng
现代白话:(十一)《太平御览》卷八四十「稷」引孙炎注《你雅》同。
qí zhù běn yǐ sàn yì
这句话大意是:其注本已散佚。
sūn yán zhù yǔ shàng wén guō pú zhù zhào yào shù tā chù lì jūn yīng liè zài qián miàn yǐn ěr yā zhèng wén xià xiàn zài chā zài zhè lǐ kě néng yǒu cuàn wù
现代白话:孙炎注与上文郭璞注,照《要术》他处例,均应列在前面引《你雅》正文下,现在插在这里,可能有窜误。
shí èr gǔ míng chāo wù zuò shā
这句话大意是:(十二)「谷」,明抄误作「杀」。
shí sān zhū zhū yào shù zhōng hù jiàn gè běn yì hù yì dàn dà duō zuò zhū
这句话大意是:(十三)「猪」、「猪」,《要术》中互见,各本亦互异,但大多作「猪」。
běn shū tǒng yī zuò zhū
这句话大意是:本书统一作「猪」。
tā chù bù zài zuò xiào jì
这句话大意是:他处不再作校记。
shí sì jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo tuō huáng zì míng qīng kè běn bù tuō qiě xià wén zuò guō gǔ huáng zī jù bǔ
这句话大意是:(十四)金抄、黄校、张校、明抄脱「黄」字,明清刻本不脱,且下文作「聒谷黄」,兹据补。
gǔ jīn chāo děng zuò gǔ hú xiāng běn děng zuò gǔ
这句话大意是:「谷」,金抄等作「谷」,湖湘本等作「谷」。
yào shù zhōng zuò gǔ jí gè bié běn shū tǒng yī zuò gǔ
这句话大意是:《要术》中作「谷」极个别,本书统一作「谷」。
shí wǔ jīn chāo zuò huáng xiào liú lù zhāng xiào míng chāo kōng gé huáng xiào lù lù zuò jiā
这句话大意是:(十五)金抄作「●」,黄校刘录、张校、明抄空格,黄校陆录作「茄」。
àn cǐ zì shǐ jiàn wū yào shù
这句话大意是:按此字始见于《要术》。
jí yùn jiǔ má zhī gǔ míng
这句话大意是:《集韵》「九麻」:「●支,谷名。
dāng xì jù yào shù cǎi rù
这句话大意是:」当系据《要术》采入。
shí liù cāng huáng xiào zhāng xiào míng chāo jiàn xi běn zuò mìng hú xiāng běn jīn dǎi běn xué jīn běn zuò jīn jūn wù
这句话大意是:(十六)「苍」,黄校、张校、明抄、渐西本作「命」,湖湘本、《津逮》本、《学津》本作「今」,均误;。
jīn chāo zuò shì gǔ cāng zì
这句话大意是:金抄作「●」,是古「仓」字。
huáng xiào děng xiǎn xì cāng zì chán cuò
这句话大意是:黄校等显系「仓」字缠错。
cāng tōng cāng běn shū yào shù běn wén tǒng yī zuò cāng
这句话大意是:「仓」通「苍」,本书《要术》本文统一作「苍」。
shí qī miǎn chóng shàng jīn chāo duō shú zǎo èr zì tā běn wú zī jù bǔ
这句话大意是:(十七)「免虫」上金抄多「熟早」二字,他本无,兹据补。
shí bā gè běn jūn zuò jīn yí lìng zhī é yīn wèi zhè shì hé xià mǎ kàn tóng yàng shì yī zhǒng bá jié hòu shēng zhǎng xùn sù chéng shú qí yī de pǐn zhǒng
这句话大意是:(十八)各本均作「今」,疑「令」之讹,因为这是和「下马看」同样是一种拔节后生长迅速成熟齐一的品种。
míng huáng shěng céng lǐ shēng yù jìng dào pǐn qí xiù zuì yì wèi zhī xià mǎ kàn
这句话大意是:明黄省曾《理生玉镜稻品》:「其秀最易,谓之下马看。
yòu wèi zhī sān cháo qí hú zhōu lù yún yán qí qí shú yě
这句话大意是:又谓之三朝齐,《湖州录》云:「言其齐熟也。
shí jiǔ míng chāo hú xiāng běn zuò zhēn zī cóng jīn chāo zuò tài
这句话大意是:(十九)明抄、湖湘本作「溱」,兹从金抄作「泰」。
mín gè běn tóng jù xià wén cǐ èr shí sì zhǒng miǎn què bào yí shì mǐn zì zhī wù míng chāo de zhēn kě néng yóu mǐn de shuǐ páng hùn rù ér cuò chéng
这句话大意是:「民」,各本同,据下文「此二十四种,……免雀暴」,疑是「泯」字之误(明抄的「溱」,可能由「泯」的水旁混入而错成)。
què mǐn tài kě néng shì yóu miǎn què bào qǐ de míng chēng
这句话大意是:「雀泯泰」可能是由「免雀暴」起的名称。
míng huáng shěng céng lǐ shēng yù jìng dào pǐn jì zài yī zhǒng yǒu máng de zǎo shú nuò chēng qí lì zuì zhǎng bái fū ér yǒu máng sì yuè ér zhǒng qī yuè ér shú wèi zhī gǎn chén nuò
这句话大意是:明黄省曾《理生玉镜稻品》记载一种有芒的早熟糯称:「其粒最长,白稃而有芒,四月而种,七月而熟,谓之赶陈糯。
tài píng wèi zhī què bù jué
这句话大意是:太平谓之「雀不觉」。
hé què mǐn tài yǔ zǎo shú de què ào huáng dōu xiāng lèi shì
这句话大意是:」和「雀泯泰」与早熟的「雀懊黄」都相类似。
èr shí míng chāo hú xiāng běn zuò yì fèi jiě
这句话大意是:(二十)明抄、湖湘本作「泄」,费解;。
jīn chāo zuò yè shì
这句话大意是:金抄作「曳」,是。
èr yī huáng xiào zhāng xiào míng chāo hú xiāng běn zuò gèn wò fǎn wù
这句话大意是:(二一)黄校、张校、明抄、湖湘本作「艮卧反」,误。
zhāng bù yíng jiào zhèng shuō cǐ zhuǎn xiě zhī é
这句话大意是:张步瀛校正说:「此转写之讹。
jí yùn sān shí jiǔ guò suì gǔ míng gǔ sī xié shuō
这句话大意是:《集韵》三十九过:「●岁,谷名,贾思勰说。
lú wò qiè suì zé sū wò qiè yě
这句话大意是:」●「卢卧切」,岁则「苏卧切」也。
shì cóng zhuǎn shēng de zì gù cóng jīn chāo zuò liáng wò fǎn
这句话大意是:」「●」是从转声的字,故从金抄作「良卧反」。
èr èr mò nán hé huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò fù nán mù hú xiāng běn děng zuò mò nán mù jūn é cǐ cóng jīn chāo
这句话大意是:(二二)「陌南禾」,黄校、张校、明抄作「附南木」,湖湘本等作「陌南木」,均讹,此从金抄。
èr sān jīn chāo míng chāo zuò xiàn tā běn zuò xiàn
这句话大意是:(二三)金抄、明抄作「𬀪」,他本作「𪾢」。
xià yī xiàn zì míng chāo yì zuò xiàn jǐn jīn chāo zuò xiàn
这句话大意是:下一「𬀪」字,明抄亦作「𪾢」,仅金抄作「𬀪」。
àn xiàn zì shū jiě shì wèi rì guāng nú diān huò nǎi jiàn qiè yǔ nú jiàn fǎn tóng yīn
这句话大意是:按「𬀪」,字书解释为「日光」,「奴甸」或「乃见」切,与「奴见反」同音。
xiàn yīn xiàn shì wèi shì
这句话大意是:「𪾢」音现,释为「视」。
cóng yì èr zì jūn tōng cóng yīn yīng yī jīn chāo
这句话大意是:从义二字均通,从音应依金抄。
èr sì shān cuó gè běn tóng
这句话大意是:(二四)「山鹾」,各本同。
jí yùn yǒu cuō zì jiě shì shì shān cuó sù míng
这句话大意是:集韵有「醝」字,解释是:「山鹾,粟名。
kě néng lì shì sù zì zhī é
这句话大意是:」可能「栗」是「粟」字之讹,。
yīn jí yùn jù yào shù cǎi rù de zì bù shǎo
这句话大意是:因《集韵》据《要术》采入的字不少,。
zài gǔ zi pǐn zhǒng fāng miàn jiù yǒu zhī gǔ suì dùn huáng cǎn shí yì děng
这句话大意是:在谷子品种方面就有「●支谷」、「●岁」、「顿●黄」、「●䅟」、「石抑●」等,。
zhè gè yě kě néng yī jù yào shù cǎi rù
这句话大意是:这个也可能依据《要术》采入。
lìng yī zhǒng qíng kuàng shān cuō zì shì lì míng zé yào shù kě néng yuán zuò shān cuō huáng tuō huáng zì shì shuō cǐ gǔ yǐ lì dà ér chéng lì huáng sè qǐ míng
这句话大意是:另一种情况,「山醝」自是栗名,则《要术》可能原作「山醝黄」,脱「黄」字,是说此谷以粒大而呈栗黄色起名。
èr wǔ jīn chāo zhāng xiào zuò gōu qiān huáng xiào liú lù jí míng chāo zuò qiān huáng xiào lù lù zuò gōu gàn hú xiāng běn zuò yú jīn dǎi běn zuò gàn suī jí fēn qí què zhǐ shì liǎng gè zì zhǎn zhuǎn é biàn
这句话大意是:(二五)金抄、张校作「钩千」,黄校刘录及明抄作「●千」,黄校陆录作「钩干」,湖湘本作「于」,《津逮》本作「干」,虽极纷歧,却只是两个字辗转讹变。
dàn wú cóng jiào zhèng qí zhèng zì zī gū cóng jīn chāo
这句话大意是:但无从校正其正字,兹姑从金抄。
dàn gōu yí yīng zuò jūn
这句话大意是:但「钩」疑应作「钧」。
èr liù xūn gè běn tóng
这句话大意是:(二六)「薰」,各本同。
cǐ yīng rén míng yí dǒng zhī é
这句话大意是:此应人名,疑「董」之讹。
èr qī gè běn zuò de jīn chāo zuò dé
这句话大意是:(二七)各本作「得」,金抄作「德」。
èr bā gǎn róng èr zì gè běn jí wèi fēn qí cǐ cóng nán sòng běn
这句话大意是:(二八)「秆容」二字,各本极为纷歧,此从南宋本。
dàn róng réng shì wù zì
这句话大意是:但「容」仍是误字。
táng shì xuán yīng yī qiè jīng yīn yì juǎn èr sān dà chéng chéng yè lùn āo āo zhù āo cāng xié piān zuò diàn xià yě
这句话大意是:唐释玄应《一切经音义》卷二三《大乘成业论》「坳凹」注:「凹……《苍颉篇》作「●」,……垫下也。
zé róng yīng shì zì zhī é
这句话大意是:」则「容」应是「●」字之讹。
gǎn jí gǎn āo shì shuō gǔ suì chuí zhòng gǎn duān āo qū
这句话大意是:「秆●」即「秆凹」,是说谷穗垂重,秆端凹曲。
èr jiǔ sūn yán huáng yǔ shàng wén sēng yán huáng zhǐ chà yī zì qiě yīn xiāng jìn yí yǒu wù zì
这句话大意是:(二九)「孙延黄」与上文「僧延黄」只差一字,且音相近,疑有误字。
sān shí cǎn xià wén zài jiàn hú xiāng běn jūn rú wén
这句话大意是:(三十)「䅟」,下文再见,湖湘本均如文;。
jīn chāo jūn zuò sǎn
这句话大意是:金抄均作「糁」。
àn shǐ jiàn wū yào shù jí yùn shōu rù jiě shì shì tú diǎn qiè yīn diàn
这句话大意是:按:「●」,始见于《要术》,《集韵》收入,解释是:「徒点切,音簟。
cǎn gǔ míng
这句话大意是:●䅟,谷名。
gù cóng hú xiāng běn
这句话大意是:」故从湖湘本。
sān yī míng chāo zuò ā luó luó jīn chāo zuò hé luó luó huáng xiào zhāng xiào zuò ā luó hú xiāng běn děng yòu é zuò ā fǎn
这句话大意是:(三一)明抄作「阿逻逻」,金抄作「河逻逻」,黄校、张校作「阿逻」,湖湘本等又讹作「阿返」。
sān èr jīn chāo hú xiāng běn zuò zhōng dà gǔ míng chāo zuò zhōng zū huǒ gǔ xiào sòng běn wèi xiào chū
这句话大意是:(三二)金抄、湖湘本作「中●大谷」,明抄作「中租火谷」,校宋本未校出。
àn ěr yā shì tiān liù yuè wèi qiě
现代白话:按《你雅‧释天》:「六月为且。
duò dù tái qīng yù zhú bǎo diǎn juǎn liù yǐn ěr yā zuò liù yuè wèi dàn xià yǐn li xún zhù liù yuè yīn qì jiāng shèng wàn wù jiāng shuāi gù yuē dàn shí yě
现代白话:」隋杜台卿《玉烛宝典》卷六引《你雅》作「六月为旦」,下引李巡注:「六月阴气将盛,万物将衰,故曰旦时也。
shì yǐ dàn yù yīn zhī shǐ suǒ wèi yīn shèng wàn wù jiāng shuāi duì gǔ lái shuō shì dào le chéng shú qī yě xǔ zhè gè jiā hé páng de zì shì zhǐ shuō gǔ de chéng shú
这句话大意是:」是以「旦」喻阴之始,所谓阴盛万物将衰,对谷来说是到了成熟期,也许这个加禾旁的「●」字,是指说谷的成熟。
rú guǒ zhè yàng nà zhōng jiù shì zhōng shú
这句话大意是:如果这样,那「中●」就是「中熟」。
gǔ shì duì pǐn zhǒng àn shēng zhǎng qī fēn lèi liáng shù yǒu xù dào zhè lǐ yě zhèng gāi shuō dào zhōng shú pǐn zhǒng
这句话大意是:贾氏对品种按生长期分类,凉述有序,到这里也正该说到中熟品种。
zhì wū dà gǔ zé zhǐ zhǒng zhí miàn jī jiào guǎng
这句话大意是:至于「大谷」,则指种植面积较广。
zhè yàng jiě shì zì miàn shàng kě yǐ tōng shùn dàn wèn tí zài běn piān zhèng wén nèi yī zài tí dào zǎo wǎn shú dān dān méi yǒu tí dào zhōng shú yòu wèi kě yí
现代白话:这样解释,字面上能够通顺,但问题在本篇正文内一再提到早、晚熟,单单没有提到中熟,又为可疑。
zhào zì xíng tuī cè zì hěn xiàng gǎn zì làn qù yòu páng de shí cuò chéng zhōng zì yí shì dān zì cán làn cuò chéng nà zhè yīng shì dān gǎn èr zì
这句话大意是:照字形推测,「●」字很像「秆」字烂去右旁的「十」错成,「中」字疑是「单」字残烂错成,那这应是「单秆」二字。
zhè yàng dà gǔ yīng jiě shì wèi gǎn cū suì dà de gǔ zhǒng
这句话大意是:这样,「大谷」应解释为秆粗穗大的谷种。
tōng cháng dān gǎn pǐn zhǒng jīng gǎn jiào cū zhuàng suì zǐ jiào dà ér fēn niè duō de pǐn zhǒng cháng chéng xiǎo suì zài wǒ guó yě yǐ dān gǎn pǐn zhǒng wèi duō
这句话大意是:通常单秆品种茎秆较粗壮,穗子较大,而分蘖多的品种常成小穗,在我国也以单秆品种为多。
zhè yàng dān gǎn dà gǔ jiù hěn hǎo jiě shì
这句话大意是:这样,「单秆大谷」就很好解释。
gǔ shì duì měi yī lèi pǐn zhǒng dōu zǒng jié chū tā men de gòng tóng xìng zhuàng zhè gè yóu qí hé méi yǒu diǎn míng shēng zhǎng qī de cǐ èr shí sì zhǒng suì jiē yǒu máo xiāng yīng hé
这句话大意是:贾氏对每一类品种都总结出它们的共同性状,这个尤其和没有点明生长期的「此二十四种,穗皆有毛」相应合。
zhèng zhī gǎn qīng cuó zhé kuāng děng gāo chǎn dà suì de míng mù yě hé dān gǎn dà gǔ xiāng fú ér zhè yàng de míng mù zài qí tā gè lèi pǐn zhǒng zhōng shì zhǎo bu dào de
这句话大意是:证之「秆●青」、「鹾折筐」等高产大穗的名目,也和「单秆大谷」相符,而这样的名目,在其他各类品种中是找不到的。
zǒng zhī zhè sì zì hěn nán jiě shì
这句话大意是:总之,这四字很难解释。
wǒ men rèn wèi zhè sì zì shì zhǐ sān shí bā gè pǐn zhǒng de gòng yǒu tè xìng lí kāi zhè gè bù miǎn hū shì le gǔ shì àn bù tóng xìng zhuàng zuò fēn lèi biāo zhǔn de tè diǎn
这句话大意是:我们认为这四字是指三十八个品种的共有特性,离开这个,不免忽视了贾氏按不同性状作分类标准的特点。
dàn wǒ men suī rán zài zhè fāng miàn shì xíng tàn suǒ kǒng réng wèi bì zhèng què
这句话大意是:但我们虽然在这方面试行探索,恐仍未必正确。
zī réng bǎo cún jīn chāo hú xiāng běn yuán wén bù gǎi
这句话大意是:兹仍保存金抄、湖湘本原文不改。
sān sān qīng xià yuán duō yǒu zì jiàn xi běn rèn wèi shè qīng ér wù shān qù yīng cóng qí shān
这句话大意是:(三三)「青」下原多「有」字,渐西本认为「涉青而误」删去,应从其删。
sān sì cǐ zì jīn chāo zuò tā běn fēn é bǎi chū jǐn jiàn xi běn cóng wú diǎn jiào gǎi zuò
现代白话:(三四)此字金抄作「●」,他本纷讹百出,仅渐西本从我点校改作「●」。
àn jí yùn shí qī guài shí yì gǔ míng
这句话大意是:按《集韵》「十七夬」:「石抑●,谷名。
dāng xì cǎi zì yào shù
这句话大意是:」当系采自《要术》。
wéi jù xuán yīng yī qiè jīng yīn yì juǎn sān míng dù wú jí jīng juǎn sì yǒu ā jiě shì shuō àn wén zì suǒ wú xiāng chéng chā liù fǎn yì yì shì wú nù
这句话大意是:惟据玄应《一切经音义》卷三《明度无极经》卷四有「阿●」,解释说:「案●,文字所无,相承叉六反」,意译是「无怒」。
chā liù yǔ chuàng guài shuāng shēng èr zì shí jí yī zì
这句话大意是:「叉六」与「创怪」双声,二字实即一字。
yì jí ā
这句话大意是:「抑●」即「阿●」。
zhè shì nìng fó zhě gěi qǐ de rén míng jí yǐ qí xìng míng zuò wèi tā péi yù zhè gè nài shuǐ pǐn zhǒng de gǔ míng
这句话大意是:这是佞佛者给起的人名,即以其姓名作为他培育这个耐水品种的谷名。
zī jù jīn chāo cān zhào yī qiè jīng yīn yì zuò yīn cuì
这句话大意是:兹据金抄参照《一切经音义》作「●」,音翠。
sān wǔ běn piān nèi gè hào zì gè běn tóng jīn chāo jūn zuò hào
这句话大意是:(三五)本篇内各「耗」字,各本同,金抄均作「秏」。
shuō wén wú hào zì běn zì wèi hào
这句话大意是:《说文》无「耗」字,本字为「秏」。
zài yào shù zhōng èr zì hù jiàn běn shū yī lǜ zuò hào
这句话大意是:在《要术》中二字互见,本书一律作「耗」。
sān liù jīn chāo hú xiāng běn zuò wán huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò yuán tóng yuán shì nán sòng rén bì sòng qīn zōng zhào huán de tóng yīn míng zì gǎi de běn shū yī lǜ cóng jīn chāo gǎi fù yuán wén
这句话大意是:(三六)金抄、湖湘本作「丸」,黄校、张校、明抄作「圜」(同「圆」),是南宋人避宋钦宗赵桓的同音名字改的,本书一律从金抄改复原文。
sān qī běn gè běn tóng yì sī shì zhǐ běn wén zhèng wén huò běn lái
这句话大意是:(三七)「本」,各本同,意思是指本文(正文)或本来。
cóng zhè gè tuī cè zhè tiáo zhù wén kě néng shì gǔ shì zì zhù yě kě néng shì hòu rén jiā tiān
这句话大意是:从这个推测这条注文,可能是贾氏自注,也可能是后人加添。
jiàn xi běn xiào kān zhě liú shòu céng rèn wèi cǐ zhù fēi gǔ shì yuán wén
这句话大意是:渐西本校勘者刘寿曾认为「此注非贾氏原文」。
sān bā jīn chāo zuò zhǒng hú xiāng běn jīn dǎi běn xué jīn běn zuò zhí jiàn xi běn zuò zhí jūn é
这句话大意是:(三八)金抄作「种」,湖湘本、津逮本、学津本作「植」,渐西本作「殖」,均讹;。
jǐn míng chāo zuò zhì shì wéi yī zhèng què de zì
这句话大意是:仅明抄作「稙」,是唯一正确的字。
zhì gǔ jí zǎo shú gǔ zi
这句话大意是:「稙谷」即早熟谷子。
sān jiǔ gè běn jūn é zuò zhí zhè lǐ réng shì zhǐ zǎo gǔ zi yīng zuò zhì zī gǎi zhèng
这句话大意是:(三九)各本均讹作「植」,这里仍是指早谷子,应作「稙」,兹改正。
sì shí jīn chāo hú xiāng běn zuò huì míng chāo zuò huì
这句话大意是:(四十)金抄、湖湘本作「薉」,明抄作「秽」。
huì shì huì de běn zì shàng wén jūn zuò huì zī cóng jīn chāo
这句话大意是:薉是秽的本字,上文均作「薉」,兹从金抄。
sì yī míng chāo xué jīn jiàn xi běn jí ji yào yǐn jūn zuò zhì jīn chāo hú xiāng běn zuò chū
这句话大意是:(四一)明抄、《学津》、渐西本及《辑要》引均作「治」,金抄、湖湘本作「出」。
cǐ zhǐ zá cǎo duō bù yì zhěng zhì gù cóng míng chāo
这句话大意是:此指杂草多,不易整治,故从明抄。
sì èr chū jiǎo qiè shì zú zì de yīn zhù gè běn dōu zuò zhù wén xíng shì fàng zài zhè lǐ wéi jiàn xi běn gǎi zuò zhù zhōng zhù de shuāng xíng xiǎo zì
这句话大意是:(四二)「初角切」是「镞」字的音注,各本都作注文形式放在这里,惟渐西本改作注中注的双行小字。
àn zhào yào shù tā chù xíng shì zhè yīng shì zhù zhōng zhù
这句话大意是:按照《要术》他处形式,这应是注中注。
sì sān bèi míng chāo wù zuò péi jù tā běn gǎi zhèng
这句话大意是:(四三)「倍」,明抄误作「培」,据他本改正。
sì sì gēng tián gē jiàn shǐ jì juǎn wǔ èr qí dào huì wáng shì jiā
这句话大意是:(四四)《耕田歌》见《史记》卷五二《齐悼惠王世家》。
fēi qí lèi zhě zuò fēi qí zhǒng zhě
这句话大意是:「非其类者」作「非其种者」。
hàn shū juǎn sān bā gāo wǔ wáng chuán bìng zài qí shì
这句话大意是:《汉书》卷三八《高五王传》并载其事。
liú zhāng shì liú bāng de sūn zi
这句话大意是:刘章是刘邦的孙子。
dāng shí lǚ hòu zhuān zhèng zhū lǚ shàn quán liú zhāng yào chú qù zhū lǚ zài yī cì yàn huì shàng chàng zhè gè gē
这句话大意是:当时吕后专政,诸吕擅权,刘章要除去诸吕,在一次宴会上唱这个歌。
sì wǔ hú xiāng běn zuò yàn jīn chāo míng chāo zuò yàn zì tóng běn shū yī lǜ zuò yàn
这句话大意是:(四五)湖湘本作「厌」,金抄、明抄作「猒」,字同,本书一律作「厌」。
sì liù jiàn guǎn zǐ qīng zhòng kuāng chéng mǎ piān wén zuò bǐ shàn wèi guó zhě shǐ nóng fu hán gēng shǔ yùn
这句话大意是:(四六)见《管子‧轻重‧匡乘马》篇,文作:「彼善为国者,使农夫寒耕暑耘,……」。
sì qī gè běn jūn é zuò gǔ cǎo jù jīn chāo gǎi zhèng wèi shā cǎo
这句话大意是:(四七)各本均讹作「谷草」,据金抄改正为「杀草」。
sì bā jīn chāo wù zuò fāng wèi fǎn jù nán sòng běn gǎi zhèng
这句话大意是:(四八)金抄误作「方未反」,据南宋本改正。
yòu cǐ yīn zhù yǐ jiàn juǎn yī gēng tián piān cǐ chù jí juǎn èr zhǒng guā piān jūn chóng chū
这句话大意是:又此音注已见卷一《耕田》篇,此处及卷二《种瓜》篇均重出。
sì jiǔ gè běn jūn zuò bù kě dào cuò le jǐn xué jīn běn gǎi zuò kě bù shì
这句话大意是:(四九)各本均作「不可」,倒错了,仅《学津》本改作「可不」,是。
ji yào yǐn wú kě zì yì tōng dàn lìng yǒu cuò jiǎn
这句话大意是:《辑要》引无「可」字,亦通,但另有错简。
wǔ shí jiàn shǐ jì juǎn yī sān shí tài shǐ gōng zì xù shì sī mǎ qiān fù qīn sī mǎ tán de huà yuán wén shì cháng qiè guān yīn yáng zhī shù dà xiáng ér zhòng jì huì shǐ rén jū ér duō suǒ wèi
这句话大意是:(五十)见《史记》卷一三十《太史公自序》,是司马迁父亲司马谈的话,原文是:「尝窃观阴阳之术,大祥而众忌讳,使人拘而多所畏。
wèi bì rán yě
这句话大意是:……未必然也。
wǔ yī jīn chāo hú xiāng běn zuò huài míng chāo zuò pī èr zì gǔ tōng
这句话大意是:(五一)金抄、湖湘本作「坏」,明抄作「坯」,二字古通。
xí shì chāng dú shuō wén jì bù gǔ tōng pī
这句话大意是:席世昌《读说文记》:「不,古通丕;。
cóng bù cóng pī yīn yì bìng tōng
这句话大意是:从不、从丕,音义并通。
zī cóng jīn chāo jí yuè lìng yuán wén zuò huài
这句话大意是:」兹从金抄及《月令》原文作「坏」。
huài tōng péi jí jiā tǔ xiū qiáng
这句话大意是:「坏」通「培」,即加土修墙。
wǔ èr lǐ jì yuè lìng sì bù cóng kān běn zuò yuán shí sān jīng zhù shū zuò duò
这句话大意是:(五二)《礼记‧月令》(《四部丛刊》本)作「圆」,《十三经注疏》作「隋」。
tuǒ yuán de tuǒ gǔ tōng zuò duò
这句话大意是:椭圆的「椭」,古通作「隋」。
huī shì tuǒ de jiǎ jiè zì jīn chāo míng chāo jiǎn xiě zuò
这句话大意是:「堕」是「椭」的假借字,金抄、明抄简写作「●」。
wǔ sān yǐn hào nèi xiǎo zhù réng shì zhèng xuán zhù yuè lìng wén
这句话大意是:(五三)引号内小注仍是郑玄注《月令》文。
yǐ xià fǎng cǐ
这句话大意是:以下倣此。
zhù wén jiā yǐn hào shì wèi le biǎo míng xì yuán shū yuán yǒu zhù wén yǐ biàn yǔ gǔ shì zì zhù fēn kāi
这句话大意是:注文加引号,是为了表明系原书原有注文,以便与贾氏自注分开。
wǔ sì duò shū jīng jí zhì zhe lù yǒu shàng shū wěi sān juǎn zhù shuō zhèng xuán zhù
这句话大意是:(五四)《隋书‧经籍志》著录有《尚书纬》三卷,注说:「郑玄注。
liáng liù juǎn
这句话大意是:梁六卷。
kǎo líng yào shì shàng shū wěi de yī zhǒng
这句话大意是:」《考灵曜》是《尚书纬》的一种。
jù hú lì chū qí mín yào shù yǐn yòng shū mù kǎo zhèng guó xué huì biān dì èr cè yī jiǔ sān sì nián qí lǔ dà xué guó xué yán jiū suǒ biān yìn shuō běn tiáo èr chù xiǎo zhù jūn zhèng xuán zhù wén
这句话大意是:据胡立初《齐民要术引用书目考证》(《国学汇编》第二册,一九三四年齐鲁大学国学研究所编印)说,本条二处小注均郑玄注文。
wǔ wǔ jiàn zhuāng zi zé yáng piān
这句话大意是:(五五)见《庄子‧则阳》篇。
sì bù cóng kān běn zhuāng zi nán huá zhēn jīng yuán wén zuò zhǎng wú fēng rén wèn zi láo yuē jūn wèi zhèng yān wù lǔ mǎng
现代白话:《四部丛刊》本《庄子》(《南华真经》)原文作:「长梧封人问子牢曰:君为政呢,勿卤莽;。
zhì mín yān wù miè liè
现代白话:治民呢,勿灭裂。
xī yǔ wèi hé yǐ xià tóng yào shù suǒ yǐn
这句话大意是:昔予为禾,……」以下同《要术》所引。
lǔ mǎng miè liè yún yún de zhù wén zài wù miè liè xià miàn
这句话大意是:「卤莽灭裂」云云的注文在「勿灭裂」下面。
guō xiàng jìn rén zhuāng zi de zhù shì zhě zhī yī
这句话大意是:郭象,晋人,《庄子》的注释者之一。
wǔ liù míng chāo zuò máng bǔ fǎn jīn chāo zuò máng shù fǎn hú xiāng běn zuò máng fǔ fǎn
这句话大意是:(五六)明抄作「忙补反」,金抄作「忙述反」,湖湘本作「忙辅反」。
àn nán huá zhēn jīng táng lù dé míng yīn yì zuò mò gǔ fǎn guǎng yùn shí mǔ zuò mò bǔ qiè shì mǎng de gǔ yīn gù cóng míng chāo
这句话大意是:按《南华真经》唐陆德明《音义》作「莫古反」,《广韵》「十姥」作「莫补切」,是「莽」的古音,故从明抄。
yòu cǐ yīn zhù jīn chāo míng chāo jūn liè zài zhī zì xià zī cóng hú xiāng běn yí liè wū mǎng zì xià
这句话大意是:又此音注金抄、明抄均列在「之」字下,兹从湖湘本移列于「莽」字下。
wǔ qī jiàn mèng zǐ liáng huì wáng shàng piān
这句话大意是:(五七)见《孟子‧梁惠王上》篇。
xià wén yàn yuē yī duàn jiàn mèng zǐ gōng sūn chǒu shàng piān wǔ gǔ yī duàn jiàn mèng zǐ gào zi shàng piān
这句话大意是:下文「谚曰」一段见《孟子‧公孙丑上》篇,「五谷」一段见《孟子‧告子上》篇。
wǔ bā mèng zǐ shí xià yǒu yě zì
这句话大意是:(五八)《孟子》「食」下有「也」字。
jù yán zhī tuī yán shì jiā xun shū zhèng piān chēng dāng shí jīng chuán chú yóu sú xué suí yì jiā yě zì wài lìng yì fāng miàn hé běi jīng chuán xī lüè cǐ zì
这句话大意是:据颜之推《颜氏家训‧书证》篇称,当时经传,除由「俗学」随意加「也」字外,另一方面,「河北经传,悉略此字。
shuō míng gǔ shì suǒ yòng mèng zǐ zhèng shì běi fāng tōng xíng de běn zi
这句话大意是:」说明贾氏所用《孟子》正是北方通行的本子。
cān kàn juǎn bā huáng yī huáng zhēng jí niè piān xiào jì jiǔ
这句话大意是:参看卷八《黄衣黄蒸及糱》篇校记(九)。
wǔ jiǔ mèng zǐ zhào qí zhù shǒu jù zuò shǐ mín de sān shí wu nóng
这句话大意是:(五九)《孟子》赵岐注首句作「使民得三时务农」。
sān shí xià wén zhào qí zhù yǒu nóng zhī sān shí
这句话大意是:「三时」,下文赵岐注有「农之三时」。
liù shí yàn yuē mèng zǐ yuán wén shì qí rén yǒu yán yuē
这句话大意是:(六十)「谚曰」,《孟子》原文是「齐人有言曰」。
zhào qí zhù qí rén yàn yán yě
这句话大意是:赵岐注:「齐人谚言也。
liù yī jīn chāo míng chāo zuò huì hú xiāng běn zuò huì tóng mèng zǐ
这句话大意是:(六一)金抄、明抄作「惠」,湖湘本作「慧」,同《孟子》。
hòu hàn shū kǒng róng chuán guān qí suǒ yán jiāng bù zǎo huì hu
这句话大意是:《后汉书‧孔融传》:「观其所言,将不早惠吗?
huì tōng huì
这句话大意是:」「惠」通「慧」。
liù èr zī jī mèng zǐ zuò zī jī zhù wén tóng
这句话大意是:(六二)「镃𫓹」,孟子作「镃基」,注文同。
shàng zī xià qí shì zī jī de yīn zhù yīn dú yīn xiāng tóng gù zī jī yì jìng zuò zī qí rú zhōu lǐ qiū guān tì shì zhèng xuán zhù dàn mèng zǐ wú cǐ zhù yí shì hòu rén jiā rù
这句话大意是:「上兹下其」,是「镃𫓹」的音注(因读音相同,故「镃𫓹」亦迳作「兹其」,如《周礼‧秋官》「薙氏」郑玄注),但《孟子》无此注,疑是后人加入。
míng chāo zuò shàng zī xià qí hú xiāng běn zuò shàng zī xià jī wú yì yì gù cóng jīn chāo zuò shàng zī xià qí
这句话大意是:明抄作「上镃下其」,湖湘本作「上镃下𫓹」,无意义,故从金抄作「上兹下其」。
liù sān tí bài mèng zǐ jí zhào qí zhù jūn zuò yí bài
这句话大意是:(六三)「稊稗」,孟子及赵岐注均作「荑稗」。
tí tōng tí
这句话大意是:「荑」通「稊」。
liù sì rén jīn chāo huáng xiào zhāng xiào zuò rén èr zì gǔ tōng
这句话大意是:(六四)「仁」,金抄、黄校、张校作「人」,二字古通。
zī cóng míng chāo hú xiāng běn jí mèng zǐ yuán wén zuò rén
这句话大意是:兹从明抄、湖湘本及《孟子》原文作「仁」。
liù wǔ yì zài shú ér yǐ yǐ jīn chāo míng chāo rú wén
现代白话:(六五)「亦在熟而已了」,金抄、明抄如文;。
hú xiāng běn jīn dǎi běn děng zuò yì zài hu shú zhī ér yǐ yǐ tóng mèng zǐ
现代白话:湖湘本、《津逮》本等作「亦在乎熟之而已了」,同《孟子》。
míng qīng kè běn yào shù yǒu bù shǎo yǔ jīn běn jīng chuán xiāng tóng shì míng yǐ hòu rén jù jīn běn jīng chuán gǎi de
这句话大意是:明清刻本《要术》有不少与今本经传相同,是明以后人据今本经传改的。
liù liù cǐ duàn jiàn huái nán zǐ xiū wu xun
这句话大意是:(六六)此段见《淮南子‧修务训》。
xià wén yǔ jué jiāng shū hé shí zhě mín zhī běn gù xiān wáng zhī zhì sān duàn jūn jiàn huái nán zǐ zhǔ shù xun
这句话大意是:下文「禹决江疏河」、「食者民之本」、「故先王之制」三段均见《淮南子‧主术训》,。
shuāng jiàng ér shù gǔ yī duàn jiàn huái nán zǐ rén jiān xun
这句话大意是:「霜降而树谷」一段见《淮南子、人间训》,。
yòu yuē yǐ xià wèi zhì zhī běn yī duàn jiàn huái nán zǐ tài zú xun
这句话大意是:「又曰」以下「为治之本」一段见《淮南子‧泰族训》,。
fu rì huí ér yuè zhōu yī duàn jiàn huái nán zǐ yuán dào xun
这句话大意是:「夫日回而月周」一段见《淮南子‧原道训》。
liù qī huái nán zǐ yǒu xǔ shèn zhù jí gāo yòu zhù yào shù zhōng xǔ gāo èr zhù dōu yǒu yǐn dào
这句话大意是:(六七)《淮南子》有许慎注及高诱注,《要术》中许、高二注都有引到。
jīn xǔ zhù běn yǐ yì shī jǐn cún gāo zhù běn dàn gāo zhù běn yǐ hùn yǒu xǔ zhù
这句话大意是:今许注本已佚失,仅存高注本,但高注本已混有许注。
sì bù cóng kān yǐng yìn běi sòng běn suī tí zuò xǔ shèn jì shàng shí jì yǐ yǔ gāo zhù běn wú kě fēn bié
这句话大意是:《四部丛刊》影印北宋本虽题作「许慎记上」,实际已与高注本无可分别。
xiàn zài zhǐ yǒu duò dù tái qīng yù zhú bǎo diǎn hái fēn bié yǐn yǒu huái nán zǐ de xǔ shèn zhù hé gāo yòu zhù kě gōng zuò cān xiào
这句话大意是:现在只有隋杜台卿《玉烛宝典》还分别引有《淮南子》的许慎注和高诱注,可供作参校。
zhè lǐ shuǐ shì suī dōng liú zhè tiáo zhù wén jīn huái nán zǐ gāo yòu zhù běn zhōng yì yǒu wén jù quán tóng
这句话大意是:这里「水势虽东流」这条注文,今《淮南子》高诱注本中亦有,文句全同。
dàn yào shù gāo yòu yuē bù fàng zài běn tiáo ér fàng zài xià tiáo jiā gōng zhī shàng kě néng běn tiáo yuán shì xǔ zhù ér hùn rù jīn chuán gāo zhù běn gǔ shì suǒ yòng yuán shì xǔ zhù běn ér gāo zhù shì hòu rén suǒ jiā
这句话大意是:但《要术》「高诱曰」不放在本条,而放在下条「加功」之上,可能本条原是许注而混入今传高注本,贾氏所用原是许注本,而高注是后人所加。
liù bā shì biāo shì gǔn gāo yòu zhù tóng shì gāo yòu yǐn zuǒ chuán zhāo gōng yuán nián de wén jù
这句话大意是:(六八)「是藨是蔉」,高诱注同,是高诱引《左传‧昭公元年》的文句。
zuǒ chuán biāo zuò biāo zì tóng
这句话大意是:《左传》「藨」作「穮」,字同。
cǐ sì zì jǐn jīn chāo rú wén míng chāo biāo kòng bái tā běn sì zì quán tuō
这句话大意是:此四字仅金抄如文,明抄「藨」空白,他本四字全脱。
liù jiǔ yún gēng gè běn tóng gāo yòu zhù zuò yún zǐ
这句话大意是:(六九)「芸耕」,各本同,高诱注作「耘耔」。
yún tóng yún méi yǒu wèn tí
这句话大意是:「耘」同「芸」,没有问题。
zǐ shì yōng tǔ jiě shì zhèng wén gǔn yīng zuò zǐ yīn gǔn yě shì yōng tǔ
这句话大意是:「耔」是壅土,解释正文「蔉」应作「耔」,因「蔉」也是壅土。
yào shù gēng shì zǐ zì zhī é
这句话大意是:要术「耕」是「耔」字之讹。
qī shí dà yǔ huái nán zǐ zuò gǔn yǔ
这句话大意是:(七十)「大禹」,《淮南子》作「鲧禹」。
qī yī zhè tiáo zhù wén huái nán zǐ sì bù cóng kān sì bù bèi yào cóng shū jí chéng zhū běn zhōng méi yǒu yí shì xǔ shèn zhù gù réng jiā yǐn hào
这句话大意是:(七一)这条注文《淮南子》、(《四部丛刊》、《四部备要》、《丛书集成》诸本)中没有,疑是许慎注,故仍加引号。
qī èr jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò huǒ yuē xīn shuǐ yuē zhēng míng qīng kè běn zuò dà yuē xīn xiǎo yuē zhēng ér jiàn xi běn yòng huáng xiào xiào guò gǎi rú huáng xiào
这句话大意是:(七二)金抄、黄校、张校、明抄作「火曰薪,水曰蒸」,明清刻本作「大曰薪,小曰蒸」,而渐西本用黄校校过,改如黄校。
huái nán zǐ gāo yòu zhù zuò dà zhě yuē xīn xiǎo zhě yuē zhēng shuō míng míng qīng kè běn shì yī jù jīn běn gāo zhù gǎi de
这句话大意是:《淮南子》高诱注作「大者曰薪,小者曰蒸」,说明明清刻本是依据今本高注改的。
kě néng cǐ zhù yì chū xǔ shèn
这句话大意是:可能此注亦出许慎。
qī sān běn duàn nèi zhù wén duō yǔ jīn běn huái nán zǐ gāo zhù bù tóng kě yòng yù zhú bǎo diǎn yǐn xǔ zhù zuò cān xiào zhèng míng shì xǔ zhù ér bú shì gǔ shì zì zhù
这句话大意是:(七三)本段内注文,多与今本《淮南子》高注不同,可用《玉烛宝典》引许注作参校,证明是许注,而不是贾氏自注。
cǐ chù yù zhú bǎo diǎn juǎn èr yǐn huái nán zǐ gāo yòu zhù zuò chūn fēn zhī hòu sì hǎi chū yún
这句话大意是:此处《玉烛宝典》卷二引《淮南子》高诱注作:「春分之后,四海出云。
yòu yǐn xǔ shèn zhù hǎi yún zhì èr yuè yě
这句话大意是:」又引许慎注:「海云至,二月也。
zhèng míng yào shù suǒ yǐn shì xǔ zhù
这句话大意是:」证明《要术》所引是许注。
zhè tiáo zhù wén cóng shàng miàn fu de shì shuǐ dōng liú yī duàn de gāo yòu yuē yī zhí lián guàn xià lái rú guǒ yīn cǐ rèn wèi yě shì gāo zhù bìng rèn wèi shì gǔ běn gāo zhù hé jīn běn bù tóng nà jiù cuò le
这句话大意是:这条注文从上面「夫地势,水东流」一段的「高诱曰」一直连贯下来,如果因此认为也是高注,并认为是古本高注和今本不同,那就错了。
dàn bǎo diǎn yǐn gāo zhù yòu yǔ jīn běn gāo zhù yǒu bù tóng jīn běn gāo zhù zuò lì chūn zhī hòu sì hǎi chū yún
这句话大意是:但《宝典》引高注又与今本高注有不同,今本高注作:「立春之后,四海出云。
lì chūn zài zhēng yuè chūn fēn zài èr yuè xiāng chà yī gè bàn yuè
这句话大意是:」立春在正月,春分在二月,相差一个半月。
lǚ shì chūn qiū mèng chūn jì xiū fēng jiāng zài zhēng yuè lǚ shì chūn qiū yě jīng guò gāo yòu zhù jiě ér bǎo diǎn yǐn gāo zhù huái nán zǐ zuò chūn fēn wèi zhī shì fǒu yǒu wù zì
这句话大意是:《吕氏春秋‧孟春纪》「修封疆」在正月,《吕氏春秋》也经过高诱注解,而《宝典》引高注《淮南子》作「春分」,未知是否有误字。
qī sì yù zhú bǎo diǎn juǎn èr yǐn xǔ shèn zhù zuò jiàng èr yuè yě
这句话大意是:(七四)《玉烛宝典》卷二引许慎注作:「降,二月也。
zhèng míng zhè tiáo yě shì xǔ shèn zhù
这句话大意是:」证明这条也是许慎注。
lǐ jì yuè lìng lǚ shì chūn qiū zhòng chūn jì xuán niǎo jí yàn zhì jiē zài èr yuè yào shù sān yuè yīng shì èr yuè zhī wù
这句话大意是:《礼记‧月令》、《吕氏春秋‧仲春纪》「玄鸟(即燕)至」皆在二月,《要术》「三月」应是「二月」之误。
jīn běn huái nán zǐ gāo yòu zhù zuò sān yuè zhī shí zhè bú shì zhù jiě yàn jiàng ér shì zhù jiě tōng lù chú dào yīn shí zé xun dá lù chú dào zài sān yuè yǔ yuè lìng děng xiāng tóng
这句话大意是:今本《淮南子》高诱注作「三月之时」,这不是注解「燕降」,而是注解「通路除道」,因《时则训》「达路除道」在三月,与《月令》等相同。
qī wǔ yù zhú bǎo diǎn juǎn shí yǐn xǔ shèn zhù zuò yīn jiàng bǎi quán shí yuè yě
这句话大意是:(七五)《玉烛宝典》卷十引许慎注作:「阴降百泉,十月也。
shuō míng yào shù suǒ yǐn yě shì xǔ zhù
这句话大意是:」说明《要术》所引也是许注。
jīn běn gāo yòu zhù zé shì shí yuè zhī shí
这句话大意是:今本高诱注则是:「十月之时。
qī liù jīn chāo míng chāo zuò shù
这句话大意是:(七六)金抄、明抄作「树」;。
hú xiāng běn děng zuò zhǒng tóng huái nán zǐ shuō míng zhè yě shì míng yǐ hòu rén jù jīn běn huái nán zǐ gǎi de
这句话大意是:湖湘本等作「种」,同《淮南子》,说明这也是明以后人据今本《淮南子》改的。
qī qī cǐ tiáo zhù wén gè běn yuán zuò sān yuè hūn zhāng xīng zhōng wū nán fāng zhū niǎo zhī sù jīn dǎi běn xué jīn běn sān yuè yòu é zuò yī yuè jūn wèi chá xiào yuán shū yǒu tuō wén
这句话大意是:(七七)此条注文,各本原作:「三月昏,张星中于南方朱鸟之宿」(《津逮》本、《学津》本「三月」又讹作「一月」,均未查校原书),有脱文。
àn èr shí bā xiù yǐ nán fāng de qī sù gòng chēng zhū niǎo zhāng sù shì zhū niǎo qī sù de dì wǔ sù zài xīng xiù de hūn zhōng yùn xíng shàng duì zhāng sù shuō chéng zhōng wū nán fāng zhū niǎo zhī sù shì bù tōng de
这句话大意是:按二十八宿以南方的七宿共称「朱鸟」,张宿是朱鸟七宿的第五宿,在星宿的「昏中」运行上,对张宿说成「中于南方朱鸟之宿」是不通的。
jīn běn gāo yòu zhù de yuán wén shì sān yuè hūn zhāng xīng zhōng wū nán fāng
这句话大意是:今本高诱注的原文是:「三月昏,张星中于南方。
zhāng nán fāng zhū niǎo zhī sù yě
这句话大意是:张,南方朱鸟之宿也。
yào shù suǒ yǐn xiǎn rán tuō qù chóng wén de zhāng nán fāng sān zì zhì bù kě jiě
这句话大意是:」《要术》所引,显然脱去重文的「张,南方」三字,致不可解。
zī jù gāo zhù bǔ zhèng
这句话大意是:兹据高注补正。
zhì wū xǔ shèn zhù yù zhú bǎo diǎn juǎn sān suǒ yǐn shì dà huǒ hūn zhōng sān yuè yě
这句话大意是:至于许慎注,《玉烛宝典》卷三所引是:「大火昏中,三月也。
hěn míng xiǎn yào shù suǒ yǐn yòu shì gāo yòu zhù le
这句话大意是:」很明显,《要术》所引,又是高诱注了。
qī bā yù zhú bǎo diǎn juǎn sì yǐn xǔ shèn zhù shì dà huǒ hūn zhōng sì yuè yě
这句话大意是:(七八)《玉烛宝典》卷四引许慎注是:「大火昏中,四月也。
jīn běn gāo yòu zhù shì dà huǒ dōng fāng cāng lóng zhī sù
这句话大意是:」今本高诱注是:「大火,东方仓龙之宿。
sì yuè jiàn sì zhōng zài nán fāng
这句话大意是:四月建巳,中在南方。
yào shù suǒ yǐn yě shì xǔ zhù dàn liù yuè yǒu wèn tí
这句话大意是:」《要术》所引也是许注,但「六月」有问题。
shàng tiáo xiào jì bǎo diǎn yǐn xǔ zhù jiě shì zhāng sù yòu shì dà huǒ hūn zhōng
这句话大意是:上条校记《宝典》引许注解释张宿又是:「大火昏中,。
sān yuè yě
这句话大意是:三月也」,。
yě yǒu wèn tí
这句话大意是:也有问题,。
yīn zhāng sù suī yě kě yǐ chēng wèi chun huǒ huò huǒ xīng jiàn jìn shū tiān wén zhì jí guān xiàng wán zhàn
现代白话:因张宿虽也能够称为「鹑火」或「火星」(见《晋书‧天文志》及《观象玩占》),。
dàn bù yīng zài tóng yī xiǎo duàn wén nèi yǐ dà huǒ jiě shì sì yuè yòu jiě shì sān yuè
这句话大意是:但不应在同一小段文内以「大火」解释四月又解释三月,。
zì qǐ hùn xiáo
这句话大意是:自启混淆。
bǎo diǎn shì yuè lìng shì de shū cǐ èr zhù fēn bié yǐn lù wū sì yuè yǔ sān yuè shuō míng dù tái qīng suǒ jiàn xǔ zhù yuán běn yǐ yǒu cuò luàn
这句话大意是:《宝典》是月令式的书,此二注分别引录于四月与三月,说明杜台卿所见许注原本已有错乱。
qī jiǔ zhè tiáo xiǎo zhù gāo yòu zhù shì xū běi fāng xuán wǔ zhī sù
这句话大意是:(七九)这条小注高诱注是:「虚,北方玄武之宿。
bā yuè jiàn yǒu zhōng wū nán fāng yě
这句话大意是:八月建酉,中于南方也。
yuè fèn hé yào shù suǒ yǐn jiǔ yuè bù tóng
这句话大意是:」月份和《要术》所引「九月」不同。
yào shù suǒ yǐn réng shì xǔ shèn zhù
这句话大意是:《要术》所引仍是许慎注,。
yīn zhù lì yǔ hǎi yún zhì
这句话大意是:因注例与「海云至,。
èr yuè yě děng wán quán xiāng tóng
这句话大意是:二月也」等完全相同,。
tóng shí yù zhú bǎo diǎn bā yuè fèn wèi yǐn huái nán zǐ zhèng wén xū zhōng
这句话大意是:同时《玉烛宝典》八月份未引《淮南子》正文「虚中,。
jí zhǒng sù mài
这句话大意是:即种宿麦」,。
yóu wū xǔ zhù shì jiǔ yuè
这句话大意是:由于许注是「九月」,。
yīn cǐ bǎo diǎn cǎi lù xū zhōng zhǒng mài wū jiǔ yuè fèn zhōng gāng qiǎo bǎo diǎn de jiǔ yuè fèn shì quē juǎn
这句话大意是:因此《宝典》采录虚中种麦于九月份中(刚巧《宝典》的九月份是缺卷,。
suī wú cóng xiào zhèng
这句话大意是:虽无从校证,。
dàn zhè gè qíng kuàng kě yǐ fǎn yìng chū lái
现代白话:但这个情况能够反映出来)。
bā shí shōu huái nán zǐ sì bù cóng kān běn zuò mù é
这句话大意是:(八十)「收」,《淮南子》(《四部丛刊》本)作「牧」,讹。
bā yī gāo yòu zhù zuò mǎo xīng xī fāng bái hǔ yě
这句话大意是:(八一)高诱注作:「昴星,西方白虎也。
jì qiū zhī yuè shōu liǎn chù jī yě
这句话大意是:季秋之月,收敛畜积也。
mǎo xīng shì xī fāng bái hǔ qī sù zhī yī bái hǔ yě yǐ yào shù yǐn zuò bái hǔ zhī sù wèi zhǎng
这句话大意是:」昴星是西方「白虎」七宿之一,「白虎也」以《要术》引作「白虎之宿」为长。
yù zhú bǎo diǎn quē dì jiǔ juǎn jí jiǔ yuè fèn wú cóng xiào zhèng
这句话大意是:《玉烛宝典》缺第九卷(即九月份),无从校证。
cóng yǐ shàng gè zhù kàn lái gāo zhù yǔ xǔ zhù zhù lì yǒu xiǎn zhe bù tóng ér yào shù èr zhě hùn zá qí lái yuán hěn kě huái yí
这句话大意是:从以上各注看来,高注与许注注例有显著不同,而《要术》二者混杂,其来源很可怀疑。
dàn xǔ zhù wú yě zì què fǎn yìng shì yán zhī tuī suǒ shuō de běi fāng běn
这句话大意是:但许注无「也」字,却反映是颜之推所说的北方本。
bā èr cǐ duàn chú jiàn huái nán zǐ tài zú xun wài quán yán xun zhōng yì yǒu dàn hòu duàn wén jù quán yán xun yǒu yì
这句话大意是:(八二)此段除见《淮南子‧泰族训》外,《诠言训》中亦有,但后段文句《诠言训》有异。
yào shù suǒ yǐn gè zhù jīn běn huái nán zǐ sì bù cóng kān sì bù bèi yào cóng shū jí chéng gè běn zhōng méi yǒu yí yì chū xǔ shèn zhù
这句话大意是:《要术》所引各注,今本《淮南子》(《四部丛刊》、《四部备要》、《丛书集成》各本)中没有,疑亦出许慎注。
běn duàn nèi róng wú guān yuè lìng gù yù zhú bǎo diǎn wèi yǐn
这句话大意是:本段内容,无关月令,故《玉烛宝典》未引。
bā sān zhǐ jīn chāo míng chāo é zuò shàng jù hú xiāng běn děng gǎi zhèng
这句话大意是:(八三)「止」,金抄、明抄讹作「上」,据湖湘本等改正。
bā sì bù nà huái nán zǐ zuò fú qǔ
这句话大意是:(八四)「不纳」,《淮南子》作「弗取」。
bā wǔ jiàn lǚ shì chūn qiū biàn tǔ piān
这句话大意是:(八五)见《吕氏春秋‧辩土》篇。
xià wén wú miáo yǒu xíng yī duàn yì zài biàn tǔ piān dàn zài dì yī duàn de qián miàn
现代白话:下文「我苗有行」一段,亦在《辩土》篇,但在第一段的前面。
bā liù yǐn hào nèi shì gāo yòu zhù wén xià tóng
这句话大意是:(八六)引号内是高诱注文,下同。
yù de gū tè shū shù shì gāo zhù zuò yù de qí gū tè shū shù shì zhōng
这句话大意是:「欲得孤特,疏数适」,高注作:「欲得其孤特,疏数适中。
bā qī lǚ shì chūn qiū tuō qí zì
这句话大意是:(八七)《吕氏春秋》脱「其」字。
bā bā jù lǚ shì chūn qiū zuò jū
这句话大意是:(八八)「俱」,《吕氏春秋》作「居」。
bā jiǔ gāo yòu zhù zuò fú xiāng fú chí bù kě shāng zhé yě
这句话大意是:(八九)高诱注作:「扶,相扶持,不可伤折也。
bù kě shì yīng dào zuò kě bù
这句话大意是:」「不可」似应倒作「可不」。
jiǔ shí wú miáo lǚ shì chūn qiū zuò jīng shēng
现代白话:(九十)「我苗」,《吕氏春秋》作「茎生」。
jiǔ yī yán tiě lùn wú cǐ jù yě xǔ shì yì wén
这句话大意是:(九一)《盐铁论》无此句,也许是佚文。
hán fēi zǐ juǎn sān qī nán èr piān yǒu cǐ jù zuò fu xī cǎo máo zhě hào hé suì huì dào zéi zhě shāng liáng mín
这句话大意是:《韩非子》卷三七《难二》篇有此句,作:「夫惜草茅者耗禾穗,惠盗贼者伤良民。
yòu guǎn zǐ juǎn èr yī míng fǎ jiě piān yì yǒu lèi cǐ yǔ jù cǎo máo fú qù zé hài hé gǔ dào zéi fú zhū zé shāng liáng mín
这句话大意是:」又《管子》卷二一《明法解》篇亦有类此语句:「草茅弗去则害禾谷,盗贼弗诛则伤良民。
míng fǎ jiě shì hán fēi hòu xué de zuò pǐn
这句话大意是:」《明法解》是韩非后学的作品。
jiǔ èr máo gè běn jūn é zuò fāng wéi wú diǎn jiào gǎi zuò máo jiàn xi běn cóng wú jiào gǎi zhèng shì
现代白话:(九二)「茅」,各本均讹作「芳」,惟我点校改作「茅」,渐西本从我校改正,是。
jiǔ sān jīn chāo wú shū zì tā běn yǒu jīn chāo shì tuō
这句话大意是:(九三)金抄无「书」字,他本有,金抄似脱。
jiǔ sì jīn chāo zuò hū máo fǎn tā běn zuò hū lǎo fǎn
这句话大意是:(九四)金抄作「呼毛反」,他本作「呼老反」。
àn náo guǎng yùn xià píng shēng liù háo yǒu hū máo nú qiǎo èr qiè zī cóng jīn chāo
这句话大意是:按「挠」,《广韵》下平声「六豪」有「呼毛」、「奴巧」二切,兹从金抄。
jiǔ wǔ jīn chāo yǒu yě zì tā běn wú
这句话大意是:(九五)金抄有「也」字,他本无。
yǐn fàn shèng zhī shū nèi sān duàn zhù wén liú rén zhī yī duàn kěn dìng shì gǔ shì suǒ zhù cǐ duàn jí jiǔ shì měi yàn yī duàn dāng yì gǔ shì suǒ zhù
这句话大意是:引《泛胜之书》内三段注文,「刘仁之」一段肯定是贾氏所注,此段及「酒势美酽」一段,当亦贾氏所注。
jiǔ liù liǎng sòng běn zuò xi yǎn zhōu míng qīng kè běn é zuò xī yǎn zhōu
这句话大意是:(九六)两宋本作「西兖州」,明清刻本讹作「昔兖州」。
jiàn xi běn yǒu huáng xiào zuò jiào kān dàn rèn wèi sòng běn xī zuò xi fēi
这句话大意是:渐西本有黄校作校勘,但认为:「宋本「昔」作「西」,非。
qīng dài xué zhě jiào kān yào shù yǐ wú diǎn yǔ huáng lù sēn èr rén wèi zuì yōu zhè lǐ huáng lù sēn zhǐ chū jiàn xi běn de cū shū àn xi yǎn zhōu xiào chāng sān nián zhì jiàn wèi shū dì xíng zhì bù dé wèi zhī fēi
现代白话:」清代学者校勘《要术》,以我点与黄麓森二人为最优,这里黄麓森指出渐西本的粗疏:「案西兖州,孝昌三年置,见《魏书‧地形志》,不得谓之非。
jiǔ qī shuō wén wú yǐ zì de zhī zhōng hé zuò de shí zhī zhōng
这句话大意是:(九七)说文无「以」字,「得之中和」作「得时之中」。
wáng jí jīn wàng zì
这句话大意是:「王」即今「旺」字。
jiǔ bā zhè shì cuī shí sì mín yuè lìng wén
这句话大意是:(九八)这是崔寔《四民月令》文。
yào shù fán yǐn què shí yuē ér bù zhǐ míng shū míng de jūn chū sì mín yuè lìng
这句话大意是:《要术》凡引「雀寔曰」而不指明书名的,均出《四民月令》。
jiǔ jiǔ wèi wǔ gè běn jí ji yào yǐn jūn tóng jí cáo cāo
这句话大意是:(九九)「魏武」,各本及《辑要》引均同,即曹操。
tài píng yù lǎn juǎn bā èr sān zhǒng zhí jí sòng luó yuàn ěr yā yì juǎn bā jūn yǐn zuò hàn wǔ bìng dōu dāng zuò fàn shèng zhī shū de zhèng wén lái yǐn lù jūn wù
现代白话:《太平御览》卷八二三「种植」及宋罗愿《你雅翼》卷八均引作「汉武」,并都当作《泛胜之书》的正文来引录,均误。
yī bǎi jīn chāo zuò zhī ji yào yǐn tóng
这句话大意是:(一百)金抄作「之」,辑要引同;。
míng chāo hú xiāng běn zuò yě wū yì wèi shū
这句话大意是:明抄、湖湘本作「也」,于义为疏。
yī bǎi yī tài píng yù lǎn juǎn bā èr sì sè yǐn yáng quán wù lǐ lùn běn qīng ér mò zhòng yǐ xià shì jia yù shǎo sè yù duō
这句话大意是:(一百一)《太平御览》卷八二四「穑」引杨泉《物理论》「本轻而末重」以下是:「稼欲少,穑欲多。
nòu yù shú shōu yù sù
这句话大意是:耨欲熟,收欲速。
cǐ liáng nóng zhī wu
这句话大意是:此良农之务。
zé běn qīng ér mò zhòng shì zhǐ shǎo zhǒng duō shōu tí gāo chǎn liàng
这句话大意是:」则「本轻而末重」是指少种多收,提高产量。
yī bǎi èr hàn shū yǒu gè jiā yīn yì jí jiě hé zhù běn dōng hàn xún yuè fú qián yīng shào sān guó wèi dèng zhǎn sū lín rú chún mèng kāng wú wéi zhāo jìn jìn zhuó chén zàn děng dōu céng jīng zhù guò hàn shū
这句话大意是:(一百二)《汉书》有各家音义、集解和注本,东汉荀悦、服虔、应劭,三国魏邓展、苏林、如淳、孟康,吴韦昭,晋晋灼、臣瓒等都曾经注过《汉书》。
zhì táng yán shī gǔ huì jí gè jiā zhù shuō zuì hòu jiā yǐ jǐ jiàn jí jīn chuán hàn shū zhù běn
这句话大意是:至唐,颜师古汇集各家注说,最后加以己见,即今传《汉书》注本。
zhè lǐ hé xià miàn jiā shuāng zhòng yǐn hào hé de zhù wén jūn yán zhù běn yuán yǒu bìng jūn xì hòu rén jiā jìn yào shù de
这句话大意是:这里和下面加双重引号(「」和「」)的注文,均颜注本原有,并均系后人加进《要术》的。
dàn gǔ shì suǒ yòng hàn shū jì shì dāng shí de mǒu zhǒng zhù běn gù qí yǐn zhù dāng rán yě duō yǒu wèi yán zhù běn suǒ wú huò yǒu yì wén
这句话大意是:但贾氏所用《汉书》,既是当时的某种注本,故其引注,当然也多有为颜注本所无,或有异文。
rú xià wén chén zàn àn jí qí yī lì
这句话大意是:如下文「臣瓒案」,即其一例;。
juǎn qī huò zhí piān yǐn hàn shū zhù cǐ zhǒng qíng kuàng gèng duō
这句话大意是:卷七《货殖》篇引《汉书》注,此种情况更多。
zhè shuō míng hàn shū xià yǐn zhù bìng fēi quán chū hòu rén suǒ jiā
这句话大意是:这说明《汉书》下引注,并非全出后人所加。
yī bǎi sān gè běn jūn zuò suì tián jīn chāo é zuò suì yuē
这句话大意是:(一百三)各本均作「岁田」,金抄讹作「岁曰」。
hàn shū yuán zhù zuò suì yuè
这句话大意是:《汉书》原注作「岁月」。
yán shī gǔ shì táng rén cóng shū jí chéng yǐng yìn rì běn wěi zhāng zhēn fú sì cáng táng rén chāo běn hàn shū shí huò zhì yì zuò suì yuè gù jù gǎi
这句话大意是:颜师古是唐人,《丛书集成》影印日本尾张真福寺藏唐人抄本《汉书食货志》亦作「岁月」,故据改。
yī bǎi sì gè běn jí hàn shū zhù jūn tuō wǔ zì zī jù táng chāo běn hàn shū shí huò zhì bǔ zhèng shǐ yǔ zhèng wén wǔ zhǒng fú yīng
这句话大意是:(一百四)各本及《汉书》注均脱「五」字,兹据唐抄本《汉书食货志》补正,始与正文「五种」符应。
yī bǎi wǔ jīn chāo míng chāo zuò tóng huī tā běn zuò duò
这句话大意是:(一百五)金抄、明抄作「●」,同「堕」,他本作「惰」。
huī tōng duò
这句话大意是:「堕」通「惰」。
yī bǎi liù jīn chāo míng chāo zuò gù guǎn zǐ yuē huán gōng wèn wū tā běn jūn zuò gù qí huán gōng wèn wū guǎn zǐ yuē
现代白话:(一百六)金抄、明抄作「故《管子》曰桓公问于」,他本均作「故齐桓公问于管孔子说」。
jù jīn chāo yào shù shì shì yòng yǐn shū de xíng shì zé zhì shǎo wū yīng zuò yuē dàn cǐ duàn gù shì yǐ jīng gǔ shì jīng jiǎn wán quán biàn chéng liáng shì de xíng shì gù cóng tā běn
这句话大意是:据金抄,《要术》似是用引书的形式则至少「于」应作「曰」,但此段故事,已经贾氏精简,完全变成凉事的形式,故从他本。
gù shì jiàn wū guǎn zǐ qīng zhòng wù piān yòu qīng zhòng dīng piān yì yǒu lèi shì jì zài
这句话大意是:故事见于《管子‧轻重戊》篇,又《轻重丁》篇亦有类似记载。
yuán wén rǒng zhǎng bù lù
这句话大意是:原文冗长不录。
yī bǎi qī jīn chāo zuò yí yè huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò yí huá jūn é
这句话大意是:(一百七)金抄作「夷叶」,黄校、张校、明抄作「夷华」,均讹;。
tā běn jí guǎn zǐ jūn zuò yí lái
这句话大意是:他本及管子均作「夷莱」。
yī bǎi bā gè běn jūn zuò bù shāo wù
这句话大意是:(一百八)各本均作「不稍」,误;。
jīn chāo yuán zuò shāo hòu jiào gǎi zuò shāo tóng guǎn zǐ
这句话大意是:金抄原作「梢」,后校改作「捎」,同《管子》。
shāo zài zhè lǐ zhǐ jiǎn chú shù zhī
这句话大意是:「捎」在这里指剪除树枝。
shuō wén shāo zì guān yǐ xī fán qǔ wù zhī shàng zhě wèi jiǎo shāo
这句话大意是:《说文》:「捎,自关以西,凡取物之上者为挢捎。
zhōu lǐ kǎo gōng jì lún rén zhèng xuán zhù shāo chú yě
这句话大意是:」《周礼‧考工记》「轮人」郑玄注:「捎,除也。
yī bǎi jiǔ gè běn zuò xié wán jǐn jīn chāo zuò hú wán tóng guǎn zǐ
这句话大意是:(一百九)各本作「挟丸」,仅金抄作「胡丸」,同《管子》。
àn guǎn zǐ jí xiào xǔ wéi yù chēng hú yǔ tōng yǒu huái yì
这句话大意是:按:《管子集校》许维遹称:「胡与●通,●有怀义。
guǎn zǐ qīng zhòng dīng piān yǒu xié dàn huái wán yóu shuǐ shàng jù yào shù míng chāo děng zuò xié wán kě néng shì nán sòng yǐ hòu gēn jù qīng zhòng dīng piān gǎi de dàn wán bù néng xié gù cóng jīn chāo jí guǎn zǐ yuán wén zuò hú
这句话大意是:」《管子‧轻重丁》篇有「挟弹怀丸游水上」句,《要术》明抄等作「挟丸」,可能是南宋以后根据《轻重丁》篇改的,但丸不能「挟」,故从金抄及《管子》原文作「胡」。
yī yī shí fū huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò xiè wù
这句话大意是:(一一十)「柎」,黄校、张校、明抄作「谢」,误;。
jīn chāo zuò fū tóng guǎn zǐ
这句话大意是:金抄作「柎」,同《管子》;。
tā běn zuò fǔ
这句话大意是:他本作「拊」。
àn fū shì fǔ fǔ de jiǎ jiè zì yì jí fǔ mō zhe
这句话大意是:按「柎」是「抚」、「拊」的假借字,意即抚摸著。
zī cún jīn chāo jí guǎn zǐ yuán wén
这句话大意是:兹存金抄及《管子》原文。
yī yī yī jīn chāo zuò yīn tā běn zuò yīn èr zì gǔ tōng
这句话大意是:(一一一)金抄作「荫」,他本作「阴」,二字古通。
yī yī èr zhè lǐ yǐn le sì jù ěr yā qián èr jù shì zhèng wén hòu èr jù shì zhù wén
现代白话:(一一二)这里引了四句《你雅》,前二句是正文,后二句是注文。
ěr yā shì qì cài wèi zhī sù
现代白话:《你雅‧释器》:「菜谓之蔌。
guō pú zhù sù zhě cài rú zhī zǒng míng
这句话大意是:」郭璞注:「蔌者,菜茹之总名。
sù yīn sù shì shū de zhuǎn yīn zì
这句话大意是:」「蔌」音速,是「蔬」的转音字。
yào shù shū cài zǒng míng yě zhēn duì cài wèi zhī sù zuò zhù shū yīng zuò sù
这句话大意是:《要术》「蔬,菜总名也」针对「菜谓之蔌」作注,「蔬」应作「蔌」。
ěr yā shì tiān shū bù shú yuē jǐn
现代白话:《你雅‧释天》:「蔬不熟曰馑。
guō pú zhù fán cǎo cài kě shí zhě tōng míng wèi shū
这句话大意是:」郭璞注:「凡草、菜可食者,通名为蔬。
yào shù yǐn zhèng wén zuò bù shú yuē jǐn yīng tuō shū zì
这句话大意是:」《要术》引正文作「不熟曰馑」,应脱「蔬」字。
zhì wū yǐn ěr yā zhèng zhù wén jí àn yǔ jiū jìng shì gǔ shì suǒ jiā yì xì dāng shí hàn shū de yuán zhù yǐ wèi cóng tuī zhī
现代白话:至于引《你雅》正注文及案语,究竟是贾氏所加抑系当时《汉书》的原注,已未从推知。
cān kàn juǎn qī huò zhí piān xiào jì èr sān
这句话大意是:参看卷七《货殖》篇校记(二三)。
yī yī sān shēng yuē cǎo sǐ yuē lú qí yì wèi xiáng
这句话大意是:(一一三)「生曰草,死曰芦」,其义未详。
huáng lù sēn yí lú shì jiàn zì zhī é
这句话大意是:黄麓森疑「芦」是「荐」字之讹。
yī yī sì gēn jù chén zàn àn fǎn yìng zì láng guǒ fǎn yǐ xià zhì cǐ chù zhù wén jūn chén zàn yuán zhù yì jí yào shù suǒ yǐn zhù wén hái bǎo cún zhe hàn shū chén zàn jí jiě běn de yuán yàng
这句话大意是:(一一四)根据「臣瓒案」,反映自「郎果反」以下至此处注文均臣瓒原注,亦即《要术》所引注文还保存著《汉书》臣瓒《集解》本的原样。
yīn wèi yī yán shī gǔ huì jí gè jiā zhù shuō shí yǐ gǎi chén zàn de zhù wèi chén zàn yuē ér chén zàn àn zhǐ néng shì chén zàn běn rén zhù běn de kǒu qì
这句话大意是:因为:(一)颜师古汇集各家注说时,已改臣瓒的注为「臣瓒曰」,而「臣瓒案」只能是臣瓒本人注本的口气。
èr láng guǒ fǎn yán zhù zuò lái guǒ fǎn ér qiě lái shàng duō luǒ yīn èr zì mǒu zì yīn mǒu mǒu fǎn yán zhù hàn shū gài yòng cǐ lì xià wén suǒ jiàn shén duō zhèng míng láng guǒ fǎn fēi yán zhù
这句话大意是:(二)「郎果反」颜注作「来果反」,而且「来」上多「蓏音」二字,「某字音某某反」,颜注《汉书》概用此例,下文所见甚多,证明「郎果反」非颜注。
sān táng chāo běn hàn shū shí huò zhì wú chén zàn àn yún yún de zhù wén
这句话大意是:(三)唐抄本《汉书‧食货志》无「臣瓒案」云云的注文。
sì yīng shào zhāng yàn jūn zǎo wū jìn chū de chén zàn qí zhù shuō jí wèi chén zàn huì cǎi wū hàn shū jí jiě zhōng huì cǎi gè jiā zhù shuō zhī hòu chén zàn fù yǐ jǐ jiàn
这句话大意是:(四)应劭、张晏均早于晋初的臣瓒,其注说即为臣瓒汇采于《汉书集解》中,汇采各家注说之后,臣瓒附以己见。
yán zhù hàn shū yì fǎng cǐ lì
这句话大意是:颜注《汉书》,亦倣此例。
zhè shuō míng yào shù suǒ yǐn hàn shū zhù bìng fēi jūn chū táng yǐ hòu rén suǒ jiā qí zhōng yǒu bù shǎo shì yào shù yuán yǒu de dàn bèi jiā zhù de rén gǎo luàn le
这句话大意是:这说明《要术》所引《汉书》注,并非均出唐以后人所加,其中有不少是《要术》原有的,但被加注的人搞乱了。
yī yī wǔ shuō wén dōng hàn xǔ shèn zhuàn jīn běn luǒ xià jiě shì zài mù yuē guǒ zài dì yuē luǒ yǔ yào shù suǒ yǐn zài cǎo yuē luǒ yì ér yǔ xià wén yǐn xǔ shèn zhù huái nán zǐ tóng
这句话大意是:(一一五)《说文》,东汉许慎撰,今本「蓏」下解释:「在木曰果,在地曰蓏」,与《要术》所引「在草曰蓏」异,而与下文引许慎注《淮南子》同。
ér duàn yù cái rèn wèi luǒ zì cóng cǎo jiě cǐ zì yīng zuò zài cǎo jí jù yào shù gǎi jīn běn shuō wén de zài dì wèi zài cǎo
这句话大意是:而段玉裁认为「蓏」字从艸,解此字应作「在艸」,即据《要术》改今本《说文》的「在地」为「在艸」。
xǔ zhù huái nán zǐ běn yǐ yì shī
这句话大意是:许注《淮南子》本已佚失。
zì shuō wén yuē zhì wáng guǎng zhù yì chuán yuē de zhù wén kě néng shì gǔ shì suǒ jiā
这句话大意是:自「《说文》曰」至「王广注《易传》曰」的注文,可能是贾氏所加。
yī yī liù zhōu lǐ tiān guān diān shī gòng yě guǒ luǒ zhī jiàn
这句话大意是:(一一六)《周礼‧天官》「甸师」:「共野果、蓏之荐。
zhèng xuán zhù guǒ táo lǐ zhī shǔ
这句话大意是:」郑玄注:「果,桃李之属;。
luǒ guā dié zhī shǔ
这句话大意是:蓏,瓜瓞之属。
dì guān chǎng rén shù zhī guǒ luǒ zhèng xuán zhù guǒ zǎo li zhī shǔ
这句话大意是:」《地官》「场人」:「树之果、蓏」,郑玄注:「果,枣李之属;。
luǒ guā hù zhī shǔ
这句话大意是:蓏,瓜瓠之属。
yī yī qī jiàn ěr yā shì tiān guǒ bù shú wèi huāng guō pú zhù
现代白话:(一一七)见《你雅‧释天》「果不熟为荒」郭璞注。
wú yě zì
这句话大意是:无「也」字。
yī yī bā gāo yòu zhù lǚ shì chūn qiū zhòng xià jì guǒ shí zǎo chéng shì yǒu hé yuē guǒ wú hé yuē luǒ
这句话大意是:(一一八)高诱注《吕氏春秋‧仲夏纪》「果实早成」是:「有核曰果,无核曰蓏。
zhù huái nán zǐ shí zé xun zhòng xià guǒ shí zǎo chéng tóng
这句话大意是:」注《淮南子‧时则训》「仲夏」「果实蚤成」同。
yòu zhù huái nán zǐ zhǔ shù xun xià qǔ guǒ luǒ zuò yǒu hé yuē guǒ wú hé yuē luǒ
这句话大意是:又注《淮南子‧主术训》「夏取果、蓏」作:「有核曰果,无核曰蓏。
hé jí hé zì
这句话大意是:」「核」即「核」字。
shuō míng yào shù de shí zhǐ guǒ hé bú shì guǒ shí
这句话大意是:说明《要术》的「实」指果核,不是果实。
yī yī jiǔ chén yuē zhù wěi shū chūn qiū yuán mìng bāo bù jiàn gè jiā shū mù
这句话大意是:(一一九)沈约注纬书《春秋元命苞》,不见各家书目。
shū yǐ yì
这句话大意是:书已佚。
yī èr shí jīn chāo míng chāo zuò wáng guǎng jù hú lì chū qí mín yào shù yǐn yòng shū mù kǎo zhèng rèn wèi yīng shì wáng yì zhī wù
这句话大意是:(一二十)金抄、明抄作「王广」,据胡立初《齐民要术引用书目考证》认为应是「王廙」之误;。
tā běn zuò hán kāng bó yóu fēi
这句话大意是:他本作「韩康伯」,尤非。
àn guǒ luǒ zhě wù zhī shí dāng shì yì jīng shuō guà gèn wèi guǒ luǒ de zhù wén
这句话大意是:按「果、蓏者,物之实」,当是《易经‧说卦》「艮……为果、蓏」的注文。
shuō guà zhōng guà hé shì wù de guān xì hán kāng bó gài wú zhù shuō kǒng yǐng dá shū yì wèi yǐn dào ér kǒng shū què yǐn lù le wáng yì yīn yì de èr tiáo
这句话大意是:《说卦》中卦和事物的关系,韩康伯概无注说,孔颖达疏亦未引到,而孔疏却引录了王廙(音异)的二条。
qí zhōng yī tiáo shì wáng yì yún yáng zhě shùn zhī chù
这句话大意是:其中一条是:「王廙云:「羊者,顺之畜。
zhè hé guǒ luǒ zhě wù zhī shí jù fǎ wán quán xiāng tóng
这句话大意是:」」这和「果蓏者,物之实」,句法完全相同。
yì guǎng xíng sì yì zhì chuǎn wù yí yīng zuò wáng yì
这句话大意是:「廙」、「广」形似,易致舛误,疑应作「王廙」。
yī èr yī shī jīng zuò yì tóng yì máo chuán pàn yě
这句话大意是:(一二一)《诗经》作「埸」,同「易」,毛《传》:「畔也。
jí tián tóu dì jiǎo
这句话大意是:」即田头地角。
bǎi nà běn hàn shū zuò táng chāo běn hàn shū shí huò zhì zuò jūn é
这句话大意是:《百衲本‧汉书》作「」,唐抄本《汉书‧食货志》作「」,均讹。
yī èr èr shěng fèi liǎo huǒ shěng liǎo huǒ zhī fèi yě
这句话大意是:(一二二)「省费燎火,省燎火之费也。
gè běn jūn zuò shěng fèi liǎo huǒ zhī fèi yě
这句话大意是:」各本均作:「省费,燎火之费也。
zī jù hàn shū yuán zhù bǔ liǎo huǒ shěng sān zì yì yì bǐ jiào míng shùn
这句话大意是:」兹据《汉书》原注补「燎火,省」三字,意义比较明顺。
yī èr sān hàn shū shí huò zhì zuò dǒng zhòng shū shuō shàng yuē gǔ shì shān qù shuō shàng èr zì
这句话大意是:(一二三)《汉书‧食货志》作「董仲舒说上曰」,贾氏删去「说上」二字。
yī èr sì míng chāo zuò èr quǎn wù
这句话大意是:(一二四)明抄作「二甽」,误;。
jù gè běn jí hàn shū yuán wén gǎi zhèng
这句话大意是:据各本及《汉书》原文改正。
yī èr wǔ lǒng yě gè běn jí hàn shū jūn tóng dāng yǒu tuō zì
这句话大意是:(一二五)「垄也」,各本及《汉书》均同,当有脱字。
zhōu lǐ kǎo gōng jì jiàng rén guǎng chǐ shēn chǐ yuē
这句话大意是:《周礼‧考工记》「匠人」:「广尺深尺曰●。
zhèng xuán zhù lǒng zhōng yuē
这句话大意是:」郑玄注:「垄中曰●。
tóng quǎn
这句话大意是:」「●」同「甽」。
zhè lǐ lǒng yě yīng zuò lǒng zhōng yě
这句话大意是:这里「垄也」,应作「垄中也。
yī èr liù shī jīng xiǎo yǎ fǔ tián zuò huò yún huò zǐ shǔ jì nǐ nǐ
这句话大意是:(一二六)《诗经‧小雅‧甫田》作:「或耘或耔,黍稷薿薿。
máo chuán yún chú cǎo yě
这句话大意是:」毛《传》:「耘,除草也。
zǐ yōng běn yě
这句话大意是:耔,雝本也。
yōng jí yōng zì
这句话大意是:」「雝」即「壅」字。
yún huò yún zì huò zǐ nǐ huò nǐ jūn tóng zì yì xiě
这句话大意是:芸或耘,芓或耔,儗或薿,均同字异写。
yī èr qī jīn chāo zuò gǔ tóng hàn shū
这句话大意是:(一二七)金抄作「古」,同《汉书》;。
tā běn zuò gù wù
这句话大意是:他本作「故」,误。
yī èr bā jīn chāo děng zuò yòu tóng hàn shū
这句话大意是:(一二八)金抄等作「又」,同《汉书》;。
huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò yǐ wù
这句话大意是:黄校、张校、明抄作「以」,误。
yī èr jiǔ gè běn jūn zuò kè
这句话大意是:(一二九)各本均作「课」;。
jīn chāo zuò wèi tóng hàn shū jí táng chāo běn hàn shū shí huò zhì
这句话大意是:金抄作「谓」,同《汉书》及唐抄本《汉书食货志》。
àn kè yǒu jiào dǎo dū cù de yì sī wū yì wèi zhǎng gù cóng tā běn
这句话大意是:按「课」有教导督促的意思,于义为长,故从他本。
yī sān shí jīn chāo zuò gōng tóng hàn shū tā běn zuò gōng
这句话大意是:(一三十)金抄作「工」,同《汉书》,他本作「功」。
yī sān yī táng chāo běn hàn shū shí huò zhì zuò ruán yú yě yóu yě
这句话大意是:(一三一)唐抄本《汉书食货志》作:「壖,余也,游也。
yī sān èr táng chāo běn hàn shū shí huò zhì wú wéi zhāo cǐ zhù
这句话大意是:(一三二)唐抄本《汉书食货志》无韦昭此注。
yī sān sān gè běn jí hàn shū jūn zuò tián zú táng chāo běn hàn shū shí huò zhì zuò jiǎ zú
这句话大意是:(一三三)各本及《汉书》均作「田卒」,唐抄本《汉书‧食货志》作「甲卒」。
hàn shū xī yù chuán lún tái qú lí jiē yǒu tián zú shù bǎi rén
这句话大意是:《汉书‧西域传》:「轮台、渠犁,皆有田卒数百人。
tián zú zhǐ tún tián jūn shì
这句话大意是:」「田卒」指屯田军士。
táng chāo běn hàn shū shí huò zhì yǔ hàn shū bù tóng chù bāo kuò zhèng zhù wén zài nèi zài yào shù zhè yī xiǎo bù fèn yǐn wén zhōng dá shí bā chù ér zhè shí bā chù yào shù jīn chāo yǔ hàn shū wán quán xiāng tóng
这句话大意是:唐抄本《汉书‧食货志》与《汉书》不同处,包括正注文在内,在《要术》这一小部分引文中达十八处,而这十八处,《要术》金抄与《汉书》完全相同。
wǒ men suǒ yòng hàn shū shì běi sòng jǐng yòu jiān yī sān sì zhì yī sān qī nián kān běn sì bù cóng kān yǐng yìn
这句话大意是:我们所用《汉书》是北宋景祐间(一○三四至一○三七年)刊本(《四部丛刊》影印)。
jīn chāo de zǔ běn shì yuàn kè yuàn kè kān wū běi sòng tiān shèng nián jiān yī èr sān zhì yī sān yī nián
这句话大意是:金抄的祖本是院刻,院刻刊于北宋天圣年间(一○二三至一○三一年)。
yī yào shù zhǐ míng jì jiù shì sù jí gǔ zi
这句话大意是:「一」《要术》指明「稷」就是粟,即谷子。
xià wén yǐn guǎng zhì yǒu qīng jì hái bǎo cún zhe jì jiù shì gǔ zi de míng chēng
这句话大意是:下文引广志有「青稷」,还保存著「稷」就是谷子的名称。
yòu yǐn shàng shū kǎo líng yào niǎo xīng hūn zhōng yǐ zhǒng jì
这句话大意是:又引《尚书考灵曜》「鸟星昏中,以种稷。
yě yǐ gǔ zi wèi jì
这句话大意是:」也以谷子为稷。
èr cāng jí jīn cāng zì
这句话大意是:「二」「仓」,即今「苍」字。
sān sūn yán sān guó wèi rén shòu xué wū zhèng xuán ěr yā de zhù shì zhě zhī yī
现代白话:「三」孙炎,三国魏人,受学于郑玄,《你雅》的注释者之一。
guān wū jì jiù shì gǔ zi ěr yā de zuì zǎo zhù shì zhě jiān wèi shè rén yě zhè yàng jiě shì zī yī míng jì
现代白话:关于「稷」就是谷子,《你雅》的最早注释者犍为舍人也这样解释:「粢,一名稷;。
jì sù yě
这句话大意是:稷,粟也。
zuǒ chuán huán gōng èr nián zī shí bù záo kǒng yǐng dá shū yǐn yòu zī yī míng jì
这句话大意是:」(《左传》桓公二年「粢食不凿」孔颖达疏引)又:「粢,一名稷;。
jì sù yě
这句话大意是:稷,粟也。
jīn jiāng dōng hū sù wèi jì yě
这句话大意是:今江东呼粟为稷也。
xuán yīng yī qiè jīng yīn yì juǎn shí pú sà de chí lùn shǔ jì zhù yǐn jiān wèi shè rén hàn wǔ dì shí rén jiàn táng lù dé míng jīng diǎn shì wén xù lù
这句话大意是:」(玄应《一切经音义》卷十《菩萨地持论》「黍稷」注引)犍为舍人,汉武帝时人(见唐陆德明《经典释文序录》)。
sì gǔ zi xiàn zài tōng cháng yǐ quán shēng zhǎng qī qī shí zhì yī bǎi tiān de wèi zǎo shú pǐn zhǒng
这句话大意是:「四」谷子,现在通常以全生长期七十至一百天的为早熟品种。
zhè lǐ yě yǐ bǎi rì liáng liè wèi zǎo shú zhǒng
这句话大意是:这里也以「百日粮」列为早熟种。
shēng zhǎng qī zuì duǎn de dāng shì mài zhēng chǎng děng pǐn zhǒng
这句话大意是:生长期最短的当是「麦争场」等品种。
wǔ tóng yì zuò yàn jí ān zì
这句话大意是:「五」「●」同「●」,亦作「鷃」,即鹌字。
lǚ zhǐ suì zǐ yì xíng rú ān zhǎo xíng
这句话大意是:「●履」,指穗子异形如鹌爪形。
xià wén chī jiǎo gǔ yě shì yī zhǒng fēn chà xíng de yì xíng suì zǐ
这句话大意是:下文「鸱脚谷」,也是一种分叉形的异形穗子。
liù ba jiè zuò pí zì
这句话大意是:「六」「罢」,借作「罴」字。
qī shǐ jiàn wū yào shù
这句话大意是:「七」「●」,始见于《要术》。
jí yùn yīn dǎng dùn huáng gǔ míng
这句话大意是:《集韵》音党,「顿●黄,谷名。
dāng xì cǎi zì yào shù
这句话大意是:」当系采自《要术》。
bā gǔ zi xiǎo suì jī bù cì máo yì chēng gāng máo zhǎng de yǒu huǎn chōng suì zǐ yīn fēng hù xiāng mó cā zhuàng jī bì miǎn zǐ lì tuō luò de zuò yòng
这句话大意是:「八」谷子小穗基部刺毛(亦称刚毛)长的,有缓冲穗子因风互相磨擦撞击,避免子粒脱落的作用。
zhè gè gǔ rén yǐ shēn kè de guān chá dào
这句话大意是:这个古人已深刻地观察到。
jiǔ bào zhuó shí shāng hài
这句话大意是:「九」「暴」,啄食,伤害。
yī cǎn shǐ jiàn wū yào shù
这句话大意是:「一0」「䅟」,始见于《要术》。
xiàn zài de cǎn zǐ shì zhǐ lóng zhǎo sù yì chēng lóng zhǎo jì xué míng yǔ sù tóng kē yì shǔ
这句话大意是:现在的䅟子是指龙爪粟,亦称龙爪稷,学名EleusinecoracanaGaertn,与粟同科异属。
yī yī xi zēng yì
这句话大意是:「一一」「息」,增益;。
hào jiǎn sǔn
这句话大意是:「耗」,减损。
xī hào zhè lǐ zhǐ chū mǐ lǜ yǒu duō shǎo
这句话大意是:「息耗」,这里指出米率有多少。
yī èr fǎn tōng fǎn zhǐ wéi fǎn zì rán
这句话大意是:「一二」「返」,通「反」,指违反自然。
yī sān dǐ zhǐ qián zuò wù
这句话大意是:「一三」「底」,指前作物。
yī sì gǔ zi bù yí lián zuò nóng yàn yǒu gǔ hòu gǔ zuò zhe kū juǎn qián zá shuō yě zhǐ míng měi nián yī yì bì mò pín zhǒng
这句话大意是:「一四」谷子不宜连作,农谚有:「谷后谷,坐著哭」,卷前《杂说》也指明:「每年一易,必莫频种。
gǔ zi xī féi liàng duō bìng qiě wèi le xiāo chú bìng chóng hài hé jiǎn shǎo zá cǎo gèng yǒu lún zuò de bì yào
这句话大意是:」谷子吸肥量多,并且为了消除病虫害和减少杂草,更有轮作的必要。
dàn yuán zhù zi zé yǒu duō ér shōu báo yǐ hěn nán lǐ jiě
现代白话:但原注:「●子则莠多而收薄了」,很难理解。
jù guǎng yùn sān shí sān xiàn zài yáng gǔ
这句话大意是:据《广韵》「三十三线」:「●,再扬谷。
yòu xiǎo fēng yě
这句话大意是:又,小风也。
jí yùn jiě shì xiāng tóng
这句话大意是:」《集韵》解释相同。
dàn dōu hé gǔ tián bì xū suì yì lián xì bù shàng
这句话大意是:但都和「谷田必须岁易」联系不上。
jù wén yì tuī cè suǒ wèi zi yīng gāi jiù shì zhòng chá bō zi zé yǒu cǎo duō de yì sī
这句话大意是:据文义推测,所谓「●子」,应该就是重茬播子则莠草多的意思。
yīn yuǎn
这句话大意是:●音远。
yī wǔ hé jí wǎn gǔ zi hé zǎo gǔ zi zhī hé xiāng duì
这句话大意是:「一五」「禾」即晚谷子,和早谷子「稙禾」相对。
shī jīng lǔ sòng bì gōng zhì shū jì
这句话大意是:《诗经鲁颂‧閟宫》:「稙、、菽、稷。
máo chuán xiān zhǒng yuē zhì hòu zhǒng yuē
这句话大意是:」毛《传》:「先种曰稙,后种曰。
tóng
这句话大意是:」「」同「」。
yī liù má pú yáng yí zhǐ dà má yǔ shuǐ yáng
这句话大意是:「一六」「麻、菩杨」,疑指大麻与水杨。
zhè shí shì sān yuè shàng xún yǐ qián de shí lìng yào shù juǎn èr zhǒng má zi piān yǐn fàn shèng zhī shū jí sì mín yuè lìng dōu shuō èr yuè kě zhǒng má zi
这句话大意是:这时是三月上旬以前的时令,《要术》卷二《种麻子》篇引《泛胜之书》及《四民月令》都说二月可种麻子。
pú jiǎ jiè wèi pú zì cuī bào gǔ jīn zhù shuǐ yáng pú yáng yě
这句话大意是:「菩」,假借为「蒲」字,崔豹《古今注》:「水杨,蒲杨也。
běn cǎo gāng mù juǎn sān wǔ xià shuǐ yáng yáng zhī yìng ér yáng qǐ gù wèi zhī yáng duō yi shuǐ sì pú zhuī zhī de gù yǒu shuǐ yáng pú liǔ huán fú zhī míng
这句话大意是:」《本草纲目》卷三五下「水杨」:「杨枝硬而扬起,故谓之杨,多宜水涘蒲萑之地,故有水杨、蒲柳、萑苻之名。
jīn yǐ qīng yáng huò shuǐ yáng wèi pú yáng
这句话大意是:」今以青杨或水杨为「蒲杨」。
huò yǐ má zi shì má pú zé zhǐ má zi fā yá
这句话大意是:或以麻子释「麻菩」,则指麻子发芽。
yī qī tà shì yòng yī cóng zhī tiáo fù chéng zhú sǎo bǎ de yàng zi shàng miàn yā zhe ní tǔ huò shí kuài yóu shēng kǒu huò rén lì lā zhe yòng yǐ zhèn yā xū tǔ de nóng jù
这句话大意是:「一七」「挞」是用一丛枝条缚成竹扫把的样子,上面压著泥土或石块,由牲口或人力拉著,用以镇压虚土的农具。
wáng zhēn nóng shū juǎn yī èr yǒu tú bìng chēng zhǎng kě sān sì chǐ guǎng kě èr chǐ yú
这句话大意是:王祯《农书》卷一二有图,并称:「长可三四尺,广可二尺余。
gǔ nóng fǎ lóu zhǒng jì guò hòu yè cǐ tà shǐ lǒng mǎn tǔ shí miáo yì shēng yě
这句话大意是:古农法:「耧种既过,后曳此挞,使垄满土实,苗易生也。
yòu chēng huò gēng guò tián mǔ tǔ xìng xū fú yì yi tà zhī
这句话大意是:」」又称:「或耕过田亩,土性虚浮,亦宜挞之。
yā zài tà shàng miàn de dōng xi zhòng jiào zuò zhòng tà
这句话大意是:」压在挞上面的东西重,叫做重挞。
yī bā zé zhè lǐ zhǐ yǔ shuǐ
这句话大意是:「一八」「泽」,这里指雨水。
yī jiǔ huì zhǐ zá cǎo hòu lái yě xiě zuò huì
这句话大意是:「一九」「薉」,指杂草,后来也写作「秽」。
shuō wén huì wú yě
这句话大意是:《说文》:「薉,芜也。
xú kǎi shuō wén jì chuán tián zhōng zá cǎo yě
这句话大意是:」徐锴《说文系传》:「田中杂草也。
èr zhǎn shì zi yī lèi de gǔn yā nóng jù
这句话大意是:「二0」「辗」是子一类的辊压农具。
wáng zhēn nóng shū juǎn yī èr chē chē suí lóu zhǒng suǒ guò gōu lǒng niǎn zhī shǐ zhǒng tǔ xiāng zhe yì wèi fā shēng rán yì kàn tǔ mài qián shī hé rú yòng yǒu chí sù yě
现代白话:王祯《农书》卷一二「车」:「车,……随耧种所过沟垄碾之,使种土相著,易为发生,然亦看土脉干湿怎么样,用有迟速也。
èr yī yǎng lǒng chang kāi zhe lǒng děng yǔ
这句话大意是:「二一」「仰垄」,敞开著垄等雨。
èr èr dàng tóng dàng
这句话大意是:「二二」「荡」,同「荡」;。
dàng tài zhǐ zhǒng zi bèi yǔ shuǐ chōng zǒu huò pāi méi zài ní tǔ xià miàn
这句话大意是:「荡汰」指种子被雨水冲走或拍没在泥土下面。
fēi zhí bù dàn
这句话大意是:「非直」,不但。
èr sān jiān yǔ cǎo huì jù chū yǔ hòu zhǒng zi fā yá de shí hou zá cǎo yě tóng shí méng fā zhì wū bù kě shōu shí
这句话大意是:「二三」「兼与草薉俱出」,雨后种子发芽的时候,杂草也同时萌发,至于不可收拾。
èr sì rèn rèn píng néng gòu
这句话大意是:「二四」「任」,任凭,能够。
èr wǔ mǎ ěr xíng róng gǔ miáo chū zhǎng chū shí rú mǎ ěr de xíng zhuàng
这句话大意是:「二五」「马耳」,形容谷苗初长出时如马耳的形状。
juǎn liù yǎng niú mǎ lǘ luó piān xíng róng mǎ ěr rú xuē tǒng zhè duì mǎ ěr hé chū chū tǔ gǔ miáo dōu hěn xíng xiàng
这句话大意是:卷六《养牛马驴骡》篇形容马耳「如削筒」,这对马耳和初出土谷苗都很形像。
èr liù zú kě néng shì yī zhǒng xiǎo chú yě kě néng shì yī zhǒng chú fǎ
这句话大意是:「二六」「镞」,可能是一种小锄,也可能是一种锄法。
wáng zhēn nóng shū juǎn shí sān yōu chú fu chú fǎ yǒu sì yī cì yuē zú èr cì yuē bù sān cì yuē yōng sì cì yuē fù
这句话大意是:王祯《农书》卷十三「耰鉏」:「夫锄法有四:一次曰镞,二次曰布,三次曰壅,四次曰复。
jù cǐ zú dà gài shì cháng lì yòng chú jiǎo jìn xíng miáo jiān chú jiān bǐ shǒu jiān kuài dàn qí quē diǎn zài yào mì bù néng mì
这句话大意是:」据此,「镞」大概是常利用锄角进行苗间锄间,比手间快,但其缺点在「要密不能密」。
bù zhǐ bù miáo dìng zhū jí dìng miáo yì jí qún zhòng suǒ chēng èr biàn fú miáo yào wěn
这句话大意是:「布」指布苗定株,即定苗,亦即群众所称「二遍扶苗要稳」。
yōng shì shēn chú yōng tǔ
这句话大意是:「壅」是深锄壅土。
fù shì zài huí fù dào qiǎn chú yǐ hòu gè cì yě shì qiǎn bú shì shuō dào sì cì yuē fù wèi zhǐ chú sì cì yǐ hòu jiù tíng zhǐ bù chú le
这句话大意是:「复」是再回复到浅锄,以后各次也是浅,不是说到「四次曰复」为止,锄四次以后就停止不锄了。
èr qī huō kōng kuàng wú wù zhǐ quē miáo
这句话大意是:「二七」「豁」,空旷无物,指缺苗。
zhè lǐ fǎn yìng gǔ rén duì wū quē miáo bǔ miáo de zhòng shì
这句话大意是:这里反映古人对于缺苗补苗的重视。
èr bā xiǎo chú zhǐ miáo xiǎo shí jiù chú
这句话大意是:「二八」「小锄」指苗小时就锄。
zhè gè duì gǔ zi zài miáo qī shēng zhǎng hěn màn yì bèi zá cǎo fēng bì de tè diǎn gèng wèi zhòng yào
这句话大意是:这个对谷子在苗期生长很慢,易被杂草封蔽的特点更为重要。
xiàn zài qún zhòng zài miáo zǐ sān sì piàn zhēn yè shí jié hé jiān miáo dìng miáo jìn xíng chú cǎo sōng tǔ shēn dù zhǐ dào chú pò tǔ pí wèi dù
这句话大意是:现在群众在苗子三四片真叶时,结合间苗定苗进行除草松土,深度只到锄破土皮为度。
zhè yàng yǒu shū sōng tǔ rǎng liú tōng kōng qì xī shōu guāng rè bǎo chí shuǐ fèn de zuò yòng duì zǎo qī shēng zhǎng jí wèi zhòng yào
这句话大意是:这样有疏松土壤,流通空气,吸收光热,保持水分的作用,对早期生长极为重要。
chú shí cháng yòng xiǎo chú jìn xíng yě kě yǐ yòng chú jiǎo zú pò tǔ pí
现代白话:锄时常用小锄进行,也能够用锄角镞破土皮。
suǒ yǐ qún zhòng zǒng jié de jīng yàn shì gǔ chú cùn dǐng shàng fèn
这句话大意是:所以群众总结的经验是:「谷锄寸,顶上粪。
yào shù yǐn nóng yàn yù de gǔ mǎ ěr zú zǒng jié xiǎo chú de hǎo chù fēi zhí shěng gōng gǔ yì bèi shèng shì hé hū kē xué dào lǐ de
这句话大意是:」《要术》引农谚:「欲得谷,马耳镞」,总结小锄的好处:「非直省功,谷亦倍胜」,是合乎科学道理的。
èr jiǔ huí chē dào mǎ zhì yī bù xià xíng róng zhū cóng jí xī yǔ jí mì xī dào kě yǐ zài zhuāng jia de lǐ shǐ chē mǎ diào tóu mì dào kě yǐ shǐ chēng zhù yī fú bù là xià qù
现代白话:「二九」「回车倒马,掷衣不下」,形容株丛极稀与极密,稀到能够在庄稼地里使车马掉头,密到能够使撑住衣服不落下去。
zhè shì shuō xī zhí hé jí dù mì zhí shōu huò bù xiāng shàng xià
这句话大意是:这是说稀植和极度密植,收获不相上下。
sān niè yīn niè zhǐ yòng jiǎo cǎi
这句话大意是:「三0」「蹑」,音聂,指用脚踩。
xiàn zài qún zhòng yǒu cǎi qīng zhuàng miáo de jīng yàn jí zài gǔ miáo zhǎng dào sān sì piàn zhēn yè shí yòng jiǎo cǎi yī xià yǒu yì zhì dì shàng bù shēng zhǎng cù jìn gēn xì fā zhǎn shǐ gǔ miáo zhuàng jiàn de zuò yòng
这句话大意是:现在群众有「踩青」壮苗的经验,即在谷苗长到三四片真叶时用脚踩一下,有抑制地上部生长,促进根系发展,使谷苗壮健的作用。
shān xī lǎo nóng cháng cǎi yòng zhè yī jīng yàn
这句话大意是:山西老农常采用这一经验。
xiǎo zhù bù gēng gù shuō míng qí de wèi jīng gēng bà wèi le cù shǐ gēn xì fā zhǎn xiàng xià shēn zhā gù cǎi yòng cǎi qīng de bàn fǎ
这句话大意是:小注「不耕故」,说明其地未经耕耙,为了促使根系发展,向下深扎,故采用「踩青」的办法。
xún lǒng jí suí lǒng zhú lǒng yī lǒng yī lǒng de
这句话大意是:「寻垄」即随垄,逐垄,一垄一垄地。
sān yī zhè jiāng yǒu qī dào yóu má bā dào sù de nóng yàn shuō míng gǔ zi yào bù duàn jìn xíng zhōng gēng jīng cháng bǎo chí tǔ rǎng shū sōng hé wú zá cǎo duì tí gāo chǎn liàng jí wèi zhòng yào
这句话大意是:「三一」浙江有「七道油麻八道粟」的农谚,说明谷子要不断进行中耕,经常保持土壤疏松和无杂草,对提高产量极为重要。
shàng wén shù yīn shuò jiě shì shì duō cì pín pín
这句话大意是:上文「数」,音朔,解释是多次,频频。
sān èr bā mǐ zhǐ chū mǐ lǜ dá dào bā chéng
这句话大意是:「三二」「八米」,指出米率达到八成。
zhè shì hěn gāo de chū mǐ lǜ
这句话大意是:这是很高的出米率。
sān sān chù shī cāo zuò hé shī pán shàng yì jí bù néng shī shí qù chú
这句话大意是:「三三」「触湿」,操作和湿踫上,意即不能湿时去锄。
sān sì zhōng fēng zhǐ dào kě yǐ fēng de shí hou tíng zhǐ
现代白话:「三四」「中锋止」,到能够「锋」的时候停止。
zhǐ zhǐ tíng zhǐ yòng tiě chǐ zòu zòng héng pá ér láo zhī
这句话大意是:「止」指停止用「铁齿●楱纵横杷而劳之」。
fēng hé jiǎng yǒu bù tóng jiàn gēng tián piān zhù shì èr sì
这句话大意是:「锋」和「耩」有不同,见《耕田》篇注释「二四」。
sān wǔ cù bù yǐ zú niè lǒng dǐ jiǎo bù jǐn mì dì tà zhe lǒng dǐ zǒu guò
这句话大意是:「三五」「促步以足蹑垄底」,脚步紧密地踏著垄底走过。
zhè shì chú tà zhǎn yǐ wài de dì sān zhǒng fù tǔ zhèn yā fāng fǎ xiàn zài yě cháng cǎi yòng de
这句话大意是:这是除「挞」、「辗」以外的第三种覆土镇压方法,现在也常采用的。
wáng zhēn nóng shū juǎn yī èr chē yǐn gǔ nóng fǎ lóu zhǒng hòu yòng tà zé lǒng mǎn tǔ shí
这句话大意是:王祯《农书》卷一二「车」引古农法:「耧种后用挞,则垄满土实。
yòu yǒu zhǒng rén zú niè lǒng dǐ gè shì yī fǎ
这句话大意是:又有种人足蹑垄底,各是一法。
sān liù lián jí jīn lián zì
这句话大意是:「三六」「镰」,即今「镰」字。
lián shāng zhǐ bù yīng gē ér gē tú fèi lián gōng ér shōu chéng jiǎn shǎo
这句话大意是:「镰伤」指不应割而割,徒费镰工而收成减少。
sān qī sòng chén yuán jìng suì shí guǎng jì cóng shū jí chéng běn mò juàn jiǎ zǐ zhàn yǔ tiáo cháo yě qiān zài qiū yǔ jiǎ zǐ hé tóu shēng ěr
这句话大意是:「三七」宋陈元靓《岁时广记》(《丛书集成》本)末卷「甲子占雨」条:「《朝野佥载》:「……秋雨甲子,禾头生耳,……。
táng lǐ yǔ yún hé tóu shēng ěr gài hé sù wú shēng ěr zhě hé tóu shì yě
这句话大意是:」唐俚语云「禾头生耳」,盖禾粟无生耳者,禾头□□□□是也。
cháo yě qiān zài táng zhāng zhuó zhuàn jīn běn wú cǐ jì zài dàn hán è sì shí zuǎn yào qī yuè yǒu xiāng tóng jì shù shuō míng zhè shì gǔ dài yàn yǔ
这句话大意是:」《朝野佥载》唐张𬸦撰,今本无此记载,但韩鄂《四时纂要》「七月」有相同记述,说明这是古代谚语。
kě shì chén yuán jìng jiě shì shēng ěr de sì gè zì gāng gāng tuō lòu jiū jìng zhǐ shén me wú cóng què zhī
这句话大意是:可是陈元靓解释「生耳」的四个字刚刚脱漏,究竟指什么,无从确知。
cóng táng sòng rén shī fù zhōng cháng tí dào de lái tuī cè dāng shì zhǐ hé tóu yīn yǔ shī gāo wēn zhēng yù ér yǐn qǐ wù zhì biàn huà huò zhě fā yá yīn ér zào chéng yán zhòng sǔn shī
这句话大意是:从唐宋人诗赋中常提到的来推测,当是指禾头因雨湿高温蒸郁而引起物质变化,或者发芽,因而造成严重损失。
rú dù fǔ shī hé tóu shēng ěr shǔ suì hēi lù yóu shī chóu kàn chǎng shàng hé shēng ěr yǔ wèi hé tóu zhēng ěr chū rùn yōu mài lì huà fēi é sū shì qiū yáng fù hé yǐ shí ér shēng ěr dào fāng xiù ér ní pán
这句话大意是:如杜甫诗:「禾头生耳黍穗黑」,陆游诗:「愁看场上禾生耳」,「雨畏禾头蒸耳出,润忧麦粒化飞蛾」,苏轼《秋阳赋》:「禾已实而生耳,稻方秀而泥蟠」。
sān bā dà pàn dà dǐ dà gài
这句话大意是:「三八」「大判」,大抵,大概。
sān jiǔ chù tōng xù
这句话大意是:「三九」「畜」通「蓄」。
sì yù tōng yù
这句话大意是:「四0」「御」通「御」。
sì yī chú zhǐ qián cǎo zuò sì liào yòng
这句话大意是:「四一」「刍」指干草,作饲料用。
hé zhǐ dōng shōu gǔ wù
这句话大意是:「禾」指冬收谷物。
xīn zhēng zhǐ chái cǎo yǒu suǒ wèi cū zhě yuē xīn xì zhě yuē zhēng
这句话大意是:「薪」、「蒸」指柴草,有所谓「粗者曰薪,细者曰蒸。
sì èr niǎo xīng míng jí zhū niǎo yì chēng zhū què
这句话大意是:「四二」「鸟」,星名,即「朱鸟」,亦称「朱雀」。
xià wén xū xīng èr shí bā xiù zhōng xuán wǔ qī sù de dì sì sù
这句话大意是:下文「虚星」,二十八宿中「玄武」七宿的第四宿。
hūn zhōng zhǐ huáng hūn shí xiàn wū zhèng nán fāng
这句话大意是:「昏中」,指黄昏时现于正南方。
sì sān nán huá zhēn jīng táng lù dé míng yīn yì zhǎng wú dì míng
这句话大意是:「四三」《南华真经》唐陆德明《音义》:「长梧,地名。
fēng rén shǒu fēng jiāng zhī rén
这句话大意是:封人,守封疆之人。
sì sì lǔ mǎng zhǐ gēng dì cū shuài yòu bù yōu gēng tián piān gēng ér bù láo bù rú zuò bào
这句话大意是:「四四」「卤莽」,指耕地粗率,又不耰●(《耕田》篇:「耕而不劳,不如作暴。
miè liè zhǐ yún chú cū bào shāng miáo cǎo yòu chú bù jǐn
这句话大意是:「灭裂」,指耘锄粗暴伤苗,草又锄不尽。
dōu shì zhǐ de cāo zuò cū xīn mǎ hǔ hé jīng gēng xì zuò xiāng fǎn
这句话大意是:都是指的操作粗心马虎,和精耕细作相反。
nán huá zhēn jīng lù dé míng yīn yì miè liè yóu duǎn cǎo yě
这句话大意是:《南华真经》陆德明《音义》:「灭裂,犹短草也。
li yún wèi bù shú yě
这句话大意是:李云:「谓不熟也。
sī mǎ yún lǔ mǎng yóu cū yě wèi qiǎn gēng xī zhǒng yě
这句话大意是:」司马云:「卤莽,犹粗也,谓浅耕稀种也。
sì wǔ qí tōng jì yě kě yǐ jiè zuò zhì
现代白话:「四五」「齐」,通「剂」,也能够借作「制」。
biàn jì jí biàn gèng guò qù de bàn fǎ
这句话大意是:「变剂」,即变更过去的办法。
sì liù yōu shuō wén zuò yōu yuán zhǐ mó tián qì hòu lái fā zhǎn wèi
这句话大意是:「四六」「耰」,《说文》作「櫌」,原指「摩田器」,后来发展为●。
nán huá zhēn jīng lù dé míng yīn yì sī mǎ yún chú yě
这句话大意是:《南华真经》陆德明《音义》:「司马云:「锄也。
dà gài yīn wèi shàng wén tí dào yún suǒ yǐ sī mǎ biāo jiě shì wèi chú de
这句话大意是:」」大概因为上文提到「芸」,所以司马彪解释为锄地。
sì qī shì sūn de sú zì yīn sūn
这句话大意是:「四七」「」是「飧」的俗字,音孙。
shú shí jiào zuò sūn
这句话大意是:熟食叫做「飧」。
yàn tóng yàn
这句话大意是:「厌」同「餍」。
yàn sūn yī nián dào tóu chī de bǎo bǎo de ér qiě chī bù wán
这句话大意是:「餍飧」,一年到头吃得饱饱的,而且吃不完。
sì bā fēng shōu jiào zuò ráng
这句话大意是:「四八」丰收叫做「穰」。
sì jiǔ zī jī zhào zhào qí de jiě shì shì qiāo chā lèi
这句话大意是:「四九」「镃𫓹」,照赵岐的解释是锹臿类。
táng xuán yīng yī qiè jīng yīn yì juǎn shí jiǔ fú běn háng jí jīng juǎn sān wǔ yǐn cāng xié piān chú zī qí yě
这句话大意是:唐玄应《一切经音义》卷十九《佛本行集经》卷三五引《苍颉篇》:「鉏,兹其也。
zé jìng zhǐ wèi chú
这句话大意是:」则迳指为锄。
wǔ sān shí zhǐ chūn xià qiū jiàn zuǒ chuán huán gōng liù nián sān shí bù hài dù yù zhù jí kǒng yǐng dá shū
这句话大意是:「五0」「三时」,指春、夏、秋,见《左传‧桓公六年》「三时不害」杜预注及孔颖达疏。
nóng pǔ liù shū yǐ xià zhì hòu bàn gè yuè de qián sān rì zhōng wǔ rì hòu qī rì fēn wèi sān shí fēi cǐ suǒ zhǐ
这句话大意是:《农圃六书》以夏至后半个月的前三日、中五日、后七日分为「三时」,非此所指。
wǔ yī tí yīn tí yì zuò tí shì bài lèi de zá cǎo
这句话大意是:「五一」「稊」音题,亦作「蕛」,是稗类的杂草。
ěr yā shì cǎo tí dié
现代白话:《你雅‧释草》:「蕛,苵。
guō pú zhù shì bài bù de shēng huì cǎo
这句话大意是:」郭璞注:「似稗,布地生秽草。
wǔ èr biāo tóng biāo yì zuò páo yīn biāo shì yún cǎo
这句话大意是:「五二」「藨」同「穮」,亦作「麃」,音标,是耘草。
yīn gǔn shì yōng miáo
这句话大意是:「●」音滚,是壅苗。
jiàn zuǒ chuán zhāo gōng yuán nián dù yù zhù jí kǒng yǐng dá shū
这句话大意是:见《左传‧昭公元年》杜预注及孔颖达疏。
shì biāo shì yì tóng shī jīng fǔ tián huò yún huò zǐ
这句话大意是:「是藨是」,义同《诗经‧甫田》「或耘或耔」。
wǔ sān guǒ luǒ jiàn xià wén yǐn hàn shū shí huò zhì guā hù guǒ luǒ zhù wén jí yǒu guān zhù shì
这句话大意是:「五三」「果、蓏」,见下文引《汉书‧食货志》「瓜、瓠、果、蓏」注文及有关注释。
wǔ sì mǎo xīng bái hǔ qī sù de dì sì sù
这句话大意是:「五四」「昴星」,白虎七宿的第四宿。
mǎo yīn mǎo
这句话大意是:「昴」音卯。
wǔ wǔ pàn yīn pàn
这句话大意是:「五五」「泮」音判;。
bīng pàn jí jiě dòng
这句话大意是:「冰泮」即解冻。
wǔ liù shù yīn shuò zài shí jiān shàng zhǐ duō cì pín fán
这句话大意是:「五六」「数」音朔,在时间上指多次,频繁;。
zài kōng jiān shàng zhǐ chóu mì
这句话大意是:在空间上指稠密。
shū shù shì jí shū mì shì zhōng
这句话大意是:「疏数适」即疏密适中。
wǔ qī de xiāng de xiāng dāng
这句话大意是:「五七」「得」,相得,相当。
shù jìng zhí
这句话大意是:「术」,径直。
cóng jí zòng zì
这句话大意是:「从」即「纵」字。
wǔ bā jù yán jiū xuě shuǐ hán zhòng shuǐ bǐ pǔ tōng shuǐ shǎo de duō ér zhòng shuǐ duì shēng wù shēng zhǎng yǒu yì zhì zuò yòng
这句话大意是:「五八」据研究,雪水含重水比普通水少得多,而重水对生物生长有抑制作用。
tōng guò xiàn dài kē xué shì yàn zhèng míng xuě shuǐ duì dòng zhí wù de shēng zhǎng fā yù yǒu liáng hǎo de cù jìn zuò yòng
这句话大意是:通过现代科学试验,证明雪水对动植物的生长发育有良好的促进作用。
wǔ jiǔ liú rén zhī zì shān jìng luò yáng rén
这句话大意是:「五九」刘仁之,字山静,洛阳人。
hòu wèi chū dì wǔ sān èr zhì wǔ sān sì nián chū rèn zhù zuò láng zhōng shū lìng
这句话大意是:后魏出帝(五三二至五三四年)初任著作郎,中书令。
hòu chū rèn xi yǎn zhōu cì shǐ
这句话大意是:后出任西兖州刺史。
dōng wèi wǔ dìng èr nián wǔ sì sì nián zú
这句话大意是:东魏武定二年(五四四年)卒。
jiàn wèi shū juǎn bā yī liú rén zhī chuán
这句话大意是:见《魏书》卷八一《刘仁之传》。
xi yǎn zhōu hòu wèi xiào chāng sān nián wǔ èr qī nián zhì
这句话大意是:西兖州,后魏孝昌三年(五二七年)置。
liù shāng hài zuò wù de shì shuāng dòng juǎn sì zāi shù piān cǎi yòng yān xūn fǎ fáng shuāng dòng shì hé lǐ de bàn fǎ
这句话大意是:「六0」伤害作物的是霜冻,卷四《栽树》篇采用烟熏法防霜冻,是合理的办法。
liù yī jiǔ de jiǔ jīng nóng dù gāo cù de suān dù qiáng dōu jiào zuò yàn
这句话大意是:「六一」酒的酒精浓度高,醋的酸度强,都叫做「酽」。
liù èr diǎn nóng zhǔ guǎn tún tián de guān
这句话大意是:「六二」「典农」,主管屯田的官。
tài píng yù lǎn juǎn èr sì èr yǐn wèi lüè diǎn nóng xiào wèi tài zǔ àn zhǐ cáo cāo zhì zhì bǐ èr qiān dàn
这句话大意是:《太平御览》卷二四二引《魏略》:「典农校尉,太祖(按指曹操)置,秩比二千石。
tóng shí yì shè diǎn nóng zhōng láng jiāng
这句话大意是:」同时亦设「典农中郎将」。
liù sān mù yuán yì shì xǐ zhè lǐ yǐn shēn wèi jiǎn qù shù zhī
这句话大意是:「六三」「沐」,原义是「洗」,这里引申为剪去树枝。
shì míng shì zī róng mù tū yě
这句话大意是:《释名‧释姿容》:「沐,秃也。
xià wén rì fāng zhōng wú chǐ yīn de què jiǎn de qián qián jìng jìng hǎo xiàng xǐ guò yī yàng biàn chéng tū shù le
这句话大意是:」下文「日方中,无尺荫」,的确剪得干干净净,好像「洗」过一样,变成「秃」树了。
tu jí jīn tú zì
这句话大意是:「涂」,即今「途」字。
xú kǎi shuō wén jì chuán tu zì zhù gǔ wú tú zì tú mí sú yě
这句话大意是:徐锴《说文系传》「涂」字注:「古无「涂」字,「途」弥俗也。
liù sì guō lǎo děng zhuàn guǎn zǐ jí xiào mǎ yuán cái yún zuǒ yòu bó zhī míng wū gǔ wú wén wáng mǎng shí shǐ yǒu zhī
这句话大意是:「六四」郭老等撰《管子集校》:「马元材云:「左右伯之名,于古无闻,王莽时始有之。
mò ruò àn mǎ shuō yǒu wèi zhào
这句话大意是:……」沫若案:「马说有未照。
lǐ wáng zhì bā bó gè yǐ qí shǔ shǔ wū tiān zǐ zhī lǎo èr rén fēn tiān xià yǐ wèi zuǒ yòu yuē èr bó
这句话大意是:《礼‧王制》:八伯各以其属属于天子之老二人,分天下以为左右曰二伯。
wáng mǎng gù shì jí fǎng cǐ
这句话大意是:王莽故事即倣此。
yòu zhāng pèi lún chēng zhōu lǐ gōng bó zhù bó zhǎng yě guó yǔ sī kōng shì tú wéi zhù sī kōng zhǎng dào lù zhě zé cǐ zuǒ yòu bó sī kōng zhī shǔ
这句话大意是:」」又张佩纶称:「《周礼》「宫伯」注「伯,长也」,《国语》「司空视涂」,韦注「司空,掌道路者」,则此左右伯,司空之属。
liù wǔ yīn jī běn zuò jī tōng zuò qī nián jí zhōu nián
这句话大意是:「六五」「」音姬,本作「稘」,通作「期」,「年」即周年。
shàng shū yáo diǎn sān bǎi yǒu liù xún yòu liù rì
这句话大意是:《尚书‧尧典》:「,三百有六旬又六日。
yòu guǎn zǐ qīng zhòng dīng piān cǐ jù zuò wèi néng yī suì
这句话大意是:」又《管子‧轻重丁》篇此句作「未能一岁」。
liù liù shuō wén luǒ zài mù yuē guǒ zài dì yuē luǒ
这句话大意是:「六六」《说文》:「蓏,在木曰果,在地曰蓏。
xú kǎi shuō wén jì chuán zài dì ruò guā hù zhī shǔ
这句话大意是:」徐锴《说文系传》:「在地,若瓜、瓠之属。
jīn rén huò yuē màn shēng yuē luǒ yì tóng
这句话大意是:今人或曰「蔓生曰蓏」,亦同。
guǒ zài shù gù àn xiàng guǒ xíng fēi tián zì zài mù shàng
这句话大意是:果在树,故⊕(按象果形,非「田」字)在木上;。
guā zài màn gù zài cǎo xià zài yè xià yě
这句话大意是:瓜在蔓,故●在艸下,在叶下也。
liù qī zhì yīn zhì jí zhū
这句话大意是:「六七」「彘」音滞,即猪。
tún zhǐ zǐ zhū
这句话大意是:「豚」指仔猪。
yáng xióng fāng yán juǎn bā zhū guān dōng xi huò wèi zhī zhì qí zi huò wèi zhī tún
这句话大意是:扬雄《方言》卷八:「猪,……关东西或谓之彘,……其子或谓之豚。
liù bā qīng zhòng xiāng fēn wèi qīng xiāng bìng zhòng xiāng fēn
这句话大意是:「六八」「轻重相分」,谓轻相并,重相分。
lǐ jì wáng zhì qīng rèn bìng zhòng rèn fēn bān bái bù tí qiè
这句话大意是:《礼记‧王制》:「轻任并,重任分,班白不提挈。
hàn shū wén běn cǐ
这句话大意是:」《汉书》文本此。
liù jiǔ hàn shū bǎi guān gōng qīng biǎo shàng sōu sù dū wèi wǔ dì jūn guān bù cháng zhì
这句话大意是:「六九」《汉书‧百官公卿表上》:「𩨄粟都尉,武帝军官,不常置。
bǎi guān gōng qīng biǎo xià jì zài tiān hàn yuán nián gōng yuán qián yī bǎi nián sāng hóng yáng rèn dà sī nóng sì nián gōng yuán qián jiǔ shí qī nián biǎn wèi sōu sù dū wèi
这句话大意是:」《百官公卿表下》记载天汉元年(公元前一百年)桑弘羊任大司农,四年(公元前九十七年)「贬为搜粟都尉」。
cǐ hòu zhōng wǔ dì zhī shì dà sī nóng kòng quē wèi bǔ shí jì shì sāng hóng yáng yǐ sōu sù dū wèi jiān lǐng
这句话大意是:此后终武帝之世,大司农空缺未补,实际是桑弘羊以搜粟都尉兼领。
shǐ jì píng zhǔn shū yuán fēng yuán nián gōng yuán qián yī bǎi shí nián sāng hóng yáng wèi zhì sù dū wèi jiān dà nóng jí qí shì lì
这句话大意是:《史记‧平准书》:「元封元年(公元前一百十年)……桑弘羊为治粟都尉兼大农」,即其事例。
jù hàn shū xī yù chuán zhēng hé gōng yuán qián jiǔ shí èr nián zhì qián bā shí jiǔ nián zhōng de sōu sù dū wèi hái shì sāng hóng yáng
这句话大意是:据《汉书‧西域传》,征和(公元前九十二年至前八十九年)中的搜粟都尉还是桑弘羊。
jù zhū xī tōng jiàn gāng mù zhào guò wèi sōu sù dū wèi jí zài zhēng hé mò nián jí zhēng hé sì nián qián bā shí jiǔ nián xià liù yuè shì jiē sāng hóng yáng de chà de
这句话大意是:据朱熹《通鉴纲目》,赵过为搜粟都尉即在征和末年(即征和四年,前八十九年)夏六月,是接桑弘羊的差的。
sōu sù dū wèi shì zhōng yāng gāo jí nóng guān pǐn zhì shāo dī wū dà sī nóng
这句话大意是:搜粟都尉是中央高级农官,品秩稍低于大司农。
qī gǔ mǔ zì
这句话大意是:「七0」「」,古「亩」字。
qī yī gǔ dài yǐ liù chǐ wèi bù bǎi bù wèi mǔ zhè yī mǔ de bù zhì shì kuān yī bù zhǎng bǎi bù de zhǎng tiáo mǔ
这句话大意是:「七一」古代以六尺为步,百步为亩,这一亩的布置是宽一步长百步的长条亩。
quǎn zhǐ bō zhǒng gōu kuān yī chǐ
这句话大意是:「甽」指播种沟,宽一尺;。
quǎn yǔ quǎn jiān de lǒng yì kuān yī chǐ
这句话大意是:甽与甽间的垄亦宽一尺。
yī mǔ de héng kuò liù chǐ zhè yàng jiù yǒu sān tiáo zhǎng quǎn hé sān tiáo zhǎng lǒng gè zhǎng yī bǎi bù jí xià wén suǒ wèi zhǎng zhōng mǔ
这句话大意是:一亩的横阔六尺,这样就有三条长甽和三条长垄,各长一百步,即下文所谓「长终亩」。
yī fū bǎi mǔ suǒ yǐ shuō yī fū sān bǎi quǎn
这句话大意是:一夫百亩,所以说「一夫三百甽」。
suǒ wèi dài tián jiù shì quǎn yǔ lǒng měi nián lún huàn zhe gēng zhǒng jí jīn nián zhǒng de quǎn míng nián fān chéng lǒng bù zhǒng ér gēng yuán lái de lǒng zuò quǎn lái zhǒng zhè jiù shì suǒ wèi suì dài chù
这句话大意是:所谓「代田」,就是甽与垄每年轮换著耕种,即今年种的甽,明年翻成垄不种,而耕原来的垄作甽来种,这就是所谓「岁代处」。
qī èr cǐ zì tōng jiǎ bǐ zì zhù shì jiā biāo chēng dú yuē huò dú wèi
这句话大意是:「七二」此字通假彼字,注释家标称「读曰」或「读为」。
néng dú yuē nài yì jí néng zì cǐ chù jiù shì nài zì
这句话大意是:「能,读曰耐」,意即「能」字此处就是「耐」字。
qī sān yī jǐng jiǔ bǎi mǔ yī wū sān bǎi mǔ gòng yī qiān èr bǎi mǔ
这句话大意是:「七三」「一井」九百亩,「一屋」三百亩,共一千二百亩。
gǔ dài bǎi bù wèi mǔ yī qiān èr bǎi mǔ shí èr wàn fāng bù
这句话大意是:古代百步为亩,一千二百亩=十二万方步。
hàn dài èr bǎi sì shí fāng bù wèi yī mǔ shí èr wàn fāng bù chú yǐ èr bǎi sì shí fāng bù wǔ bǎi mǔ gù hé hàn mǔ wèi wǔ qǐng
这句话大意是:汉代二百四十方步为一亩,十二万方步除以二百四十方步=五百亩,故合汉亩为五顷。
qī sì shǐ jì jǐng dì běn jì jì zài zhōng liù nián gōng yuán qián yī sì sì nián gèng mìng zhì sù nèi shǐ wèi dà nóng
这句话大意是:「七四」《史记‧景帝本纪》记载中六年(公元前一四四年)「更命……治粟内史为大农」。
hàn shū bǎi guān gōng qīng biǎo shàng zhì sù nèi shǐ jǐng dì hòu yuán nián gōng yuán qián yī sì sān nián gēng míng dà nóng lìng
这句话大意是:《汉书‧百官公卿表上》:「治粟内史……景帝后元年(公元前一四三年)更名大农令。
wǔ dì tài chū yuán nián gōng yuán qián yī sì nián gēng míng dà sī nóng
这句话大意是:武帝太初元年(公元前一○四年)更名大司农。
shì dà nóng jí dà nóng lìng yì jí dà sī nóng shì zhǔ guǎn quán guó cái zhèng wù zī de zhōng yāng zuì gāo guān yuán
这句话大意是:」是「大农」即大农令,亦即大司农,是主管全国财政、物资的中央最高官员。
cān kàn gēng tián piān zhù shì sān
这句话大意是:参看《耕田》篇注释「三0」。
qī wǔ èr qiān dàn zhǐ tài shǒu
这句话大意是:「七五」「二千石」,指太守。
lìng zhǎng jūn zhǐ xiàn shǒu zhǎng wàn hù yǐ shàng de xiàn wèi lìng yǐ xià wèi zhǎng
这句话大意是:「令」、「长」均指县首长,万户以上的县为「令」,以下为「长」。
sān lǎo lì tián dōu shì xiāng guān de míng chēng hàn shū wén dì jì yǐ hù kǒu lǜ zhì sān lǎo xiào tì lì tián cháng yuán
这句话大意是:「三老」、「力田」都是乡官的名称,《汉书‧文帝纪》:「以户口率置三老、孝悌、力田常员。
qī liù zhuàng kǎi mó cāo zuò shì fàn xīn jì shù chéng shì
这句话大意是:「七六」「状」,楷模,操作示范,新技术程式。
qī qī wáng gǔ tóng wú zì
这句话大意是:「七七」「亡」,古同「无」字。
qī bā jù hàn shū dì lǐ zhì píng dōu xiàn shǔ bīng zhōu shàng jùn zài jīn shǎn běi dì qū
这句话大意是:「七八」据《汉书‧地理志》,平都县属并州上郡,在今陕北地区。
zhè gè céng jīng zuò guò píng dōu xiàn lìng de guāng shì shén me rén yǐ wú cóng chá kǎo
这句话大意是:这个曾经做过平都县令的「光」是什么人,已无从查考。
qī jiǔ chéng shì zhǎng guān de zuǒ èr guān
这句话大意是:「七九」「丞」是长官的佐贰官。
hàn shū bǎi guān gōng qīng biǎo shàng zhì sù nèi shǐ qín guān zhǎng gǔ huò
这句话大意是:《汉书‧百官公卿表上》:「治粟内史,秦官,掌谷、货。
yǒu liǎng chéng
这句话大意是:有两丞。
shǔ guān yǒu tài cāng jūn shū píng zhǔn dōu nèi jí tián wǔ lìng chéng wò guān tiě shì liǎng zhǎng chéng
这句话大意是:……属官有太仓、均输、平准、都内、籍田五令、丞,斡官、铁市两长、丞。
zì zhì sù nèi shǐ yǐ zhì tài cāng lìng wò guān zhǎng děng gè yǒu zì jǐ de chéng guān sōu sù dū wèi yīng yì bù lì wài
这句话大意是:……」自治粟内史以至太仓令、斡官长等,各有自己的丞官,搜粟都尉应亦不例外。
dàn guāng rèn de shì nǎ yī jí de chéng guān wú cóng tuī cè
这句话大意是:但光任的是哪一级的丞官,无从推测。
bā gōng ruán de bèi quān jìn zài lí gōng nèi de dà piàn kòng dì
这句话大意是:「八0」「宫壖地」,被圈进在离宫内的大片空地。
bā yī hàn chéng qín zhì jué fēn èr shí jí zuì dī yī jí wèi gōng shì jiàn hàn shū bǎi guān gōng qīng biǎo shàng
这句话大意是:「八一」汉承秦制,爵分二十级,最低一级为「公士」,见《汉书‧百官公卿表上》。
yán shī gǔ zhù yán yǒu jué mìng yì wū shì zú gù chēng gōng shì yě
这句话大意是:颜师古注:「言有爵命,异于士卒,故称「公士」也。
bā èr hé dōng hóng nóng jiē hàn jùn míng
这句话大意是:「八二」河东、弘农,皆汉郡名。
hé dōng jùn zài jīn shān xī shěng xī nán yú yuē yǒu xí xiàn fén xī qìn yuán děng xiàn yǐ nán jí ān zé qìn shuǐ děng xiàn yǐ xī de qū
这句话大意是:河东郡在今山西省西南隅,约有隰县、汾西、沁源等县以南及安泽、沁水等县以西地区。
hóng nóng jùn zài jīn hé nán shěng xī bù yuē yǒu luò yáng shì sōng xiàn nèi xiāng xiàn yǐ xī zhì shǎn xī shěng shāng xiàn yǐ dōng de qū
这句话大意是:弘农郡在今河南省西部,约有洛阳市、嵩县、内乡县以西至陕西省商县以东地区。