齐民要术 · 贾思勰 · Chapter 7 of 12

卷五

PinyinModern Translation
Size

zhǒng sāng zhè dì sì shí wǔ yǎng cán fù zhǒng yú bái yáng dì sì shí liù zhǒng táng dì sì shí qī zhǒng gǔ chǔ dì sì shí bā zhǒng yī qī dì sì shí jiǔ zhǒng huái liǔ qiū zǐ wú zuò dì wǔ shí zhǒng zhú dì wǔ shí yī zhǒng hóng lán huā jí èr zhī zi dì wǔ shí èr yàn zhī xiāng zé miàn zhī shǒu yào zǐ fěn bái fěn fù zhǒng lán dì wǔ shí sān zhǒng zǐ cǎo dì wǔ shí sì fá mù dì wǔ shí wǔ zhǒng de huáng fǎ fù chū sān

这句话大意是:种桑、柘第四十五养蚕附种榆、白杨第四十六种棠第四十七种谷楮第四十八种(一)漆第四十九种槐、柳、楸、梓、梧、柞第五十种竹第五十一种红蓝花及(二)栀子第五十二燕支、香泽、面脂、手药、紫粉、白粉附种蓝第五十三种紫草第五十四伐木第五十五种地黄法附出(三)。

yī juǎn nèi piān tí wú cǐ zhǒng zì piān zhōng yě méi yǒu tí dào zhǒng qī zhǒng zì bù yīng yǒu dàn yào shù jì zhuān jì zāi péi gè fǎ yīng yǒu zhǒng qī fǎ

这句话大意是:(一)卷内篇题无此「种」字,篇中也没有提到种漆,「种」字不应有,但《要术》既专记栽培各法,应有种漆法。

zhè shì yī gè máo dùn zī gū réng qí jiù

这句话大意是:这是一个矛盾,兹姑仍其旧。

èr juǎn nèi piān tí wú jí zì nèi róng yě méi yǒu tí dào zhī zi zhè yě shì yī gè máo dùn gū réng qí jiù

这句话大意是:(二)卷内篇题无「及」字,内容也没有提到「栀子」,这也是一个矛盾,姑仍其旧。

sān chū yuán wú juǎn nèi piān tí yǒu jù bǔ

这句话大意是:(三)「出」,原无,卷内篇题有,据补。

zhǒng sāng zhè yī dì sì shí wǔ yǎng cán fù yī

这句话大意是:种桑、柘「一」第四十五养蚕附(一)。

ěr yā yuē èr sāng biàn yǒu shèn èr zhī

现代白话:《你雅》曰(二):「桑,辨有葚「二」,栀。

zhù yún biàn bàn yě

这句话大意是:」注云:「辨,半也。

nǚ sāng yí sāng

这句话大意是:」「女桑,桋桑。

zhù yuē jīn sú hū sāng shù xiǎo ér tiáo zhǎng zhě wèi nǚ sāng shù yě

这句话大意是:」注曰:「今俗呼桑树小而条长者为女桑树也。

sān sāng shān sāng

这句话大意是:」「(三)桑,山桑。

zhù yún shì sāng cái zhōng wèi gōng jí chē yuán

这句话大意是:」注云:「似桑,材中为弓及车辕。

sōu shén jì yuē sì tài gǔ shí yǒu rén yuǎn zhēng

这句话大意是:《搜神记》曰(四):「太古时,有人远征。

jiā yǒu yī nǚ bìng mǎ yì pǐ

这句话大意是:家有一女,并马一匹。

nǚ sī fù nǎi xì mǎ yún néng wèi wǒ yíng fù wú jiāng jià wū rǔ

现代白话:女思父,乃戏马云:「能为我迎父,我将嫁于你。

mǎ jué jiāng ér qù zhì fù suǒ

这句话大意是:」马绝缰而去,至父所。

fù yí jiā zhōng yǒu gù chéng zhī ér hái

这句话大意是:父疑家中有故,乘之而还。

mǎ hòu jiàn nǚ zhé nù ér fèn jī

这句话大意是:马后见女,辄怒而奋击。

fù guài zhī mì wèn nǚ

这句话大意是:父怪之,密问女。

nǚ jù yǐ gào fù

这句话大意是:女具以告父。

fù shè mǎ shā shài pí wū tíng

这句话大意是:父射马,杀,晒皮于庭。

nǚ zhì pí suǒ yǐ zú cù zhī yuē ěr mǎ ér yù rén wèi fù zì qǔ tú bō rú hé

现代白话:女至皮所,以足蹙之曰:「你马,而欲人为妇,自取屠剥,如何?

yán wèi jìng pí juě rán qǐ juǎn nǚ ér xíng

这句话大意是:」言未竟,皮蹶然起,卷女而行。

hòu wū dà shù zhī jiān de nǚ jí pí jǐn huà wèi cán xù wū shù shàng

这句话大意是:后于大树枝间,得女及皮,尽化为蚕,续于树上。

shì wèi cán wèi nǚ r gǔ zhī yí yán yě

这句话大意是:世谓蚕为「女儿」,古之遗言也。

yīn míng qí shù wèi sāng sāng yán sàng yě

这句话大意是:因名其树为桑,桑言丧也。

jīn shì yǒu jīng sāng de sāng wǔ zhī míng

这句话大意是:今世有荆桑、地桑(五)之名。

sāng shèn shú shí shōu hēi lǔ zhēn sān huáng lǔ sāng bù nài jiǔ

这句话大意是:桑椹熟时,收黑鲁椹「三」,黄鲁桑,不耐久。

yàn yuē lǔ sāng bǎi fēng mián liù bó

这句话大意是:谚曰:「鲁桑百,丰绵(六)帛。

yán qí sāng hǎo gōng shěng yòng duō

这句话大意是:」言其桑好,功省用多。

jí rì yǐ shuǐ táo qǔ zi shài zào réng qí zhǒng

这句话大意是:即日以水淘取子,晒燥,仍畦种。

zhì qí xià shuǐ yī rú kuí fǎ

这句话大意是:治畦下水,一如葵法。

cháng hāo lìng jìng

这句话大意是:常薅令净。

míng nián zhēng yuè yí ér zāi zhī

这句话大意是:明年正月,移而栽之。

zhòng chūn jì chūn yì de

这句话大意是:仲春、季春亦得。

lǜ wǔ chǐ yī gēn

这句话大意是:率五尺一根。

wèi yòng gēng gù

这句话大意是:未用耕故。

fán zāi sāng bù dé zhě wú tā gù zhèng wèi lí bō ěr

这句话大意是:凡栽桑不得者,无他故,正为犁拨耳。

shì yǐ xū jì bù yòng xī

这句话大意是:是以须穊,不用稀;。

xī tōng gēng lí zhě bì nán shèn lǜ duō sǐ yǐ

现代白话:稀通耕犁者,必难慎,率多死了;。

qiě jì zé zhǎng jí

这句话大意是:且穊则长疾。

dà dū zhǒng zhēn zhǎng chí bù rú yā zhī zhī sù qī

这句话大意是:大都种椹,长迟,不如压枝之速(七)。

wú zāi zhě nǎi zhǒng zhēn yě

这句话大意是:无栽者,乃种椹也。

qí xià cháng zhú jué zhǒng lù dòu xiǎo dòu

这句话大意是:其下常𣃁掘种菉豆、小豆。

èr dòu liáng měi rùn zé yì sāng

这句话大意是:二豆良美,润泽益桑。

zāi hòu èr nián shèn wù cǎi mù sì

这句话大意是:栽后二年,慎勿采、沐「四」。

xiǎo cǎi zhě zhǎng bèi chí

这句话大意是:小采者,长倍迟。

dà rú bì xǔ zhēng yuè zhōng yí zhī yì bù xū kūn

这句话大意是:大如臂许,正月中移之,亦不须髡。

lǜ shí bù yī shù yīn xiāng jiē zhě zé fáng hé dòu wǔ

这句话大意是:率十步一树,阴相接者,则妨禾豆「五」。

xíng yù xiǎo jǐ jiǎo liù bù yòng zhèng xiāng dāng

这句话大意是:行欲小掎角「六」,不用正相当。

xiāng dāng zhě zé fáng lí

这句话大意是:相当者则妨犁。

xū qǔ zāi zhě zhēng yuè èr yuè zhōng yǐ gōu yì qī yā xià zhī lìng zhe de tiáo yè shēng gāo shù cùn réng yǐ zào tǔ yōng zhī

这句话大意是:须取栽者,正月二月中,以钩弋「七」压下枝,令著地,条叶生高数寸,仍以燥土壅之。

tǔ shī zé làn

这句话大意是:土湿则烂。

míng nián zhēng yuè zhōng jié qǔ ér zhǒng zhī

这句话大意是:明年正月中,截取而种之。

zhù zhái shàng jí yuán pàn zhě gù yi jí dìng bā

这句话大意是:住宅上及园畔者,固宜即定「八」;。

qí tián zhōng zhǒng zhě yì rú zhǒng zhēn fǎ xiān jì zhǒng èr sān nián rán hòu gēng yí zhī

这句话大意是:其田中种者,亦如种椹法,先穊种二三年,然后更移之。

fán gēng sāng tián bù yòng jìn shù

这句话大意是:凡耕桑田,不用近树。

shāng sāng pò lí suǒ wèi liǎng shī

这句话大意是:伤桑、破犁,所谓两失。

qí lí bù zhe chù zhú de bā lìng qǐ zhuó qù fú gēn yǐ cán shǐ fèn zhī

这句话大意是:其犁不著处,𣃁地(八)令起,斫去浮根,以蚕矢粪之。

qù fú gēn bù fáng lóu lí lìng shù féi mào yě jiǔ

这句话大意是:去浮根,不妨耧犁,令树肥茂也(九)。

yòu fǎ shí suì cháng shí yī rào shù yī bù sàn wú jīng zi shōu huò zhī hòu fàng zhū dàn zhī jiǔ qí de róu ruǎn yǒu shèng gēng zhě

这句话大意是:又法(十):岁常(十一)绕树一步散芜菁子,收获之后,放猪啖之「九」,其地柔软,有胜耕者。

zhǒng hé dòu yù de bī shù

这句话大意是:种禾豆,欲得逼树。

bù shī dì lì tián yòu diào shú

这句话大意是:不失地利,田又调熟。

rào shù sàn wú jīng zhě bù láo bī yě

这句话大意是:绕树散芜菁者,不劳逼也。

sāng shí èr yuè wèi shàng shí zhēng yuè cì zhī èr yuè wèi xià

这句话大意是:●桑,十二月为上时,正月次之,二月为下。

bái zhī chū zé sǔn yè

这句话大意是:白汁出则损叶。

dà shuài sāng duō zhě yi kǔ zhuó yī sāng shǎo zhě yi shěng

这句话大意是:大率桑多者宜苦斫「一0」,桑少者宜省●。

qiū zhuó yù kǔ ér bì rì zhōng

这句话大意是:秋斫欲苦,而避日中;。

chù rè shù jiāo shí èr kū kǔ zhuó shí sān chūn tiáo mào

这句话大意是:触热树焦(十二)枯,苦斫(十三)春条茂。

dōng chūn shěng jìng rì de zuò

这句话大意是:冬春省●,竟日得作。

chūn cǎi zhě bì xū zhǎng tī shí sì gāo jī shù rén yī shù hái tiáo fù zhī wu lìng jìng jǐn

这句话大意是:春采者,必须长梯(十四)高机,数人一树,还条复枝,务令净尽;。

yào yù dàn mù ér bì rè shí

这句话大意是:要欲旦、暮,而避热时。

tī bù zhǎng gāo zhī zhé

这句话大意是:梯不长,高枝折;。

rén bù duō shàng xià láo

这句话大意是:人不多,上下劳;。

tiáo bù hái zhī réng qū

这句话大意是:条不还,枝仍曲;。

cǎi bù jìng jiū jiǎo duō

这句话大意是:采不净,鸠脚多;。

dàn mù cǎi lìng rùn zé

这句话大意是:旦暮采,令润泽;。

bù bì rè tiáo yè qián

这句话大意是:不避热,条叶干。

qiū cǎi yù shěng cái shí wǔ qù fáng zhě

这句话大意是:秋采欲省,裁(十五)去妨者。

qiū duō cǎi zé sǔn tiáo

这句话大意是:秋多采则损条。

zhēn shú shí duō shōu pù qián zhī xiōng nián sù shǎo kě yǐ dāng shí

现代白话:椹熟时,多收,曝干之,凶年粟少,能够当食。

wèi lüè yuē shí liù yáng pèi wèi xīn zhèng zhǎng

这句话大意是:《魏略》曰(十六):「杨沛为新郑长。

xìng píng yī yī mò shí qī rén duō jī qióng pèi kè mín yì chù qián zhēn shí bā yī èr shōu dòu yuè yī sān qí yǒu yú yǐ bǔ bù zú jī jù shí jiǔ de qiān yú hú

这句话大意是:兴平「一一」末(十七),人多饥穷,沛课民益畜干椹(十八)「一二」,收豆,阅「一三」其有余,以补不足,积聚(十九)得千余斛。

huì tài zǔ xi yíng èr shí tiān zǐ suǒ jiāng qiān rén jiē wú liáng

这句话大意是:会太祖西迎(二十)天子,所将千人,皆无粮。

pèi yè jiàn nǎi jìn qián zhēn

这句话大意是:沛谒见,乃进干椹。

tài zǔ shén xǐ èr yī

这句话大意是:太祖甚喜(二一)。

jí tài zǔ fǔ zhèng chāo wèi yè lìng cì qí shēng kǒu yī sì shí rén juàn bǎi pǐ jì yù lì zhī qiě yǐ bào qián zhēn yě

这句话大意是:及太祖辅政,超为邺令,赐其生口「一四」十人,绢百匹,既欲厉之,且以报干椹也。

jīn zì hé yǐ běi dà jiā shōu bǎi shí shǎo zhě shàng shù shí hú

这句话大意是:」今自河以北,大家收百石,少者尚数十斛。

gù dù gé yī wǔ luàn hòu jī jǐn jiàn zhēn wéi yǎng yǐ quán qū mìng shù zhōu zhī nèi mín sǐ ér shēng zhě qián zhēn zhī lì yě

这句话大意是:故杜葛「一五」乱后,饥馑荐臻,唯仰以全躯命,数州之内,民死而生者,干椹之力也。

zhǒng zhè fǎ gēng dì lìng shú lóu jiǎng zuò lǒng

这句话大意是:种柘法:耕地令熟,耧耩作垄。

zhè zi shú shí duō shōu yǐ shuǐ táo tài lìng jìng pù qián

这句话大意是:柘子熟时,多收,以水淘汰令净,曝干。

sàn qì láo zhī

这句话大意是:散讫,劳之。

cǎo shēng bá què wù lìng huāng méi

这句话大意是:草生拔却,勿令荒没。

sān nián jiān yī liù zhú qù kān wèi hún xīn yī qī fú lǎo zhàng èr èr

这句话大意是:三年,间「一六」𣃁去,堪为浑心「一七」扶老杖(二二)。

yī gēn sān wén

这句话大意是:一根三文。

shí nián zhōng sì pò wèi zhàng yī gēn zhí èr shí wén

这句话大意是:十年,中四破为杖,一根直二十文。

rèn wèi mǎ biān hú chuáng yī bā

这句话大意是:任为马鞭、胡床「一八」。

mǎ biān yī méi zhí shí wén hú chuáng yī jù zhí bǎi wén

这句话大意是:马鞭一枚直十文,胡床一具直百文。

shí wǔ nián rèn wèi gōng cái yī zhāng sān bǎi

这句话大意是:十五年,任为弓材,一张三百。

yì kān zuò lǚ

这句话大意是:亦堪作履。

yī liǎng yī jiǔ liù shí

这句话大意是:一两「一九」六十。

cái jié suì mù zhōng zuò zhuī dāo bǎ èr

这句话大意是:裁截碎木,中作锥、刀靶「二0」。

yīn bà

这句话大意是:音霸。

yī gè zhí sān wén

这句话大意是:一个直三文。

èr shí nián hǎo zuò dú chē cái

这句话大意是:二十年,好作犊车材。

yī chéng zhí wàn qián

这句话大意是:一乘直万钱。

yù zuò ān qiáo èr yī zhě shēng zhī zhǎng sān chǐ xǔ yǐ shéng jì páng zhī mù jué dīng zhe dì zhōng lìng qǔ rú qiáo

这句话大意是:欲作鞍桥「二一」者,生枝长三尺许,以绳系旁枝,木橛钉著地中,令曲如桥。

shí nián zhī hòu biàn shì hún chéng zhè qiáo

这句话大意是:十年之后,便是浑成柘桥。

yī jù zhí juàn yì pǐ

这句话大意是:一具直绢一匹。

yù zuò kuài gōng cái zhě yi wū shān shí zhī jiān běi yīn zhōng zhǒng zhī

这句话大意是:欲作快弓材者,宜于山石之间北阴中种之。

qí gāo yuán shān tián tǔ hòu shuǐ shēn zhī chù duō jué shēn kēng wū kēng zhōng zhǒng sāng zhè zhě suí kēng shēn qiǎn huò yī zhàng zhàng wǔ zhí shàng chū kēng nǎi fú shū sì sàn

这句话大意是:其高原山田,土厚水深之处,多掘深坑,于坑中种桑柘者,随坑深浅,或一丈、丈五,直上出坑,乃扶疏四散。

cǐ shù tiáo zhí yì wū cháng cái

这句话大意是:此树条直,异于常材。

shí nián zhī hòu wú suǒ bù rèn

这句话大意是:十年之后,无所不任。

yī shù zhí juàn shí pǐ

这句话大意是:一树直绢十匹。

zhè yè sì cán sī hǎo

这句话大意是:柘叶饲蚕,丝好。

zuò qín sè děng xián qīng míng xiǎng chè shèng wū fán sī yuǎn yǐ

现代白话:作琴瑟等弦,清鸣响彻,胜于凡丝远了。

lǐ jì yuè lìng yuē èr sān jì chūn wú fá sāng zhè

这句话大意是:《礼记‧月令》曰(二三):「季春……无伐桑柘。

zhèng xuán zhù yuē ài yǎng cán shí yě

这句话大意是:郑玄注曰:「爱养蚕食也。

jù qū zhí jǔ kuāng

这句话大意是:」……具曲、植、筥、筐。

zhù yuē jiē èr sì yǎng cán zhī qì

这句话大意是:注曰:「皆(二四)养蚕之器。

qū bó yě

这句话大意是:曲,箔也。

zhí zhuì yě

这句话大意是:植,槌也。

hòu fēi zhāi jiè qīn shuài èr wǔ gōng sāng yǐ quàn cán shì wú wèi sàn duò èr liù

这句话大意是:」后妃斋戒,亲帅(二五)躬桑,……以劝蚕事,……无为散惰(二六)。

zhōu lǐ yuē èr qī mǎ zhì jìn yuán cán zhě

这句话大意是:《周礼》曰(二七):「马质,……禁原蚕者。

zhù yuē zhì píng yě zhǔ mǎi mǎ píng qí dà xiǎo zhī jià zhí zhě

这句话大意是:」注曰:「质,平也,主买马平其大小之价直者。

yuán zài yě

这句话大意是:」「原,再也。

tiān wén chén wèi mǎ

这句话大意是:天文,辰为马;。

cán shū cán wèi lóng jīng yuè zhí dà huǒ zé yù qí cán zhǒng shì cán yǔ mǎ tóng qì èr èr

这句话大意是:蚕书,蚕为龙精,月直「大火」则浴其蚕种:是蚕与马同气「二二」。

wù mò néng liǎng dà gù jìn zài cán zhě wèi shāng mǎ yǔ

这句话大意是:物莫能两大,故禁再蚕者,为伤马与?

mèng zǐ yuē èr bā wǔ mǔ zhī zhái shù zhī yǐ sāng wǔ shí zhě kě yǐ yī bó yǐ

现代白话:《孟子》曰(二八):「五亩之宅,树之以桑,五十者能够衣帛了。

shàng shū dà chuán yuē èr jiǔ tiān zǐ zhū hóu bì yǒu gōng sāng cán shì jiù chuān ér wèi zhī

这句话大意是:《尚书大传》曰(二九):「天子诸侯,必有公桑、蚕室,就川而为之。

dà xīn zhī cháo èr sān fū rén yù zhǒng yú chuān

这句话大意是:大昕之朝「二三」,夫人浴种于川。

chūn qiū kǎo yì yóu yuē cán yáng wù dà è shuǐ gù cán shí ér bù yǐn

这句话大意是:《春秋考异邮》曰:「蚕,阳物,大恶水,故蚕食而不饮。

yáng lì wū sān chūn gù cán sān biàn ér hòu xiāo

这句话大意是:阳立于三春,故蚕三变而后消;。

sǐ wū qī sān qī èr shí yī gù èr shí yī rì ér jiǎn

这句话大意是:死于七,三七二十一,故二十一日而茧。

huái nán zǐ yuē sān shí yuán cán yī suì zài dēng fēi bù lì yě rán wáng zhě fǎ jìn zhī wèi qí cán sāng yě

这句话大意是:《淮南子》曰(三十):「原蚕一岁再登,非不利也,然王者法禁之,为其残桑也。

fàn shèng zhī shū yuē zhǒng sāng fǎ wǔ yuè qǔ zhēn zhe shuǐ zhōng jí yǐ shǒu kuì zhī yǐ shuǐ guàn xǐ qǔ zi yīn qián

这句话大意是:《泛胜之书》曰:「种桑法:五月取椹著水中,即以手溃之,以水灌洗,取子阴干。

zhì féi tián shí mǔ huāng tián jiǔ bù gēng zhě yóu shàn hǎo gēng zhì zhī

这句话大意是:治肥田十亩,荒田久不耕者尤善,好耕治之。

měi mǔ yǐ shǔ zhēn zi gè sān shēng hé zhǒng zhī

这句话大意是:每亩以黍、椹子各三升合种之。

shǔ sāng dāng jù shēng chú zhī sāng lìng xī shū diào shì

这句话大意是:黍、桑当俱生,锄之,桑令稀疏调适。

shǔ shú huò zhī

这句话大意是:黍熟,获之。

sāng shēng zhèng yǔ shǔ gāo píng yīn yǐ lì lián mó de yì zhī pù lìng zào

这句话大意是:桑生正与黍高平,因以利镰摩地刈之,曝令燥;。

hòu yǒu fēng diào fàng huǒ shāo zhī cháng nì fēng qǐ huǒ

这句话大意是:后有风调,放火烧之,常逆风起火。

sāng zhì chūn shēng

这句话大意是:桑至春生。

yī mǔ shí sān bó cán

这句话大意是:一亩食三箔蚕。

shù yì qī jiān yuē sān yī rì nán cán bā shú jiǎn ruǎn ér báo

这句话大意是:俞益期《牋》曰(三一):「日南蚕八熟,茧软而薄。

zhēn cǎi shǎo duō

这句话大意是:椹采少多。

yǒng jiā jì yuē sān èr yǒng jiā yǒu bā bèi cán yuán zhēn cán sān yuè jī

这句话大意是:《永嘉记》曰:(三二):「永嘉有八辈蚕:蚖珍蚕、「三月绩。

zhè cán sì yuè chū jī

这句话大意是:」柘蚕、「四月初绩。

yuán cán sì yuè chū jī sān sān

这句话大意是:」蚖蚕、「四月初绩(三三)。

ài zhēn wǔ yuè jī

这句话大意是:」爱珍、「五月绩。

ài cán liù yuè mò jī

这句话大意是:」爱蚕、「六月末绩。

hán zhēn qī yuè mò jī

这句话大意是:」寒珍、「七月末绩。

sì chū cán jiǔ yuè chū jī

这句话大意是:」四出蚕、「九月初绩。

hán cán

这句话大意是:」寒蚕。

shí yuè jī

这句话大意是:「十月绩。

fán cán zài shú zhě qián bèi jiē wèi zhī zhēn

这句话大意是:」凡蚕再熟者,前辈皆谓之「珍」。

yǎng zhēn zhě shǎo yǎng zhī

这句话大意是:养珍者,少养之。

ài cán zhě gù yuán cán sān sì zhǒng yě

这句话大意是:「爱蚕者,故蚖蚕(三四)种也。

yuán zhēn sān yuè jì jī chū é qǔ luǎn qī bā rì biàn pōu luǎn cán shēng duō yǎng zhī shì wèi yuán cán

这句话大意是:蚖珍三月既绩,出蛾取卵,七八日便剖卵蚕生,多养之,是为蚖蚕。

yù zuò ài zhě qǔ yuán zhēn zhī luǎn cáng nèi yīng zhōng suí qì dà xiǎo yì kě shí zhǐ sān wǔ gài fù qì kǒu ān xíng kǔ gēng fǎn quán èr sì lěng shuǐ zhōng shǐ lěng qì zhé qí chū shì

这句话大意是:欲作「爱」者,取蚖珍之卵,藏内甖中,随器大小,亦可十纸(三五),盖覆器口,安硎苦耕反泉「二四」、冷水中,使冷气折其出势。

de sān qī rì rán hòu pōu shēng yǎng zhī wèi wèi ài zhēn yì hū ài zi

这句话大意是:得三七日,然后剖生,养之,谓为「爱珍」,亦呼「爱子」。

jī chéng jiǎn chū é shēng luǎn luǎn qī rì yòu pōu chéng cán duō yǎng zhī cǐ zé ài cán yě

这句话大意是:绩成茧,出蛾生卵,卵七日,又剖成蚕,多养之,此则「爱蚕」也。

cáng luǎn shí wù lìng jiàn rén

这句话大意是:「藏卵时,勿令见人。

yīng yòng èr qī chì dòu ān qì dǐ èr wǔ yuè sāng chái èr qī méi yǐ má sān liù luǎn zhǐ dāng lìng shuǐ gāo xià yǔ zhòng luǎn xiāng qí èr liù

这句话大意是:应用二七赤豆,安器底,「二五」月桑柴二七枚,以麻(三六)卵纸,当令水高下,与重卵相齐「二六」。

ruò wài shuǐ gāo zé luǎn sǐ bù fù chū

这句话大意是:若外水高,则卵死不复出;。

ruò wài shuǐ xià luǎn zé lěng qì shǎo bù néng zhé qí chū shì

这句话大意是:若外水下,卵则冷气少,不能折其出势。

bù néng zhé qí chū shì zé bù dé sān qī rì

这句话大意是:不能折其出势,则不得三七日;。

bù dé sān qī rì suī chū bù chéng èr qī yě

这句话大意是:不得三七日,虽出不成「二七」也。

bù chéng zhě wèi tú jī chéng jiǎn chū é shēng luǎn qī rì bù fù pōu shēng zhì míng nián fāng shēng ěr

这句话大意是:不成者,谓徒绩成茧、出蛾、生卵,七日不复剖生,至明年方生耳。

yù de yīn sān qī shù xià

这句话大意是:欲得荫(三七)树下。

yì yǒu ní qì kǒu sān qī rì yì yǒu chéng zhě èr bā

这句话大意是:亦有泥器口,三七日亦有成者「二八」。

zá wǔ xíng shū yuē èr yuè shàng rén qǔ tǔ ní wū sì jiǎo yi cán jí

这句话大意是:《杂五行书》曰:「二月上壬,取土泥屋四角,宜蚕,吉。

àn sān bā jīn shì yǒu sān wò yī shēng cán sì wò zài shēng cán èr jiǔ

这句话大意是:按(三八)今世有三卧一生蚕,四卧再生蚕「二九」。

bái tóu cán xié shí cán chu cán hēi cán r cán yǒu yī shēng zài shēng zhī yì huī r cán qiū mǔ cán qiū zhōng cán lǎo qiū r cán qiū mò lǎo xiè r cán mián sān jiǔ r cán tóng gōng cán sì shí huò èr cán sān cán gòng wèi yī jiǎn

这句话大意是:白头蚕,颉石蚕,楚蚕,黑蚕,儿蚕,有一生、再生之异,灰儿蚕,秋母蚕,秋中蚕,老秋儿蚕,秋末老,獬儿蚕,绵(三九)儿蚕,同功蚕(四十),或二蚕三蚕,共为一茧。

fán sān wò sì wò jiē yǒu sī mián zhī bié

这句话大意是:凡三卧、四卧,皆有丝、绵之别。

fán cán cóng xiǎo yǔ lǔ sāng zhě nǎi zhì dà rù cù de sì jīng lǔ èr sāng sān

这句话大意是:凡蚕从小与鲁桑者,乃至大入簇,得饲荆、鲁二桑「三0」;。

ruò xiǎo shí jīng sāng sì yī zhōng yǔ lǔ sāng zé yǒu liè fù zhī huàn yě

这句话大意是:若小食荆桑(四一),中与鲁桑,则有裂腹之患也。

yáng quán wù lǐ lùn yuē shǐ rén zhǔ zhī yǎng mín rú cán mǔ zhī yǎng cán qí yòng qǐ tú sī jiǎn ér yǐ zāi

现代白话:杨泉《物理论》曰:「使人主之养民,如蚕母之养蚕,其用岂徒丝茧而已啊?

wǔ xíng shū yuē yù zhī cán shàn è cháng yǐ sān yuè sān rì tiān yīn rú wú rì bù jiàn yǔ cán dà shàn

这句话大意是:《五行书》曰:「欲知蚕善恶,常以三月三日,天阴如无日,不见雨,蚕大善。

yòu fǎ sì èr mái mǎ yá chǐ wū zhuì xià lìng yi cán

这句话大意是:「又法(四二):埋马牙齿于槌下,令宜蚕。

lóng yú hé tú yuē mái cán shā wū zhái hài dì dà fù de cán sī jí lì

这句话大意是:《龙鱼河图》曰:「埋蚕沙于宅亥地,大富,得蚕丝,吉利。

yǐ yī hú èr dòu jiǎ zǐ rì zhèn zhái dà jí zhì cái qiān wàn

这句话大意是:以一斛二斗甲子日镇宅,大吉,致财千万。

yǎng cán fǎ shōu qǔ zhǒng jiǎn bì qǔ jū cù zhōng zhě

这句话大意是:养蚕法:收取种茧,必取居簇中者。

jìn shàng zé sī báo jìn dì sì sān zé zi bù shēng yě

这句话大意是:近上则丝薄,近地(四三)则子不生也。

ní wū yòng fú dé lì shàng tǔ

这句话大意是:泥屋用「福德利」上土。

wū yù sì miàn kāi chuāng sì sì zhǐ hu hòu wèi lí sān yī

这句话大意是:屋欲四面开窗(四四),纸糊,厚为篱「三一」。

wū nèi sì jiǎo zhe huǒ

这句话大意是:屋内四角著火。

huǒ ruò zài yī chù zé lěng rè bù jūn

这句话大意是:火若在一处,则冷热不均。

chū shēng yǐ máo sǎo

这句话大意是:初生以毛扫。

yòng dí sǎo zé shāng cán

这句话大意是:用荻扫则伤蚕。

diào huǒ lìng lěng rè de suǒ

这句话大意是:调火令冷热得所。

rè zé jiāo zào lěng zé zhǎng chí

这句话大意是:热则焦燥,冷则长迟。

bǐ zhì zài mián cháng xū sān bó zhōng bó shàng ān cán shàng xià kōng zhì

这句话大意是:比至再眠,常须三箔:中箔上安蚕,上下空置。

xià bó zhàng tǔ qì shàng bó fáng chén āi

这句话大意是:下箔障土气,上箔防尘埃。

xiǎo shí cǎi fú dé shàng sāng zhe huái zhōng lìng nuǎn rán hòu qiè zhī

这句话大意是:小时采「福德」上桑,著怀中令暖,然后切之。

cán xiǎo bù yòng jiàn lù qì

这句话大意是:蚕小,不用见露气;。

dé rén tǐ zé zhòng è chú

这句话大意是:得人体,则众恶除。

měi sì cán juǎn chuāng wéi sì qì hái xià

这句话大意是:每饲蚕,卷窗帏,饲讫还下。

cán jiàn míng zé shí shí duō zé shēng zhǎng

这句话大意是:蚕见明则食,食多则生长。

lǎo shí zhí yǔ zhě zé huài jiǎn yi wū wū lǐ cù zhī báo bù xīn sān èr wū bó shàng sàn cán qì yòu báo yǐ xīn fù zhī

这句话大意是:老时值雨者,则坏茧,宜于屋里簇之:薄布薪「三二」于箔上,散蚕讫,又薄以薪覆之。

yī zhuì de ān shí bó sān sān

这句话大意是:一槌得安十箔「三三」。

yòu fǎ yǐ dà kē péng hāo sān sì wèi xīn sàn cán lìng biàn xuán zhī wū dòng liáng chuán zhù huò chuí shéng gōu yì è zhǎo sì wǔ lóng yá sān wǔ shàng xià shù zhòng suǒ zài jiē de

这句话大意是:又法:以大科蓬蒿「三四」为薪,散蚕令遍,悬之于栋梁、椽柱,或垂绳钩弋、鹗爪(四五)、龙牙「三五」,上下数重,所在皆得。

xuán qì xīn xià wēi shēng tàn yǐ nuǎn zhī

这句话大意是:悬讫,薪下微生炭以暖之。

de nuǎn zé zuò sù shāng hán zé zuò chí

这句话大意是:得暖则作速,伤寒则作迟。

shù rù hou kàn rè zé qù huǒ

这句话大意是:数入候看,热则去火。

péng hāo shū liáng wú yù yì zhī yōu

这句话大意是:蓬蒿疏凉,无郁浥之忧;。

sǐ cán xuán zhuì wú wū jiǎn zhī huàn

这句话大意是:死蚕旋坠,无污茧之患;。

shā yè bù zuò sì liù wú bān hén zhī cī

这句话大意是:沙、叶不作(四六),无瘢痕之疵。

yù yì zé nán zǎo jiǎn wū zé sī sàn bān hén zé xù duàn

这句话大意是:郁浥则难缲,茧污则丝散,瘢痕则绪断。

shè lìng sì qī wú yǔ péng hāo cù yì liáng

这句话大意是:设令(四七)无雨,蓬蒿簇亦良。

qí zài wài cù zhě tuō sān liù yù tiān hán zé quán bù zuò jiǎn

这句话大意是:其在外簇者,脱「三六」遇天寒,则全不作茧。

yòng yán shā jiǎn sì bā yì zǎo sì jiǔ ér sī rèn wǔ shí

这句话大意是:用盐杀茧(四八),易缲(四九)而丝肕(五十)。

rì pù sǐ zhě suī bái ér báo wǔ yī cuì jiān liàn wǔ èr yī zhe jǐ jiāng bèi yǐ shèn zhě xū shī suì gōng jiān cuì xuán jué zī shēng yào lǐ ān kě bù zhī zhī zāi

现代白话:日曝死者,虽白而薄(五一)脆,缣练(五二)衣著,几将倍了,甚者,虚失岁功:坚、脆悬绝,资生要理,安可不知之啊?

cuī shí yuē sān yuè qīng míng jié lìng cán qiè zhì cán shì tú xì xué jù zhuì wǔ sān bó lóng

这句话大意是:崔寔曰:「三月,清明节,令蚕妾治蚕室,涂隙穴,具槌、●(五三)、箔、笼。

lóng yú hé tú yuē dōng yǐ là yuè shǔ duàn wěi

这句话大意是:《龙鱼河图》曰:「冬以腊月鼠断尾。

zhēng yuè dàn rì wèi chū shí jiā zhǎng zhǎn shǔ zhe wū zhōng

这句话大意是:正月旦,日未出时,家长斩鼠,著屋中。

zhù yún fù chì wū lì zhì duàn shǔ chóng

这句话大意是:祝云:「付敕屋吏,制断鼠虫;。

sān shí yán gōng shǔ bù gǎn xíng

这句话大意是:三时言功,鼠不敢行。

zá wǔ xíng shū yuē qǔ tíng bù sān qī dì zhōng tǔ tú zào shuǐ huǒ dào zéi bù jīng

这句话大意是:《杂五行书》曰:「取亭部「三七」地中土涂灶,水、火、盗贼不经;。

tú wū sì jiǎo shǔ bù shí cán

这句话大意是:涂屋四角,鼠不食蚕;。

tú cāng dān shǔ bù shí dào

这句话大意是:涂仓、箪,鼠不食稻;。

yǐ sāi kǎn bǎi rì shǔ zhǒng jué

这句话大意是:以塞坎,百日鼠种绝。

huái nán wàn bì shù yuē hú mù li là shǔ qù qí xué

这句话大意是:《淮南万毕术》曰:「狐目狸腊,鼠去其穴。

zhù yuē qǔ hú liǎng mù li nǎo dà rú hú mù sān méi dǎo zhī sān qiān chǔ tú shǔ xué zé shǔ qù yǐ

现代白话:」注曰:「取狐两目,狸脑大如狐目三枚,捣之三千杵,涂鼠穴,则鼠去了。

yī yuán wú yǎng cán fù de fù zhù jù juǎn shǒu zǒng mù bǔ jīn dǎi běn děng yǐ bǔ

这句话大意是:(一)原无「养蚕附」的附注,据卷首总目补(《津逮》本等已补)。

èr jiàn ěr yā shì mù wén tóng

现代白话:(二)见《你雅‧释木》,文同。

suǒ chēng zhù yún jūn xì guō pú zhù wén

这句话大意是:所称「注云」,均系郭璞注文。

sān yīn yǎn huáng xiào míng chāo wù zuò

这句话大意是:(三)「」,音掩,黄校、明抄误作「」;。

yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn tóng ěr yā yuán wén bù wù

现代白话:院刻、金抄、湖湘本同《你雅》原文,不误;。

jiàn xi běn bù cóng hú xiāng běn ér gǎi cóng huáng xiào shū fēi

这句话大意是:渐西本不从湖湘本而改从黄校,殊非。

sì gàn bǎo sōu shén jì gè cóng shū zhōng duō yǒu shōu lù dàn jūn xì ji jí chéng shū pō jiàn róu zá

这句话大意是:(四)干宝《搜神记》,各丛书中多有收录,但均系辑集成书,颇见揉杂。

cóng shū jí chéng běn sōu shén jì èr shí juǎn jù mì cè huì hán běn pái yìn cǐ tiáo zài juǎn shí sì cí jù pō duō zēng shì

这句话大意是:《丛书集成》本《搜神记》,二十卷,据《秘册汇函》本排印,此条在卷十四,词句颇多增饰。

tài píng yù lǎn juǎn bā èr wǔ cán yǐn sōu shén jì cǐ tiáo wén jù yǔ yào shù suǒ yǐn jī běn xiāng tóng

这句话大意是:《太平御览》卷八二五「蚕」引《搜神记》此条,文句与《要术》所引基本相同。

yòu yǐn wén zhōng gè běn duō yǒu wù zì rú yǒu rén jué zhī děng jūn jù yuàn kè jīn chāo děng gǎi zhèng bù yī yī zuò xiào jì

这句话大意是:又引文中各本多有误字,如「有人」、「绝」、「枝」等,均据院刻、金抄等改正,不一一作校记。

wǔ míng chāo zuò shé sāng yuàn kè jí shí ān yǐng yìn běn tóng dàn rì rén xiǎo dǎo shàng zhì yǐng xiě běn zuò de sāng jīn chāo láo jì yán xiào sòng běn jí míng qīng kè běn yì zuò de sāng

这句话大意是:(五)明抄作「蛇桑」,院刻《吉石盦》影印本同,但日人小岛尚质影写本作「地桑」,金抄、劳季言校宋本及明清刻本亦作「地桑」。

àn nóng sāng ji yào juǎn sān yǒu zhǒng de sāng fǎ yǐn wu běn xīn shū chēng de sāng běn chū lǔ sāng

这句话大意是:按《农桑辑要》卷三有种「地桑」法,引《务本新书》称:「地桑本出鲁桑。

zī cóng jīn chāo

这句话大意是:」兹从金抄。

liù yuàn kè jīn chāo zuò mián

这句话大意是:(六)院刻、金抄作「绵」;。

tā běn jí ji yào yǐn jūn zuò jǐn wù

这句话大意是:他本及《辑要》引均作「锦」,误。

qī sù huáng xiào míng chāo wù zuò yuǎn yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn bù wù

这句话大意是:(七)「速」,黄校、明抄误作「远」,院刻、金抄、湖湘本不误。

zhī míng chāo wù zuò jì tā běn bù wù

这句话大意是:「枝」,明抄误作「技」,他本不误。

bā de míng chāo hú xiāng běn wù zuò duàn jù yuàn kè jīn chāo gǎi zhèng ji yào yǐn tóng

这句话大意是:(八)「地」,明抄、湖湘本误作「断」,据院刻、金抄改正(《辑要》引同)。

jiǔ zì shù féi mào yě zhí zhì xià wén xiǎo zhù de mǎ biān hú xiāng běn jīn dǎi běn wán quán tuō qù yuàn kè jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo bù tuō

这句话大意是:(九)自「树肥茂也」直至下文小注的「马鞭」,湖湘本、《津逮》本完全脱去,院刻、金抄、黄校、张校、明抄不脱。

xué jīn běn jù ji yào yǐn dà bù bǔ shàng jiàn xi běn jù huáng xiào bǔ zú

这句话大意是:《学津》本据《辑要》引大部补上,渐西本据黄校补足。

shí běn tiáo zì suì cháng zhì yǒu shèng gēng zhě yuán xì shuāng xíng xiǎo zì zī gǎi zuò dà zì

这句话大意是:(十)本条自「岁常」至「有胜耕者」,原系双行小字,兹改作大字。

shí yī yuàn kè jīn chāo zhāng xiào zuò cháng huáng xiào míng chāo wù zuò cháng

这句话大意是:(十一)院刻、金抄、张校作「常」,黄校、明抄误作「尝」。

zuò cháng zhǐ shì yì bān de cuò zì bú shì bì míng guāng zōng zhū cháng luò de míng zì gǎi de

这句话大意是:作「尝」只是一般的错字,不是避明光宗朱常洛的名字改的。

zài yào shù tā chù huáng xiào míng chāo bù dàn cháng zì jí duō ér qiě hái yǒu bǎ cháng zì xiě zuò cháng de rú juǎn bā zuò jiàng děng fǎ piān cháng wèi zū cù zhě yuàn kè jīn chāo zuò cháng míng chāo què zuò cháng

这句话大意是:在《要术》他处,黄校、明抄不但「常」字极多,而且还有把「尝」字写作「常」的,如卷八作酱等法篇「尝为菹酢者」,院刻、金抄作「尝」,明抄却作「常」。

shí èr hú xiāng běn děng zuò jiāo yuàn kè děng zuò jiāo zì tóng

这句话大意是:(十二)湖湘本等作「焦」,院刻等作「燋」,字同。

yào shù zhōng èr zì hù yòng běn shū tǒng yī zuò jiāo

这句话大意是:《要术》中二字互用,本书统一作「焦」。

shí sān zhuó míng chāo wù zuò yán tā běn bù wù

这句话大意是:(十三)「斫」,明抄误作「研」,他本不误。

shí sì tī míng chāo wù zuò tí tā běn bù wù

这句话大意是:(十四)「梯」,明抄误作「稊」,他本不误。

shí wǔ yuàn kè jīn chāo huáng xiào jí ji yào yǐn jūn zuò cái zuò cái jǐn jiě bú shì jiǎn qù

这句话大意是:(十五)院刻、金抄、黄校及辑要引均作「裁」,作「才」、「仅」解,不是剪去;。

míng chāo zuò zāi wù

这句话大意是:明抄作「栽」,误;。

liú shòu céng rèn wèi cái wù jiàn xi běn yīn gǎi zuò zāi gèng wù

这句话大意是:刘寿曾认为「裁」误,渐西本因改作「栽」,更误。

shí liù sān guó zhì wèi zhì gǔ kuǐ chuán péi sōng zhī zhù yǐn wèi lüè yǒu yáng pèi de chuán yào shù cǐ duàn jié yǐn zì gāi chuán

这句话大意是:(十六)《三国志‧魏志‧贾逵传》裴松之注引《魏略》有杨沛的传,《要术》此段节引自该传。

shí qī huáng xiào tuō mò zì tā běn bù tuō

这句话大意是:(十七)黄校脱「末」字,他本不脱。

shí bā yuàn kè jīn chāo zuò kè mín yì chù qián zhēn tóng wèi lüè

这句话大意是:(十八)院刻、金抄作「课民益畜干椹」,同《魏略》;。

huáng xiào míng chāo zuò shǐ mín yì xù shú zhēn

这句话大意是:黄校、明抄作「使民益蓄熟椹」。

zī cóng yuàn kè

这句话大意是:兹从院刻。

chù tōng xù

这句话大意是:「畜」通「蓄」。

shí jiǔ yuàn kè jīn chāo zuò jī jù huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò jī zhēn

这句话大意是:(十九)院刻、金抄作「积聚」,黄校、张校、明抄作「积椹」。

èr shí yíng cóng yuàn kè jīn chāo wèi lüè yì zuò yíng

这句话大意是:(二十)「迎」,从院刻、金抄,《魏略》亦作「迎」;。

huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò zhēng wù

这句话大意是:黄校、张校、明抄作「征」,误。

àn tài zǔ zhǐ cáo cāo suǒ wèi xi yíng tiān zǐ zhǐ cáo cāo yíng huí bèi li què guō fàn suǒ jié chí de hàn xiàn dì bān dào xǔ chāng

这句话大意是:按「太祖」,指曹操,所谓「西迎天子」,指曹操迎回被李傕郭泛所劫持的汉献帝,搬到许昌。

zì yīng zuò yíng

这句话大意是:字应作「迎」。

èr yī xǐ yuàn kè jīn chāo zuò shàn wù

这句话大意是:(二一)「喜」,院刻、金抄作「善」,误;。

tā běn jí wèi lüè jūn zuò xǐ zī gǎi zhèng

这句话大意是:他本及《魏略》均作「喜」,兹改正。

èr èr zhàng cóng míng chāo jí ji yào yǐn

这句话大意是:(二二)「杖」,从明抄及《辑要》引;。

huáng xiào zhāng xiào tuō

这句话大意是:黄校、张校脱;。

yuàn kè jīn chāo zuò zhī

这句话大意是:院刻、金抄作「枝」。

èr sān jīn běn lǐ jì yuè lìng yǔ yào shù suǒ yǐn lüè yǒu bù tóng

这句话大意是:(二三)今本《礼记‧月令》与《要术》所引略有不同。

běn duàn zì zhèng xuán zhù yuē yǐ xià yuán jūn xì shuāng xíng xiǎo zì dàn zhōng jiān hùn liè zhe yuè lìng zhèng wén zī jiāng yuè lìng zhèng wén gǎi fù wèi dà zì

这句话大意是:本段自「郑玄注曰」以下,原均系双行小字,但中间混列著《月令》正文,兹将《月令》正文改复为大字。

èr sì yuàn kè jīn chāo zuò jiē huáng xiào míng chāo zuò gè hú xiāng běn jīn dǎi běn é zuò míng

这句话大意是:(二四)院刻、金抄作「皆」,黄校、明抄作「各」,湖湘本、《津逮》本讹作「名」。

èr wǔ huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò shuài yuàn kè jīn chāo wù zuò shī

这句话大意是:(二五)黄校、张校、明抄作「帅」,院刻、金抄误作「师」。

hú xiāng běn tuō zì qū bó yě zhì qīn shuài shí èr zì jīn dǎi běn yì tuō

这句话大意是:湖湘本脱自「曲,箔也」至「亲帅」十二字,《津逮》本亦脱。

èr liù zhāng xiào huáng xiào liú lù jí míng chāo tóng yuè lìng zuò duò yuàn kè jīn chāo zuò huī tōng duò

这句话大意是:(二六)张校、黄校刘录及明抄同《月令》作「惰」,院刻、金抄作「堕」,通「惰」。

wú wèi sàn duò huáng xiào lù lù é tuō zuò wú sàn qíng hú xiāng běn jīn dǎi běn é tuō zuò wèi bài qíng

这句话大意是:「无为散惰」黄校陆录讹脱作「无散情」,湖湘本、津逮本讹脱作「为败情」。

èr qī jiàn zhōu lǐ xià guān mǎ zhì

这句话大意是:(二七)见《周礼‧夏官》「马质」。

zhù nèi zhì píng yě zhǔ mǎi mǎ píng qí dà xiǎo zhī jià zhí zhě

这句话大意是:注内「质,平也,主买马平其大小之价直者。

jīn běn zhōu lǐ zhèng xuán zhù wú cǐ wén gǔ gōng yàn shū yǒu rú xià jiě shì zhì píng yě zhǔ píng mǎ lì jí máo sè yǔ gǔ zhí zhī děng

这句话大意是:」今本《周礼》郑玄注无此文,贾公彦疏有如下解释:「质,平也,主平马力及毛色与贾直之等。

yào shù cǐ zhù shì kě yí

这句话大意是:」《要术》此注似可疑。

yuán zài yě yǐ xià jīn běn zhèng zhù yǒu

这句话大意是:「原,再也」以下,今本郑注有。

yòu yào shù zhù wén yuán quán zuò dà zì zī gǎi wèi xiǎo zì

这句话大意是:又《要术》注文原全作大字,兹改为小字。

èr bā jiàn mèng zǐ liáng huì wáng shàng piān wén tóng

这句话大意是:(二八)见《孟子‧梁惠王上》篇,文同。

yòu jǐn xīn shàng piān yǒu lèi shì jì zài

这句话大意是:又《尽心上》篇有类似记载。

èr jiǔ qīng chén shòu qí ji xiào shàng shū dà chuán juǎn yī cóng shī jīng dà yá zhān áng kǒng shū zhōng ji yǒu cǐ tiáo wén jiào xiáng hé lǐ jì jì yì wén lüè tóng

这句话大意是:(二九)清陈寿祺辑校《尚书大传》卷一,从《诗经‧大雅‧瞻卬》孔疏中辑有此条,文较详(和《礼记‧祭义》文略同)。

yào shù zhè lǐ shì jié yǐn

这句话大意是:《要术》这里是节引。

sān shí jiàn huái nán zǐ tài zú xun

这句话大意是:(三十)见《淮南子‧泰族训》。

sān yī shù yì qī jiān shì shù yì qī de shū xìn

这句话大意是:(三一)俞益期《牋》是俞益期的书信。

shuǐ jīng zhù juǎn sān liù wēn shuǐ yǐn shù yì qī yǔ hán kāng bó shū jì shù yuè nán de bīng láng liǎng shú dào hé bā shú cán

这句话大意是:《水经注》卷三六「温水」引俞益期《与韩康伯书》记述越南的槟榔、两熟稻和八熟蚕。

guān wū bā shú cán zhǐ yǒu sāng cán nián bā shú jiǎn liù zì

这句话大意是:关于八熟蚕只有「桑蚕年八熟茧」六字。

yào shù suǒ yǐn jiào xiáng kě néng shì lìng yī shū xìn yě kě néng shì shuǐ jīng zhù suǒ yǐn yǒu suǒ jié jiǎn

这句话大意是:《要术》所引较详,可能是另一书信,也可能是《水经注》所引有所节简。

zhēn cǎi shǎo duō pō fèi jiě yí yǒu tuō wù

这句话大意是:「椹采少多」,颇费解,疑有脱误。

bīng láng hé liǎng shú dào yào shù fēn yǐn wū juǎn shí bīng láng sān sān hé dào èr

这句话大意是:槟榔和两熟稻,《要术》分引于卷十「槟榔〔三三〕」和「稻〔二〕」。

sān èr tài píng yù lǎn juǎn bā èr wǔ yǐn zuò yǒng jiā jùn jì

这句话大意是:(三二)《太平御览》卷八二五引作《永嘉郡记》。

zì yǒng jiā yǒu bā bèi cán zhì cǐ zé ài cán yě wén zì jī běn xiāng tóng dàn yǒu tuō wù

这句话大意是:自「永嘉有八辈蚕」至「此则「爱蚕」也」,文字基本相同,但有脱误;。

cáng luǎn shí wù lìng jiàn rén yǐ xià yī duàn yù lǎn wú

这句话大意是:「藏卵时,勿令见人」以下一段,《御览》无。

zhù wén yīng xì yǒng jiā jì yuán yǒu gù jiā yǐn hào

这句话大意是:注文应系《永嘉记》原有,故加引号。

sān sān sì yuè chū jī gè běn jí tài píng yù lǎn yǐn jūn tóng

这句话大意是:(三三)「四月初绩」,各本及《太平御览》引均同。

dàn jù xià wén yuán cán jì shì yuán zhēn cán de èr huà cán ér yuán zhēn sān yuè zuò jiǎn dào yuán cán zài jié jiǎn shí zài sì yuè chū xiāng jù rì zi hěn duǎn

这句话大意是:但据下文,「蚖蚕」既是「蚖珍蚕」的二化蚕,而蚖珍三月作茧,到蚖蚕再结茧时在四月初,相距日子很短;。

ér qiě ài zhēn hé yuán cán tóng wèi yuán zhēn de èr huà cán

这句话大意是:而且爱珍和蚖蚕同为蚖珍的二化蚕,。

suǒ bù tóng de zhǐ shì ài zhēn yóu wū duì yuán zhēn de luǎn jīng guò dī wēn chù lǐ yán zhǎng le xiū mián qī shí sān sì tiān rán hòu fū huà

这句话大意是:所不同的只是爱珍由于对蚖珍的卵经过低温处理延长了休眠期十三四天然后孵化,。

nà ài zhēn zuò jiǎn yě zhǐ néng bǐ yuán cán chí shí jǐ tiān

这句话大意是:那爱珍作茧也只能比蚖蚕迟十几天,。

kě shì ài zhēn zuò jiǎn zài wǔ yuè

这句话大意是:可是爱珍作茧在五月,。

hé yuán cán xiāng chà dá yī gè duō yuè

这句话大意是:和蚖蚕相差达一个多月,。

yě bù hé lǐ

这句话大意是:也不合理。

jù cǐ yí sì yuè chū wèi sì yuè mò huò zhōng zhī wù

这句话大意是:据此,疑「四月初」为「四月末」(或「中」)之误。

sān sì yuán cán gè běn jí tài píng yù lǎn yǐn jūn tóng

这句话大意是:(三四)「蚖蚕」,各本及《太平御览》引均同。

dàn zài shú cán de qián bèi jì chēng wèi zhēn yuán zhēn yǔ yuán cán gè shì yī bèi wèi zhí xì ér ài cán duì yuán cán zé shì páng xì méi yǒu zhí jiē de qīn yuán guān xì

这句话大意是:但再熟蚕的前辈既称为「珍」,蚖珍与蚖蚕,各是一辈,为直系,而爱蚕对蚖蚕则是旁系,没有直接的亲缘关系;。

ér qiě xià wén míng shuō ài cán shì jīng guò dī wēn chù lǐ hòu de yuán zhēn de sān huà cán zé cǐ chù gù yuán cán zhǒng yě yīng shì gù yuán zhēn zhǒng yě zhī wù

这句话大意是:而且下文明说爱蚕是经过低温处理后的蚖珍的三化蚕,则此处「故蚖蚕种也」,应是「故蚖珍种也」之误。

bā bèi cán chú zhè cán wèi bié zhǒng wài qí yú qī bèi de qīn yuán guān xì rú xià suǒ shì

这句话大意是:八辈蚕除柘蚕为别种外,其余七辈的亲缘关系如下所示:。

hán zhēn hán cán qī yuè mò shí yuè

这句话大意是:┌─────寒珍───────寒蚕│(七月末)(十月)。

yuán zhēn cán ài zhēn ài cán sì chū cán sān yuè wǔ yuè liù yuè mò jiǔ yuè chū

这句话大意是:│蚖珍蚕├─────爱珍───────爱蚕──────四出蚕(三月)│(五月)(六月末)(九月初)。

yuán cán sì yuè mò

这句话大意是:│└─────蚖蚕(四月末)。

sān wǔ yì kě shí zhǐ tài píng yù lǎn yǐn zuò yì kě shí zhǐ bǎi zhǐ

这句话大意是:(三五)「亦可十纸」,《太平御览》引作「亦可十纸、百纸。

sān liù má gè běn tóng huáng lù sēn xiào jì má nǎi guǐ zhī é jīn shì yì yí guǐ zhī wù

这句话大意是:(三六)「麻」,各本同,黄麓森校记:「麻乃庪之讹」,《今释》亦疑「庪」之误。

àn guǐ tóng guǐ yǒu zhī gē zhī yì zhǐ zhī jià cán luǎn zhǐ shǐ bù zhe yīng dǐ yì kě yòng wū fēn céng zhī jià

这句话大意是:按「庪」同「庋」,有支搁之义,指支架蚕卵纸使不著甖底,亦可用于分层支架。

huáng xiào jīn shì shì

这句话大意是:黄校《今释》是。

sān qī yuàn kè jīn chāo zuò yīn míng chāo hú xiāng běn zuò yīn èr zì gǔ tōng yòng zī cóng yuàn kè

这句话大意是:(三七)院刻、金抄作「荫」,明抄、湖湘本作「阴」,二字古通用,兹从院刻。

sān bā cǐ duàn jì shù dāng shí cán de pǐn zhǒng yīng liè zài yǐn yǒng jiā jì zhī hòu cǐ xì cuò jiǎn

这句话大意是:(三八)此段记述当时蚕的品种,应列在引《永嘉记》之后,此系「错简」。

yòu zì àn jīn shì yǐ xià zhì liè fù zhī huàn yě yuán zuò shuāng xíng xiǎo zì jiē xiě zài yi cán jí xià miàn biàn chéng zá wǔ xíng shū de zhù wén zī wèi liè chū bìng gǎi zuò dà zì

这句话大意是:又自「按今世」以下至「裂腹之患也」,原作双行小字接写在「宜蚕吉」下面,变成《杂五行书》的注文,兹为列出,并改作大字。

sān jiǔ yuàn kè jīn chāo míng chāo zuò mián hú xiāng běn jīn dǎi běn děng zuò jǐn

这句话大意是:(三九)院刻、金抄、明抄作「绵」,湖湘本、《津逮》本等作「锦」。

sì shí yuàn kè jīn chāo zuò tóng gōng cán míng chāo hú xiāng běn zuò tóng jiǎn cán

这句话大意是:(四十)院刻、金抄作「同功蚕」,明抄、湖湘本作「同茧蚕」。

sì yī ruò xiǎo shí jīng sāng ruò míng chāo hú xiāng běn tuō jù yuàn kè jīn chāo bǔ

这句话大意是:(四一)「若小食荆桑」,「若」,明抄、湖湘本脱,据院刻、金抄补;。

jīng míng chāo hú xiāng běn wù zuò zé jù yuàn kè jīn chāo huáng jiào gǎi zhèng

这句话大意是:「荆」,明抄、湖湘本误作「则」,据院刻、金抄、黄校改正。

sì èr yòu fǎ yī duàn yòu xià wén yòu fǎ yǐ xià zhì ān kě bù zhī zhī zāi èr duàn yuán chú yòu fǎ èr zì zuò dà zì wài yú jūn zuò shuāng xíng xiǎo zì zī yī lǜ gǎi wèi dà zì

现代白话:(四二)「又法」一段,又下文「又法」以下至「安可不知之啊」二段,原除「又法」二字作大字外,余均作双行小字,兹一律改为大字。

sì sān yuàn kè jīn chāo huáng xiào zhāng xiào zuò de míng chāo hú xiāng běn zuò xià

这句话大意是:(四三)院刻、金抄、黄校、张校作「地」,明抄、湖湘本作「下」。

sì sì yuàn kè jīn chāo zuò míng chāo zuò hú xiāng běn zuò jīn dǎi běn děng zuò dōu shì chuāng de bié tǐ běn shū tǒng yī zuò chuāng

这句话大意是:(四四)院刻、金抄作「」,明抄作「」,湖湘本作「」,《津逮》本等作「」,都是「窗」的别体,本书统一作「窗」。

sì wǔ gōu yì cóng yuàn kè jīn chāo

这句话大意是:(四五)「钩弋」,从院刻、金抄;。

míng chāo wù zuò gōu gē hú xiāng běn wù zuò gōu

这句话大意是:明抄误作「钩戈」,湖湘本误作「钩」。

è zhǎo cóng míng chāo

这句话大意是:「鹗爪」,从明抄;。

yuàn kè wù zuò è guā hú xiāng běn wù zuò xiāo zhǎo

这句话大意是:院刻误作「鹗瓜」,湖湘本误作「鸮爪」。

sì liù shā yè bù zuò cóng yuàn kè jīn chāo

这句话大意是:(四六)「沙、叶不作」,从院刻、金抄。

shā zhǐ cán shā yè zhǐ cán suì sāng yè

这句话大意是:「沙」指蚕沙,「叶」指残碎桑叶。

zhè shì shuō zài péng hāo shàng shàng cù kě yǐ bì miǎn jiāng cán shā suì yè jiā jī zài jiǎn lǐ miàn bù zhì jié chéng bā là

现代白话:这是说在蓬蒿上上簇,能够避免将残沙碎叶夹绩在茧里面,不致结成疤瘌。

tā běn zuò shā huò bú zhù wù

这句话大意是:他本作「沙●(或●)不住」,误。

sì qī duàn

这句话大意是:(四七)「断。

shè lìng sān zì huáng xiào zhāng xiào míng chāo kòng bái sān gé hú xiāng běn kòng bái yī gé jù yuàn kè jīn chāo bǔ zhèng

这句话大意是:设令」三字,黄校、张校、明抄空白三格,湖湘本空白一格,据院刻、金抄补正。

sì bā yán shā jiǎn sān zì huáng xiào zhāng xiào míng chāo kòng bái sān gé hú xiāng běn kòng bái yī gé jù yuàn kè jīn chāo bǔ zhèng

这句话大意是:(四八)「盐杀茧」三字,黄校、张校、明抄空白三格,湖湘本空白一格,据院刻、金抄补正。

sì jiǔ yuàn kè jīn chāo zuò yì zǎo míng chāo hú xiāng běn wù zuò yì liàn

这句话大意是:(四九)院刻、金抄作「易缲」,明抄、湖湘本误作「易练」。

wǔ shí yuàn kè jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò rèn jí rèn zì

这句话大意是:(五十)院刻、金抄、黄校、张校、明抄作「肕」,即「韧」字;。

hú xiāng běn děng zuò péng wù

这句话大意是:湖湘本等作「朋」,误。

wǔ yī yuàn kè jīn chāo zuò báo huáng xiào zhāng xiào míng chāo wù zuò cáo hú xiāng běn wù zuò cáo jūn xì báo zì shí làn hòu cuò chéng

这句话大意是:(五一)院刻、金抄作「薄」,黄校、张校、明抄误作「曹」,湖湘本误作「漕」,均系「薄」字蚀烂后错成。

wǔ èr yuàn kè jīn chāo zuò jiān liàn huáng xiào zhāng xiào míng chāo wù zuò jiān liàn hú xiāng běn wù zuò liàn

这句话大意是:(五二)院刻、金抄作「缣练」,黄校、张校、明抄误作「缣炼」,湖湘本误作「炼」。

wǔ sān zhuì yuàn kè jīn chāo zuò duī chí míng chāo hú xiāng běn děng zuò zhuì chí

这句话大意是:(五三)「槌、●」,院刻、金抄作「搥持」,明抄、湖湘本等作「槌持」。

àn zhuì shì cán jià de zhí zhù

这句话大意是:按「槌」是蚕架的直柱;。

yīn zhāi shì cán jià de héng dàng yòng yǐ zhī gē cán bó

这句话大意是:「●」音摘,是蚕架的横档,用以支搁蚕箔。

èr zì jūn yīng cóng mù cóng shǒu shì hòu rén yán é tōng jiǎ

这句话大意是:二字均应从木,从手是后人沿讹通假。

yī zhè shì sāng kē yì míng nú zhè

这句话大意是:「一」「柘」是桑科,亦名「奴柘」。

běn cǎo gāng mù juǎn sān liù chù chù shān zhōng yǒu zhī

这句话大意是:《本草纲目》卷三六:「处处山中有之。

xǐ cóng shēng gàn shū ér zhí yè fēng ér hòu tuán ér yǒu jiān

这句话大意是:喜丛生,干疏而直,叶丰而厚,团而有尖。

qí yè sì cán

这句话大意是:其叶饲蚕。

qí mù rǎn huáng chì sè wèi zhī zhè huáng

这句话大意是:……其木染黄赤色,谓之柘黄。

èr biàn shì yī bàn

这句话大意是:「二」「辨」是一半。

biàn yǒu shèn ěr yā xíng bǐng shū yǐn jiān wèi shè rén zhù sāng shù yī bàn yǒu shèn bàn wú shèn wèi zhī

现代白话:「辨有葚」,《你雅》邢昺疏引犍为舍人注:「桑树一半有葚,半无葚,为栀。

àn sāng shù duō yǒu cí xióng yì zhū suǒ wèi yī bàn yǒu zhēn yī bàn wú zhēn wèi zhī shì shì zhǐ cí xióng yì zhū de sāng lìng míng wèi zhī

这句话大意是:」按桑树多有雌雄异株,所谓一半有椹一半无椹为「栀」,似是指雌雄异株的桑,另名为「栀」。

sān hēi lǔ zhēn qǔ hēi lǔ sāng de zhēn zuò zhǒng

这句话大意是:「三」「黑鲁椹」,取黑鲁桑的椹作种。

zhū zǔ róng cán sāng wèn dá juǎn shàng jīng sāng duō shèn yè báo ér jiān

这句话大意是:朱祖荣《蚕桑问答》卷上:「荆桑多葚,叶薄而尖;。

lǔ sāng shǎo shèn yè hòu ér duō jīn

这句话大意是:鲁桑少葚,叶厚而多津。

fán jīng zhī lèi gēn gù ér xīn shí néng jiǔ yuǎn

这句话大意是:……凡荆之类,根固而心实,能久远;。

fán lǔ zhī lèi gēn bù gù ér xīn bù shí bù néng jiǔ yuǎn

这句话大意是:凡鲁之类,根不固而心不实,不能久远。

jīng wèi yě sāng lǔ wèi jiā sāng hú sāng wèi lǔ sāng de biàn zhǒng míng qīng yǐ lái jì shù shén duō

这句话大意是:」荆为野桑,鲁为家桑,湖桑为鲁桑的变种,明清以来,记述甚多。

dàn xiàn zài jīng lǔ sāng dōu shì zāi péi zhǒng

这句话大意是:但现在荆、鲁桑都是栽培种。

hēi lǔ sāng fēn bù wū shān dōng shěng lín qú xiàn děng dì shì yi wū zuò zhì cán yòng sāng

这句话大意是:黑鲁桑分布于山东省临朐县等地,适宜于作稚蚕用桑;。

huáng lǔ sāng fēn bù wū shān dōng shěng zhōng bù hé nán bù shì yi wū sì yù chūn jì zhuàng cán hé qiū cán

这句话大意是:黄鲁桑分布于山东省中部和南部,适宜于饲育春季壮蚕和秋蚕。

jīng sāng duō fēn bù wū zhǎng jiāng yǐ nán

这句话大意是:荆桑多分布于长江以南。

sì cǎi zhǐ cǎi yè

这句话大意是:「四」「采」指采叶。

mù zhǐ zhěng zhī

这句话大意是:「沐」指整枝。

xià wén de kūn zhǐ zài yí dìng de gāo dù jié qù zhǔ gàn

这句话大意是:下文的「髡」,指在一定的高度截去主干。

wǔ wǔ chǐ yī zhū jiǎ zhí shí qí de bù gēng

这句话大意是:「五」五尺一株假植时,其地不耕。

xiàn zài shí bù yī zhū dìng zhí hòu zhū jiān réng jìn xíng gēng zuò zhǒng hé dòu

这句话大意是:现在十步一株定植后,株间仍进行耕作,种「禾豆」。

hé shì gòng míng bù zhuān zhǐ sù

这句话大意是:「禾」是共名,不专指粟。

liù xiǎo jǐ jiǎo shāo wèi piān xié bù xiāng duì zhèng

这句话大意是:「六」「小掎角」,稍为偏斜,不相对正。

xià wén zhèng xiāng dāng jiù shì duì zhí bù piān

这句话大意是:下文「正相当」,就是对直不偏。

qī yì de běn zì zuò yì shì xiǎo mù zhuāng

这句话大意是:「七」「杙」的本字作「弋」,是小木桩;。

gōu yì jiù shì xiǎo mù zhuāng dài gōu de xiàng chā gōu zhī lèi yòng yǐ gōu yā sāng tiáo gù dìng zài dì shàng

这句话大意是:「钩弋」就是小木桩带钩的,像杈钩之类,用以钩压桑条固定在地上。

bā dìng dìng zhí

这句话大意是:「八」「定」,定植。

yā tiáo miáo zāi zài zhù zhái shàng huò yuán pàn shí jí xíng dìng zhí

这句话大意是:压条苗栽在住宅上或园畔时,即行定植;。

rú guǒ zāi zài dà tián li xiān jiǎ zhí èr sān nián hòu zài dìng zhí

这句话大意是:如果栽在大田里,先假植二三年后再定植。

jiǔ dàn zhī zhǐ chī wú jīng de cán gēn shèng jīng

这句话大意是:「九」「啖之」,指吃芜菁的残根剩茎。

yī kǔ jǐn liàng dì zài yào shù zhōng yǔ tòng xiāng dāng

这句话大意是:「一0」「苦」,尽量地,在《要术》中与「痛」相当。

sāng duō zhǐ sāng zhī xì duǎn chóu mì xiāo hào yǎng fēn ér qiě shù guān nèi tōng fēng tòu guāng bù liáng suǒ yǐ xū yào kǔ zhuó

这句话大意是:「桑多」指桑枝细短稠密,消耗养分,而且树冠内通风透光不良,所以需要「苦斫」。

kǔ zhuó zhǐ jiā zhòng jiǎn chú

这句话大意是:「苦斫」指加重剪除。

shěng zhǐ qīng shū

这句话大意是:「省●」指轻疏。

sāng shù jīng guò zhǎng qī rén gōng zāi péi hé xiū jiǎn yóu zì rán shēng zhǎng xíng zhú bù fā zhǎn chéng jiǎn dìng xíng tí gāo sāng yè chǎn liàng shì wǒ guó láo dòng rén mín chuàng zào de tè shū jì shù

这句话大意是:桑树经过长期人工栽培和修剪,由自然生长型逐步发展成剪定型,提高桑叶产量,是我国劳动人民创造的特殊技术。

yī yī xìng píng hàn xiàn dì nián hào gōng yuán yī jiǔ sì zhì yī jiǔ wǔ nián

这句话大意是:「一一」兴平,汉献帝年号(公元一九四至一九五年)。

xìng píng mò shì gōng yuán yī jiǔ wǔ nián cǐ shí wáng yǔn yǐ chú qù dǒng zhuó dǒng zhuó bù shǔ li cuī guō fàn yī qún jí duān xiōng cán de pò huài zhě dà shā wáng yǔn děng bìng tú zhǎng ān chéng lǔ qù hàn xiàn dì

这句话大意是:兴平末是公元一九五年,此时王允已除去董卓,董卓部属李催郭泛一群极端凶残的破坏者,大杀王允等,并屠长安城,掳去汉献帝。

dāng shí rén kǒu wén huà cái wù zuì jí zhōng de luò yáng hé guān zhōng dì qū zāo dào jí cán kù de pò huài

这句话大意是:当时人口、文化、财物最集中的洛阳和关中地区,遭到极残酷的破坏。

yī èr sāng shù zhōng yǒu yǐ cǎi shōu sāng shèn wèi zhǔ yào mù dì de guǒ sāng zì gǔ zāi péi

这句话大意是:「一二」桑树中有以采收桑椹为主要目的的「果桑」,自古栽培。

xiàn zài yǐ shān dōng shěng xī běi bù hé hé běi shěng dōng nán bù zāi péi wèi zuì duō yī zhū dà shù kě chǎn zhēn shù bǎi jīn wèi dāng dì zhǔ yào fù yè shēng chǎn zhī yī

这句话大意是:现在以山东省西北部和河北省东南部栽培为最多,一株大树可产椹数百斤,为当地主要副业生产之一。

zhè zhǒng qián zhēn de lái yuán dāng rán yǒu cǎi zì pǔ tōng yè sāng de dàn zhǔ yào lái yuán dāng shì guǒ sāng suǒ chǎn

这句话大意是:这种「干椹」的来源,当然有采自普通叶桑的,但主要来源当是果桑所产。

yī sān yuè jiǎn chá hé zhēng jí

这句话大意是:「一三」「阅」,检查和征集。

yī sì gǔ dài zhàn zhēng zhàn shèng zhě qiáng pò fú lǔ wèi nú lì wǔ chēng wèi shēng kǒu

这句话大意是:「一四」古代战争战胜者强迫俘虏为奴隶,侮称为「生口」。

yī wǔ dù gé zhǐ dù luò zhōu hé gé róng

这句话大意是:「一五」「杜葛」,指杜洛周和葛荣。

hòu wèi zài wèi tài wǔ dì shí gōng yuán sì èr sì zhì sì wǔ yī nián zài běi biān yào dì shè lì róu xuán děng zhèn fáng wèi róu rán

这句话大意是:后魏在魏太武帝时(公元四二四至四五一年)在北边要地设立柔玄等镇,防卫柔然。

dào wèi xiào míng dì xiào chāng yuán nián gōng yuán wǔ èr wǔ nián róu xuán zhèn rén dù luò zhōu qǐ bīng fǎn wèi

这句话大意是:到魏孝明帝孝昌元年(公元五二五年),柔玄镇人杜洛周起兵反魏。

yì nián gé róng yě qǐ shì gōng chān hé běi wǔ zhōu dì fāng

这句话大意是:翌年,葛荣也起事,攻占河北五州地方。

tā men dōu shì bīng biàn méi yǒu jì lǜ zhuān shì tú shā lǔ lüè rén mín zāo dào hěn dà huò yāng

这句话大意是:他们都是兵变,没有纪律,专事屠杀掳掠,人民遭到很大祸殃。

dào wèi xiào zhuāng dì jiàn yì yuán nián gōng yuán wǔ èr bā nián dù gé shī bài qí bù shǔ shù shí wàn rén sàn zài gè zhōu xiàn zhuān kào shā lüè wèi shēng

这句话大意是:到魏孝庄帝建义元年(公元五二八年),杜、葛失败,其部属数十万人散在各州县,专靠杀掠为生。

hé běi shù zhōu rén mín shòu yāng jí qí cǎn zhòng

这句话大意是:河北数州人民,受殃极其惨重。

cǐ hòu dào gōng yuán wǔ sān sì nián hòu wèi fēn liè wèi dōng xī wèi zhàn luàn hái yī zhí zài jì xù zhe

这句话大意是:此后到公元五三四年后魏分裂为东西魏,战乱还一直在继续著。

yī liù jiān shū jiān qù diào mì de

这句话大意是:「一六」「间」,疏间,去掉密的。

xià wén rèn kān kě yǐ zuò

现代白话:下文「任」,堪,能够作。

yī qī hún xīn zhěng tiáo bù pò kāi de

这句话大意是:「一七」「浑心」,整条不破开的。

yī bā hú chuáng tōng cháng zhǐ jiāo yǐ zhè lǐ yī jù jǐn zhí bǎi wén dāng shì xiǎo zuò jù huò xiǎo jǐ yī lèi de dōng xi

这句话大意是:「一八」「胡床」,通常指交椅,这里一具仅值百文,当是小坐具或小几一类的东西。

yī jiǔ yī liǎng jí yī shuāng

这句话大意是:「一九」「一两」即一双。

fán wù chéng shuāng jiào zuò liǎng rú chē yǒu èr lún chēng wèi yī liàng yì zuò yī liǎng

这句话大意是:凡物成双叫做「两」,如车有二轮称为「一辆」,亦作「一两」。

èr bà jiè zuò bǎ zì

这句话大意是:「二0」「靶」,借作「把」字。

èr yī mǎ ān xiàng qiáo xíng gù chēng ān qiáo

这句话大意是:「二一」马鞍像桥形,故称「鞍桥」。

pí pá jì dì shí chū nà gèng ān qiáo yòu pò sǔn

这句话大意是:《琵琶记》第十出:「那更鞍桥又破损。

èr èr chén xīng míng jí fáng sù

这句话大意是:「二二」「辰」,星名,即房宿。

ěr yā shì tiān tiān sì fáng yě

现代白话:《你雅‧释天》:「天驷,房也。

zhèng xuán jiě shì chén wèi mǎ jí zhǐ chén wèi tiān sì ér yán

这句话大意是:」郑玄解释「辰为马」,即指辰为天驷而言。

shì tiān yòu chēng dà chén fáng xīn wěi yě

这句话大意是:《释天》又称:「大辰:房、心、尾也。

dà huǒ wèi zhī dà chén

这句话大意是:大火,谓之大辰。

fáng sù jì wèi tiān sì zé mǎ yì yǔ dà huǒ xiāng yīng

这句话大意是:」房宿既为天驷,则马亦与「大火」相应。

jìn shū tiān wén zhì dà huǒ wū chén zhǐ shí èr chén wèi mǎo

这句话大意是:《晋书‧天文志》:「大火,于辰(指十二辰)为卯。

dà huǒ pèi mǎo mǎo pèi zài lì fǎ shàng shì èr yuè jiù shì yuè zhí dà huǒ yù cán zhǒng de yuè fèn

这句话大意是:」「大火」配卯,卯配在历法上是二月,就是「月直「大火」」浴蚕种的月份。

gù lóng wèi tiān mǎ mǎ shǔ dà huǒ cán wèi lóng jīng zài dà huǒ èr yuè yù zhǒng fū huà gù chēng cán yǔ mǎ tóng qì

这句话大意是:故龙为天马,马属「大火」,蚕为「龙精」,在「大火」二月浴种孵化,故称「蚕与马同气」。

zhè shì gǔ rén duì jìn yuán cán de chuān záo fù huì yǐ shén shè jiào de jiě shì

这句话大意是:这是古人对禁原蚕的穿凿附会以神设教的解释。

èr sān dà xīn zhī cháo zhèng xuán zhù jì chūn shuò rì zhī cháo yě

这句话大意是:「二三」「大昕之朝」,郑玄注:「季春朔日之朝也。

jiàn chén shòu qí ji xiào shàng shū dà chuán juǎn yī

这句话大意是:」(见陈寿祺辑校《尚书大传》卷一)。

èr sì xíng zhè lǐ tóng kēng jí jīn kēng zì

这句话大意是:「二四」「硎」,这里同「阬」,即今「坑」字。

xíng quán kēng gǔ lěng quán

这句话大意是:「硎泉」,坑谷冷泉。

èr wǔ tóng là

这句话大意是:「二五」「」,同「腊」。

èr liù zhòng luǎn zhǐ yòng sāng zhī zhī jià zhe de jǐ céng cán luǎn zhǐ

这句话大意是:「二六」「重卵」,指用桑枝支架著的几层蚕卵纸。

xiāng qí wài miàn de shuǐ yào hé yīng zhōng zuì shàng miàn de yī céng luǎn zhǐ xiāng qí

这句话大意是:「相齐」,外面的水要和甖中最上面的一层卵纸相齐。

èr qī bù chéng bù rú qī fū huà zhǐ dī wēn chù lǐ wèi dá yāo qiú yuán zhēn de èr huà cán ài zhēn suǒ chǎn de luǎn bù néng zài dì qī tiān zài fū huà wèi ài cán yào dào míng nián shān néng chū yǐ

这句话大意是:「二七」「不成」,不如期孵化,指低温处理未达要求,蚖珍的二化蚕爱珍所产的卵,不能在第七天再孵化为爱蚕,要到明年才能出蚁。

èr bā ní qì kǒu yòng ní tú fēng wǎ qì de kǒu

这句话大意是:「二八」「泥器口」,用泥涂封瓦器的口。

duì yuán zhēn de dī wēn chù lǐ chú yīng jiāng yīng zi fàng zài xī gǔ lěng shuǐ zhōng wài hái yāo qiú shàng miàn yǒu shù mù zhē yīn

这句话大意是:对蚖珍的低温处理,除应将甖子放在溪谷冷水中外,还要求上面有树木遮荫。

dàn wú shù yīn shí yě kě yǐ yòng ní tú fēng yīng kǒu yǒu shí yě néng dá dào tóng yàng de mù dì zhè jiù shì sān qī rì yì yǒu chéng zhě

现代白话:但无树荫时,也能够用泥涂封甖口,有时也能达到同样的目的,这就是「三七日亦有成者」。

èr jiǔ wò mián

这句话大意是:「二九」「卧」,眠;。

shēng fū huà

这句话大意是:「生」,孵化;。

zhè lǐ shì shuō cán yǒu sān mián yī huā cán hé sì mián èr huà cán

这句话大意是:这里是说蚕有三眠一化蚕和四眠二化蚕。

sān zhū zǔ róng cán sāng wèn dá juǎn shàng hú sāng sì cán qí sī guāng zé ér shǎo jiān rèn yì kě zhēn zhuó zāi jīng sāng shù wū dà mián hòu qǔ yè jiān sì zhī qí sī zé rèn ér yǒu guāng yǐ

现代白话:「三0」朱祖荣《蚕桑问答》卷上:「湖桑饲蚕,其丝光泽而少坚韧,亦可斟酌栽荆桑树,于大眠后取叶间饲之,其丝则韧而有光了。

huò wèi sì yǐ hú sāng jí bù néng sì yǐ jīng sāng zhě fēi

这句话大意是:或谓饲以湖桑,即不能饲以荆桑者非。

sān yī lí zuò píng zhàng jiě shì jí zhǐ xià wén de chuāng wéi jí chuāng lián

这句话大意是:「三一」「篱」,作屏障解释,即指下文的「窗帏」,即窗帘。

sān èr xīn zuò wèi cán cù yòng

这句话大意是:「三二」「薪」,作为蚕簇用。

sān sān cán jià de zhí zhù jiào zuò zhuì yīn wèi tā shì zhí lì de suǒ yǐ yě jiào zhí shàng wén yǐn yuè lìng zhèng zhù zhí zhuì yě

这句话大意是:「三三」蚕架的直柱叫做「槌」,因为它是直立的,所以也叫「植」(上文引《月令》郑注:「植,槌也。

cán jià de héng dàng jiào zuò xià wén yǐn cuī shí de huà tí dào

这句话大意是:蚕架的横档叫做「●」(下文引崔寔的话提到);。

guà héng dàng wū zhí zhù shàng de shéng tào jiào zuò huán jiàn fāng yán juǎn wǔ

这句话大意是:挂横档于直柱上的绳套叫做「缳」(见《方言》卷五)。

cán bó gē zài héng dàng shàng

这句话大意是:蚕箔搁在横档上。

yī tiáo zhí zhù shàng yǒu jǐ céng héng dàng jiù kě gē shàng jǐ céng cán bó

这句话大意是:一条直柱上有几层横档,就可搁上几层蚕箔。

yī zhuì de ān shí bó zhè shì yǒu shí céng héng dàng de cán jià

这句话大意是:「一槌得安十箔」,这是有十层横档的蚕架。

sān sì shén nóng běn cǎo jīng bái hāo xià chóng xiū zhèng hé zhèng lèi běn cǎo àn yǔ bié běn zhù yún yè shì ài yè shàng yǒu bái máo sè sú hū wèi péng hāo

这句话大意是:「三四」《神农本草经》「白蒿」下《重修政和证类本草》按语:「别本注云:「叶似艾叶,上有白毛涩,俗呼为蓬蒿。

tú jīng běn cǎo bái hāo péng hāo yě

这句话大意是:」」《图经本草》:「白蒿,蓬蒿也。

shì péng hāo jí jú kē de bái hāo

这句话大意是:」是蓬蒿即菊科的白蒿。

wú qí jùn yǐ wèi péng hāo shì yě tóng hāo ér bái hāo shì dà péng hāo bìng shuō li shí zhēn yǐ tóng hāo cài wèi péng hāo shū wù jiàn zhí wù míng shí tú kǎo juǎn sì jí juǎn yī èr

这句话大意是:吴其濬以为蓬蒿是野同蒿,而白蒿是大蓬蒿,并说:「李时珍以同蒿菜为蓬蒿,殊误」(见《植物名实图考》卷四及卷一二)。

ér yào shù yòng zuò cán cù de cái liào yīng shì shǔ de zhí wù bú shì tóng hāo cài

这句话大意是:而《要术》用作蚕簇的材料,应是Artemisia属的植物,不是茼蒿菜。

sān wǔ gōu yì jié qǔ shù zhī de yā zuò chéng de gōu zi

这句话大意是:「三五」「钩弋」,截取树枝的桠作成的钩子。

è zhǎo lóng yá kě néng shì tóng lèi yì xíng de gè zhǒng gōu zi yě kě néng shì liáng duān zhù jiān de liáng xià bā zhī lèi

这句话大意是:「鹗爪」、「龙牙」,可能是同类异形的各种钩子,也可能是梁端柱间的「梁下巴」之类。

sān liù tuō huò rán zhī cí jí huò zhě jiǎ shè

这句话大意是:「三六」「脱」,或然之词,即「或者」、假设」。

sān qī tíng bù tíng zhǎng bàn shì de chù suǒ yì zhǐ yóu tíng suǒ zài dì

这句话大意是:「三七」「亭部」,亭长办事的处所,亦指邮亭所在地。

dāng rán zhè xiē dōu shì huāng táng kě xiào de mí xìn shuō fǎ

这句话大意是:当然这些都是荒唐可笑的迷信说法。

zhǒng yú yī bái yáng dì sì shí liù ěr yā yuē yī yú bái fén

现代白话:种榆「一」、白杨第四十六《你雅》曰(一):「榆,白枌。

zhù yuē fén yú xiān shēng yè què zhe jiá

这句话大意是:」注曰:「枌榆,先生叶,却著荚;。

pí sè bái

这句话大意是:皮色白。

guǎng zhì yuē èr yǒu gū yú yǒu lǎng yú

这句话大意是:《广志》曰(二):「有姑榆,有朗榆。

àn jīn shì yǒu cì yú mù shén láo rèn kě yǐ wèi dú chē cái

现代白话:按今世有刺榆,木甚牢肕,能够为犊车材。

jiā yú sān kě yǐ wèi chē gǔ jí qì wù

现代白话:𬂩榆(三),能够为车毂及器物。

shān yú rén èr kě yǐ wèi wú tí sì sān

现代白话:山榆,人「二」能够为芜荑(四)「三」。

fán zhǒng yú zhě yi zhǒng cì jiā wǔ liǎng zhǒng lì yì wèi duō

这句话大意是:凡种榆者,宜种刺、𬂩(五)两种,利益为多;。

qí yú ruǎn ruò lì fēi jiā mù yě

这句话大意是:其余软弱,例非佳木也。

yú xìng shàn dì qí yīn xià wǔ gǔ bù zhí sì

这句话大意是:榆性扇地,其阴下五谷不植「四」。

suí qí gāo xià guǎng xiá dōng xī běi sān fāng suǒ shàn gè yǔ shù děng

这句话大意是:随其高下广狭,东西北三方,所扇各与树等。

zhǒng zhě yi wū yuán de běi pàn qiū gēng lìng shú zhì chūn yú jiá luò shí shōu qǔ màn sàn lí xì láo zhī

这句话大意是:种者,宜于园地北畔,秋耕令熟,至春榆荚落时,收取,漫散,犁细●,劳之。

míng nián zhēng yuè chū fù de shān shā yǐ cǎo fù shàng fàng huǒ shāo zhī wǔ

这句话大意是:明年正月初,附地芟杀,以草复上,放火烧之「五」。

yī gēn shàng bì shí shù tiáo jù shēng zhǐ liú yī gēn qiáng zhě yú xī qiā liù qù zhī

这句话大意是:一根上必十数条俱生,只留一根强者,余悉掐(六)去之。

yī suì zhī zhōng zhǎng bā jiǔ chǐ yǐ

现代白话:一岁之中,长八九尺了。

bù shāo zé zhǎng chí yě

这句话大意是:不烧则长迟也。

hòu nián zhēng yuè èr yuè yí zāi zhī

这句话大意是:后年正月、二月,移栽之。

chū shēng jí yí zhě xǐ qū gù xū cóng lín zhǎng zhī sān nián nǎi yí zhí

这句话大意是:初生即移者,喜曲,故须丛林长之三年,乃移植。

chū shēng sān nián bù yòng cǎi yè yóu jì luō xīn qī

这句话大意是:初生三年,不用采叶,尤忌捋心(七);。

luō xīn zé kē rú bù bā zhǎng liù gèng xū yī fǎ shāo zhī zé yī qián mào yǐ

现代白话:捋心则科茹不(八)长「六」,更须依法烧之,则依前茂了。

bù yòng mù

这句话大意是:不用●沐。

zhě zhǎng ér xì yòu duō bān hén

这句话大意是:●者长而细,又多瘢痕;。

bù suī duǎn cū ér wú bìng

这句话大意是:不●虽短,麤而无病。

yàn yuē bù bù mù shí nián chéng gǔ jiǔ

这句话大意是:谚曰:「不●不沐,十年成毂(九)。

yán yì cū yě

这句话大意是:」言易麤也。

bì yù zhě yi liú èr cùn

这句话大意是:必欲●者,宜留二寸。

wū kēng qī zhōng zhǒng zhě yǐ chén wū cǎo bù zhōng sàn yú jiá wū cǎo shàng yǐ tǔ fù zhī

这句话大意是:于坑「七」中种者,以陈屋草布中,散榆荚于草上,以土覆之。

shāo yì rú fǎ

这句话大意是:烧亦如法。

chén cǎo sù xiǔ shí féi liáng shèng fèn

这句话大意是:陈草速朽(十),肥良胜粪。

wú chén cǎo zhě yòng fèn fèn zhī yì jiā

这句话大意是:无陈草者,用粪粪之亦佳。

bù fèn suī shēng ér shòu

这句话大意是:不粪,虽生而瘦。

jì zāi yí zhě shāo yì rú fǎ bā yě

这句话大意是:既栽移者,烧亦如法「八」也。

yòu zhǒng yú fǎ qí wū de pàn zhǒng zhě zhì què sǔn gǔ

这句话大意是:又种榆法:其于地畔种者,致雀损谷;。

jì fēi cóng lín lǜ duō qǔ lì

这句话大意是:既非丛林,率多曲戾。

bù rú gē dì yī fāng zhǒng zhī

这句话大意是:不如割地一方种之。

qí bái tǔ bó dì bù yí wǔ gǔ zhě wéi yi yú jí bái yú shí yī

这句话大意是:其白土薄地不宜五谷者,唯宜榆及白榆(十一)。

de xū jìn shì

这句话大意是:地须近市。

mài chái jiá yè shěng gōng yě

这句话大意是:卖柴、荚、叶,省功也。

jiā yú cì yú fán yú jiǔ sān zhǒng sè bié zhǒng zhī wù lìng hé zá

这句话大意是:𬂩榆、刺榆、凡榆「九」:三种色,别种之,勿令和杂。

jiā yú jiá yè wèi kǔ

这句话大意是:𬂩榆,荚、叶味苦;。

fán yú jiá wèi gān gān zhě chūn shí jiāng shí èr zhǔ mài shì yǐ xū bié yě

这句话大意是:凡榆,荚味甘,甘者春时将(十二)煮卖,是以须别也。

gēng dì shōu jiá yī rú qián fǎ

这句话大意是:耕地收荚,一如前法。

xiān gēng dì zuò lǒng rán hòu sàn yú jiá

这句话大意是:先耕地作垄,然后散榆荚。

lǒng zhě kàn hǎo yī liào lǐ yòu yì

这句话大意是:垄者看好「一0」,料理又易。

wǔ cùn yī jiá xī jì dé zhōng

这句话大意是:五寸一荚,稀穊得中。

sàn qì láo zhī

这句话大意是:散讫,劳之。

yú shēng gòng cǎo jù zhǎng wèi xū liào lǐ

这句话大意是:榆生,共草俱长,未须料理。

míng nián zhēng yuè fù de shān shā fàng huǒ shāo zhī

这句话大意是:明年正月,附地芟杀,放火烧之。

yì rèn shēng zhǎng wù shǐ táng dù kāng fǎn shí sān jìn

这句话大意是:亦任生长,勿使棠杜康反(十三)近。

yòu zhì míng nián zhēng yuè zhú qù è zhě qí yī zhū shàng yǒu qī bā gēn shēng zhě xī jiē zhuó qù wéi liú yī gēn cū zhí hǎo zhě

这句话大意是:又至明年正月,𣃁去恶者,其一株上有七八根生者,悉皆斫去,唯留一根麤直好者。

sān nián chūn kě jiāng jiá yè mài zhī

这句话大意是:三年春,可将荚、叶卖之。

wǔ nián zhī hòu biàn kān zuò chuán

这句话大意是:五年之后,便堪作椽。

bù jiā zhě jí kě zhuó mài

这句话大意是:不𬂩者,即可斫卖。

yī gēn shí wén

这句话大意是:一根十文。

jiā shí sì zhě yī yī xuàn zuò dú lè yī èr jí zhǎn

这句话大意是:𬂩(十四)者「一一」旋作独乐「一二」及盏。

yī gè sān wén

这句话大意是:一个三文。

shí nián zhī hòu kuí píng kē yī sān qì mǐn wú suǒ bù rèn

这句话大意是:十年之后,魁、、瓶、榼「一三」,器皿,无所不任。

yī qī wén yī kuí èr shí píng kē gè zhí yī bǎi wén yě

这句话大意是:一七文,一魁二十,瓶、榼各直一百文也。

shí wǔ nián hòu zhōng wèi chē gǔ jí pú táo yī sì

这句话大意是:十五年后,中为车毂及蒲桃●「一四」。

yī kǒu zhí sān bǎi

这句话大意是:●一口,直三百。

chē gǔ yī jù zhí juàn sān pǐ

这句话大意是:车毂一具,直绢三匹。

qí suì suì liào jiǎn shí wǔ zhì zhī gōng zhǐ chái gù rén shí shù gù yī rén wú yè zhī rén zhēng lái jiù zuò

这句话大意是:其岁岁料简(十五)●治之功,指柴雇人——十束雇一人——无业之人,争来就作。

mài chái zhī lì yǐ zì wú zī

这句话大意是:卖柴之利,已自无赀;。

suì chū wàn shù yī shù sān wén zé sān shí guàn

这句话大意是:岁出万束,一束三文,则三十贯;。

jiá yè zài wài yě

这句话大意是:荚叶在外也。

kuàng zhū qì wù qí lì shí bèi

这句话大意是:况诸器物,其利十倍。

wū chái shí bèi suì shōu sān shí wàn

这句话大意是:于柴十倍,岁收三十万。

zhuó hòu fù shēng bù láo gèng zhǒng suǒ wèi yī láo yǒng yì

这句话大意是:斫后复生,不劳更种,所谓一劳永逸。

néng zhǒng yī qǐng suì shōu qiān pǐ

这句话大意是:能种一顷,岁收千匹。

wéi xū yī rén shǒu hù zhǐ huī chù fēn jì wú niú lí zhǒng zi rén gōng zhī fèi bù lǜ shuǐ hàn fēng chóng zhī zāi bǐ zhī gǔ tián láo yì wàn bèi

这句话大意是:唯须一人守护、指挥、处分,既无牛、犁、种子、人功之费,不虑水、旱、风、虫之灾,比之谷田,劳逸万倍。

nán nǚ chū shēng gè yǔ xiǎo shù èr shí zhū bǐ zhì jià qǔ xī rèn chē gǔ

这句话大意是:男女初生,各与小树二十株,比至嫁娶,悉任车毂。

yī shù sān jù yī jù zhí juàn sān pǐ chéng juàn yī bǎi bā shí pǐ pìn cái zī qiǎn cū de chōng shì

这句话大意是:一树三具,一具直绢三匹,成绢一百八十匹:娉财资遣,粗得充事。

shù yuē běi fāng zhǒng yú jiǔ gēn yi cán sāng tián gǔ hǎo

这句话大意是:《术》曰:「北方种榆九根,宜蚕桑,田谷好。

cuī shí yuē èr yuè yú jiá chéng jí qīng shōu qián yǐ wèi zhǐ xù

这句话大意是:崔寔曰:「二月,榆荚成,及青收,干以为旨蓄。

zhǐ měi yě

这句话大意是:「旨,美也;。

xù jī yě

这句话大意是:蓄,积也。

sī bù shōu qīng jiá xiǎo zhēng pù zhī zhì dōng yǐ niàng jiǔ huá xiāng yi yǎng lǎo

这句话大意是:司部收青荚,小蒸曝之,至冬以酿酒,滑香,宜养老。

shī yún wǒ yǒu zhǐ xù yì yǐ yù dōng yě

这句话大意是:《诗》云:「我有旨蓄,亦以御冬」也。

sè biàn bái jiāng luò kě zuò

这句话大意是:」色变白,将落,可作●●。

suí jié zǎo yàn wù shī qí shì

这句话大意是:随节早晏,勿失其适。

yīn móu

这句话大意是:「●,音牟;。

yīn tóu yú jiàng

这句话大意是:●,音头:榆酱。

bái yáng yī míng gāo fēi yī míng dú yáo

这句话大意是:白杨,一名「高飞」,一名「独摇」。

xìng shén jìn zhí kān wèi wū cái

这句话大意是:性甚劲直,堪为屋材;。

zhé zé zhé yǐ zhōng bù qū náo shí liù

现代白话:折则折了,终不曲挠(十六)。

nú xiào qiè

这句话大意是:奴孝切。

yú xìng ruǎn jiǔ wú bù qū bǐ zhī bái yáng bù rú yuǎn yǐ

现代白话:榆性软,久无不曲,比之白杨,不如远了。

qiě tiān xìng shí qī duō qū tiáo zhí zhě shǎo

这句话大意是:且天性(十七)多曲,条直者少;。

zhǎng yòu chí huǎn jī nián fāng de

这句话大意是:长又迟缓,积年方得。

fán wū cái sōng bǎi shí bā wèi shàng bái yáng cì zhī yú wèi xià yě

这句话大意是:凡屋材,松柏(十八)为上,白杨次之,榆为下也。

zhǒng bái yáng fǎ qiū gēng lìng shú

这句话大意是:种白杨法:秋耕令熟。

zhì zhèng yuè èr yuè zhōng yǐ lí zuò lǒng yī lǒng zhī zhōng yǐ lí nì shùn gè yí dào yī wǔ zhōng kuān xiá zhèng shì shí jiǔ cōng lǒng

这句话大意是:至正月、二月中,以犁作垄,一垄之中,以犁逆顺各一到,●「一五」中宽狭,正似(十九)葱垄。

zuò qì yòu yǐ qiāo jué dǐ yī kēng zuò xiǎo èr shí yī liù

这句话大意是:作讫,又以锹掘底,一坑作小(二十)「一六」。

zhuó qǔ bái yáng zhī dà rú zhǐ zhǎng sān chǐ zhě qū zhe lǒng zhōng yǐ tǔ yā shàng lìng liǎng tóu chū tǔ xiàng shàng zhí shù

这句话大意是:斫取白杨枝,大如指、长三尺者,屈著垄中,以土压上,令两头出土,向上直竖。

èr chǐ yī zhū

这句话大意是:二尺一株。

míng nián zhēng yuè zhōng qù è zhī yī mǔ sān lǒng yī lǒng qī bǎi èr shí zhū yī qī yī zhū liǎng gēn yī mǔ sì qiān sān bǎi èr shí zhū èr yī

这句话大意是:明年正月中,●去恶枝,一亩三垄,一垄七百二十株「一七」,一株两根,一亩四千三百二十株(二一)。

sān nián zhōng wèi cán yī bā

这句话大意是:三年,中为蚕●「一八」。

dōu gé fǎn wǔ nián rèn wèi wū chuán

这句话大意是:都格反五年,任为屋椽。

shí nián kān wèi dòng liáng

这句话大意是:十年,堪为栋梁。

yǐ cán wèi lǜ yī gēn wǔ qián yī mǔ suì shōu èr wàn yī qiān liù bǎi wén

这句话大意是:以蚕●为率,一根五钱,一亩岁收二万一千六百文。

chái jí dòng liáng chuán zhù zài wài

这句话大意是:柴及栋梁、椽柱在外。

suì zhǒng sān shí mǔ sān nián jiǔ shí mǔ

这句话大意是:岁种三十亩,三年九十亩。

yī nián mài sān shí mǔ de qián liù shí sì wàn bā qiān wén

这句话大意是:一年卖三十亩,得钱六十四万八千文。

zhōu ér fù shǐ yǒng shì wú qióng

这句话大意是:周而复始,永世无穷。

bǐ zhī nóng fu láo yì wàn bèi

这句话大意是:比之农夫,劳逸万倍。

qù shān yuǎn zhě shí yi duō zhǒng

这句话大意是:去山远者,实宜多种。

qiān gēn yǐ shàng suǒ qiú bì bèi

这句话大意是:千根以上,所求必备。

yī jiàn ěr yā shì mù

现代白话:(一)见《你雅‧释木》。

zhù wèi guō pú zhù

这句话大意是:注为郭璞注。

zhèng zhù wén bìng tóng yào shù

这句话大意是:正注文并同《要术》。

èr tài píng yù lǎn juǎn jiǔ wǔ liù yú yǐn guǎng zhì zuò yǒu gū yú yǒu láng yú

这句话大意是:(二)《太平御览》卷九五六「榆」引《广志》作:「有姑榆,有郎榆。

láng yú wú jiá cái yòu rèn chē yòng zhì shàn

这句话大意是:郎榆,无荚,材又任车用,至善。

qīng àn tóng lǐ shì pí hòu de yì sī zhě chū bó hǎi dōng guāng yǐ gōng guān

这句话大意是:青●(按同蠡,是皮厚的意思)者出渤海东光,以供官。

dōng guāng jīn hé běi shěng dōng guāng xiàn

这句话大意是:」东光,今河北省东光县。

sān jiā yú huáng xiào zhāng xiào míng chāo wù zuò fén yú hú xiāng běn é zuò xié yú jù yuàn kè jīn chāo gǎi zhèng

这句话大意是:(三)「𬂩榆」,黄校、张校、明抄误作「枌榆」,湖湘本讹作「挟榆」,据院刻、金抄改正。

sì yuàn kè míng chāo zuò tí jīn chāo é zuò jiá cān kàn zhù shì sān

这句话大意是:(四)院刻、明抄作「荑」,金抄讹作「荚」(参看注释「三」)。

wǔ jiā zhāng xiào é zuò fěn míng chāo hú xiāng běn é zuò xié jù yuàn kè jīn chāo gǎi zhèng

这句话大意是:(五)「𬂩」,张校讹作「粉」,明抄、湖湘本讹作「挟」,据院刻、金抄改正。

liù xué jīn běn jiàn xi běn zuò qiā tā běn jūn wù zuò tāo

这句话大意是:(六)《学津》本、渐西本作「掐」,他本均误作「搯」。

cǐ zì zài tā chù yuàn kè děng suǒ wù yì tóng běn shū jìng yǔ gǎi zhèng bù zài zuò xiào jì

这句话大意是:此字在他处院刻等所误亦同,本书迳予改正,不再作校记。

yòu zhè tiáo zhù wén yīng zài xià wén zhǎng bā jiǔ chǐ yǐ xià ér zhè gè dì wèi de zhù wén yīng shì xià miàn bù shāo zé zhǎng chí yě de yī tiáo zhè èr tiáo zhù wén diān dào cuò le

现代白话:又这条注文应在下文「长八九尺了」下,而这个地位的注文,应是下面「不烧则长迟也」的一条,这二条注文颠倒错了。

qī zhèng wén hé zhù wén de luō xīn jǐn yuàn kè rú wén zhǐ zhāi dǐng yá

这句话大意是:(七)正文和注文的「捋心」,仅院刻如文,指摘顶芽;。

jīn chāo wù zuò tè xīn

这句话大意是:金抄误作「特心」;。

hú xiāng běn wù zuò cǎi xīn

这句话大意是:湖湘本误作「采心」;。

huáng xiào míng chāo zhèng wén jūn wù zuò luō zhī zhù wén huáng xiào bù wù míng chāo wù zuò jiāng xīn

这句话大意是:黄校、明抄正文均误作「捋之」,注文黄校不误,明抄误作「将心」。

bā bù míng chāo hú xiāng běn wù zuò tài jù yuàn kè jīn chāo gǎi zhèng

这句话大意是:(八)「不」,明抄、湖湘本误作「太」,据院刻、金抄改正。

jiǔ gǔ míng chāo wù zuò gǔ tā běn bù wù

这句话大意是:(九)「毂」,明抄误作「谷」,他本不误。

shí yuàn kè jīn chāo zuò sù xiǔ zhǐ chén wū cǎo fǔ làn de kuài shì zhèng zì

这句话大意是:(十)院刻、金抄作「速朽」,指陈屋草腐烂得快,是正字;。

huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò hái gēn shì xíng jìn ér é

这句话大意是:黄校、张校、明抄作「还根」,是形近而讹。

shí yī bái yú suī rán jiù shì fén yú dàn gǔ shì chēng zhī wèi fén yú bù chēng bái yú ér qiě zài zhè lǐ yě hé xià wén jiā yú cì yú fán yú sān zhǒng bù xié diào huáng lù sēn yí shì bái yáng zhī wù

这句话大意是:(十一)「白榆」虽然就是「枌榆」,但贾氏称之为「枌榆」,不称「白榆」,而且在这里也和下文「𬂩榆、刺榆、凡榆三种」不协调,黄麓森疑是「白杨」之误。

yīng shì bái yáng zhī wù

这句话大意是:应是「白杨」之误。

shí èr yuàn kè jīn chāo míng chāo hú xiāng běn zuò jiāng

这句话大意是:(十二)院刻、金抄、明抄、湖湘本作「将」;。

huáng xiào zhāng xiào zuò luō suī shì kě tōng shí wù

这句话大意是:黄校、张校作「捋」,虽似可通,实误。

jiāng shì bǎ tā ná lái wèi jìn nán běi cháo wén xiàn zhōng cháng zhè yàng yòng

这句话大意是:「将」是「把它拿来」,魏晋南北朝文献中常这样用。

shí sān yuàn kè jīn chāo zuò táng dù kāng fǎn ji yào yǐn tóng

这句话大意是:(十三)院刻、金抄作「棠(杜康反)」,《辑要》引同;。

huáng xiào míng chāo zuò zhǎng zhǐ liǎng fǎn hú xiāng běn zuò zhǎng zhǐ liǎng fǎn

这句话大意是:黄校、明抄作「掌(止两反)」,湖湘本作「长(止两反)」。

àn táng zhǎng dōu shì de bié tǐ bú shì táng lí shǒu zhǎng jí chèng zì xiàn zài xiě zuò

这句话大意是:按「棠」、「掌」都是「」的别体(不是棠梨、手掌),即「牚」字,现在写作「」;。

gǔ běn yīn dù kāng fǎn yīn táng

这句话大意是:「」,古本音「杜康反」(音堂)。

dàn zhǐ liǎng fǎn dú wèi shǒu zhǎng de zhǎng dà wù

这句话大意是:但「止两反」读为「手掌」的「掌」,大误。

hú xiāng běn de zhǎng jiā mù páng zuò chéng yě jiù shì zì

这句话大意是:湖湘本的「长」,加木旁作「枨」也就是「」字。

cān kàn juǎn sì chā lí piān zhù shì èr jiǔ

这句话大意是:参看卷四《插梨》篇注释「二九」。

shí sì jiā míng chāo wù zuò xié yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn bù wù

这句话大意是:(十四)「𬂩」,明抄误作「挟」,院刻、金抄、湖湘本不误。

shí wǔ yuàn kè jīn chāo zuò liào jiǎn tā běn jūn zuò kē jiǎn

这句话大意是:(十五)院刻、金抄作「料简」,他本均作「科简」。

kē jiǎn zhǐ shì zhuó qù kē tiáo yì tóng zhì yīng yǐ zuò liào jiǎn wèi shì

这句话大意是:「科简」只是斫去科条,义同「●治」,应以作「料简」为是。

shí liù zhé zé zhé yǐ zhōng bù qū náo zhé gè běn tóng yīng yǒu wù

现代白话:(十六)「折则折了,终不曲挠」,「折」,各本同,应有误。

zhé yǔ qū náo wú bié jiǎng bù tōng

这句话大意是:「折」与「曲挠」无别,讲不通;。

rú guǒ zuò zhé duàn jiǎng yòng zuò liáng zhù bǐ qū náo gèng huài

这句话大意是:如果作折断讲,用作梁柱,比「曲挠」更坏。

zhí wù míng shí tú kǎo zhǎng biān juǎn èr yī bái yáng yǐn xuán sì suǒ tàn bái yáng xiū zhí duān měi yòng wèi sì guān cái jiǔ zé shū liè bù rú sōng bǎi cái jìn shí yě

这句话大意是:《植物名实图考长编》卷二一「白杨」引《悬笥琐探》:「白杨……修直端美,用为寺观材,久则疏裂,不如松柏材劲实也。

zé bái yáng jiǔ zé xī liè kāi chè zhé yīng shì xī huò chè zì zhī é

这句话大意是:」则白杨久则析裂开坼,「折」应是「析」或「坼」字之讹。

shí qī yuàn kè jīn chāo míng chāo zuò tiān xìng

这句话大意是:(十七)院刻、金抄、明抄作「天性」;。

huáng xiào zhāng xiào hú xiāng běn zuò mù xìng

这句话大意是:黄校、张校、湖湘本作「木性」。

shí bā bǎi cóng huáng xiào míng chāo

这句话大意是:(十八)「柏」,从黄校、明抄;。

jīn chāo zuò méi dāng wù

这句话大意是:金抄作「梅」,当误;。

yuàn kè mó hu bù qīng

这句话大意是:院刻模糊不清。

shí jiǔ shì xià míng chāo hú xiāng běn yǒu zuò zì dāng xì xí xià wén zuò qì ér yǎn

这句话大意是:(十九)「似」下明抄、湖湘本有「作」字,当系袭下文「作讫」而衍;。

yuàn kè jīn chāo wú ji yào yǐn yì wú xià wén zhǒng huái liǔ qiū zǐ wú zuò piān zhōng kuān xiá zhèng shì cōng lǒng yì wú zuò zì gù cóng yuàn kè

这句话大意是:院刻、金抄无,《辑要》引亦无,下文种《槐柳楸梓梧柞》篇:「●中宽狭,正似葱垄」,亦无「作」字,故从院刻。

èr shí yuàn kè jīn chāo zuò míng chāo hú xiāng běn zuò qiàn èr zì tóng dàn shàng wén zhǒng yú zuò běn shū tǒng yī zuò

这句话大意是:(二十)院刻、金抄作「」,明抄、湖湘本作「堑」,二字同,但上文种榆作「」,本书统一作「」。

èr yī zhū gè běn tóng shàng wén jì chēng yī zhū liǎng gēn cǐ chù yì yīng zuò gēn

这句话大意是:(二一)「株」,各本同,上文既称「一株两根」,此处亦应作「根」。

yī běn piān de yú shì zhǐ bái yú

这句话大意是:「一」本篇的「榆」,似指白榆。

xià wén suǒ chēng de fán yú dāng yì zhǐ cǐ

这句话大意是:下文所称的「凡榆」,当亦指此。

wú qí jùn zhí wù míng shí tú kǎo juǎn sān sān yú jīn yǐ yǒu jiá zhě wèi gū yú wú jiá zhě wèi láng yú

这句话大意是:吴其濬《植物名实图考》卷三三「榆」:「今以有荚者为姑榆,无荚者为郎榆。

nán fāng yú qiū shēn shǐ jié jiá bù kě shí jí shi yí zhī láng yú yě

这句话大意是:南方榆,秋深始结荚,不可食,即《拾遗》之榔榆也。

qí yǒu àn jí cì zì zhě wèi yú zhì jiān

这句话大意是:其有(按即「刺」字)者为榆,质坚。

qí pí bái zhě wèi fén yú běi fāng shí zhī

这句话大意是:其皮白者为枌榆,北方食之。

gū yú jí ěr yā shì mù de wú gū shì xiàn zài de dà guǒ yú yě jiào huáng yú

现代白话:「姑榆」即《你雅‧释木》的「无姑」,是现在的大果榆,也叫「黄榆」。

xiān yè kāi huā chūn xià jiān jié dà chì guǒ chǎn wū běi fāng

这句话大意是:先叶开花,春夏间结大翅果,产于北方。

qí guǒ shí yīn qián huò zhì jiàng hòu xiàn zài zhōng yào shàng hái bǎo cún zhe wú tí hóng de míng chēng

这句话大意是:其果实阴干或制酱后,现在中药上还保存著「芜荑红」的名称。

táng chén cáng qì běn cǎo shi yí zuò jiàng shí zhī cǐ shān yú rén yě

这句话大意是:唐陈藏器《本草拾遗》:「作酱食之,……此山榆仁也。

dà guǒ yú xiàn zài xú zhōu hái chēng shān yú zé yào shù suǒ chēng shān yú rén kě yǐ wèi wú tí dāng jí zhǐ běn zhǒng

现代白话:」大果榆现在徐州还称「山榆」,则《要术》所称「山榆人能够为芜荑」,当即指本种。

láng yú chì guǒ xiǎo xíng shēn qiū chéng shú

这句话大意是:榔榆,翅果小形,深秋成熟。

zài běn cǎo shū shàng chén cáng qì běn cǎo shi yí shǐ zhe lù chēng qiū shēng jiá rú běi yú

这句话大意是:在本草书上陈藏器《本草拾遗》始著录,称:「秋生荚,如北榆。

táo gōng zhǐ jiàn yú zuò zhù àn zhǐ táo hóng jǐng míng yī bié lù jiàn xià wèi nán tǔ wú yú yě

这句话大意是:陶公只见榆作注(按指陶弘景《名医别录》,见下),为南土无榆也。

cì yú xiǎo zhī jù yìng cì huā yǔ yè tóng shí zhǎn fàng

这句话大意是:刺榆,小枝具硬刺,花与叶同时展放。

guǒ shí chéng wāi zhuī xíng bèi miàn jù chì chū qiū chéng shú

这句话大意是:果实呈歪锥形,背面具翅,初秋成熟。

mù zhì jiān yìng zhì mì

这句话大意是:木质坚硬致密。

fén yú jí ěr yā de bái fén jí jīn bái yú sān sì yuè jiān xiān yè kāi huā guǒ jiá chūn xià jiān chéng shú

现代白话:「枌榆」即《你雅》的「白枌」,即今白榆,三四月间,先叶开花,果荚春夏间成熟。

běi fāng cháng yǐ guǒ jiá hé miàn fěn huò xiǎo mǐ fěn zhēng shí

这句话大意是:北方常以果荚和面粉或小米粉蒸食;。

qīng jiá zhēng guò shài qián kě niàng jiǔ lǎo shú de kě zhì jiàng

这句话大意是:青荚蒸过晒干可酿酒,老熟的可制酱。

shén nóng běn cǎo jīng suǒ zhe lù de yú pí

这句话大意是:《神农本草经》所著录的「榆皮」,。

yì bān de jiě shì shì zhǐ běn zhǒng de pí

这句话大意是:一般的解释是指本种的皮,。

ér táo hóng jǐng míng yī bié lù zé shuō bā yuè cǎi shí

这句话大意是:而陶弘景《名医别录》则说「八月采实」,。

zé suǒ zhǐ gè bié

这句话大意是:则所指各别,。

yīn cǐ táng běn cǎo zhù shuō yú

这句话大意是:因此《唐本草》注说:「榆,。

sān yuè shí shú

这句话大意是:三月实熟,。

xún zé luò yǐ

现代白话:寻则落了,。

jīn chēng bā yuè cǎi shí

这句话大意是:今称「八月采实」,。

kǒng běn jīng zhǐ míng yī bié lù wù yě

这句话大意是:恐本经(指《名医别录》)误也。

chén cáng qì běn cǎo shi yí míng bái zhǐ chū yú jiá sì yuè shōu shí zuò jiàng shì wú tí

这句话大意是:」陈藏器《本草拾遗》明白指出:「榆荚,……四月收实,作酱,似芜荑。

jiāng dōng yǒu cì yú wú dà yú cì yú qiū shí gù táo cuò wù yě

这句话大意是:……江东有刺榆,无大榆,……刺榆秋实,故陶错误也。

jù cǐ táng shí jiāng dōng réng wú chūn xià jiān jié jiá de yú chén cáng qì yīn chēng chūn xià jiān jié jiá zhě wèi běi yú bìng shuō nán tǔ wú yú

这句话大意是:」据此,唐时江东仍无春夏间结荚的榆,陈藏器因称春夏间结荚者为「北榆」,并说「南土无榆」。

zhì wú qí jùn suǒ jiàn nán fāng de yú yě hái shì láng yú

这句话大意是:至吴其濬所见南方的榆,也还是榔榆。

èr guǒ rén de rén sòng yuán yǐ qián jūn zuò rén duàn yù cái shuō zài yào shù zhōng yì jūn zuò rén

这句话大意是:「二」果仁的「仁」,宋元以前均作「人」(段玉裁说),在《要术》中亦均作「人」。

sān ěr yā shì mù wú gū qí shí yí

现代白话:「三」《你雅‧释木》:「无姑,其实夷。

guō pú zhù wú gū gū yú yě

这句话大意是:」郭璞注:「无姑,姑榆也。

shēng shān zhōng yè yuán ér hòu bō qǔ pí hé zì zhī qí wèi xīn xiāng suǒ wèi wú yí

这句话大意是:生山中,叶圆而厚,剥取皮,合渍之,其味辛香,所谓「无夷」。

wú yí jí yóu wú gū de guǒ shí yí dé míng hòu lái jiā cǎo tóu zuò wú tí

这句话大意是:」「无夷」即由无姑的果实「夷」得名,后来加草头作「芜荑」。

yīn qí guǒ rén kě zhì jiàng gù yì chēng qí jiàng wèi wú tí

这句话大意是:因其果仁可制酱,故亦称其酱为「芜荑」。

dàn guō zhù zuò yè yuán ér hòu yǒu wù

这句话大意是:但郭注作「叶圆而厚」,有误。

jù shǐ yóu jí jiù piān juǎn èr wú tí yán shī gǔ zhù wú gū shēng wū shān zhōng qí jiá yuán hòu bō qǔ shù pí hé zì ér qián zhī chéng qí xīn wèi yě

这句话大意是:据史游《急就篇》卷二「芜荑」颜师古注:「无姑……生于山中,其荚圆厚,剥取树皮,合渍而干之,成其辛味也。

yú yè bù yuán yán zhù zuò qí jiá yuán hòu guō zhù de yè shì jiá zì bèi hòu rén gǎo cuò de ér qiě ěr yā míng shuō qí shí yí guō zhù yě zhǐ néng duì jiá zuò jiě shì bù yīng wén bù duì tí shuō yè bù shuō jiá

现代白话:」榆叶不圆,颜注作「其荚圆厚」,郭注的「叶」是「荚」字被后人搞错的,而且《你雅》明说「其实夷」,郭注也只能对「荚」作解释,不应文不对题说叶不说荚。

yòu ěr yā shì cǎo yǒu wú yí shā qiáng suǒ zhǐ wèi cǎo běn fēi cǐ mù běn wú tí

现代白话:又,《你雅‧释草》有「莁荑,蔱蘠」,所指为草本,非此木本「芜荑」。

sì zhí tōng zhí

这句话大意是:「四」「植」,通「殖」。

huái nán zǐ zhǔ shù xun wǔ gǔ fán zhí

这句话大意是:《淮南子‧主术训》:「五谷繁植。

wǔ fàng huǒ shāo zhī fāng fǎ yǔ shàng piān yǐn fàn shèng zhī shū de gē sāng miáo fàng huǒ shāo guò xiāng tóng yǒu cù jìn xīn tiáo shēng zhǎng xùn sù wàng shèng de zuò yòng

这句话大意是:「五」「放火烧之」,方法与上篇引《泛胜之书》的割桑苗放火烧过相同,有促进新条生长迅速旺盛的作用。

yuán lǔ míng shàn nóng sāng yī shí cuō yào èr yuè zhǒng jiù zhēn tiáo yǒu lèi shì jì zài

这句话大意是:元鲁明善《农桑衣食撮要》「二月」「种旧椹」条有类似记载。

yào shù duì chǔ shù miáo yì cǎi yòng zhī jiàn xià wén zhǒng gǔ chǔ piān

这句话大意是:《要术》对楮树苗亦采用之,见下文《种谷楮》篇。

liù yì jīng jì jì xū yǒu yī rú

这句话大意是:「六」《易经》「既济」:「𦈡,有衣袽。

wáng bì zhù yī rú suǒ yǐ sāi zhōu lòu yě

这句话大意是:」王弼注:「衣袽,所以塞舟漏也。

rú shì pò bù làn xù zhī lèi shì sāi chuán lòu de zá luàn dōng xi

这句话大意是:」「袽」是破布烂絮之类,是塞船漏的杂乱东西。

zhú shàng guā xià lái de zhú pí jiào zhú rú míng yī bié lù yǒu bài chuán rú de yào jí shì sāi lòu chuán de bài zhú rú

这句话大意是:竹上刮下来的竹皮叫「竹茹」,《名医别录》有「败船茹」的药,即是塞漏船的败竹茹。

rú jí rú zì

这句话大意是:「袽」即「茹」字。

yào shù de tè yòng kǒu yǔ yǐ rú dāng guǒ zì yòng jí yóu dǔ sè yī yì yǐn shēn ér lái

这句话大意是:《要术》的特用口语以「茹」当「裹」字用,即由堵塞一义引申而来。

dǔ sè shì yòng zá luàn dōng xi tián sāi xià bù méi yǒu yī diǎn kòng xì

这句话大意是:堵塞是用杂乱东西填塞下部,没有一点空隙。

zhè lǐ kē rú bù zhǎng yě shì xià bù cóng cuǒ guò mì de yì sī jí shì shuō xiǎo yú shù bèi zhāi qù dǐng yá hòu zhǔ gàn zhǎng bù gāo zhǎng bù dà xià bù fǎn ér zhǎng chū cóng mì de fēn zhī xíng chéng yōng zhǒng ǎi cuǒ de yàng zi

这句话大意是:这里「科茹不长」也是下部丛脞过密的意思,即是说,小榆树被摘去顶芽后,主干长不高长不大,下部反而长出丛密的分枝,形成臃肿矮脞的样子。

qī kēng jí gōu kēng

这句话大意是:「七」「坑」,即沟坑。

bā jì zāi yí zhě shāo yì rú fǎ jì jīng yí zhí de zāi chéng huó hòu yě yào zhào yàng shāo guò

这句话大意是:「八」「既栽移者,烧亦如法」,既经移植的「栽」,成活后也要照样烧过。

jiǔ fán yú yì wèi cháng yú jí tōng cháng suǒ zhǐ de yú jù zhù wén jiá wèi gān chūn shí jiāng zhǔ mài dāng zhǐ bái yú

这句话大意是:「九」「凡榆」,意谓「常榆」,即通常所指的榆,据注文「荚味甘,……春时将煮卖」,当指白榆。

yī kàn hǎo zhěng qí yún zhí

这句话大意是:「一0」「看好」,整齐匀直。

yī yī jiā yú

这句话大意是:「一一」「𬂩榆」,。

cóng jiā zhě kàn lái

这句话大意是:从「𬂩者」看来,。

cǐ yú mù tè yi wū zuò xuàn zuò cái

这句话大意是:此榆木特宜于作旋作材,。

kě gōng xuàn chéng zhōng kōng qì wù zhī yòng

这句话大意是:可供旋成中空器物之用,。

xiǎo zhě rú zhǎn wǎn

这句话大意是:小者如盏、碗,。

dà zhě rú kuí gāng

这句话大意是:大者如魁、缸,。

zài mù lǐ shàng yǒu qí tè xìng

这句话大意是:在木理上有其特性,。

hé cì yú fán yú bù tóng

这句话大意是:和刺榆、凡榆不同,。

suǒ yǐ yǒu jiā zhě bù jiā zhě de fēn bié

这句话大意是:所以有「𬂩者」、「不𬂩者」的分别。

dàn wèi xiáng shì hé zhǒng yú mù

这句话大意是:但未详是何种榆木。

yī èr dú lè jí tuó luó xiǎo hái wán jù

这句话大意是:「一二」「独乐」,即「陀螺」,小孩玩具。

yī sān kuí shuō wén gēng dòu yě

这句话大意是:「一三」「魁」,《说文》:「羹斗也。

jí shèng gēng de dà wǎn

这句话大意是:」即盛羹的大碗。

kē shuō wén jiǔ qì yě

这句话大意是:「榼」,《说文》:「酒器也。

jí jīn wǎn zì

这句话大意是:」「」即今「碗」字。

yī sì zì shū wèi shōu dāng jí xiáng zì xiàn zài xiě zuò gāng ji yào yǐn jí zuò gāng

这句话大意是:「一四」「●」,字书未收,当即「瓨」字,现在写作「缸」,《辑要》引即作「缸」。

yī wǔ jí zì jí jīn dì zì

这句话大意是:「一五」「●」即「」字,即今「墑」字。

zhè lǐ zhǐ lí gōu

这句话大意是:这里指犁沟。

qīng qí jùn zǎo mǎ shǒu nóng yán zhǒng zhí piān jīn nián gēng dì míng nián gēng lǒng zé dì lì yǒu yú yǐ

现代白话:清祁寯藻《马首农言‧种植篇》:「今年耕墑,明年耕垄,则地力有余了。

fāng yán piān lí gōu wèi zhī dì liǎng lí zhī jiān wèi zhī lǒng

这句话大意是:」《方言篇》:「犁沟谓之墑,两犁之间谓之垄。

shuō míng dì jiù shì gǔ suǒ wèi quǎn yě jiù shì yào shù suǒ chēng de xiàn zài hái chēng lǐ gōu wèi lǐ dì

这句话大意是:」说明「墑」就是古所谓「畎」,也就是《要术》所称的「●」,现在还称理沟为「理墑」。

yī liù yòu yǐ qiāo jué dǐ yī kēng zuò xiǎo zài zài gōu dǐ jué shāo shēn de kēng lüè zuò zhǎng xíng de xiǎo kēng xíng yǐ biàn wū shǐ bái yáng zhī qū zhe gōu dǐ shǐ liǎng tóu chū tǔ xiàng shàng shù qǐ

这句话大意是:「一六」「又以锹掘底,一坑作小」,再在沟底掘稍深的坑,略作长形的小坑形,以便于使白杨枝屈著沟底,使两头出土,向上竖起。

yī qī yī mǔ sān lǒng yī lǒng qī bǎi èr shí zhū fǎn yìng gǔ sī xié dāng shí de mǔ zhì shì èr bǎi sì shí fāng bù de zhǎng tiáo mǔ jí yī bù zhǎng èr bǎi sì shí bù wèi yī mǔ

这句话大意是:「一七」「一亩三垄,一垄七百二十株」,反映贾思勰当时的亩制是二百四十方步的长条亩,即一步长二百四十步为一亩。

měi bù liù chǐ mǔ zhǎng yī qiān sì bǎi sì shí chǐ měi èr chǐ yī zhū yī lǒng shì de qī bǎi èr shí zhū

这句话大意是:每步六尺,亩长一千四百四十尺,每二尺一株,一垄适得七百二十株。

yī mǔ sān lǒng qí jiān gé yě shì èr chǐ sān lǒng hé chéng yī bù de mǔ kuān zhǒng huái liǔ qiū zǐ wú zuò piān yí zāi qiū miáo fāng liǎng bù yī gēn liǎng mǔ yī xíng shuō míng mǔ kuān shì yī bù

这句话大意是:「一亩三垄」,其间隔也是二尺,三垄合成一步的亩宽(《种槐柳楸梓梧柞篇》移栽楸苗:「方两步一根,两亩一行」,说明亩宽是一步)。

míng dǒng gǔ bì lǐ zá cún juǎn shàng lùn mǔ yǐn dāng shí nóng yàn héng shí wǔ shù shí liù yī mǔ tián wěn wěn zú

这句话大意是:明董谷《碧里杂存》卷上「论亩」引当时农谚:「横十五,竖十六,一亩田,稳稳足。

tóng yàng shì èr bǎi sì shí fāng bù wèi yī mǔ dàn mǔ xíng lüè jìn zhèng fāng

这句话大意是:」同样是二百四十方步为一亩,但亩形略近正方。

yī bā yīn zhāi tóng dí yě xiě zuò dōu hé shàng piān yǐn cuī shí sì mín yuè lìng de tóng zì jí cán jià de héng dàng mù yì chēng cán chuán

这句话大意是:「一八」「●」,音摘,同「樀」,也写作「●」、「●」,都和上篇引崔寔《四民月令》的「●」同字,即蚕架的横档木,亦称「蚕椽」。

zhǒng táng dì sì shí qī ěr yā yuē yī dù gān táng yě

现代白话:种棠第四十七《你雅》曰(一):「杜,甘棠也。

guō pú zhù yuē jīn zhī dù lí

这句话大意是:」《郭璞》注曰:「今之杜梨。

shī yuē èr bì fèi gān táng

这句话大意是:《诗》曰(二):「蔽芾甘棠。

máo yún gān táng dù yě

这句话大意是:」毛云:「甘棠,杜也。

shī yì shū yún jīn táng lí yī míng dù lí rú lí ér xiǎo tián cù kě shí yě

这句话大意是:」《诗义》疏云:「今棠梨,一名杜梨,如梨而小,甜酢可食也。

táng shī yuē sān yǒu dì zhī dù

这句话大意是:《唐诗》曰(三):「有杕之杜。

máo yún dù chì táng yě

这句话大意是:」毛云:「杜,赤棠也。

yǔ bái táng tóng dàn yǒu chì bái měi è

这句话大意是:」「与白棠同,但有赤、白、美、恶。

zi bái sè zhě wèi bái táng gān táng yě cù huá ér měi

这句话大意是:子白色者为白棠,甘棠也,酢滑而美。

chì táng zi sè ér cù wú wèi sú yǔ yún sè rú dù

这句话大意是:赤棠,子涩而酢,无味,俗语云:「涩如杜」。

chì táng mù lǐ chì kě zuò gōng gàn

这句话大意是:赤棠,木理赤,可作弓干。

这句话大意是:(四)」。

àn jīn táng yè yǒu zhōng rǎn jiàng zhě yǒu wéi zhōng rǎn tǔ zǐ yī zhě

这句话大意是:按今棠叶有中染绛者,有惟中染土紫「一」者;。

dù zé quán bù yòng

这句话大意是:杜则全不用。

qí shí sān zhǒng bié wǔ yì ěr yā máo guō yǐ wèi tóng wèi xiáng yě èr

现代白话:其实三种别(五)异,《你雅》、毛、郭以为同,未详也「二」。

táng shú shí shōu zhǒng zhī

这句话大意是:棠熟时,收种之。

fǒu zé chūn yuè yí zāi

这句话大意是:否则春月移栽。

bā yuè chū tiān qíng shí zhāi yè báo bù shài lìng qián kě yǐ rǎn jiàng

现代白话:八月初,天晴时,摘叶薄布,晒令干,能够染绛。

bì hòu tiān qíng shí shǎo zhāi liù yè qián zhī

这句话大意是:必候天晴时,少摘(六)叶,干之;。

fù gèng zhāi

这句话大意是:复更摘。

shèn wù dùn shōu ruò yù yīn yǔ zé yì yì bù kān rǎn jiàng yě

这句话大意是:慎勿顿收:若遇阴雨则浥,浥不堪染绛也。

chéng shù zhī hòu suì shōu juàn yì pǐ

这句话大意是:成树之后,岁收绢一匹。

yì kě duō zhǒng lì nǎi shèng sāng yě

这句话大意是:亦可多种,利乃胜桑也。

yī jiàn ěr yā shì mù wú yě zì

现代白话:(一)见《你雅‧释木》,无「也」字。

guō pú zhù zuò jīn zhī dù táng

这句话大意是:郭璞注作:「今之杜棠。

dàn shī jīng zhào nán gān táng kǒng yǐng dá shū yǐn guō zhù tóng yào shù zuò jīn zhī dù lí

这句话大意是:」但《诗经‧召南‧甘棠》孔颖达疏引郭注同《要术》作「今之杜梨。

èr jiàn shī jīng zhào nán gān táng

这句话大意是:(二)见《诗经‧召南‧甘棠》。

máo chuán wén tóng

这句话大意是:毛《传》文同。

fèi yīn fèi

这句话大意是:「芾」音沸。

shī yì shū wén yǔ lù jī máo shī cǎo mù niǎo shòu chóng yú shū yǒu yì cān kàn xiào jì sì

这句话大意是:《诗义疏》文与陆玑《毛诗草木鸟兽虫鱼疏》有异,参看校记(四)。

sān jiàn shī jīng táng fēng dì dù

这句话大意是:(三)见《诗经‧唐风‧杕杜》。

máo chuán wén tóng

这句话大意是:毛《传》文同。

yòu yǒu dì zhī dù jù bìng jiàn táng fēng yǒu dì zhī dù jí xiǎo yǎ dì dù piān

这句话大意是:又「有杕之杜」句,并见《唐风‧有杕之杜》及《小雅‧杕杜》篇。

dì yīn dì shēng zhǎng mào shèng de yì sī

这句话大意是:「杕」音第,生长茂盛的意思。

sì zì yǔ bái táng tóng zhì kě zuò gōng gàn shì shī yì shū wén

这句话大意是:(四)自「与白棠同」至「可作弓干」是《诗义疏》文,。

yǔ táng fēng dì dù kǒng yǐng dá shū yǐn lù jī shū wén jī běn xiāng tóng

这句话大意是:与《唐风‧杕杜》孔颖达疏引陆玑《疏》文基本相同,。

lù shū qǐ jù zuò chì táng yǔ bái táng tóng ěr

这句话大意是:陆《疏》起句作「赤棠与白棠同耳」,。

yào shù lüè qù chì táng

这句话大意是:《要术》略去「赤棠」,。

jìng chéng máo chuán bù zhòng fù

这句话大意是:迳承毛《传》不重复。

lù jī máo shī cǎo mù niǎo shòu chóng yú shū zé zuò gān táng jīn táng lí yī míng dù lí chì táng yě yǔ bái táng tóng ěr dàn zi yǒu chì bái měi è yǐ xià jī běn tóng yào shù yǐn shī yì shū ér mù lǐ chì zuò mù lǐ rèn

这句话大意是:陆玑《毛诗草木鸟兽虫鱼疏》则作:「甘棠,今棠梨,一名杜梨,赤棠也,与白棠同耳,但子有赤白美恶……」,以下基本同《要术》引《诗义疏》,而「木理赤」作「木理韧」。

wǔ yuàn kè jīn chāo zuò bié míng chāo hú xiāng běn wù zuò zé

这句话大意是:(五)院刻、金抄作「别」,明抄、湖湘本误作「则」。

liù míng chāo zuò yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn zuò zhāi zì tóng běn shū tǒng yī zuò zhāi

这句话大意是:(六)明抄作「●」,院刻、金抄、湖湘本作「摘」,字同,本书统一作「摘」。

yī jiàng chì sè

这句话大意是:「一」「绛」,赤色。

tǔ zǐ zǐ hè sè

这句话大意是:「土紫」,紫褐色。

èr jù shàng wén ěr yā guō zhù shī jīng máo chuán shī yì shū děng jiě shì táng dù diān lái dào qù què shí fēn bù qīng gù gǔ shì yǒu cǐ shuō

现代白话:「二」据上文《你雅》、郭注、《诗经》毛《传》、《诗义疏》等解释,棠、杜颠来倒去,确实分不清,故贾氏有此说。

zōng hé lì shǐ wén xiàn zī liào dà tǐ shàng shì zhǐ táng bái táng wèi táng lí dù chì táng wèi dù lí

这句话大意是:综合历史文献资料,大体上是指棠、白棠为棠梨,杜、赤棠为杜梨。

cān kàn juǎn sì chā lí piān zhù shì yī jiǔ

这句话大意是:参看卷四《插梨》篇注释「一九」。

zhǒng gǔ chǔ yī dì sì shí bā shuō wén yuē yī gǔ zhě chǔ yě

这句话大意是:种谷楮「一」第四十八《说文》曰(一):「谷者,楮也。

àn jīn shì rén nǎi yǒu míng zhī yuē jiǎo chǔ fēi yě

这句话大意是:按今世人乃有名之曰「角楮」,非也。

gài jiǎo gǔ shēng xiāng jìn yīn é ěr

这句话大意是:盖「角」、「谷」声相近,因讹耳。

qí pí kě yǐ wèi zhǐ zhě yě

现代白话:其皮能够为纸者也。

chǔ yi jiàn gǔ jiān zhǒng zhī

这句话大意是:楮宜涧谷间种之。

de yù jí liáng

这句话大意是:地欲极良。

qiū shàng chǔ zi shú shí duō shōu jìng táo pù lìng zào

这句话大意是:秋上楮子熟时,多收,净淘,曝令燥。

gēng dì lìng shú èr yuè lóu jiǎng zhī hé má zi màn sàn zhī jí láo

这句话大意是:耕地令熟,二月耧耩之,和麻子漫散之,即劳。

qiū dōng réng liú má wù yì wèi chǔ zuò nuǎn

这句话大意是:秋冬仍留麻勿刈,为楮作暖。

ruò bù hé èr má zi zhǒng lǜ sān duō dòng sǐ

这句话大意是:若不和(二)麻子种,率(三)多冻死。

míng nián zhēng yuè chū fù de shān shā fàng huǒ shāo zhī

这句话大意是:明年正月初,附地芟杀,放火烧之。

yī suì jí méi rén

这句话大意是:一岁即没人。

bù shāo zhě shòu ér zhǎng yì chí

这句话大意是:不烧者瘦,而长亦迟。

sān nián biàn zhōng zhuó

这句话大意是:三年便中斫。

wèi mǎn sān nián sì zhě pí báo bù rèn yòng

这句话大意是:未满三年(四)者,皮薄不任用。

zhuó fǎ shí èr yuè wèi shàng sì yuè cì zhī

这句话大意是:斫法:十二月为上,四月次之。

fēi cǐ liǎng yuè ér zhuó zhě chǔ duō kū sǐ yě

这句话大意是:非此两月而斫者,楮多枯死也。

měi suì zhēng yuè cháng fàng huǒ shāo zhī

这句话大意是:每岁正月,常放火烧之。

zì yǒu qián yè zài dì zú de huǒ rán

这句话大意是:自有干叶在地,足得火燃。

bù shāo zé bù zī mào yě

这句话大意是:不烧则不滋茂也。

èr yuè zhōng jiān zhuó qù è gēn

这句话大意是:二月中,间斫去恶根。

zhú zhě de shú chǔ kē èr yì suǒ wǔ yǐ liú rùn zé yě

这句话大意是:𣃁者地熟楮科「二」,亦所(五)以留润泽也。

yí zāi zhě èr yuè shì sān zhī

这句话大意是:移栽者,二月莳「三」之。

yì sān nián yī zhuó

这句话大意是:亦三年一斫。

sān nián bù zhuó zhě tú shī qián wú yì yě

这句话大意是:三年不斫者,徒失钱无益也。

zhǐ de mài zhě shěng gōng ér lì shǎo

这句话大意是:指地卖者,省功而利少。

zhǔ bō mài pí zhě suī láo ér lì dà

这句话大意是:煮剥卖皮者,虽劳而利大。

qí chái zú yǐ gōng rán

这句话大意是:其柴足以供燃。

zì néng zào zhǐ qí lì yòu duō

这句话大意是:自能造纸,其利又多。

zhǒng sān shí mǔ zhě suì zhuó shí mǔ sān nián yī biàn suì shōu juàn bǎi pǐ

这句话大意是:种三十亩者,岁斫十亩,三年一遍,岁收绢百匹。

yī shuō wén wú zhě zì

这句话大意是:(一)《说文》无「者」字。

àn shuō wén wú zhě yě lì zhě yīng shì yǎn wén

这句话大意是:按《说文》无「……者……也」例,「者」应是衍文。

èr hé míng chāo wù zuò zhī tā běn bù wù

这句话大意是:(二)「和」,明抄误作「知」,他本不误。

sān lǜ yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn děng zuò zú kě yǐ zuò zuì hòu zhōng wū jiǎng dàn yīng yǐ zuò dà shuài wèi zhǎng gù cóng huáng xiào míng chāo děng jí ji yào yǐn zuò lǜ

现代白话:(三)「率」,院刻、金抄、湖湘本等作「卒」,能够作「最后」、「终于」讲,但应以作「大率」为长,故从黄校、明抄等及《辑要》引作「率」。

sì sān nián gè běn tóng

这句话大意是:(四)「三年」,各本同;。

míng chāo zuò èr nián wù

这句话大意是:明抄作「二年」,误。

wǔ suǒ gè běn tuō jù yuàn kè jīn chāo bǔ

这句话大意是:(五)「所」,各本脱,据院刻、金抄补。

yī gǔ chǔ shuō wén hù xun jí jīn sāng kē de gòu shù

这句话大意是:「一」「榖」、「楮」《说文》互训,即今桑科的构树。

zhí wù fēn lèi shàng guò qù yǒu yǐ rì běn gòu shù dāng chǔ ér yǐ

这句话大意是:植物分类上过去有以日本构树当楮而以BroussonetiapapyriferaVent。

dāng gǔ de

这句话大意是:当谷的。

rì běn gòu shù chǎn wū rì běn hé cháo xiān wǒ guó shàng wèi fā xiàn

这句话大意是:日本构树产于日本和朝鲜,我国尚未发现。

èr kē zhǐ zhī yè fán mào

这句话大意是:「二」「科」,指枝叶繁茂。

sān shì zhǐ yí zāi yào shù zhōng cháng jiàn

这句话大意是:「三」「莳」指移栽,《要术》中常见。

qī yī dì sì shí jiǔ fán qī qì bù wèn zhēn wěi guò èr kè zhī hòu jiē xū yǐ shuǐ jìng xǐ zhì chuáng bó shàng wū rì zhōng bàn rì xǔ pù zhī shǐ qián xià bū yī nǎi shōu sān zé jiān láo nài jiǔ

这句话大意是:漆(一)第四十九凡漆器,不问真伪,过(二)客之后,皆须以水净洗,置床箔上,于日中半日许曝之使干,下晡「一」乃收(三),则坚牢耐久。

ruò bù jí xǐ zhě yán cù jìn rùn qì chè zé zhòu qì biàn huài yǐ

现代白话:若不即洗者,盐醋浸润,气彻则皱,器便坏了。

qí zhū lǐ èr zhě yǎng ér pù zhī zhū běn hé yóu xìng rùn nài rì gù

这句话大意是:其朱里「二」者,仰而曝之——朱本和油,性润耐日故。

shèng xià lián yǔ tǔ qì zhēng rè shí qì zhī shǔ suī bù jīng xià yòng liù qī yuè zhōng gè xū yī pù shǐ qián

这句话大意是:盛夏连雨,土气蒸热,什器之属,虽不经夏用,六七月中,各须一曝使干。

shì rén jiàn qī qì zàn zài rì zhōng kǒng qí zhì huài hé zhù sān yīn rùn zhī de suī yù ài shèn xiǔ sì bài gèng sù yǐ

现代白话:世人见漆器暂在日中,恐其炙坏,合著「三」阴润之地,虽欲爱慎,朽(四)败更速了。

fán mù huà fú wàn sì xiāng zhěn zhī shǔ rù wǔ yuè wǔ jǐn qī yuè jiǔ yuè zhōng měi jīng yǔ yǐ bù chán zhǐ kāi lìng rè chè jiāo bù dòng zuò wǔ guāng jìng nài jiǔ

这句话大意是:凡木画、服玩「四」、箱、枕之属,入五月(五),尽七月、九月中,每经雨,以布缠指,揩令热彻,胶不动作「五」,光净耐久。

ruò bù kāi shì zhě de qì zhēng rè biàn shàng shēng yī liù hòu rùn chè jiāo biàn zhòu dòng chù qǐ fā sà rán pò yǐ

现代白话:若不揩拭者,地气蒸热,遍上生衣「六」,厚润彻胶便皱,动处起发,飒然破了。

yī běn piān piān tí yuàn kè jīn chāo míng chāo jūn jǐn yī qī zì dàn juǎn shǒu zǒng mù zé zuò zhǒng qī

这句话大意是:(一)本篇篇题院刻、金抄、明抄均仅一「漆」字,但卷首总目则作「种漆」;。

tā běn jūn jù zǒng mù zài cǐ chù jiā cǐ zhǒng zì

这句话大意是:他本均据总目在此处加此「种」字。

dàn běn piān suǒ jì jǐn shì shōu zhù hé bǎo cún qī qì de fāng fǎ bìng wú zhǒng fǎ jì zài

这句话大意是:但本篇所记仅是收贮和保存漆器的方法,并无「种」法记载。

zhè gè máo dùn kě néng shì jīn běn yào shù yǒu tuō lòu yě kě néng gǔ shì yuán nǐ biān xiě zhǒng fǎ ér wèi néng xiě shàng

这句话大意是:这个矛盾,可能是今本《要术》有脱漏,也可能贾氏原拟编写种法而未能写上。

zī réng yuàn kè zhī jiù

这句话大意是:兹仍院刻之旧。

yòu suǒ yǒu qī zì yuàn kè jīn chāo míng chāo hú xiāng běn jūn é zuò tā běn zuò qī shì

这句话大意是:又所有「漆」字,院刻、金抄、明抄、湖湘本均讹作「●」,他本作「漆」,是。

èr yuàn kè jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò guò tā běn zuò sòng

这句话大意是:(二)院刻、金抄、黄校、张校、明抄作「过」,他本作「送」。

sān shōu yuàn kè jīn chāo wù zuò méi jù míng chāo hú xiāng běn gǎi zhèng

这句话大意是:(三)「收」,院刻、金抄误作「枚」,据明抄、湖湘本改正。

sì xiǔ yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn é zuò wū jù míng chāo gǎi zhèng

这句话大意是:(四)「朽」,院刻、金抄、湖湘本讹作「杇」,据明抄改正。

wǔ rù wǔ yuè yǐ xià yuán zuò shuāng xíng xiǎo zì dàn zhè shì zhèng wén zī gǎi wèi dà zì

这句话大意是:(五)「入五月」以下,原作双行小字,但这是正文,兹改为大字。

yī xià bū rì jiāng luò shí

这句话大意是:「一」「下晡」,日将落时。

èr zhū lǐ zhū shā qī lǐ

这句话大意是:「二」「朱里」,朱砂漆里。

sān hé zhù dào zhe

这句话大意是:「三」「合著」,倒●著。

sì mù huà zhǐ qī huà

这句话大意是:「四」「木画」,指漆画。

hòu hàn shū wǔ xíng zhì fù nǚ shǐ jià zhì zuò qī huà wǔ cǎi wèi xì

这句话大意是:《后汉书‧五行志》:「妇女始嫁,至作漆画,五采为系。

wàn tōng zuò wán fú wàn zhè lǐ zhǐ jīng měi wán hǎo de xiǎo jiàn qī qì

这句话大意是:」「玩」,通作「玩」,「服玩」,这里指精美玩好的小件漆器。

wǔ dòng zǒu dòng zǒu yàng biàn zhì

这句话大意是:「五」「动」,走动,走样,变质。

jiǔ biàn suān yán sè tùn luò yào shù jūn chēng zhī wèi dòng

这句话大意是:酒变酸,颜色褪落,《要术》均称之为「动」。

dòng zuò kāi shǐ biàn dòng

这句话大意是:「动作」,开始变动。

zài zǒu dòng biàn qǐ zhòu

这句话大意是:再走动,便起皱。

zhòu de dì fāng gāo qǐ yī pèng jiù pò dòng chù qǐ fā sà rán pò yǐ

现代白话:皱的地方高起,一碰就破(「动处起发,飒然破了」)。

liù shēng yī shàng méi

这句话大意是:「六」「生衣」,上霉。

zhǒng yī huái liǔ qiū zǐ wú zuò dì wǔ shí ěr yā yuē èr shǒu gōng huái yè zhòu niè xiāo kàng sān

现代白话:种(一)槐、柳、楸、梓、梧、柞第五十《你雅》曰(二):「守宫槐,叶昼聂宵炕(三)。

zhù yuē huái yè zhòu rì sì niè hé ér yè kàng bù zhě míng shǒu gōng

这句话大意是:」注曰:「槐叶昼日(四)聂合而夜炕布者名「守宫」。

sūn yán yuē kàng zhāng yě

这句话大意是:」《孙炎》曰:「炕,张也。

huái yī zi shú shí duō shōu bò qǔ shù pù wù lìng chóng shēng

这句话大意是:槐「一」子熟时,多收,擘取数曝,勿令虫生。

wǔ yuè xià zhì qián shí yú rì yǐ shuǐ jìn zhī rú jìn má zi fǎ yě

这句话大意是:五月夏至前十余日,以水浸之,如浸麻子法也。

liù qī rì dāng yá shēng

这句话大意是:六七日,当芽生。

hǎo yǔ zhǒng má shí hé má zi sā zhī

这句话大意是:好雨种麻时,和麻子撒之。

dāng nián zhī zhōng jí yǔ má qí

这句话大意是:当年之中,即与麻齐。

má shú yì qù dú liú huái

这句话大意是:麻熟刈去,独留槐。

huái jì xì zhǎng bù néng zì lì gēn bié èr shù mù yǐ shéng lán zhī

这句话大意是:槐既细长,不能自立,根别「二」竖木,以绳拦之。

dōng tiān duō fēng yǔ shéng lán yi yǐ máo guǒ wǔ

这句话大意是:冬天多风雨,绳拦宜以茅裹(五);。

bù zé shāng pí chéng hén bān yě

这句话大意是:不则伤皮,成痕瘢也。

míng nián zhú de lìng shú hái wū huái xià zhǒng má

这句话大意是:明年𣃁地令熟,还于槐下种麻。

xié huái lìng zhǎng

这句话大意是:胁槐令长。

sān nián zhēng yuè yí ér zhí zhī tíng tíng tiáo zhí qiān bǎi ruò yī

这句话大意是:三年正月,移而植之,亭亭条直,千百若一。

suǒ wèi péng shēng má zhōng bù fú zì zhí

这句话大意是:所谓「蓬生麻中,不扶自直。

liù ruò suí yi qǔ zāi fēi zhí zhǎng chí shù yì qū è

这句话大意是:(六)」若随宜取栽,非直长迟,树亦曲恶。

yi wū yuán zhōng gē de zhǒng zhī

这句话大意是:宜于园中割地种之。

ruò yuán hǎo wèi yí zhī jiān fáng fèi gēng kěn yě

这句话大意是:若园好,未移之间,妨废耕垦也。

zhǒng liǔ zhēng yuè èr yuè zhōng qǔ ruò liǔ sān zhī dà rú bì zhǎng yī chǐ bàn shāo xià tóu èr sān cùn mái zhī lìng méi cháng zú shuǐ yǐ jiāo zhī

这句话大意是:种柳:正月、二月中,取弱柳「三」枝,大如臂,长一尺半,烧下头二三寸,埋之令没,常足水以浇之。

bì shù tiáo jù shēng liú yī gēn mào zhě yú xī qiā qù

这句话大意是:必数条俱生,留一根茂者,余悉掐去。

bié shù yī zhù yǐ wèi yī zhǔ sì měi yī chǐ yǐ zhǎng shéng zhù lán zhī

这句话大意是:别竖一柱以为依主「四」,每一尺以长绳柱拦之。

ruò bù lán qī bì wèi fēng suǒ cuī bā bù néng zì lì

这句话大意是:若不拦(七),必为风所摧(八),不能自立。

yī nián zhōng jí gāo yī zhàng yú

这句话大意是:一年中,即高一丈余。

qí páng shēng zhī yè jí qiā qù lìng zhí sǒng shàng

这句话大意是:其旁生枝叶,即掐去,令直耸上。

gāo xià rèn rén qǔ zú biàn qiā qù zhèng xīn jí sì sàn xià chuí ē nuó kě ài

这句话大意是:高下任人,取足,便掐去正心,即四散下垂,婀娜可爱。

ruò bù qiā xīn zé zhī bù sì sàn huò xié huò qū shēng yì bù jiā yě

这句话大意是:若不掐心,则枝不四散,或斜或曲,生亦不佳也。

liù qī yuè zhōng qǔ chūn shēng shǎo zhī wǔ zhǒng zé zhǎng bèi jí

这句话大意是:六七月中,取春生少枝「五」种,则长倍疾。

shǎo zhī yè qīng qì jiǔ zhuàng gù zhǎng jí yě

这句话大意是:少枝叶青气(九)壮,故长疾也。

yáng liǔ liù xià tián tíng shuǐ zhī chù bù dé wǔ gǔ zhě kě yǐ zhǒng liǔ

现代白话:杨柳「六」:下田停水之处,不得五谷者,能够种柳。

bā jiǔ yuè zhōng shuǐ jǐn zào shī de suǒ shí jí gēng zé qī zòu zhī

这句话大意是:八九月中水尽,燥湿得所时,急耕则「七」●楱之。

zhì míng nián sì yuè yòu gēng shú wù lìng yǒu kuài jí zuò bā lǒng yī mǔ sān lǒng yī lǒng zhī zhōng nì shùn gè yí dào zhōng kuān xiá zhèng shì cōng lǒng

这句话大意是:至明年四月,又耕熟,勿令有块,即作●「八」垄:一亩三垄,一垄之中,逆顺各一到,●中宽狭,正似葱垄。

cóng wǔ yuè chū jǐn qī yuè mò měi tiān yǔ shí jí chù yǔ zhé qǔ chūn shēng shǎo zhī zhǎng yī chǐ yǐ shàng zhě chā zhe lǒng zhōng èr chǐ yī gēn

这句话大意是:从五月初,尽七月末,每天雨时,即触雨折取春生少枝、长一尺以上者,插著垄中,二尺一根。

shù rì jí shēng

这句话大意是:数日即生。

shǎo zhī zhǎng jí sān suì chéng chuán

这句话大意是:少枝长疾,三岁成椽。

bǐ rú yú mù suī wēi cuì yì zú kān shì

这句话大意是:比如余木,虽微脆,亦足堪事。

yī mǔ èr qiān yī bǎi liù shí gēn jiǔ sān shí mǔ liù wàn sì qiān bā bǎi gēn

这句话大意是:一亩二千一百六十根「九」,三十亩六万四千八百根。

gēn zhí bā qián hé shōu qián wǔ shí yī wàn bā qiān sì bǎi wén

这句话大意是:根直八钱,合收钱五十一万八千四百文。

bǎi shù de chái yī zài hé chái liù bǎi sì shí bā zài

这句话大意是:百树得柴一载,合柴六百四十八载。

zài zhí qián yī bǎi wén chái hé shōu qián liù wàn sì qiān bā bǎi wén

这句话大意是:载直钱一百文,柴合收钱六万四千八百文。

dōu hé shōu qián wǔ shí bā wàn sān qiān èr bǎi wén

这句话大意是:都合收钱五十八万三千二百文。

suì zhǒng sān shí mǔ sān nián zhǒng jiǔ shí mǔ

这句话大意是:岁种三十亩,三年种九十亩;。

suì mài sān shí mǔ zhōng suì wú qióng

这句话大意是:岁卖三十亩,终岁无穷。

píng liǔ yī kě yǐ wèi shǔn chē wǎng yī yī zá cái jí zhěn

现代白话:凭柳「一0」,能够为楯、车辋「一一」、杂材及枕。

shù yuē zhēng yuè dàn qǔ yáng liǔ zhī zhe hù shàng bǎi guǐ bù rù jiā

这句话大意是:《术》曰:「正月旦取杨柳枝著户上,百鬼不入家。

zhǒng jī liǔ yī èr fǎ shān jiàn hé páng jí xià tián bù dé wǔ gǔ zhī chù shuǐ jǐn qián shí shú gēng shù biàn

这句话大意是:种箕柳「一二」法:山涧河旁及下田不得五谷之处,水尽干时,熟耕数遍。

zhì chūn dòng shì wū shān bēi hé kǎn zhī páng yì qǔ jī liǔ sān cùn jié zhī màn sàn jí láo

这句话大意是:至春冻释,于山陂河坎之旁,刈取箕柳,三寸截之,漫散即劳。

láo qì yǐn shuǐ tíng zhī

这句话大意是:劳讫,引水停之。

zhì qiū rèn wèi bò ji

这句话大意是:至秋,任为簸箕。

wǔ tiáo yī qián yī mǔ suì shōu wàn qián

这句话大意是:五条一钱,一亩岁收万钱。

shān liǔ chì ér cuì hé liǔ bái ér rèn shí

这句话大意是:山柳赤而脆,河柳白而肕(十)。

táo zhū gōng shù yuē zhǒng liǔ qiān shù zé zú chái

这句话大意是:《陶朱公术》曰:「种柳千树则足柴。

shí nián zhī hòu kūn yī shù dé yī zài suì kūn èr bǎi shù wǔ nián yī zhōu

这句话大意是:十年之后,髡一树,得一载,岁髡二百树,五年一周。

qiū zǐ

这句话大意是:楸、梓:。

shī yì shū yuē shí yī zǐ qiū shí èr zhī shū lǐ sè bái ér shēng zǐ zhě wèi zǐ

这句话大意是:《诗义疏》曰(十一):「梓,楸(十二)之疏理色白而生子者为梓。

shuō wén yuē shí sān jiǎ qiū yě

这句话大意是:《说文》曰(十三):「槚,楸也。

rán zé qiū zǐ èr mù xiāng lèi zhě yě

这句话大意是:然则楸、梓二木,相类者也。

bái sè yǒu jiǎo zhě míng wèi zǐ

这句话大意是:白色有角者名为梓。

yǐ shí sì qiū yǒu jiǎo zhě míng wèi jiǎo qiū huò míng zi qiū

这句话大意是:以(十四)楸有角者名为「角楸」,或名「子楸」;。

huáng sè wú zi zhě wèi liǔ qiū shì rén jiàn qí mù huáng hū wèi jīng huáng qiū yī sān yě

这句话大意是:黄色无子者为「柳楸」,世人见其木黄,呼为「荆黄楸「一三」」也。

yì yi gē dì yī fāng zhǒng zhī

这句话大意是:亦宜割地一方种之。

zǐ qiū gè bié wú lìng hé zá

这句话大意是:梓、楸各别,无令和杂。

zhǒng zǐ fǎ qiū gēng dì lìng shú

这句话大意是:种梓法:秋,耕地令熟。

qiū mò chū dōng zǐ jiǎo shú shí zhāi qǔ pù qián dǎ qǔ zi

这句话大意是:秋末初冬,梓角熟时,摘取曝干,打取子。

gēng dì zuò lǒng màn sàn jí zài láo zhī

这句话大意是:耕地作垄,漫散即再劳之。

míng nián chūn shēng

这句话大意是:明年春,生。

yǒu cǎo bá lìng qù wù shǐ huāng méi

这句话大意是:有草拔令去,勿使荒没。

hòu nián zhēng yuè jiān zhú yí zhī fāng liǎng bù yī shù

这句话大意是:后年正月间,𣃁移之,方两步一树。

cǐ shù xū dà bù dé jì zāi

这句话大意是:此树须大,不得穊栽。

qiū jì shí wǔ wú zi kě wū dà shù sì miàn jué kēng qǔ zāi yí zhī yī sì

这句话大意是:楸既(十五)无子,可于大树四面掘坑取栽移之「一四」。

yì fāng liǎng bù yī gēn liǎng mǔ yī xíng yī wǔ

这句话大意是:亦方两步一根,两亩一行「一五」。

yī xíng bǎi èr shí shù shí liù wǔ xíng hé liù bǎi shù

这句话大意是:一行百二十树(十六),五行合六百树。

shí nián hòu yī shù qiān qián chái zài wài

这句话大意是:十年后,一树千钱,柴在外。

chē bǎn pán hé yī liù lè qì suǒ zài rèn yòng

这句话大意是:车板、盘合「一六」、乐器,所在任用。

yǐ wèi guān cái shèng wū bǎi sōng shí qī

这句话大意是:以为棺材,胜于柏松(十七)。

shù yuē xī fāng zhǒng qiū jiǔ gēn yán nián bǎi bìng chú

这句话大意是:《术》曰:「西方种楸九根,延年,百病除。

zá wǔ xíng shū yuē shě xi zhǒng zǐ qiū gè wǔ gēn lìng zǐ sūn xiào shùn kǒu shé xiāo miè yě shí bā

这句话大意是:《杂五行书》曰:「舍西种梓楸各五根,令子孙孝顺,口舌消灭也(十八)。

wú tóng

这句话大意是:梧桐:。

ěr yā yuē shí jiǔ róng tóng mù

现代白话:《你雅》曰(十九):「荣,桐木。

zhù yún jí wú tóng yě

这句话大意是:」注云:「即梧桐也。

yòu yuē chèn wú

这句话大意是:」又曰:「榇,梧。

zhù yún jīn wú tóng

这句话大意是:」注云:「今梧桐。

shì zhī róng tóng chèn wú jiē wú tóng yě

这句话大意是:是知荣、桐、榇、梧,皆梧桐也。

tóng yè huā ér bù shí zhě yuē bái tóng

这句话大意是:桐叶花而不实者曰白桐。

shí ér pí qīng zhě yuē wú tóng àn jīn rén yǐ qí pí qīng hào yuē qīng tóng yī qī yě

这句话大意是:实而皮青者曰梧桐,按今人以其皮青,号曰「青桐「一七」」也。

qīng tóng jiǔ yuè shōu zi

这句话大意是:青桐,九月收子。

èr sān yuè zhōng zuò yī bù yuán qí zhǒng zhī

这句话大意是:二三月中,作一步圆畦种之。

fāng dà zé nán guǒ suǒ yǐ xū yuán xiǎo

这句话大意是:方、大则难裹,所以须圆、小。

zhì qí xià shuǐ yī rú kuí fǎ

这句话大意是:治畦下水,一如葵法。

wǔ cùn xià yī zi shǎo yī bā yǔ shú fèn hé tǔ fù zhī

这句话大意是:五寸下一子,少「一八」与熟粪和土覆之。

shēng hòu shù jiāo lìng rùn zé

这句话大意是:生后数浇令润泽。

cǐ mù yi shī gù yě

这句话大意是:此木宜湿故也。

dāng suì jí gāo yī zhàng

这句话大意是:当岁即高一丈。

zhì dōng shù cǎo wū shù jiān lìng mǎn wài fù yǐ cǎo wéi zhī yǐ gé shí dào shù zhì yī jiǔ

这句话大意是:至冬,竖草于树间令满,外复以草围之,以葛十道束置「一九」。

bù rán zé dòng sǐ yě

这句话大意是:不然则冻死也。

míng nián sān yuè zhōng yí zhí wū tīng zhāi èr shí zhī qián huá jìng yán yǎ jí wèi kě ài

这句话大意是:明年三月中,移植于厅斋(二十)之前,华净妍雅,极为可爱。

hòu nián dōng bù fù xū guǒ

这句话大意是:后年冬,不复须裹。

chéng shù zhī hòu shù bié xià zǐ yī shí

这句话大意是:成树之后,树别下子一石。

zi wū yè shàng shēng èr yī duō zhě wǔ liù shǎo zhě èr sān yě

这句话大意是:子于叶上生(二一),多者五六,少者二三也。

chǎo shí shèn měi

这句话大意是:炒食甚美。

wèi shì líng qiàn duō dàn yì wú fáng yě

这句话大意是:味似菱芡,多噉亦无妨也。

bái tóng wú zi dōng jié shì zi zhě nǎi shì míng nián zhī huā fáng èr

这句话大意是:白桐无子,冬结似子者,乃是明年之花房「二0」。

yì rào dà shù jué kēng qǔ zāi yí zhī

这句话大意是:亦绕大树掘坑,取栽移之。

chéng shù zhī hòu rèn wèi lè qì

这句话大意是:成树之后,任为乐器。

qīng tóng zé bù zhōng yòng

这句话大意是:青桐则不中用。

wū shān shí zhī jiān shēng zhě lè qì zé míng èr èr

这句话大意是:于山石之间生者,乐器则鸣(二二)。

èr yī

这句话大意是:「二一」。

qīng bái èr cái bìng kān chē bǎn pán hé mù xiè èr èr děng yòng

这句话大意是:青、白二材,并堪车板、盘合、木屧「二二」等用。

zuò èr sān

这句话大意是:柞「二三」:。

ěr yā yuē èr sān xǔ zhù yě

现代白话:《你雅》曰(二三):「栩,杼也。

zhù yún zuò shù

这句话大意是:」注云:「柞树。

àn sú rén hū zhù wèi xiàng zǐ yǐ xiàng ké wèi zhù dòu yǐ wān wān èr sì shì dòu gù yě

这句话大意是:按俗人呼杼为橡子,以橡壳为「杼斗」,以剜剜(二四)似斗故也。

xiàng zǐ jiǎn suì kě shí yǐ wèi fàn

这句话大意是:橡子俭岁可食,以为饭;。

fēng nián fàng zhū shí zhī kě yǐ zhì féi yě

现代白话:丰年放猪食之,能够致肥也。

yi wū shān fù zhī qū sān biàn shú gēng màn sàn xiàng zǐ jí zài láo zhī

这句话大意是:宜于山阜之曲,三遍熟耕,漫散橡子,即再劳之。

shēng zé hāo zhì cháng lìng jìng jié èr wǔ

这句话大意是:生则薅治,常令净洁(二五)。

yī dìng bù yí èr sì

这句话大意是:一定不移「二四」。

shí nián zhōng chuán kě zá yòng

这句话大意是:十年,中椽,可杂用。

yī gēn zhí shí wén

这句话大意是:一根直十文。

èr shí suì zhōng wū tuán èr liù yī gēn zhí bǎi qián

这句话大意是:二十岁,中屋𣏢(二六),一根直百钱。

chái zài wài

这句话大意是:柴在外。

zhuó qù xún shēng liào lǐ hái fù

这句话大意是:斫去寻生,料理还复。

fán wèi jiā jù zhě qián jiàn mù jiē suǒ yí zhǒng

这句话大意是:凡为家具者,前件木,皆所宜种。

shí suì zhī hòu wú qiú bù gěi

这句话大意是:十岁之后,无求不给。

yī zhǒng yuàn kè jīn chāo míng chāo hú xiāng běn juǎn shǒu zǒng mù yǒu cǐ chù wú zī jù zǒng mù jiā

这句话大意是:(一)「种」,院刻、金抄、明抄、湖湘本卷首总目有,此处无,兹据总目加。

èr jiàn ěr yā shì mù wén tóng

现代白话:(二)见《你雅‧释木》,文同。

zhù shì guō pú zhù míng shǒu gōng zuò míng wèi shǒu gōng huái

这句话大意是:注是郭璞注,「名守宫」作「名为守宫槐」。

sūn yán yì ěr yā zhù zhě

现代白话:孙炎,亦《你雅》注者。

niè yīn zhé hé lǒng de yì sī

这句话大意是:「聂」音折,合拢的意思。

sān xiāo kàng jīn chāo zuò kàng huáng xiào zhāng xiào zuò xiāo kēng míng chāo zuò kēng jūn wù jù yuàn kè hú xiāng běn jí ěr yā yuán wén gǎi zhèng

现代白话:(三)「宵炕」,金抄作「●炕」,黄校、张校作「宵坑」,明抄作「●坑」,均误,据院刻、湖湘本及《你雅》原文改正。

xià wén mò yī kàng zì huáng xiào zhāng xiào míng chāo réng wù zuò kēng

这句话大意是:下文末一「炕」字,黄校、张校、明抄仍误作「坑」。

sì rì yuàn kè jīn chāo míng chāo wù zuò yuē jù hú xiāng běn jí ěr yā guō zhù gǎi zhèng

现代白话:(四)「日」,院刻、金抄、明抄误作「曰」,据湖湘本及《你雅》郭注改正。

wǔ guǒ míng chāo wù zuò lǐ

这句话大意是:(五)「裹」,明抄误作「里」。

liù dà dài lǐ jì zēng zǐ zhì yán shàng piān jí quàn xué piān jūn yǒu péng shēng má zhōng bù fú zì zhí jù

这句话大意是:(六)《大戴礼记‧曾子制言上》篇及《劝学》篇均有「蓬生麻中,不扶自直」句。

xún zǐ quàn xué piān yì yǒu zì zuò ér

这句话大意是:《荀子‧劝学》篇亦有,「自」作「而」。

qī lán míng chāo wù zuò làn

这句话大意是:(七)「拦」,明抄误作「烂」。

yòu běn piān gè lán zì yuán jūn zuò lán zì tóng yào shù zhōng èr zì hù jiàn běn shū tǒng yī cóng jīn xiě zuò lán

这句话大意是:又本篇各「拦」字原均作「栏」,字同,《要术》中二字互见,本书统一从今写作「拦」。

bā cuī míng chāo hú xiāng běn wù zuò tuī jù yuàn kè jīn chāo gǎi zhèng

这句话大意是:(八)「摧」,明抄、湖湘本误作「推」,据院刻、金抄改正。

jiǔ yuàn kè jīn chāo zuò qì táng hán è sì shí zuǎn yào liù yuè piān cǎi yào shù tóng

这句话大意是:(九)院刻、金抄作「气」,唐韩鄂《四时纂要》「六月」篇采《要术》同;。

huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò ér hú xiāng běn wù zuò wú

这句话大意是:黄校、张校、明抄作「而」,湖湘本误作「无」。

qì zhuàng zhǐ shēng huó lì qiáng zī cóng yuàn kè

这句话大意是:「气壮」指生活力强,兹从院刻。

shí rèn míng chāo hú xiāng běn tóng

这句话大意是:(十)「肕」,明抄、湖湘本同;。

ji yào yǐn zuò rèn zì tóng

这句话大意是:《辑要》引作「韧」,字同;。

yuàn kè wù zuò míng jīn chāo wù zuò mén

这句话大意是:院刻误作「明」,金抄误作「门」。

shí yī shī yì shū wén tài píng yù lǎn wèi yǐn

这句话大意是:(十一)《诗义疏》文《太平御览》未引。

shī jīng yōng fēng dìng zhī fāng zhōng kǒng yǐng dá shū yǐn lù jī shū tóng shī yì shū wéi qǐ jù zuò zǐ zhě yǔ qiū zì fēn kāi gèng hǎo

这句话大意是:《诗经‧鄘风‧定之方中》孔颖达疏引陆玑《疏》同《诗义疏》,惟起句作「梓者」,与「楸」字分开,更好。

shí èr zǐ qiū yuàn kè jīn chāo rú wén ji yào yǐn tóng

这句话大意是:(十二)「梓,楸」,院刻、金抄如文,《辑要》引同;。

tā běn jūn dào zuò qiū zǐ dà wù

这句话大意是:他本均倒作「楸梓」,大误。

shī jīng dìng zhī fāng zhōng kǒng yǐng dá shū yǐn lù jī shū zuò zǐ zhě qiū zhī shū lǐ yún yún qǐ jù yǒu zhě zì suǒ zhǐ shén míng

这句话大意是:《诗经‧定之方中》孔颖达疏引陆玑《疏》作「梓者,楸之疏理」云云,起句有「者」字,所指甚明。

shí sān jiǎ qiū yě shuō wén tóng

这句话大意是:(十三)「槚,楸也」,《说文》同。

jiǎ yīn gǔ zì yì zuò jiǎ

这句话大意是:「槚」,音贾,字亦作「榎」。

shuō wén yòu chēng zǐ qiū yě

这句话大意是:《说文》又称:「梓,楸也。

qiū zǐ yě

这句话大意是:」「楸,梓也。

èr zhě hù xun

这句话大意是:」二者互训。

shí sì yuàn kè jīn chāo míng chāo zuò yǐ tā běn jí ji yào yǐn zuò shì

这句话大意是:(十四)院刻、金抄、明抄作「以」,他本及《辑要》引作「似」。

yǐ qiū shì zài qiū zhōng fēn chū lái shì qiū zé bú shì qiū yào shù míng shuō zāi qiū yīng yǐ liǎng sòng běn zuò yǐ wèi zhèng

这句话大意是:「以楸」是在楸中分出来,「似楸」则不是楸,《要术》明说栽楸,应以两宋本作「以」为正。

shí wǔ jì zhāng xiào hú xiāng běn jīn dǎi běn wù zuò jí hú xiāng běn jīn dǎi běn bìng tuō shàng miàn qiū zì jù yuàn kè jīn chāo huáng xiào míng chāo děng bǔ zhèng

这句话大意是:(十五)「既」,张校、湖湘本、《津逮》本误作「即」,湖湘本、《津逮》本并脱上面「楸」字,据院刻、金抄、黄校、明抄等补正。

shí liù yuàn kè jīn chāo zuò shù míng chāo zuò zhū hú xiāng běn děng lián xià wén liù bǎi shù de shù bìng zuò zhū

这句话大意是:(十六)院刻、金抄作「树」,明抄作「株」,湖湘本等连下文「六百树」的「树」,并作「株」。

shí qī yuàn kè jīn chāo zuò bǎi sōng tā běn jí ji yào yǐn jūn zuò sōng bǎi

这句话大意是:(十七)院刻、金抄作「柏松」,他本及《辑要》引均作「松柏」。

yòu shèng wū bǎi sōng sì zì chú xué jīn běn cóng ji yào yǐn gǎi wèi dà zì wài tā běn jūn zuò shuāng xíng xiǎo zhù zī gǎi wèi dà zì zhèng wén

这句话大意是:又「胜于柏松」四字,除《学津》本从《辑要》引改为大字外,他本均作双行小注,兹改为大字正文。

shí bā hòu èr jù chú xué jīn běn gǎi wèi dà zì zhèng wén wài tā běn jūn zuò shuāng xíng xiǎo zì zī gǎi wèi dà zì

这句话大意是:(十八)后二句除《学津》本改为大字正文外,他本均作双行小字,兹改为大字。

shí jiǔ yǐn ěr yā liǎng tiáo jūn jiàn shì mù wén tóng

现代白话:(十九)引《你雅》两条,均见《释木》,文同。

zhù wén jūn guō pú zhù wú yě zì

这句话大意是:注文均郭璞注,无「也」字。

èr shí zhāi gǔ duō zuò qí

这句话大意是:(二十)「斋」,古多作「齐」。

zhè lǐ tīng zhāi yuàn kè jīn chāo yì zuò qí tā běn jūn zuò zhāi zī cóng tā běn zuò jīn xiě

这句话大意是:这里厅斋,院刻、金抄亦作「齐」,他本均作「斋」,兹从他本作今写。

èr yī zi wū yè shàng shēng gè běn tóng wéi ji yào yǐn yè zuò bāo xué jīn běn jiàn xi běn cóng zhī

这句话大意是:(二一)「子于叶上生」,各本同,惟《辑要》引「叶」作「包」,学津本、渐西本从之。

àn wú tóng huā hòu jié chéng gū tū guǒ zhǎng yuē qī zhì shí lí mǐ yǒu sì zhì wǔ piàn guǒ bàn zài méi yǒu wán quán chéng shú shí jí kāi liè guǒ bàn mó zhì chéng yè piàn zhuàng zhǒng zi jí zhe shēng wū guǒ bàn de biān yuán

这句话大意是:按梧桐花后结成蓇葖果,长约七至十厘米,有四至五片果瓣,在没有完全成熟时即开裂,果瓣膜质,成叶片状,种子即著生于果瓣的边缘。

yīn cǐ gǔ rén jiù wù rèn wèi zi wū yè shàng shēng

这句话大意是:因此,古人就误认为「子于叶上生」。

zuò bāo shàng shēng dāng rán bǐ jiào hé shì dàn táng hán è sì shí zuǎn yào èr yuè piān yì zuò yè gāi shū shí cǎi zì yào shù shuō míng shì ji yào gǎi de gù réng yuàn kè zhī jiù

这句话大意是:作「包上生」当然比较合适,但唐韩鄂《四时纂要》「二月」篇亦作「叶」(该书实采自《要术》),说明是《辑要》改的,故仍院刻之旧。

èr èr lè qì zé míng yuàn kè jīn chāo míng chāo hú xiāng běn tóng míng zhǐ yǒu yōu měi yuè ěr de yīn xiǎng

这句话大意是:(二二)「乐器则鸣」,院刻、金抄、明抄、湖湘本同,「鸣」指有优美悦耳的音响。

chū xué jì juǎn èr bā jí tài píng yù lǎn juǎn jiǔ wǔ liù tóng yǐn yào shù zuò wèi lè qì zé míng

这句话大意是:《初学记》卷二八及《太平御览》卷九五六「桐」引《要术》作「为乐器则鸣」;。

ji yào gǎi zuò zuò lè qì yóu jiā

这句话大意是:《辑要》改作「作乐器尤佳」。

èr sān jiàn ěr yā shì mù wú yě zì

现代白话:(二三)见《你雅‧释木》,无「也」字。

yuē gè běn zuò yún cǐ cóng míng chāo

这句话大意是:「曰」,各本作「云」,此从明抄。

zhù wén tóng guō pú zhù

这句话大意是:注文同郭璞注。

èr sì wān wān gè běn tóng shì āo xiàn rú dòu xíng de xíng róng kǒu yǔ

这句话大意是:(二四)「剜剜」,各本同,是凹陷如斗形的形容口语。

ji yào yǐn zuò chéng wān dāng xì yǐ yì gǎi

这句话大意是:《辑要》引作「成剜」,当系以意改。

rì yì běn fèn kāi dú chéng yǐ xiàng ké wèi zhù dòu yǐ wān wān yǐ dòu gù yě bìng shuō mò yī yǐ zì shì gēn jù yuàn kè lái de qí shí yuàn kè jīn chāo réng zuò shì

这句话大意是:日译本分开读成:「以橡壳为杼,斗以剜,剜以斗故也」,并说末一「以」字是根据院刻来的,其实院刻、金抄仍作「似」。

zhù dòu xiàng dòu dōu shì xiàng ké de sú míng èr zì fēn bù kāi

这句话大意是:「杼斗」、「橡斗」都是橡壳的俗名,二字分不开。

èr wǔ yuàn kè jīn chāo zuò jié hú xiāng běn děng zuò jié zì tóng

这句话大意是:(二五)院刻、金抄作「絜」,湖湘本等作「洁」,字同。

yào shù zhōng èr zì hù yòng běn shū tǒng yī zuò jié

这句话大意是:《要术》中二字互用,本书统一作「洁」。

èr liù tuán chú jīn dǎi běn zuò zūn wài tā běn jūn tóng ji yào yǐn yì tóng

这句话大意是:(二六)「𣏢」,除《津逮》本作「樽」外,他本均同,《辑要》引亦同。

zūn gù rán míng xiǎn shì cuò zì tuán yīn tuán zì shū jiě shì wū cǐ bù xié yì wù

这句话大意是:「樽」固然明显是错字,「𣏢」音团,字书解释,于此不协,亦误。

wú diǎn xiào jì yí běn zì yīn pì shuō wén bì zhù yě

现代白话:我点校记:「疑本「●」字,音辟,《说文》:「壁柱也。

yì zuò bó

这句话大意是:」亦作「欂」。

táng hán è sì shí zuǎn yào èr yuè piān cǎi yào shù zuò dòng

这句话大意是:」唐韩鄂《四时纂要》「二月」篇采《要术》作「栋」。

yīng shì huò dòng zì zhī wù

这句话大意是:应是「●」或「栋」字之误。

yī huái shì

这句话大意是:「一」槐是。

èr bié gè bié

这句话大意是:「二」「别」,各别;。

gēn bié měi yī gēn

这句话大意是:「根别」,每一根。

sān ruò liǔ zhǐ chuí liǔ yì míng shuǐ liǔ jí shàng wén zhǒng liǔ de liǔ yì jí tōng cháng suǒ chēng de liǔ

这句话大意是:「三」「弱柳」,指垂柳(亦名水柳),即上文「种柳」的「柳」,亦即通常所称的柳。

táng chén cáng qì běn cǎo shi yí liǔ jiāng dōng rén tōng míng yáng liǔ běi rén dōu bù yán yáng

这句话大意是:唐陈藏器《本草拾遗》:「柳,……江东人通名杨柳,北人都不言杨。

shuō míng běi fāng zhǐ chēng wèi liǔ

这句话大意是:」说明北方只称为「柳」。

sòng sū sòng tú jīng běn cǎo jīn rén wèi liǔ wèi yáng liǔ fēi yě

这句话大意是:宋苏颂《图经本草》:「今人谓柳为杨柳,非也。

zhí dào xiàn zài chēng chuí liǔ wèi yáng liǔ hái shì jiāng nán mǒu xiē dì fāng de tōng míng

这句话大意是:」直到现在称垂柳为「杨柳」,还是江南某些地方的通名。

sì yī zhǔ zhī chēng chéng huó yòu shù de zhī zhù

这句话大意是:「四」「依主」,支撑成活幼树的支柱。

xià wén yǐ zhǎng shéng zhù lán zhī jiāng yòu shù yòng zhǎng shéng lán dìng zài zhī zhù shàng

这句话大意是:下文「以长绳柱拦之」,将幼树用长绳拦定在支柱上。

wǔ chūn shēng shǎo zhī dāng nián chūn tiān zhǎng chū de xīn shāo

这句话大意是:「五」「春生少枝」,当年春天长出的新梢。

liù yáng liǔ zhǐ pú liǔ jí qīng yáng huò shuǐ yáng bú shì nán fāng rén yě jiào yáng liǔ de chuí liǔ cān kàn zhù shì sān

这句话大意是:「六」「杨柳」,指蒲柳,即青杨或水杨,不是南方人也叫「杨柳」的垂柳,参看注释「三」。

shī jīng xiǎo yǎ cǎi wēi yáng liǔ yī yī

这句话大意是:《诗经‧小雅‧采薇》:「杨柳依依。

máo chuán yáng liǔ pú liǔ yě

这句话大意是:」毛《传》:「杨柳,蒲柳也。

qī guǎng yā shì yán zé jí yě

这句话大意是:「七」《广雅‧释言》:「则,即也。

zhè lǐ jí zuò jí zì yòng

这句话大意是:」这里即作「即」字用。

gǔ shí zé jí hù tōng yào shù zhōng yì cháng hù yòng

这句话大意是:古时「则」、「即」互通,《要术》中亦常互用。

bā jiàn běn juǎn zhǒng yú bái yáng piān zhù shì yī wǔ

这句话大意是:「八」「●」,见本卷《种榆白杨》篇注释「一五」。

jiǔ yī lǒng zhǎng èr bǎi sì shí bù jí mǔ zhǎng yī bù liù chǐ měi èr chǐ chā yī gēn gòng qī bǎi èr shí gēn

这句话大意是:「九」一垄长二百四十步(即亩长),一步六尺,每二尺插一根,共七百二十根。

yī mǔ sān lǒng gòng kuān yī bù jí mǔ kuān hé gòng èr qiān yī bǎi liù shí gēn

这句话大意是:一亩三垄(共宽一步,即亩宽),合共二千一百六十根。

yī píng liǔ wèi xiáng

这句话大意是:「一0」「凭柳」,未详。

hú táo kē de fēng yáng yě jiào píng liǔ píng píng tóng yīn wèi zhī shì fǒu zhǐ cǐ

这句话大意是:胡桃科的枫杨,也叫「枰柳」,「凭」、「枰」同音,未知是否指此?

yī yī shǔn yīn dùn shì lán gān

这句话大意是:「一一」「楯」,音盾,是栏杆。

wǎng yīn wǎng shì lún quān

这句话大意是:「辋」,音罔,是轮圈。

yī èr liǔ shǔ jiào zuò qǐ liǔ sú míng bái jī liǔ jiào zuò kuāng liǔ zhī tiáo jūn shì yi wū biān zhì bò ji bā dǒu děng yòng gù yǒu jī kuāng zhī míng yào shù suǒ chēng jī liǔ dāng shǔ cǐ lèi

这句话大意是:「一二」柳属,叫做杞柳,俗名「白箕柳」,叫做筐柳,枝条均适宜于编制簸箕、笆斗等用,故有箕、筐之名,《要术》所称「箕柳」,当属此类。

yī sān zǐ shì zǐ wēi kē shù pí huī bái sè jié zhǎng jiá guǒ xiàng jiāng dòu de jiá

这句话大意是:「一三」梓是紫葳科,树皮灰白色,结长荚果,像豇豆的荚。

yào shù fēn qiū wèi èr zhǒng yǐ yǒu jiá zhě wèi jiǎo qiū dāng jí yì bān suǒ shuō de qiū hé zǐ tóng shǔ

这句话大意是:《要术》分楸为二种,以有荚者为「角楸」,当即一般所说的楸,和梓同属;。

yǐ huáng sè wú zi zhě wèi liǔ qiū yě jiào jīng huáng qiū zé yǒu wèi xiáng

这句话大意是:以黄色无子者为「柳楸」,也叫「荆黄楸」,则有未详。

yī sì zài shù gēn de wài wéi jué shāng jiào jìn dì miàn dī cè gēn cù shǐ fā shēng gēn niè de fāng fǎ yǔ juǎn sì nài lín qín piān xiāng tóng

这句话大意是:「一四」在树根的外围掘伤较近地面的侧根促使发生根蘖的方法,与卷四《柰林檎》篇相同。

xià wén yì yòng wū bái tóng

这句话大意是:下文亦用于白桐。

qún fāng pǔ zhǒng zhí bái yáng fá qù dà mù gēn zài dì zhōng zhě biàn fā xiǎo tiáo

这句话大意是:《群芳谱》:「种植白杨,伐去大木根在地中者,遍发小条。

hou zhǎng zhì lì zi hé táo cū chūn yuè yí zāi qín jiāo zhī

这句话大意是:候长至栗子、核桃麤,春月移栽,勤浇之。

hòu dài jì zài pō duō dàn yǐ yào shù wèi zuì zǎo

这句话大意是:」后代记载颇多,但以《要术》为最早。

yī wǔ liǎng mǔ yī xíng yī mǔ de héng shì yī bù liù chǐ qiū de gēn niè miáo liǎng bù yī zhū suǒ yǐ liǎng mǔ zāi yī xíng

这句话大意是:「一五」「两亩一行」,一亩的横是一步(六尺),楸的根蘖苗两步一株,所以两亩栽一行。

mǔ zhǎng èr bǎi sì shí bù zhū jù yì èr bù gù yī xíng bǎi èr shí shù

这句话大意是:亩长二百四十步,株距亦二步,故「一行百二十树」。

zhè shì běi wèi dāng shí de mǔ zhì shì kuò yī bù zhǎng èr bǎi sì shí bù de zhǎng tiáo mǔ

这句话大意是:这是北魏当时的亩制,是阔一步长二百四十步的长条亩。

yī liù hé jí jīn hé zì

这句话大意是:「一六」「合」,即今「盒」字。

yī qī qīng tóng jí wú tóng

这句话大意是:「一七」「青桐」即梧桐。

bái tóng wèi xiáng

这句话大意是:「白桐」,未详。

xuán cān kē pāo tóng shǔ de pāo tóng bié míng tóng róng tóng cí xióng tóng zhū mù cái qīng ruǎn yǒu bù yì chuán rè de tè xìng shì yi wū zhì zuò lè qì děng yòng

这句话大意是:玄参科泡桐属的泡桐,别名桐、荣桐,雌雄同株,木材轻软,有不易传热的特性,适宜于制作乐器等用。

suǒ wèi huā ér bù shí yǒu èr zhǒng kě néng yī zhǒng shì huā de fā yù bù wán quán yī zhǒng shì cí xióng yì zhū

这句话大意是:所谓「花而不实」,有二种可能,一种是花的发育不完全,一种是雌雄异株。

yào shù suǒ chēng wèi zhī shì cǐ zhǒng fǒu

这句话大意是:《要术》所称,未知是此种否?

yī bā shǎo zuò shāo zì yòng yì jí shǎo liàng

这句话大意是:「一八」「少」,作「稍」字用,意即少量。

yī jiǔ zhì shì ān fàng yǐn shēn wèi zhuāng shèng shù zhì yì jí shù guǒ

这句话大意是:「一九」「置」是安放,引申为装盛,「束置」意即束裹。

èr huā fáng zhǐ huā yá

这句话大意是:「二0」「花房」,指花芽。

èr yī mù cái yóu xǔ duō guǎn zhuàng xì bāo hé xiān wéi zǔ chéng zuò wèi lè qì měi yī gè guǎn zhuàng xì bāo jiù shì yī gè gòng míng dí tā men jù yǒu chuán yīn kuò yīn hé gòng zhèn de zuò yòng

这句话大意是:「二一」木材由许多管状细胞和纤维组成,作为乐器,每一个管状细胞就是一个「共鸣笛」,它们具有传音、扩音和共振的作用。

dà gài zhè zhǒng shēng zài shān shí zhī jiān de bái tóng tā de wú shù gè guǎn zhuàng xì bāo hé nián lún de mì zhì xìng yǔ jūn yún xìng shǐ lè qì de jī yīn yǔ fàn yīn dé dào le zuì hǎo de gòng míng tiáo jiàn suǒ yǐ yīn xiǎng tè bié hǎo

这句话大意是:大概这种生在山石之间的白桐,它的无数个管状细胞和年轮的密致性与均匀性,使乐器的「基音」与「泛音」得到了最好的共鸣条件,所以音响特别好。

dàn shuō qīng tóng bù hǎo zuò lè qì zé yǒu wèi xiáng qīng tóng mù cái shì yi wū zuò qín sè pí pá děng

这句话大意是:但说青桐不好作乐器,则有未详(青桐木材适宜于作琴瑟、琵琶等)。

èr èr xiè tóng yīn xiè yòu yīn tì zì yì zuò ti shì mù xié

这句话大意是:「二二」「屧」,同「」,音燮,又音替,字亦作「屉」,是木鞋。

wáng yún shuō wén jù dú zhòng jīng yīn yì yún xiè záo fù lìng kōng jiàn zú zhě yě

这句话大意是:王筠《说文句读》:「众经音义」云:「屧,凿腹令空荐足者也。

rán zé yǐ mù wèi zhī ér kōng qí zhōng yě

这句话大意是:」然则以木为之而空其中也。

bù tóng wū xiàn zài de mù jī

这句话大意是:」不同于现在的木屐。

èr sān zuò shì ké dòu kē shān máo jǔ kē yě jiào zuò lì bú shì yǐ kē zhōng míng yě jiào zuò de

这句话大意是:「二三」「柞」,是壳斗科(山毛榉科),也叫做「栎」,不是椅科中名也叫「柞」的。

èr sì yī dìng bù yí bō zhǒng hòu zhí zhū jiù gù dìng xià lái bù yí zāi

这句话大意是:「二四」「一定不移」,播种后植株就固定下来,不移栽。

zhǒng zhú dì wǔ shí yī zhōng guó suǒ shēng bù guò dàn kǔ èr zhǒng

这句话大意是:种竹第五十一中国所生,不过淡苦二种;。

qí míng mù qí yì zhě liè zhī wū hòu tiáo yī yě

这句话大意是:其名目奇异者,列之于后条「一」也。

yi gāo píng zhī de

这句话大意是:宜高平之地。

jìn shān fù yóu shì suǒ yí

这句话大意是:近山阜,尤是所宜。

xià tián de shuǐ jí yī sǐ

这句话大意是:下田得水即(一)死。

huáng bái ruǎn tǔ wèi liáng

这句话大意是:黄白软土为良。

zhēng yuè èr yuè zhōng zhú qǔ xī nán yǐn gēn bìng jīng èr shān qù yè wū yuán nèi dōng běi jiǎo zhǒng zhī lìng kēng shēn èr chǐ xǔ fù tǔ hòu wǔ cùn

这句话大意是:正月、二月中,𣃁取西南引根并茎「二」,芟去叶,于园内东北角种之,令坑深二尺许,覆土厚五寸。

zhú xìng ài xiàng xī nán yǐn gù wū yuán dōng běi jiǎo zhǒng zhī

这句话大意是:竹性爱向西南引,故于园东北角种之。

shù suì zhī hòu zì dāng mǎn yuán

这句话大意是:数岁之后,自当满园。

yàn yún dōng jiā zhǒng zhú xi jiā zhì dì

这句话大意是:谚云:「东家种竹,西家治地。

wèi zī màn ér lái shēng yě

这句话大意是:」为滋蔓而来生也。

qí jū dōng běi jiǎo zhě lǎo zhú zhǒng bù shēng shēng yì bù néng zī mào gù xū qǔ qí xī nán yǐn shǎo gēn sān yě

这句话大意是:其居东北角者,老竹,种不生,生亦不能滋茂,故须取其西南引少根「三」也。

dào mài kāng fèn zhī

这句话大意是:稻、麦糠粪之。

èr kāng gè zì kān fèn bù lìng hé zá

这句话大意是:二糠各自堪粪,不令和杂。

bù yòng shuǐ jiāo

这句话大意是:不用水浇。

jiāo zé yān sǐ

这句话大意是:浇则淹死。

wù lìng liù chù rù yuán

这句话大意是:勿令六畜入园。

èr yuè shí dàn zhú sǔn èr sì yuè wǔ yuè shí kǔ zhú sǔn

这句话大意是:二月,食淡竹笋(二),四月、五月,食苦竹笋。

zhēng zhǔ páo cù sì rèn rén suǒ hǎo

这句话大意是:蒸、煮、炰、酢「四」,任人所好。

qí yù zuò qì zhě jīng nián nǎi kān shā

这句话大意是:其欲作器者,经年乃堪杀。

wèi jīng nián zhě ruǎn wèi chéng yě

这句话大意是:未经年者,软未成也。

sǔn

这句话大意是:笋:。

ěr yā yuē sān sǔn zhú méng yě

现代白话:《你雅》曰(三):「笋,竹萌也。

shuō wén yuē sì sǔn zhú tāi yě

这句话大意是:《说文》曰(四):「笋,竹胎也。

sūn yán yuē chū shēng zhú wèi zhī sǔn

这句话大意是:孙炎曰:「初生竹谓之笋。

shī yì shū yún wǔ sǔn jiē sì yuè shēng

这句话大意是:《诗义疏》云(五):「笋皆四月生。

wéi ba zhú sǔn bā yuè shēng jǐn jiǔ yuè chéng dū yǒu zhī

这句话大意是:唯巴竹笋,八月生,尽九月,成都有之。

wǔ dōng xià shēng shǐ shù cùn kě zhǔ yǐ kǔ jiǔ jìn zhī kě jiù jiǔ jí shí

这句话大意是:「五」,冬夏生,始数寸,可煮,以苦酒浸之,可就酒及食。

yòu kě mǐ cáng jí qián liù yǐ dài dōng yuè yě

这句话大意是:又可米藏及干(六),以待冬月也。

yǒng jiā jì yuē hán qī zhú liù sǔn liù yuè shēng qì jiǔ yuè wèi yǔ jiàn zhú sǔn xiāng sì

这句话大意是:《永嘉记》曰:「含●(七)竹「六」笋,六月生,迄九月,味与箭竹笋相似。

fán zhū zhú sǔn shí yī yuè jué tǔ qǔ jiē de zhǎng bā jiǔ cùn

这句话大意是:凡诸竹笋,十一月掘土取皆得,长八九寸。

zhǎng zé mín jiā jǐn yǎng huáng kǔ zhú qī

这句话大意是:长泽民家,尽养黄苦竹「七」。

yǒng níng nán hàn bā gèng nián shàng jiǔ sǔn dà zhě yī wéi wǔ liù cùn

这句话大意是:永宁南汉「八」,更年上「九」笋,大者一围五六寸。

míng nián yīng shàng jīn nián shí yī yuè sǔn tǔ zhōng yǐ shēng dàn wèi chū xū jué tǔ qǔ

这句话大意是:明年应上今年十一月笋,土中已生,但未出,须掘土取;。

kě zhì míng nián zhēng yuè chū tǔ qì

这句话大意是:可至明年正月出土讫。

wǔ yuè fāng guò liù yuè biàn yǒu hán sǔn

这句话大意是:五月方过,六月便有含●笋。

hán sǔn qì qī yuè bā yuè

这句话大意是:含●笋迄七月、八月。

jiǔ yuè yǐ yǒu jiàn zhú sǔn qì hòu nián sì yuè

这句话大意是:九月已有箭竹笋,迄后年四月。

jìng nián cháng yǒu sǔn bù jué yě

这句话大意是:竟年常有笋不绝也。

zhú pǔ yuē bā jí zhú yī sǔn wèi dàn luò rén bìn jiǔ fà

这句话大意是:《竹谱》曰(八):「棘竹「一0」笋,味淡,落人鬓(九)发。

shí èr sǔn wú wèi

这句话大意是:●、●(十)二笋,无味。

jī jǐng shí yī zhú sǔn féi měi

这句话大意是:鸡颈(十一)竹笋,肥美。

zhú sǔn dōng shēng zhě yě

这句话大意是:竹笋,冬生者也。

shí jīng yuē dàn zhú sǔn fǎ qǔ sǔn ròu wǔ liù cùn shí èr zhě àn yán zhōng yī xiǔ chū shì yán lìng jǐn

这句话大意是:《食经》曰:「淡竹笋法:取笋肉五六寸(十二)者,按盐中一宿,出,拭盐令尽。

zhǔ mí shí sān yī dòu fēn wǔ shēng yǔ yī shēng yán xiāng hè

这句话大意是:煮糜(十三)一斗,分五升与一升盐相和。

mí rè shí sì xū lìng lěng nèi zhú sǔn mí zhōng yī rì

这句话大意是:糜热(十四),须令冷,内竹笋糜中一日。

shì zhī nèi dàn mí zhōng wǔ rì kě shí yě

这句话大意是:拭之,内淡糜中,五日,可食也。

yī yuàn kè jīn chāo zuò jí míng chāo hú xiāng běn zuò zé

这句话大意是:(一)院刻、金抄作「即」,明抄、湖湘本作「则」。

èr sǔn huò zuò sǔn yào shù zhōng èr zì hù jiàn

这句话大意是:(二)「笋」,或作「笋」,《要术》中二字互见。

cǐ chù jí yǐn ěr yā shuō wén jūn zuò sǔn ér yǐn shī yì shū zé qián yī zì zuò sǔn hòu yī zì yòu zuò sǔn shén wèi fēn zá

现代白话:此处及引《你雅》、《说文》均作「笋,而引《诗义疏》则前一字作「笋」,后一字又作「笋」,甚为纷杂。

yào shù gè běn jiàn xi běn yī lǜ gǎi wèi sǔn

这句话大意是:《要术》各本,渐西本一律改为「笋」。

běn shū yì tǒng yī zuò sǔn

这句话大意是:本书亦统一作「笋」。

sān jiàn ěr yā shì cǎo wú yě zì

现代白话:(三)见《你雅‧释草》,无「也」字。

xià wén sūn yán yuē xì zhù ěr yā wén zhào tā chù lì yīng liè zài yǐn ěr yā wén hòu zhè lǐ shì dào cuò

现代白话:下文「孙炎曰」,系注《你雅》文,照他处例,应列在引《你雅》文后,这里是倒错。

xíng bǐng shū yǐn sūn yán zhù zuò zhú chū méng shēng wèi zhī sǔn

这句话大意是:邢昺疏引孙炎注作:「竹初萌生谓之笋。

sì shuō wén yuán wén shì sǔn zhú tāi yě cóng zhú xún shēng

这句话大意是:(四)《说文》原文是:「笋,竹胎也,从竹旬声。

sǔn yào shù yuán yǐn zuò sǔn shì hòu rén chuán chāo gǎo luàn zì yīng zuò sǔn

这句话大意是:」「笋」,《要术》原引作「笋」,是后人传抄搞乱,字应作「笋」。

wǔ shī jīng dà yá hán yì wéi sǔn jí pú kǒng yǐng dá shū yǐn lù jī shū sǔn zhú méng yě jiē sì yuè shēng

这句话大意是:(五)《诗经‧大雅‧韩奕》「维笋及蒲」孔颖达疏引陆玑《疏》:「笋,竹萌也,皆四月生。

wéi ba zhú sǔn bā yuè jiǔ yuè shēng shǐ chū dì zhǎng shù cùn àn tóng zhǔ yǐ kǔ jiǔ chǐ zhī jìn zhī kě yǐ jiù jiǔ jí shí

现代白话:唯巴竹笋,八月九月生,始出地,长数寸,(按同煮),以苦酒、豉汁浸之,能够就酒及食。

yǔ jīn běn máo shī cǎo mù niǎo shòu chóng yú shū tóng dàn yǔ yào shù suǒ yǐn shī yì shū dà yì

这句话大意是:」与今本《毛诗草木鸟兽虫鱼疏》同,但与《要术》所引《诗义疏》大异。

shuō zhě jūn yǐ shī yì shū jí lù jī máo shī cǎo mù niǎo shòu chóng yú shū jù cǐ qí shuō bù què

这句话大意是:说者均以《诗义疏》即陆玑《毛诗草木鸟兽虫鱼疏》,据此,其说不确。

liù qián zhǐ qián cáng méi yǒu wèn tí

这句话大意是:(六)「干」,指干藏,没有问题。

mǐ cáng gè běn tóng shì pō fèi jiě qí shí bù rán

这句话大意是:「米藏」,各本同,似颇费解,其实不然。

jiàn xi běn cóng wú diǎn jiào gǎi zuò cǎi cáng bù bì

现代白话:渐西本从我点校改作「采藏」,不必。

àn xià wén yǐn shí jīng yǒu mǐ zhōu yān sǔn fǎ juǎn jiǔ zuò zū cáng shēng cài fǎ piān duō yòng mǐ fàn huò zhōu qīng yān cáng guā cài mǐ cáng jí zhǐ cǐ lèi shì lì yòng diàn fěn táng huà chǎn shēng rǔ suān fáng fǔ de zū cáng fǎ bú shì cuò zì

这句话大意是:按下文引《食经》有米粥腌笋法,卷九《作菹藏生菜法》篇多用米饭或粥清腌藏瓜菜,「米藏」即指此类,是利用淀粉糖化产生乳酸防腐的菹藏法,不是错字。

qī běn duàn nèi sān zì míng chāo hú xiāng běn jūn rú wén yīn duò yuàn kè jīn chāo jūn zuò suí

这句话大意是:(七)本段内三「●」字,明抄、湖湘本均如文,音惰,院刻、金抄均作「随」。

àn suí duò xiāng tōng dàn cǐ zì yì bān zuò rú jìn dài kǎi zhī zhú pǔ zuò tā shū yì zuò zī cóng míng chāo

这句话大意是:按「随」「惰」相通,但此字一般作「●」,如晋戴凯之《竹谱》作「●●」,他书亦作「●」,兹从明抄。

bā jīn chuán jìn dài kǎi zhī zhú pǔ yī juàn shì zuì zǎo de zhú pǔ

这句话大意是:(八)今传晋戴凯之《竹谱》一卷,是最早的竹谱。

qí shū zhèng wén wèi sì zì yùn yǔ qí xià fēn tiáo zuò zhù

这句话大意是:其书正文为四字韵语,其下分条作注。

yào shù cǐ chù suǒ yǐn zhú pǔ nèi róng yǔ dài pǔ zhù wén xiāng hé dāng chū dài pǔ bù guò wén zì jiào jiǎn dāng shì jié yǐn

这句话大意是:《要术》此处所引「《竹谱》」,内容与戴《谱》注文相合,当出戴《谱》,不过文字较简,当是节引。

yòu yǐn zhú pǔ jí xià tiáo shí jīng wén zì yuē zì yǐ xià yuán jūn zuò shuāng xíng xiǎo zì zī yī lǜ gǎi wèi dà zì

这句话大意是:又引《竹谱》及下条《食经》文,自「曰」字以下原均作双行小字,兹一律改为大字。

jiǔ jīn chāo jí míng qīng kè běn zuò xū tài píng yù lǎn juǎn jiǔ liù sān yǐn zhú pǔ tóng dài kǎi zhī zhú pǔ zhèng wén zuò bìn zhù wén zuò xū

这句话大意是:(九)金抄及明清刻本作「须」,《太平御览》卷九六三引《竹谱》同(戴凯之《竹谱》正文作「鬓」,注文作「须」);。

huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò shì bìn de sú xiě zī cóng yuàn kè zuò bìn

这句话大意是:黄校、张校、明抄作「●」,是「鬓」的俗写,兹从院刻作「鬓」。

shí yuàn kè jīn chāo míng chāo tóng cǐ zì zì shū wèi shōu

这句话大意是:(十)「●」,院刻、金抄、明抄同,此字字书未收;。

tā běn zuò wù

这句话大意是:他本作「●」,误。

gè běn tóng hú xiāng běn jīn dǎi běn é zuò jié

这句话大意是:「●」,各本同,湖湘本、津逮本讹作「节」。

àn dài kǎi zhī zhú pǔ yǒu èr zhú zhǒng èr zhǒng zhì shì kǔ zhú sǔn yì wú wèi jiāng hàn jiān wèi zhī kǔ

这句话大意是:按戴凯之《竹谱》有「●●」二竹,种:「●●二种,至似苦竹,……●笋亦无味,江汉间谓之苦●。

jiàn chén zhì

这句话大意是:见沈《志》。

yīn liáo yīn lǐ

这句话大意是:●音聊,●音礼。

yào shù jí kě néng shì zhī wù

这句话大意是:」《要术》「●●」极可能是「●●」之误。

shí yī yuàn kè jīn chāo zuò jǐng tài píng yù lǎn juǎn jiǔ liù sān yǐn zhú pǔ tóng

这句话大意是:(十一)院刻、金抄作「颈」,《太平御览》卷九六三引《竹谱》同;。

dài kǎi zhī zhú pǔ zuò jìng yào shù juǎn shí sǔn wǔ èr yǐn sǔn pǔ yì zuò jìng

这句话大意是:戴凯之《竹谱》作「胫」,《要术》卷十「笋〔五二〕」引《笋谱》亦作「胫」;。

tā běn jūn zuò tóu wù

这句话大意是:他本均作「头」,误。

shí èr cùn míng chāo wù zuò shēng tā běn bù wù

这句话大意是:(十二)「寸」,明抄误作「升」,他本不误。

shí sān mí shì zhōu cǐ duàn sì mí zì míng chāo jūn zuò mí zì tōng hú xiāng běn jūn é zuò zī cóng yuàn kè jīn chāo zuò mí

这句话大意是:(十三)「糜」是粥,此段四「糜」字,明抄均作「麋」,字通,湖湘本均讹作「●」,兹从院刻、金抄作「糜」。

shí sì rè míng chāo wù zuò shú tā běn bù wù

这句话大意是:(十四)「热」,明抄误作「熟」,他本不误。

yī hòu tiáo zhǐ juǎn shí zhú wǔ yī tiáo yǐn lù yǒu zhǔ yào shì nán fāng de xǔ duō zhǒng zhú

这句话大意是:「一」「后条」,指卷十「竹〔五一〕」条,引录有主要是南方的许多种竹。

èr jīng zhú de jīng gǎn

这句话大意是:「二」「茎」,竹的茎秆。

sān gēn zhǐ dì xià jīng sú chēng zhú biān

这句话大意是:「三」「根」,指地下茎,俗称「竹鞭」。

hé zhóu xíng de zhú de zhú biān jù yǒu zài dì xià héng zǒu de tè xìng héng zǒu zhú biān de jié shàng shēng yá yǒu de yá fā yù chéng sǔn yǒu de yá jì xù héng zǒu zhǎng chéng xīn de zhú biān sǔn zhǎng chéng zhú gǎn zhè yàng bù duàn de yán guǎng jiǔ zhī chéng wèi dà piàn sàn shēng xīn zhú de zhú lín

这句话大意是:合轴型的竹的竹鞭具有在地下横走的特性,横走竹鞭的节上生芽,有的芽发育成笋,有的芽继续横走长成新的竹鞭,笋长成竹秆,这样不断的延广,久之成为大片散生新竹的竹林。

xī nán xiàng yáng yì wū yán shēn

这句话大意是:西南向阳,易于延伸。

xī nán yǐn shǎo gēn jí zhǐ xiàng xī nán yán shēn de zhú biān shàng zhǎng chū de yòu nián zhú

这句话大意是:「西南引少根」即指向西南延伸的竹鞭上长出的幼年竹。

sì páo zhè lǐ tóng fǒu juǎn jiǔ sù shí piān yǒu fǒu guā jiā děng fǎ shì yī zhǒng yóu mèn fǎ

这句话大意是:「四」「炰」,这里同「缹」,卷九《素食》篇有缹瓜茄等法,是一种油焖法。

cù shì cù de běn zì zhè lǐ shì zhǐ zuò chéng suān pào sǔn

这句话大意是:「酢」是「醋」的本字,这里是指作成酸泡笋。

wǔ yīn méi xià wén yǐn zhú pǔ zhú sǔn dōng shēng

这句话大意是:「五」「」,音眉,下文引《竹谱》:「竹笋,冬生。

tài píng yù lǎn juǎn jiǔ liù sān zhú yǐn zhú pǔ zhú jiāng hàn jiān wèi zhī jiàn gān yī chǐ shù jié yè dà rú shàn kě yǐ wèi peng

现代白话:」《太平御览》卷九六三「竹」引《竹谱》:「竹,江汉间谓之箭竿,一尺数节,叶大如扇,能够为篷。

dài kǎi zhī zhú pǔ shì jiàn zhú lèi

这句话大意是:」戴凯之《竹谱》:「是箭竹类。

yī chǐ shù jié yè dà rú lǚ kě yǐ zuò peng yì zhōng zuò shǐ

现代白话:一尺数节,叶大如履,能够作篷,亦中作矢。

qí sǔn dōng shēng

这句话大意是:其笋冬生。

yǔ shī yì shū dōng xià shēng yì

这句话大意是:」与《诗义疏》「冬夏生」异。

dài kǎi zhī suǒ wèi jiàn zhú lèi shì zhǐ kě yǐ zuò jiàn ér yán qí shí cǐ zhú zài zhú de fēn lèi shàng shǔ wū ruò zhú shǔ

现代白话:戴凯之所谓「箭竹类」是指能够作箭而言,其实此竹在竹的分类上属于箬竹属。

liù yuán li kàn zhú pǔ xiáng lù juǎn liù zhú jīn zhè dōng yán hǎi shān zhōng chù chù yǒu zhī dà rú zú zhǐ jiān hòu xiū zhí fù zhōng bái yú lán gé zhuàng rú shī shēng yī

这句话大意是:「六」元李衎《竹谱详录》卷六:「●●竹,……今浙东沿海山中处处有之,大如足指,坚厚修直,腹中白腴阑隔,状如湿生衣。

chū shēng shí zhèng zǐ sè jiàn jiàn biàn hóng nián lǎo zé sè bái yě

这句话大意是:初生时,正紫色,渐渐变红,年老则色白也。

zhī yè yī rú sì jì zhú yì sì jì shēng sǔn kě shí

这句话大意是:枝叶一如四季竹,亦四季生笋可食。

shēng nán kāng zhě wèi jiě tuò shí zhé yǒu xì chóng shí qí sǔn

这句话大意是:生南康者,未解箨时,辄有细虫食其笋。

tuò tuō zhī hòu chóng shí chù chéng chì wén lèi xiù huà zhě

这句话大意是:箨脱之后,虫食处成赤纹类绣画者。

zhè dōng rén jiā duō qǔ wèi lí yún zhěng kě ài

这句话大意是:浙东人家多取为篱,匀整可爱。

qī huáng kǔ zhú juǎn shí zhú wǔ yī yǐn xiào jīng hé tú zhú zhī chǒu lèi yǒu sì yǒu qīng kǔ zhě bái kǔ zhě zǐ kǔ zhě huáng kǔ zhě

这句话大意是:「七」「黄苦竹」,卷十「竹〔五一〕」引《孝经河图》:「竹之丑(类)有四:有青苦者,白苦者,紫苦者,黄苦者。

bā yǒng níng xiàn míng hàn zhì jí jīn zhè jiāng shěng yǒng jiā xiàn

这句话大意是:「八」永宁,县名,汉置,即今浙江省永嘉县。

zhǎng zé nán hàn dà gài dōu shì xiàn yǐ xià de xiǎo dì míng

这句话大意是:长泽、南汉大概都是县以下的小地名。

jiǔ gèng gēng fān xiāng jiē yī nián bù duàn

这句话大意是:「九」「更」,更番相接,一年不断。

zhè dōng fāng yán chēng chū tǔ cháng xīn wèi shàng

这句话大意是:浙东方言称出土、尝新为「上」。

yī jí zhú shì zhú shǔ de zhú cān kàn juǎn shí zhú wǔ yī zhù shì yī qī

这句话大意是:「一0」「棘竹」是竹属的竹,参看卷十「竹〔五一〕」注释「一七」。

zhǒng hóng lán huā zhī zi yī yī dì wǔ shí èr yàn zhī xiāng zé miàn zhī shǒu yào zǐ fěn bái fěn fù huā de yù de liáng shú

这句话大意是:种红蓝花、栀子(一)「一」第五十二燕支、香泽、面脂、手药、紫粉、白粉附花地欲得良熟。

èr yuè mò sān yuè chū zhǒng yě

这句话大意是:二月末三月初种也。

èr

这句话大意是:(二)。

zhǒng fǎ yù yǔ hòu sù xià huò màn sàn zhǒng huò lóu xià yī rú zhǒng má fǎ

这句话大意是:种法:欲雨后速下,或漫散种,或耧下,一如种麻法。

yì yǒu chú póu ér yǎn zhǒng èr zhě zi kē dà ér yì liào lǐ sān

这句话大意是:亦有锄掊而掩种「二」者,子科大而易料理「三」。

huā chū yù rì rì chéng liáng zhāi qǔ

这句话大意是:花出,欲日日乘凉摘取。

bù zhāi zé qián

这句话大意是:不摘则干。

zhāi bì xū jǐn

这句话大意是:摘必须尽。

liú yú sān jí hé sì

这句话大意是:留余(三)即合「四」。

wǔ yuè zǐ shú bá pù lìng qián dǎ qǔ zhī

这句话大意是:五月子熟,拔,曝令干,打取之。

zi yì bù yòng yù yì

这句话大意是:子亦不用郁浥。

wǔ yuè zhǒng wǎn huā

这句话大意是:五月种晚花。

chūn chū jí liú zi rù wǔ yuè biàn zhǒng ruò dài xīn huā shú hòu qǔ zi zé tài wǎn yě

这句话大意是:春初即留子,入五月便种,若待新花熟后取子,则太晚也。

qī yuè zhōng zhāi shēn sè xiān míng nài jiǔ bù yuè wǔ shèng chūn zhǒng zhě

这句话大意是:七月中摘,深色鲜明,耐久不黦「五」,胜春种者。

fù guō liáng tián zhǒng yī qǐng zhě suì shōu juàn sān bǎi pǐ

这句话大意是:负郭良田种一顷者,岁收绢三百匹。

yī qǐng shōu zi èr bǎi hú yǔ má zi tóng jià jì rèn chē zhī yì kān wèi zhú jí shì zhí tóu liù chéng mǐ

这句话大意是:一顷收子二百斛,与麻子同价,既任车脂,亦堪为烛,即是直头「六」成米。

èr bǎi shí mǐ yǐ dāng gǔ tián

这句话大意是:二百石米,已当谷田;。

sān bǎi pǐ juàn chāo rán zài wài

这句话大意是:三百匹绢,超然在外。

yī qǐng huā rì xū bǎi rén zhāi yǐ yī jiā shǒu lì shí bù chōng yī

这句话大意是:一顷花,日须百人摘,以一家手力,十不充一。

dàn jià chē de tóu měi dàn dāng yǒu xiǎo r tóng qī nǚ shí bǎi wèi qún sì zì lái fēn zhāi zhèng xū píng liàng zhōng bàn fēn qǔ

这句话大意是:但驾车地头,每旦当有小儿僮「七」女十百为群(四),自来分摘,正须平量,中半分取。

shì yǐ dān fu huò fù yì de duō zhǒng

这句话大意是:是以单夫只妇,亦得多种。

shā huā fǎ wǔ zhāi qǔ jí duì liù dǎo shǐ shú yǐ shuǐ táo bù dài jiǎo qù huáng zhī bā

这句话大意是:杀花法(五):摘取即碓(六)捣使熟,以水淘,布袋绞去黄汁「八」;。

gèng dǎo yǐ sù fàn jiāng qīng ér cù qī zhě táo zhī yòu yǐ bù dài jiǎo qù zhī jí shōu qǔ rǎn hóng wù qì bā yě

这句话大意是:更捣,以粟饭浆清而醋(七)者淘之,又以布袋绞去汁,即收取染红勿弃(八)也。

jiǎo qì zhe wèng qì zhōng yǐ bù gài shàng jī míng gèng dǎo jiǔ lìng jūn wū xí shàng tān ér pù qián shèng zuò bǐng

这句话大意是:绞讫,著瓮器中,以布盖上,鸡鸣更捣(九)令均,于席上摊而曝干,胜作饼。

zuò bǐng zhě bù dé qián lìng huā yì yù yě

这句话大意是:作饼者,不得干,令花浥郁也。

zuò yàn shí zhī fǎ yù shāo luò lí lí diào shí yī jiǔ jí hāo zuò huī wú zhě jí cǎo huī yì de

这句话大意是:作燕(十)脂法:预烧落藜、藜、藋(十一)「九」及蒿作灰,无者,即草灰亦得。

yǐ tāng lín qǔ qīng zhī chū zhī chún hòu tài yàn shí èr jí shā huā bù zhōng yòng wéi kě xǐ yī

这句话大意是:以汤淋取清汁初汁纯厚太酽(十二),即杀花,不中用,唯可洗衣;。

qǔ dì sān dù lín zhě yǐ yòng róu huā hé shǐ hào sè yě

这句话大意是:取第三度淋者,以用揉花,和,使好色也。

róu huā

这句话大意是:揉花。

shí xǔ biàn shì jǐn nǎi zhǐ

这句话大意是:十许遍,势尽乃止。

bù dài jiǎo qǔ chún zhī zhe cí zhōng

这句话大意是:布袋绞取淳汁,著瓷中。

qǔ cù shí liú yī liǎng sān gè bò qǔ zi dǎo pò shǎo zhe sù fàn jiāng shuǐ jí suān zhě hé zhī bù jiǎo qǔ shěn yǐ hé huā zhī

这句话大意是:取醋石榴「一0」两三个,擘取子,捣破,少著粟饭浆水极酸者和之,布绞取沈,以和花汁。

ruò wú shí liú zhě yǐ hǎo cù hé fàn jiāng yì de yòng shí sān

这句话大意是:若无石榴者,以好醋和饭浆亦得用(十三)。

ruò fù wú cù zhě qīng fàn jiāng jí suān zhě yì dé kōng yī yī yòng zhī

这句话大意是:若复无醋者,清饭浆极酸者,亦得空「一一」用之。

xià bái mǐ fěn dà rú suān zǎo fěn duō zé bái

这句话大意是:下白米粉,大如酸枣,粉多则白。

yǐ jìng zhú zhù bù nì zhě liáng jiǔ tòng jiǎo

这句话大意是:以净竹箸不腻者,良久痛搅。

gài mào yī èr zhì yè xiè qù shàng qīng zhī zhì chún chù zhǐ qīng zhe bó shí sì liàn jiǎo dài zi zhōng xuán zhī

这句话大意是:盖冒「一二」至夜,泻去上清汁,至淳处止,倾著帛(十四)练角袋子中悬之。

míng rì qián yì yì yī sān shí niǎn shí wǔ zuò xiǎo bàn rú bàn má zi yīn qián zhī zé chéng yǐ

现代白话:明日干浥浥「一三」时,捻(十五)作小瓣,如半麻子,阴干之则成了。

hé xiāng zé yī sì fǎ hǎo qīng jiǔ yǐ jìn xiāng yī wǔ xià yòng lěng jiǔ chūn qiū wēn jiǔ lìng nuǎn dōng zé xiǎo rè

这句话大意是:合香泽「一四」法:好清酒以浸香「一五」:夏用冷酒,春秋温酒令暖,冬则小热。

jī shé xiāng yī liù sú rén yǐ qí shì dīng zǐ gù wèi dīng zǐ xiāng yě

这句话大意是:鸡舌香「一六」、俗人以其似丁子,故为「丁子香」也。

huò xiāng yī qī mù xu yī bā zé lán xiāng yī jiǔ fán sì zhǒng yǐ xīn mián guǒ ér jìn zhī

这句话大意是:藿香「一七」、苜蓿「一八」、泽兰香「一九」,凡四种,以新绵裹而浸之。

xià yī xiǔ chūn qiū zài sù dōng sān xiǔ

这句话大意是:夏一宿,春秋再宿,冬三宿。

yòng hú má yóu liǎng fēn zhū zhī yī fēn nèi tóng dang zhōng jí yǐ jìn xiāng jiǔ hé zhī jiān shù fèi hòu biàn huǎn huǒ wēi jiān rán hòu xià suǒ jìn xiāng jiān

这句话大意是:用胡麻油两分,猪脂一分,内铜铛中,即以浸香酒和之,煎数沸后,便缓火微煎,然后下所浸香煎。

huǎn huǒ zhì mù shuǐ jǐn fèi dìng nǎi shú

这句话大意是:缓火至暮,水尽沸定,乃熟。

yǐ huǒ tóu nèi zé zhōng zuò shēng zhě shuǐ wèi jǐn

这句话大意是:以火头内泽中作声者,水未尽;。

yǒu yān chū wú shēng zhě shuǐ jǐn yě

这句话大意是:有烟出,无声者,水尽也。

zé yù shú shí xià shǎo xǔ qīng hāo yǐ fā sè

这句话大意是:泽欲熟时,下少许青蒿以发色。

yǐ mián mù shí liù dang zī píng kǒu èr xiè zhe píng zhōng

这句话大意是:以绵幕(十六)铛觜、瓶口「二0」,泻著瓶中。

hé miàn zhī fǎ yòng niú suǐ

这句话大意是:合面脂法:用牛髓。

niú suǐ shǎo zhě yòng niú zhī hé zhī

这句话大意是:牛髓少者,用牛脂和之。

ruò wú suǐ kōng yòng zhī yì de yě

这句话大意是:若无髓,空用脂亦得也。

wēn jiǔ jìn dīng xiāng huò xiāng èr zhǒng

这句话大意是:温酒浸丁香、藿香二种。

jìn fǎ rú jiān zé fāng

这句话大意是:浸法如煎泽方。

jiān fǎ yī tóng hé zé yì zhe qīng hāo yǐ fā sè

这句话大意是:煎法一同合泽,亦著青蒿以发色。

mián lǜ zhe cí qī zhǎn zhōng lìng níng

这句话大意是:绵滤著瓷、漆盏中令凝。

ruò zuò chún zhī zhě yǐ shú zhū hé shí qī zhī qīng shí bā yóu èr yī guǒ zhī

这句话大意是:若作唇脂者,以熟朱和(十七)之,青(十八)油「二一」裹之。

qí mào shuāng xuě yuǎn xíng zhě cháng niè suàn lìng pò yǐ kāi chún jì bù pī liè yòu lìng pì è

这句话大意是:其冒霜雪远行者,常啮蒜令破,以揩唇,既不劈裂,又令辟恶。

xiǎo r miàn huàn cūn èr èr zhě yè shāo lí lìng shú yǐ kāng tāng xǐ miàn qì yǐ nuǎn lí zhī tú zhī lìng bù cūn

这句话大意是:小儿面患皴「二二」者,夜烧梨令熟,以糠汤洗面讫,以暖梨汁涂之,令不皴。

chì péng shí jiǔ rǎn bù jué yǐ tú miàn yì bù cūn yě

这句话大意是:赤蓬(十九)染布,嚼以涂面,亦不皴也。

hé shǒu yào èr sān fǎ qǔ zhū èr sì yī jù zhāi qù qí zhī

这句话大意是:合手药「二三」法:取猪●「二四」一具,摘去其脂。

hé hāo yè wū hǎo jiǔ zhōng tòng ruó shǐ zhī shén huá

这句话大意是:合蒿叶于好酒中痛挼,使汁甚滑。

bái táo rén èr qī méi qù huáng pí yán suì jiǔ jiě qǔ qí zhī

这句话大意是:白桃人二七枚,去黄皮,研碎,酒解,取其汁。

yǐ mián guǒ dīng xiāng huò xiāng gān sōng xiāng èr wǔ jú hé shí kē dǎ suì

这句话大意是:以绵裹丁香、藿香、甘松香「二五」、橘核十颗,打碎。

zhe zhī zhōng réng jìn zhì wù chū cí píng èr shí zhù zhī

这句话大意是:著●汁中,仍浸置勿出,瓷瓶(二十)贮之。

yè zhǔ xì kāng tāng jìng xǐ miàn shì qián yǐ yào tú zhī lìng shǒu ruǎn huá dōng bù cūn

这句话大意是:夜煮细糠汤净洗面,拭干,以药涂之,令手软滑,冬不皴。

zuò zǐ fěn fǎ yòng bái mǐ yīng fěn èr liù sān fēn hú fěn èr qī yī fēn bù zhe hú fěn bù zhe rén miàn

这句话大意是:作紫粉法:用白米英粉「二六」三分,胡粉「二七」一分,不著胡粉,不著人面。

hé hé jūn diào

这句话大意是:和合均调。

qǔ luò kuí zi èr bā shú zhēng shēng bù jiǎo zhī hé fěn rì pù lìng qián

这句话大意是:取落葵子「二八」熟蒸,生布绞汁,和粉,日曝令干。

ruò sè qiǎn zhě gèng zhēng qǔ zhī zhòng rǎn rú qián fǎ

这句话大意是:若色浅者,更蒸取汁,重染如前法。

zuò mǐ fěn fǎ liáng mǐ dì yī sù mǐ dì èr

这句话大意是:作米粉法:梁米第一,粟米第二。

bì yòng yī sè chún mǐ wù shǐ yǒu zá

这句话大意是:必用一色纯米,勿使有杂。

èr yī shǐ shén xì jiǎn qù suì zhě

这句话大意是:●(二一)使甚细,简去碎者。

gè zì chún zuò mò zá yú zhǒng

这句话大意是:各自纯作,莫杂余种。

qí zá mǐ nuò mǐ xiǎo mài shǔ mǐ jì èr èr mǐ zuò zhě bù dé hǎo yě

这句话大意是:其杂米、糯米、小麦、黍米、穄(二二)米作者,不得好也。

wū mù cáo zhōng xià shuǐ jiǎo tà shí biàn jìng táo shuǐ qīng nǎi zhǐ

这句话大意是:于木槽中下水,脚踏十遍,净淘,水清乃止。

dà wèng zhōng duō zhe lěng shuǐ yǐ jìn mǐ chūn qiū zé yī yuè xià zé èr shí rì dōng zé liù shí rì wéi duō rì jiā

这句话大意是:大瓮中多著冷水以浸米,春秋则一月,夏则二十日,冬则六十日,唯多日佳。

bù xū yì shuǐ chòu làn nǎi jiā

这句话大意是:不须易水,臭烂乃佳。

rì ruò qiǎn zhě fěn bù huá měi

这句话大意是:日若浅者,粉不滑美。

rì mǎn gèng jí xīn shuǐ jiù wèng zhōng wò èr jiǔ zhī yǐ jiǔ pá èr sān jiǎo táo qù cù qì duō yǔ biàn shù qì jǐn nǎi zhǐ

这句话大意是:日满,更汲新水,就瓮中沃「二九」之,以酒杷(二三)搅,淘去醋气,多与遍数,气尽乃止。

shāo shāo chū zhe yī shā pén zhōng shú yán yǐ shuǐ wò jiǎo zhī

这句话大意是:稍稍出著一砂盆中熟研,以水沃,搅之。

jiē qǔ sān bái zhī juàn dài lǜ zhe bié wèng zhōng

这句话大意是:接取「三0」白汁,绢袋滤,著别瓮中。

cū chén zhě gèng yán shuǐ wò jiē qǔ rú chū

这句话大意是:麤沈者更研,水沃,接取如初。

yán jǐn yǐ pá zi jiù wèng zhōng liáng jiǔ tòng pēng rán hòu chéng zhī

这句话大意是:研尽,以杷子就瓮中良久痛抨,然后澄之。

jiē qù qīng shuǐ zhù chū sān yī chún zhī zhe dà pén zhōng yǐ zhàng yī xiàng jiǎo wù zuǒ yòu huí zhuǎn sān bǎi yú zā tíng zhì gài wèng wù lìng lù wū

这句话大意是:接去清水,贮出「三一」淳汁,著大盆中,以杖一向搅——勿左右回转——三百余匝,停置,盖瓮,勿令鹿污。

liáng jiǔ qīng chéng yǐ biāo xú xú jiē qù qīng yǐ sān chóng bù tiè èr sì fěn shàng yǐ sù kāng zhe bù shàng kāng shàng ān huī

这句话大意是:良久,清澄,以杓徐徐接去清,以三重布帖(二四)粉上,以粟糠著布上,糠上安灰;。

huī shī gèng yǐ qián zhě yì zhī huī bù fù shī nǎi zhǐ

这句话大意是:灰湿,更以干者易之,灰不复湿乃止。

rán hòu xuē qù sì pàn cū bái wú guāng rùn zhě bié shōu zhī yǐ gōng cū yòng

这句话大意是:然后削去四畔麤白无光润者,别收之,以供麤用。

cū fěn mǐ pí suǒ chéng gù wú guāng rùn

这句话大意是:麤粉,米皮所成,故无光润。

qí zhōng xīn yuán rú bō xíng kù sì yā zi bái guāng rùn zhě míng yuē fěn yīng

这句话大意是:其中心圆如钵形,酷似鸭子白光润者,名曰「粉英」。

yīng fěn mǐ xīn suǒ chéng shì yǐ guāng rùn yě

这句话大意是:英粉,米心所成,是以光润也。

wú fēng chén hǎo rì shí shū bù wū chuáng shàng sān èr dāo xiāo fěn yīng rú shū pù zhī nǎi zhì fěn qián

这句话大意是:无风尘好日时,舒布于床上「三二」,刀削粉英如梳,曝之,乃至粉干。

zú jiāng zhù fǎn èr wǔ shǒu tòng ruó wù zhù

这句话大意是:足将住反(二五)手痛挼勿住。

tòng ruó zé huá měi bù ruó zé sè è

这句话大意是:痛挼则滑美,不挼则涩恶。

nǐ rén kè zuò bǐng nǎi zuò xiāng fěn yǐ gōng zhuāng mó shēn tǐ

这句话大意是:拟人客作饼,乃作香粉以供粧摩身体。

sān sān

这句话大意是:「三三」。

zuò xiāng fěn fǎ wéi duō zhe dīng xiāng wū fěn hé zhōng zì rán fēn fù

这句话大意是:作香粉法:唯多著丁香于粉合中,自然芬馥。

yì yǒu dǎo xiāng mò juàn shāi hé fěn zhě yì yǒu shuǐ jìn èr liù xiāng yǐ xiāng zhī èr qī sǒu fěn zhě jiē sǔn sè yòu fèi xiāng bù rú quán zhe hé èr bā zhōng yě

这句话大意是:亦有捣香末绢筛和粉者,亦有水浸(二六)香以香汁(二七)溲粉者,皆损色,又费香,不如全著合(二八)中也。

yī piān mù hé juǎn shǒu zǒng mù bù yī zhì zài yào shù zhōng xiāng dāng duō

这句话大意是:(一)篇目和卷首总目不一致,在《要术》中相当多。

zhè lǐ zhī zi zǒng mù zuò jí zhī zi xià miàn fù zhù zǒng mù yǒu zhè lǐ méi yǒu

这句话大意是:这里「栀子」,总目作「及栀子」,下面附注,总目有,这里没有。

míng qīng kè běn zài piān tí xià jù zǒng mù bǔ rù fù zhù dàn jīn dǎi běn xué jīn běn yǒu dào cuò zī yì bǔ rù

这句话大意是:明清刻本在篇题下据总目补入附注(但《津逮》本、《学津》本有倒错),兹亦补入。

cǐ wài běn piān piān tí hái hé nèi róng bù fú jí piān zhōng gēn běn méi yǒu tí dào zhī zi hé qī piān méi yǒu tí dào zhǒng qī tóng yàng yǒu máo dùn

这句话大意是:此外,本篇篇题还和内容不符,即篇中根本没有提到「栀子」,和《漆》篇没有提到种漆同样有矛盾。

nóng zhèng quán shū juǎn sān bā yǐn yǒu yào shù zhǒng zhī zi fǎ qí shí yǐn zì nóng sāng ji yào xīn tiān de zī liào xú guāng qǐ wù tí shū míng

这句话大意是:《农政全书》卷三八引有《要术》种栀子法,其实引自《农桑辑要》「新添」的资料,徐光启误题书名。

èr zhè èr jù yuán zuò shuāng xíng xiǎo zhù dàn shì zhèng wén zī gǎi wèi dà zì

这句话大意是:(二)这二句原作双行小注,但是正文,兹改为大字。

sān yuàn kè jīn chāo zuò liú yú táng hán è sì shí zuǎn yào wǔ yuè piān yǐn yào shù tóng

这句话大意是:(三)院刻、金抄作「留余」,唐韩鄂《四时纂要》「五月」篇引《要术》同;。

míng chāo hú xiāng běn zuò yú liú

这句话大意是:明抄、湖湘本作「余留」。

sì shí bǎi wèi qún cóng yuàn kè jīn chāo

这句话大意是:(四)「十百为群」,从院刻、金抄;。

míng chāo zuò shí bǎi yú qún tā běn zuò bǎi shí yú qún

这句话大意是:明抄作「十百余群」,他本作「百十余群」。

wǔ běn tiáo chú shā huā fǎ biāo tí wài yú yuán zuò shuāng xíng xiǎo zì zī gǎi wèi dà zì

这句话大意是:(五)本条除「杀花法」标题外,余原作双行小字,兹改为大字。

liù duì jīn chāo hú xiāng běn tóng

这句话大意是:(六)「碓」,金抄、湖湘本同;。

yuàn kè jí shí ān yǐng yìn běn mó hú dàn shàng kě biàn rèn shì duì rì rén xiǎo dǎo shàng zhì yǐng xiě běn wù xiě zuò

这句话大意是:院刻《吉石盦》影印本模糊,但尚可辨认是「碓」,日人小岛尚质影写本误写作「●」;。

míng chāo wù zuò què

这句话大意是:明抄误作「确」;。

huáng xiào liú lù yì wù zuò què dàn huáng xiào lù lù bù wù zhāng xiào wèi xiào chū

这句话大意是:黄校刘录亦误作「确」,但黄校陆录不误,张校未校出。

qī cù cóng míng chāo hú xiāng běn

这句话大意是:(七)「醋」,从明抄、湖湘本;。

jīn chāo zuò dāng shì zì yuàn kè mó hú

这句话大意是:金抄作「」,当是「●」字,院刻模糊。

bā yuàn kè jīn chāo míng chāo hú xiāng běn děng jūn zuò jiàn xi běn zuò qì èr zì tóng yào shù zhōng hù yòng běn shū tǒng yī zuò qì

这句话大意是:(八)院刻、金抄、明抄、湖湘本等均作「」,渐西本作「弃」,二字同,《要术》中互用,本书统一作「弃」。

jiǔ míng chāo zuò dǎo yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn réng zuò dǎo

这句话大意是:(九)明抄作「捣」,院刻、金抄、湖湘本仍作「捣」。

běn shū tǒng yī zuò dǎo

这句话大意是:本书统一作「捣」。

shí gè běn zuò yàn míng chāo zuò yān

这句话大意是:(十)各本作「燕」,明抄作「臙」。

yān zhī zì gǔ duō zuò yàn

这句话大意是:臙脂字古多作「燕」。

shí yī diào míng chāo wù zuò huò tā běn bù wù

这句话大意是:(十一)「藋」,明抄误作「藿」,他本不误。

shí èr jiǔ cù nóng hòu jiào zuò yàn yóu zhè yī yì sī yǐn shēn fán yè zhī nóng hòu nǎi zhì yún wù nóng mì dōu jiào zuò yàn

这句话大意是:(十二)酒、醋浓厚叫做「酽」,由这一意思引申,凡液汁浓厚乃至云雾浓密都叫做「酽」。

zhè lǐ zhǐ huī zhī nóng hòu

这句话大意是:这里指灰汁浓厚。

jīn chāo zuò wù

这句话大意是:金抄作「●」,误;。

yuàn kè bù qīng shì shì yàn de cán xíng zì

这句话大意是:院刻不清,似是「酽」的残形字;。

míng chāo hú xiāng běn zuò yàn

这句话大意是:明抄、湖湘本作「酽」。

shí sān yòng cóng yuàn kè jīn chāo

这句话大意是:(十三)「用」,从院刻、金抄;。

míng chāo wù zuò kě

这句话大意是:明抄误作「可」;。

hú xiāng běn kōng gé jīn dǎi běn děng tuō

这句话大意是:湖湘本空格,《津逮》本等脱。

shí sì yuàn kè jīn chāo zuò bó míng chāo hú xiāng běn zuò bái

这句话大意是:(十四)院刻、金抄作「帛」,明抄、湖湘本作「白」。

shí wǔ niǎn míng chāo wù zuò rěn tā běn bù wù

这句话大意是:(十五)「捻」,明抄误作「稔」,他本不误。

shí liù mù yuán zuò mì zì tóng tā chù duō zuò mián mù běn shū tǒng yī zuò mù

这句话大意是:(十六)「幕」,原作「羃」,字同,他处多作「绵幕」,本书统一作「幕」。

shí qī yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn zuò zhū zhǐ zhū shā

这句话大意是:(十七)院刻、金抄、湖湘本作「朱」,指朱砂;。

huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò mǐ wù

这句话大意是:黄校、张校、明抄作「米」,误;。

jiàn xi běn bù cóng hú xiāng běn ér gǎi cóng huáng xiào zuò mǐ yóu wù

这句话大意是:渐西本不从湖湘本而改从黄校作「米」,尤误。

shí bā qīng jīn chāo kōng gé tā běn zuò qīng

这句话大意是:(十八)「青」,金抄空格,他本作「青」。

shí jiǔ chì péng yuàn kè jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo jiàn xi běn tóng

这句话大意是:(十九)「赤蓬」,院刻、金抄、黄校、张校、明抄、渐西本同;。

hú xiāng běn jīn dǎi běn xué jīn běn zuò chì lián

这句话大意是:湖湘本、《津逮》本、学津本作「赤连」。

suǒ wèi rǎn bù shì zhǐ jiāng zhè zhǒng zhí wù de dài rùn huá xìng de yè zhī jìn rǎn zài bù shàng zhǔn bèi suí shí jué zhī tú miàn yòng bú shì yì bān de rǎn bù

这句话大意是:所谓「染布」是指将这种植物的带润滑性的液汁浸染在布上,准备随时嚼汁涂面用,不是一般的染布。

táng hán è sì shí zuǎn yào wǔ yuè piān zuò yān zhī fǎ hé yào shù zuì dà de bù tóng diǎn jiù shì jiāng hóng huā zhī xiān rǎn zài bù shàng rán hòu zài yòng huī zhī tùn chū bù shàng de hóng zhī lái zuò yān zhī

这句话大意是:唐韩鄂《四时纂要》「五月」篇作「燕脂法」和《要术》最大的不同点,就是将红花汁先染在布上,然后再用灰汁褪出布上的红汁来作臙脂。

zhè gè hé zhè lǐ de chì péng rǎn bù jué yǐ tú miàn de fāng fǎ xiāng lèi shì

这句话大意是:这个和这里的「赤蓬染布,嚼以涂面」的方法相类似。

dàn chì péng wèi xiáng hé zhǒng zhí wù yě xǔ yǒu cuò zì

这句话大意是:但「赤蓬」未详何种植物,也许有错字。

èr shí míng chāo hú xiāng běn děng tuō píng zì jù yuàn kè jīn chāo bǔ

这句话大意是:(二十)明抄、湖湘本等脱「瓶」字,据院刻、金抄补。

èr yī yīn fèi yòu yīn fá chōng de yì sī

这句话大意是:(二一)「●」音肺(又音伐),舂的意思。

yuàn kè cóng jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo cóng shì yán é zì zī gǎi zhèng

这句话大意是:院刻从「●」,金抄、黄校、张校、明抄从「」,是沿讹字,兹改正。

míng qīng kè běn huò wù xī wèi bái dì èr zì fēn rù xiǎo zhù jīn dǎi běn xué jīn běn huò yǐ yán yě sān zì rù zhèng wén jiàn xi běn gèng wù

这句话大意是:明清刻本或误析为「白」、「第」二字分入小注(《津逮》本、《学津》本),或以「研●也」三字入正文(渐西本),更误。

cǐ zì juǎn qī juǎn bā juǎn jiǔ gè piān pō duō zhèng é gè tǐ hù jiàn běn shū yī lǜ zuò

这句话大意是:此字卷七、卷八、卷九各篇颇多,正讹各体互见,本书一律作「●」。

èr èr yuàn kè jīn chāo zuò jì shì zhèng zì

这句话大意是:(二二)院刻、金抄作「穄」,是正字;。

huáng xiào liú lù zhāng xiào zuò huáng xiào lù lù zuò shǔ míng chāo zuò tā běn zuò zhēn jūn é

这句话大意是:黄校刘录、张校作「●」,黄校陆录作「黍」,明抄作「●」,他本作「榛」,均讹。

èr sān yuàn kè jīn chāo zuò jiǔ pá shì

这句话大意是:(二三)院刻、金抄作「酒杷」,是;。

míng chāo zuò shǒu pá tā běn zuò shǒu bà jūn wù

这句话大意是:明抄作「手杷」,他本作「手把」,均误。

èr sì tiè jí tiē shǎng qù yuàn kè cán làn zuò hù jīn chāo wù zuò hù

这句话大意是:(二四)「帖」,即贴上去,院刻残烂作「怙」,金抄误作「怙」;。

jù míng chāo hú xiāng běn gǎi zhèng

这句话大意是:据明抄、湖湘本改正。

èr wǔ yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn zuò jiāng zhù fǎn yīn jū

这句话大意是:(二五)院刻、金抄、湖湘本作「将住反」,音沮;。

huáng xiào zhāng xiào míng chāo wù zuò jiāng shì fǎn

这句话大意是:黄校、张校、明抄误作「将仕反」。

zú shǒu yóu yán duō shǒu bìng shǒu cān kàn juǎn qī zào shén qū bìng jiǔ piān zhù shì sì èr

这句话大意是:「足手」犹言多手、并手,参看卷七《造神曲并酒》篇注释「四二」。

èr liù yuàn kè jīn chāo zuò jìn míng chāo hú xiāng běn wù zuò méi

这句话大意是:(二六)院刻、金抄作「浸」,明抄、湖湘本误作「没」。

èr qī míng chāo hú xiāng běn zuò zhī

这句话大意是:(二七)明抄、湖湘本作「汁」;。

yuàn kè jīn chāo wù zuò shí

这句话大意是:院刻、金抄误作「十」。

èr bā hé huáng xiào míng chāo jí míng qīng kè běn tóng hú xiāng běn wù zuò lìng jīn tōng zuò hé

这句话大意是:(二八)「合」,黄校、明抄及明清刻本同(湖湘本误作「令」),今通作「盒」;。

yuàn kè jīn chāo zuò xiāng bù rú hé hé shì

这句话大意是:院刻、金抄作「香」,不如「合」合适。

yī jú kē de hóng huā qí huā hán yǒu hóng huā hóng sè sù kě zhì yān zhī jí rǎn liào yě gōng yào yòng yī míng hóng lán huā

这句话大意是:「一」菊科的红花,其花含有红花红色素,可制臙脂及染料,也供药用,一名「红蓝花」。

zhī zi jí qiàn cǎo kē guǒ shí kě zuò huáng sè rǎn liào dàn piān nèi bìng méi yǒu tí dào zhī zi

这句话大意是:栀子,即茜草科,果实可作黄色染料,但篇内并没有提到栀子。

èr póu jí jīn páo zì

这句话大意是:「二」「掊」,即今「刨」字。

chú póu ér yǎn zhǒng jiù shì páo kēng diǎn bō zài fù shàng tǔ

这句话大意是:「锄掊而掩种」,就是刨坑点播,再复上土。

sān cǎi hóng huā yòng sān zhǐ mǔ zhǐ shí zhǐ hé zhōng zhǐ chōu chū tóu zhuàng huā xù de tǒng zhuàng huā guān zhè shì rén men xū yào de bù fèn

这句话大意是:「三」采红花用三指(拇指、食指和中指)抽出头状花序的筒状花冠,这是人们需要的部分。

huā guān de xià bàn bù yǐ duàn qù suǒ yǐ zhè shí bì xū zhù yì wù shāng jí jī bù de zǐ fáng yīn wèi hái yào liú zhe jié zi

这句话大意是:花冠的下半部已断去,所以这时必需注意勿伤及基部的子房,因为还要留著结子。

diǎn bō de zhí zhū jiào xī fēn zhī duō huā dà suǒ yǐ shuō zi kē dà ér yì liào lǐ

这句话大意是:点播的植株较稀,分枝多,花大,所以说「子科大而易料理」。

sì hé zhǐ yān hé jí wèi xiè

这句话大意是:「四」「合」,指蔫合,即萎谢。

tiān gōng kāi wù juǎn sān cǎi hóng huā zhě bì qīn chén dài lù zhāi qǔ ruò rì gāo lù gàn qí huā jí yǐ jié bì chéng shí bù kě cǎi yǐ

现代白话:《天工开物》卷三:「采(红)花者,必侵晨带露摘取,若日高露旰,其花即已结闭成实,不可采了。

yòu shuō hóng huā zhú rì fàng zhàn jīng yuè nǎi jǐn

这句话大意是:」又说:「红花逐日放绽,经月乃尽。

àn hóng huā kāi huā shí jiān zuì duō bù chāo guò sì bā xiǎo shí huā bàn yóu huáng biàn hóng shí bì xū jí shí cǎi zhāi yì bān zài èr sì zhì sān liù xiǎo shí nèi cǎi de huā sè zuì wèi xiān měi guò hòu jiù biàn àn hóng sè ér diāo wěi

这句话大意是:」按红花开花时间最多不超过四八小时,花瓣由黄变红时,必须及时采摘,一般在二四至三六小时内采的,花色最为鲜美,过后就变暗红色而凋萎。

rú zài jīn tiān zǎo chén kàn dào huā lěi nèi lù chū yī xiē huáng sè xiǎo huā bàn shí míng tiān zǎo chén jiù yào cǎi

这句话大意是:如在今天早晨看到花蕾内露出一些黄色小花瓣时,明天早晨就要采。

cǎi shí yào zài qīng chén lù shuǐ wèi qián qián bù chí wū shàng wǔ shí shí yīn hóng huā duō cì rì chū hòu jiàn qián zào ér cì yìng shāng rén

这句话大意是:采时要在清晨露水未干前,不迟于上午十时,因红花多刺,日出后渐干燥而刺硬,伤人。

yào shù hé tiān gōng kāi wù suǒ jì dōu shì zhèng què de

这句话大意是:《要术》和《天工开物》所记都是正确的。

wǔ yuè yīn yù guǎng yùn huáng hēi sè yě

这句话大意是:「五」「黦」,音郁,《广韵》:「黄黑色也。

liù zhí tóu shì liǎng tóu dǐ zhí de yì sī jí shì shuō èr bǎi shí hóng huā zhǒng zi dǐ dé shàng èr bǎi shí mǐ

这句话大意是:「六」「直头」是两头抵直的意思,即是说二百石红花种子抵得上二百石米。

qī gǔ shí tóng zhǐ nú pú ér r tóng de tóng zuò tóng hòu lái èr zì nǎi hù yì

这句话大意是:「七」古时「童」指奴仆,而儿童的童作「僮」,后来二字乃互易。

cān kàn yào shù zì xù zhù shì wǔ yī

这句话大意是:参看《要术》自序注释「五一」。

bā hóng huā chú hán yǒu hóng huā hóng sè sù wài bìng hán yǒu hóng huā huáng sè sù ér qián zhě hán liàng jiào shǎo hòu zhě hán liàng jiào duō

这句话大意是:「八」红花除含有红花红色素外,并含有红花黄色素,而前者含量较少,后者含量较多。

tiān gōng kāi wù juǎn sān hóng huā huáng zhī jìng jǐn ér zhēn hóng nǎi xiàn

这句话大意是:《天工开物》卷三:「红花……黄汁净尽,而真红乃现。

gù bì xū yī zài jiǎo qù huáng sè sù

这句话大意是:」故必须一再绞去黄色素。

yào shù yīn wèi zuò bǐng bù róng yì qián suǒ yǐ zhǔ zhāng sàn shōu

这句话大意是:《要术》因为作饼不容易干,所以主张散收。

dàn nóng sāng yī shí cuō yào wǔ yuè jí tiān gōng kāi wù juǎn sān zé bì xū yòng qīng hāo fù gài yī xiǔ chéng báo bǐng yīn qián zhù yòng dàn jì jìn shī de

这句话大意是:但《农桑衣食撮要》「五月」及《天工开物》卷三则必须用青蒿覆盖一宿,成薄饼,阴干贮用,但忌近湿地。

jiǔ luò lí shuō wén jì chuán lí zì xià jīn luò zhou huò wèi luò lí chū shēng kě shí lí zhī lèi yě

这句话大意是:「九」「落藜」,《说文系传》「藜」字下:「今落帚,或谓落藜,初生可食,藜之类也。

luò zhou jí lí kē de de fū jīng zhī kě zhì sǎo zhou gù míng

这句话大意是:」「落帚」即藜科的地肤,茎枝可制扫帚,故名。

ér běn cǎo gāng mù juǎn èr qī lí hé shuò rén míng luò lí

这句话大意是:而《本草纲目》卷二七:「藜,……河朔人名落藜。

zé luò lí jiù shì lí de bié míng

这句话大意是:」则「落藜」就是藜的别名。

dàn xià wén yǐ jīng yǒu lí yīng fēi gǔ shì suǒ zhǐ

这句话大意是:但下文已经有「藜」,应非贾氏所指。

diào yīn diào jí suǒ wèi shāng diào huī diào shì lí de yī lèi dàn wèi xiáng hé zhǒng

这句话大意是:「藋」音调,即所谓「蔏藋」、「灰藋」,是藜的一类,但未详何种。

yī ān shí liú jí shí liú

这句话大意是:「一0」「安石榴」即石榴。

tú jīng běn cǎo ān shí liú huā yǒu huáng chì èr sè

这句话大意是:《图经本草》:「安石榴,……花有黄、赤二色。

shí yì yǒu gān cù èr zhǒng

这句话大意是:实亦有甘、酢二种。

gān zhě kě shí cù zhě rù yào

这句话大意是:甘者可食,酢者入药。

suān shí liú chú rù yào wài gǔ shí duō lì yòng qí yǒu jī suān zuò wèi méi rǎn jì huò gè zhǒng pèi liào zài yào shù zhōng yě cháng yòng

这句话大意是:」酸石榴除入药外,古时多利用其有机酸作为媒染剂或各种配料,在《要术》中也常用。

yī yī dān dú yī yàng bù zá hé tā wù jiào zuò kōng

这句话大意是:「一一」单独一样,不杂和他物叫做「空」。

yào shù zhōng cháng zhè yàng yòng

这句话大意是:《要术》中常这样用。

yī èr guǎng yā shì gǔ èr mào fù yě

这句话大意是:「一二」《广雅‧释诂二》:「冒,覆也。

gài mào jí yǐ qì gài fù

这句话大意是:」「盖冒」,即以器盖覆。

yī sān yì yì bàn qián zhuàng tài

这句话大意是:「一三」「浥浥」,半干状态。

yī sì xiāng zé shì míng shì shǒu shì xiāng zé zhě rén fà héng kū cuì yǐ cǐ rú zé zhī yě

这句话大意是:「一四」「香泽」,《释名‧释首饰》:「香泽者,人发恒枯悴,以此濡泽之也。

jí jīn rùn fà yóu

这句话大意是:」即今润发油。

míng yáng shèn dān qiān zǒng lù juǎn sì xiāng zé yǐn lè fǔ bā yuè xiāng yóu hǎo jiān zé

这句话大意是:明杨慎《丹铅总录》卷四「香泽」引《乐府》:「八月香油好煎泽。

yī wǔ zhí wù xìng fāng xiāng yóu róng jiě wū yǐ chún bù róng jiě wū shuǐ

这句话大意是:「一五」植物性芳香油溶解于乙醇,不溶解于水。

cǐ fǎ yòng yǐ chún xī róng yè jìn qǔ zhí wù xìng fāng xiāng yóu rán hòu guò dù dào zhí wù xìng yóu zhī zhōng zài zhēng qù shuǐ fēn zhì chéng rùn fà yóu

这句话大意是:此法用乙醇稀溶液浸取植物性芳香油,然后过渡到植物性油脂中,再蒸去水分,制成润发油。

tóng yàng de fāng fǎ yòng wū gù tài de dòng wù xìng yóu zhī zé chéng miàn zhī

这句话大意是:同样的方法用于固态的动物性油脂,则成「面脂」。

yī liù jī shé xiāng jí táo jīn ráng kē de dīng xiāng yòu míng dīng zǐ xiāng dīng zǐ

这句话大意是:「一六」「鸡舌香」即桃金娘科的丁香,又名「丁子香」、「丁子」。

suǒ yòng shì tā de qián zào huā lěi qí xíng rú dīng gù míng

这句话大意是:所用是它的干燥花蕾,其形如钉,故名。

dīng jí gǔ dīng zì

这句话大意是:「丁」即古「钉」字。

dàn yě yǒu yǐ mǔ dīng xiāng jìn wū chéng shú de dīng xiāng guǒ shí wèi jī shé xiāng de

这句话大意是:但也有以母丁香(近于成熟的丁香果实)为「鸡舌香」的。

yī qī huò xiāng shì chún xíng kē

这句话大意是:「一七」藿香是唇形科。

yī bā mù xu

这句话大意是:「一八」「苜蓿」,。

jí suǒ wèi mù xu xiāng

这句话大意是:即所谓「苜蓿香」,。

gǔ shí duō yòng yǐ pèi zhì xiāng liào

这句话大意是:古时多用以配制香料,。

rú táng wáng dào wài tái mì yào juǎn sān èr yǐn zài táng sūn sī miǎo qiān jīn fāng shēng fà gāo fāng jí qiān jīn yì fāng yì yī xiāng fāng děng jiù dōu yòng mù xu xiāng

这句话大意是:如唐王焘《外台秘要》卷三二引载唐孙思邈《千金方》「生发膏方」及《千金翼方》「裛衣香方」等就都用「苜蓿香」,。

dàn wèi xiáng shì hé zhǒng zhí wù

这句话大意是:但未详是何种植物。

dòu kē de cǎo mù xī bié míng yě mù xu quán cǎo hán yǒu xiāng dòu sù kě zuò fāng xiāng liào wèi zhī shì fǒu jí shì cǐ zhǒng

这句话大意是:豆科的草木樨,别名野苜蓿,全草含有香豆素,可作芳香料,未知是否即是此种。

yī jiǔ zé lán yǒu shǔ jú kē hé lán kē de èr zhǒng

这句话大意是:「一九」泽兰有属菊科和兰科的二种。

gǔ suǒ wèi zé lán xiāng yì bān zhǐ jú kē de

这句话大意是:古所谓「泽兰香」,一般指菊科的。

èr yǐ mián mù dang zī píng kǒu yòng sī mián báo báo de zhào zài dang zuǐ hé píng kǒu shàng yī cì zuò liǎng zhòng de guò lǜ

这句话大意是:「二0」「以绵幕铛觜、瓶口」,用丝绵薄薄地罩在铛嘴和瓶口上,一次作两重的过滤。

dang yīn chēng jí chēng zì zhè lǐ shì dài zuǐ de xiǎo xíng tóng guō

这句话大意是:「铛」音鎗,即「鎗」字,这里是带嘴的小型铜锅。

zī jí zuǐ zì

这句话大意是:「觜」即「嘴」字。

èr yī qīng yóu wèi xiáng

这句话大意是:「二一」「青油」,未详。

juǎn sān rěn liǎo piān shuō rěn yóu sè lǜ dàn bù kě wèi zé jiāo rén fà

这句话大意是:卷三《荏蓼》篇说「荏油色绿」,但「不可为泽,焦人发」;。

yòu xiàn zài yǒu jiào yóu wèi qīng yóu kǒng jūn fēi suǒ zhǐ ér jīn chāo qīng zì kòng bái jiū jìng shì fǒu shì qīng yóu yì shàng wèi kě bì

这句话大意是:又现在有叫油为青油,恐均非所指,而金抄「青」字空白,究竟是否是「青油」,亦尚未可必。

èr èr cūn yīn cūn pí fū qián liè

这句话大意是:「二二」「皴」,音村,皮肤干裂。

èr sān shǒu yào fáng zhǐ shǒu huó miàn bù dōng tiān cūn liè de rùn fū jì

这句话大意是:「二三」「手药」,防止手和面部冬天皴裂的润肤剂。

èr sì běn cǎo gāng mù juǎn wǔ shí shǐ yī míng shèn zhī shēng liǎng shèn zhōng jiān shì zhī fēi zhī shì ròu fēi ròu

这句话大意是:「二四」《本草纲目》卷五十「豕」:「●,……一名肾脂,生两肾中间,似脂非脂,似肉非肉。

yīn yí yì jiè yòng tóng yīn yí zì dàn fēi yí zàng

这句话大意是:」「●」音夷,亦借用同音「胰」字,但非胰脏。

běn cǎo gāng mù bìng zài yǒu zhū jìn jiǔ fáng cūn liè fāng

这句话大意是:《本草纲目》并载有猪●浸酒防皴裂方。

xiàn zài qún zhòng yě hái zài cǎi yòng yòng jiǔ jìn zhī fāng fǎ jiǎn biàn fáng cūn liè jí yǒu xiào

这句话大意是:现在群众也还在采用,用酒浸之,方法简便,防皴裂极有效。

èr wǔ bài jiàng kē de yì míng gān sōng xiāng duō nián shēng cǎo běn gēn jīng yǒu nóng liè xiāng qì kě zhì xiāng liào bìng gōng yào yòng

这句话大意是:「二五」败酱科的,亦名「甘松香」,多年生草本,根茎有浓烈香气,可制香料,并供药用。

èr liù bái mǐ yīng fěn jīng bái dù hěn gāo de mǐ fěn chén diàn zhì fǎ jiàn xià duàn zuò mǐ fěn fǎ

这句话大意是:「二六」「白米英粉」,精白度很高的米粉沉淀,制法见下段「作米粉法」。

èr qī hú fěn jí qiān fěn

这句话大意是:「二七」「胡粉」,即铅粉。

táng méi biāo shí yào ěr yā shì zhū yào yǐn míng yī míng xī fěn

现代白话:唐梅彪《石药你雅‧释诸药隐名》:「一名锡粉。

tiān gōng kāi wù juǎn shí sì yǒu zào hú fěn fǎ

这句话大意是:」《天工开物》卷十四有造胡粉法。

èr bā luò kuí kē de luò kuí yòu míng yān zhī cài qí zi shí wèi jiāng guǒ hán yǒu zǐ sè sù kě zuò fu miàn fěn

这句话大意是:「二八」落葵科的落葵,又名臙脂菜,其子实为浆果,含有紫色素,可作傅面粉。

míng yī bié lù táo hóng jǐng zhù qí zi zǐ sè nǚ rén yǐ zì fěn fu miàn wèi jiǎ sè

这句话大意是:《名医别录》陶弘景注:「其子紫色,女人以渍粉傅面为假色。

sòng sū sòng tú jīng běn cǎo sú hū yuē hú yàn zhī

这句话大意是:」宋苏颂《图经本草》:「俗呼曰胡燕脂。

zi kě fù rén tú miàn jí zuò kǒu zhī

这句话大意是:子可妇人涂面及作口脂。

èr jiǔ wò guàn shuǐ

这句话大意是:「二九」「沃」,灌水。

sān jiē qǔ zài shàng miàn yǎo bú shì shàng qīng xià jiē xià wén yǐ biāo xú xú jiē qù qīng kě zhèng bìng cān kàn juǎn bā huáng yī huáng zhēng jí niè piān zhù shì èr

这句话大意是:「三0」「接取」,在上面舀,不是上倾下接,下文「以杓徐徐接去清」可证,并参看卷八《黄衣黄蒸及糱》篇注释「二」。

sān yī zhù shì zhù cáng zhù chū zhǐ cóng zhè yī róng qì zhōng ná chū zhuāng rù lìng yī róng qì yì tóng qīng chū yì chū

这句话大意是:「三一」「贮」是贮藏,「贮出」指从这一容器中拿出装入另一容器,义同「倾出」、「挹出」。

yǒu shí jìng chēng wèi zhù rú xià piān zhǒng lán

这句话大意是:有时迳称为「贮」,如下篇《种蓝》。

sān èr chuáng shàng yì jí chuáng bó shàng jiàn běn juǎn qī piān

这句话大意是:「三二」「床上」,意即「床箔上」(见本卷《漆》篇)。

sān sān wèi jìn nán běi cháo shì dà fū shēng huó shē mí fǔ huà hé yàn fěn bù lí shēn bèi chēng wèi fù fěn hé láng yán shì jiā xun miǎn xué piān shuō liáng cháo gāo liáng zǐ dì wú bù xiāng liào xūn yī chá fěn tú yān zhī

这句话大意是:「三三」魏晋南北朝士大夫生活奢靡腐化,何晏粉不离身,被称为「傅粉何郎」,《颜氏家训‧勉学》篇说梁朝膏粱子弟,无不香料薰衣,搽粉涂臙脂。

yào shù zuò xiāng fěn yǐ gōng zhuāng mó shēn tǐ kàn lái zhì yào shù shí qī cǐ fēng wèi shā

这句话大意是:《要术》作香粉以供粧摩身体」,看来至《要术》时期,此风未煞。

zhǒng lán yī dì wǔ shí sān ěr yā yuē yī zhēn mǎ lán

现代白话:种蓝「一」第五十三《你雅》曰(一):「葴,马蓝。

zhù yuē jīn dà yè dōng lán yě

这句话大意是:」注曰:「今大叶冬蓝也。

guǎng zhì yuē yǒu mù lán

这句话大意是:《广志》曰:「有木蓝。

jīn shì yǒu bá èr zhě lán yě

这句话大意是:今世有茇(二)赭蓝也。

lán de yù de liáng

这句话大意是:蓝地欲得良。

sān biàn xì gēng

这句话大意是:三遍细耕。

sān yuè zhōng jìn zi lìng yá shēng nǎi qí zhǒng zhī

这句话大意是:三月中浸子,令芽生,乃畦种之。

zhì qí xià shuǐ yī tóng kuí fǎ

这句话大意是:治畦下水,一同葵法。

lán sān yè jiāo zhī

这句话大意是:蓝三叶浇之。

chén yè zài jiāo zhī

这句话大意是:晨夜再浇之。

hāo zhì lìng jìng

这句话大意是:薅治令净。

wǔ yuè zhōng xīn yǔ hòu jí jiē shī lóu jiǎng bá zāi zhī

这句话大意是:五月中新雨后,即接湿耧耩,拔栽之。

xià xiǎo zhèng yuē wǔ yuè qǐ guàn sān lán liǎo

这句话大意是:《夏小正》曰:「五月启灌(三)蓝蓼。

sān jīng zuò yī kē xiāng qù bā cùn

这句话大意是:」三茎作一科,相去八寸。

zāi shí yi bìng gōng sì jí shǒu wú lìng de zào yě

这句话大意是:栽时宜并功(四)急手,无令地燥也。

bái bèi jí jí chú

这句话大意是:白背即急锄。

zāi shí jì shī bái bèi bù jí chú zé jiān què wǔ yě

这句话大意是:栽时既湿,白背不急锄则坚确(五)也。

wǔ biàn wèi liáng

这句话大意是:五遍为良。

qī yuè zhōng zuò kēng lìng shòu bǎi xǔ shù zuò mài liù ní ní zhī lìng shēn èr wǔ cùn yǐ shàn bì qī sì bì

这句话大意是:七月中作坑,令受百许束,作麦●(六)泥泥之,令深「二」五寸,以苫蔽(七)四壁。

yì lán dào shù wū kēng zhōng xià shuǐ yǐ mù shí zhèn yā lìng méi

这句话大意是:刈蓝倒竖于坑中,下水,以木石镇压令没。

rè shí yī xiǔ lěng shí zài sù lù qù gāi sān nèi zhī wū wèng zhōng

这句话大意是:热时一宿,冷时再宿,漉去荄「三」,内汁于瓮中。

lǜ shí shí wèng zhe shí huī yī dòu wǔ shēng jí shǒu pēng pǔ péng fǎn zhī yī shí qǐng zhǐ

这句话大意是:率十石瓮,著石灰一斗五升,急手抨普彭反之,一食顷止。

chéng qīng xiè qù shuǐ bié zuò xiǎo kēng zhù lán diàn zhe kēng zhōng

这句话大意是:澄清,泻去水,别作小坑,贮蓝淀著坑中。

hou rú qiáng zhōu hái chū wèng zhōng lán diàn chéng yǐ

现代白话:候如强粥,还出瓮中,蓝淀成了。

zhǒng lán shí mǔ dí gǔ tián yī qǐng

这句话大意是:种蓝十亩,敌谷田一顷。

néng zì rǎn qīng zhě qí lì yòu bèi yǐ

现代白话:能自染青者,其利又倍了。

cuī shí yuē yú jiá luò shí kě zhǒng lán

这句话大意是:崔寔曰:「榆荚落时,可种蓝。

wǔ yuè kě bié bā lán

这句话大意是:五月,可别(八)蓝。

liù yuè kě zhǒng dōng lán

这句话大意是:六月,可种冬蓝。

dōng lán mù lán yě bā yuè yòng rǎn jiǔ yě

这句话大意是:冬蓝,木蓝也,八月用染(九)也。

yī jiàn ěr yā shì cǎo wén tóng

现代白话:(一)见《你雅‧释草》,文同。

zhēn yīn zhēn yuàn kè jīn chāo wù zuò cáng míng chāo hú xiāng běn bù wù

这句话大意是:「箴」,音针,院刻、金抄误作「藏」,明抄、湖湘本不误。

zhù wén yǔ guō pú zhù tóng

这句话大意是:注文与郭璞注同。

èr bá yuàn kè jīn chāo huáng xiào zhāng xiào tóng míng chāo zuò bá hú xiāng běn zuò jiāo

这句话大意是:(二)「茇」,院刻、金抄、黄校、张校同,明抄作「茇」,湖湘本作「茭」。

shuō wén bá cǎo gēn yě

这句话大意是:《说文》:「茇,草根也。

suǒ wèi bá zhě lán dà gài zhǐ zhè zhǒng lán de gēn shì zhě sè de zī cóng yuàn kè

这句话大意是:」所谓「茇赭蓝」大概指这种蓝的根是赭色的,兹从院刻。

sān qǐ guàn yuàn kè jīn chāo huáng xiào zhāng xiào míng chāo jiàn xi běn jūn zuò yù guàn wù

这句话大意是:(三)「启灌」,院刻、金抄、黄校、张校、明抄、渐西本均作「浴灌」,误;。

hú xiāng běn yòu wù zuò luò guàn tā běn gèng wù zuò luò guàn

这句话大意是:湖湘本又误作「洛灌」,他本更误作「洛雚」。

zì běi sòng běn dào xiàn zài yào shù chéng wù wèi gǎi

这句话大意是:自北宋本到现在,《要术》承误未改。

àn xià xiǎo zhèng yuán wén shì wǔ yuè qǐ guàn lán liǎo

这句话大意是:按《夏小正》原文是:「五月……启灌蓝蓼。

xià xiǎo zhèng shì hàn dài dé suǒ chuán tā de jiě shì shì qǐ zhě bié yě táo ér shū zhī yě

这句话大意是:」《夏小正》是汉戴德所传,他的解释是:「启者,别也,陶而疏之也。

guàn zhě cóng shēng zhě yě

这句话大意是:灌者,丛生者也。

qīng gù fèng zǎo xià xiǎo zhèng jīng chuán jí jiě juǎn èr táo chú yě

这句话大意是:」清顾凤藻《夏小正经传集解》卷二:「陶,除也。

xióng ān shēng yuē kāi pì cǐ cóng shēng zhī lán liǎo fēn yí shǐ zhī xī sàn

这句话大意是:……熊安生曰:「开辟此丛生之蓝蓼,分移使之稀散。

shuō míng guàn shì guàn cóng de yì sī zhǐ cóng shēng de miáo

这句话大意是:」」说明「灌」是「灌丛」的意思,指丛生的苗;。

qǐ shì bié bié jiù shì yí zāi xià wén yǐn cuī shí hái yǒu wǔ yuè kě bié lán kě zhèng

这句话大意是:「启」是「别」,「别」就是移栽,下文引崔寔还有「五月可别蓝」可证。

yào shù zhè lǐ zhèng shì shuō wǔ yuè yí zāi lán miáo gù yǐn xià xiǎo zhèng wén wèi zhèng

这句话大意是:《要术》这里正是说五月移栽蓝苗,故引《夏小正》文为证。

rú guǒ shì yù guàn nà zhǐ néng miǎn qiáng jiě shì zuò guàn gài hé zhèng wén wán quán bù xiāng gān gù jù yǐ gǎi zhèng

这句话大意是:如果是「浴灌」,那只能勉强解释作灌溉,和正文完全不相干,故据以改正。

sì yuàn kè jīn chāo zuò gōng huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò gōng hú xiāng běn cǐ zhù quán tuō

这句话大意是:(四)院刻、金抄作「功」,黄校、张校、明抄作「工」,湖湘本此注全脱。

wǔ què suī yǒu jiān qiáng de yì sī réng yīng shì zì zhī wù juǎn yī gēng tián piān yǒu shī gēng jiān

这句话大意是:(五)「确」,虽有坚强的意思,仍应是「」字之误,卷一《耕田》篇有「湿耕坚」。

liù cóng yuàn kè jīn chāo tā běn zuò gǎn

这句话大意是:(六)「●」,从院刻、金抄,他本作「秆」。

jiàn juǎn sān zhǒng suàn piān xiào jì shí yī

这句话大意是:「●」,见卷三《种蒜》篇校记(十一)。

qī míng chāo zuò shàn yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn wù zuò kǔ

这句话大意是:(七)明抄作「苫」,院刻、金抄、湖湘本误作「苦」。

bì míng chāo wù zuò

这句话大意是:「蔽」,明抄误作「●」。

bā bié zhǐ yí zāi gè běn jūn zuò yì wù jù sì mín yuè lìng gǎi zhèng yào shù juǎn èr shuǐ dào piān yǐn cuī shí yě shuō wǔ yuè kě bié dào jí lán

这句话大意是:(八)「别」指移栽,各本均作「刈」,误,据《四民月令》改正(《要术》卷二《水稻》篇引崔寔也说「五月可别稻及蓝」)。

jiǔ yuàn kè jīn chāo zuò rǎn sì mín yuè lìng tóng

这句话大意是:(九)院刻、金抄作「染」,《四民月令》同;。

huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò yè hú xiāng běn zuò yào jūn é

这句话大意是:黄校、张校、明抄作「叶」,湖湘本作「药」,均讹。

yī běn cǎo gāng mù juǎn shí liù jì zài yǒu wǔ zhǒng lán qí zhōng sān zhǒng shì liǎo lán yè rú liǎo

这句话大意是:「一」《本草纲目》卷十六记载有五种蓝,其中三种是:「蓼蓝,叶如蓼;。

wǔ liù yuè kāi huā chéng suì xì xiǎo qiǎn hóng sè

这句话大意是:五六月开花,成穗细小,浅红色;。

zi yì rú liǎo

这句话大意是:子亦如蓼。

suì kě sān yì gù xiān wáng jìn zhī

这句话大意是:岁可三刈,故先王禁之。

mǎ lán yè rú kǔ jí guō pú suǒ wèi dà yè dōng lán sú zhōng suǒ wèi bǎn lán zhě

这句话大意是:……马蓝,叶如苦,即郭璞所谓「大叶冬蓝」,俗中所谓板蓝者。

huā zǐ bìng rú liǎo lán

这句话大意是:……花子并如蓼蓝。

mù lán zhǎng jīng rú jué míng gāo zhě sān sì chǐ fēn zhī bù yè yè rú huái yè

这句话大意是:……木蓝,长茎如决明,高者三四尺,分枝布叶,叶如槐叶;。

qī yuè kāi dàn hóng huā

这句话大意是:七月开淡红花;。

jié jiǎo zhǎng cùn xǔ léi léi rú xiǎo dòu jiǎo qí zi yì rú mǎ tí jué míng ér wēi xiǎo jiǒng yǔ zhū lán bù tóng ér zuò diàn zé yī yě

这句话大意是:结角长寸许,累累如小豆角,其子亦如马蹄决明而微小:迥与诸蓝不同,而作淀则一也。

liǎo kē de liǎo lán yì nián shēng cǎo mù wǒ guó yuán chǎn nán běi gè dì jūn yǒu zāi péi yě dān chēng wèi lán

这句话大意是:蓼科的蓼蓝,一年生草木,我国原产,南北各地,均有栽培,也单称为「蓝」。

yào shù de lán jí zhǐ cǐ zhǒng

这句话大意是:《要术》的「蓝」,即指此种。

bá zhě lán kě néng shì lán de yī gè pǐn zhǒng

这句话大意是:「茇赭蓝」可能是蓝的一个品种。

mǎ lán jué chuáng kē duō nián shēng guàn mù zhuàng cǎo běn chǎn wū jiào nuǎn dì dài

这句话大意是:马蓝,爵床科,多年生灌木状草本,产于较暖地带。

qí gēn gōng yào yòng xiàn zài zhōng yào shàng hái chēng wèi bǎn lán gēn

这句话大意是:其根供药用,现在中药上还称为「板蓝根」。

guō pú zhù ěr yā suǒ chēng de dà yè dōng lán jí zhǐ cǐ

现代白话:郭璞注你雅所称的「大叶冬蓝」,即指此。

mù lán dòu kē cháng lǜ guàn mù yè shì huái yè yì chēng huái lán

这句话大意是:木蓝,豆科,常绿灌木,叶似槐叶,亦称槐蓝。

chǎn wū guǎng dōng fú jiàn děng shěng

这句话大意是:产于广东、福建等省。

guǎng zhì duō jì zài yǒu nán fāng zhí wù suǒ zhǐ jí shì cǐ zhǒng

这句话大意是:广志多记载有南方植物,所指即是此种。

wéi yào shù yǐn cuī shí sì mín yuè lìng zhù dōng lán mù lán yě

这句话大意是:惟《要术》引崔寔《四民月令》注:「冬蓝,木蓝也。

ér táng běn cǎo tú jīng běn cǎo yě dōu shuō mù lán chū lǐng nán sì mín yuè lìng de qū bù kě néng zhǒng mù lán

这句话大意是:」而《唐本草》、《图经本草》也都说木蓝出岭南,《四民月令》地区不可能种木蓝。

guō pú zhù ěr yā chēng mǎ lán wèi dà yè dōng lán běn cǎo yǎn yì jiù huāng běn cǎo chēng mǎ lán wèi dà yè lán huò dà lán yí sì mín yuè lìng zhù de mù lán wèi dà lán zhī wù

现代白话:郭璞注《你雅》称马蓝为「大叶冬蓝」,《本草衍义》、《救荒本草》称马蓝为「大叶蓝」或「大蓝」,疑《四民月令》注的「木蓝」为「大蓝」之误。

èr shēn zhǐ ní céng de hòu dù

这句话大意是:「二」「深」,指泥层的厚度。

sān gāi yīn gāi yuán yì shì cǎo gēn kū jīng zhè lǐ zhǐ cán yú de jīng yè

这句话大意是:「三」「荄」,音该,原义是草根、枯茎,这里指残余的茎叶。

zhǒng zǐ cǎo yī dì wǔ shí sì ěr yā yuē yī miǎo zǐ cǎo yě

现代白话:种紫草「一」第五十四《你雅》曰(一):「藐,茈草也。

yī míng zǐ cǎo èr

这句话大意是:」「一名紫●草「二」。

guǎng zhì yuē lǒng xi zǐ cǎo rǎn zǐ zhī shàng zhě

这句话大意是:《广志》曰:「陇西紫草,染紫之上者。

běn cǎo jīng yuē èr yī míng zǐ dān

这句话大意是:《本草经》曰(二):「一名紫丹。

bó wù zhì yuē sān píng shì shān zhī yáng sān zǐ cǎo tè hǎo yě

这句话大意是:《博物志》曰(三):「平氏山之阳「三」,紫草特好也。

yi sì huáng bái ruǎn liáng zhī de qīng shā dì yì shàn

这句话大意是:宜(四)黄白软良之地,青沙地亦善;。

kāi huāng shǔ jì xià sì dà jiā

这句话大意是:开荒黍穄下「四」大佳。

xìng bù nài shuǐ bì xū gāo tián

这句话大意是:性不耐水,必须高田。

qiū gēng de zhì chūn yòu zhuǎn gēng zhī

这句话大意是:秋耕地,至春又转耕之。

sān yuè zhǒng zhī lóu jiǎng de zhú lǒng shǒu xià zi liáng tián yī mǔ yòng zi èr shēng bàn wǔ bó tián yòng zi sān shēng

这句话大意是:三月种之:耧耩地,逐垄手下子,良田一亩用子二升半(五),薄田用子三升。

xià qì láo zhī

这句话大意是:下讫劳之。

chú rú gǔ fǎ wéi jìng wèi liù jiā qí lǒng dǐ cǎo zé bá zhī

这句话大意是:锄如谷法,唯净为(六)佳,其垄底草则拔之。

lǒng dǐ yòng chú zé shāng zǐ cǎo

这句话大意是:垄底用锄,则伤紫草。

jiǔ yuè zhōng zǐ shú yì zhī

这句话大意是:九月中子熟,刈之。

hou fū fāng pú fǎn zào zài jù wǔ dǎ qǔ zi

这句话大意是:候稃芳蒲反燥载聚「五」,打取子。

shī zài zi zé yù yì

这句话大意是:湿载,子则郁浥。

jí shēn xì gēng liù

这句话大意是:即深细耕「六」。

bù xì bù shēn zé shī cǎo qī yǐ

现代白话:不细不深,则失草「七」了。

xún lǒng yǐ pá lóu qǔ zhěng lǐ

这句话大意是:寻垄以杷耧取,整理。

shōu cǎo yi bìng shǒu lì sù jìng wèi liáng zāo yǔ zé sǔn cǎo yě

这句话大意是:收草宜并手力,速竟为良,遭雨则损草也。

yī è bā suí yǐ máo jié zhī bò gé mí shàn

这句话大意是:一扼「八」随以茅结之,擘葛弥善。

sì è wèi yī tóu dāng rì jí zhǎn qí jiǔ diān dào shí zhòng xǔ wèi zhǎng xíng zhì jiān píng zhī de yǐ bǎn shí zhèn zhī lìng biǎn

这句话大意是:四扼为一头,当日即斩齐「九」,颠倒十重许为长行,置坚平之地,以板石镇之令扁。

shī zhèn zhí ér zhǎng zào zhèn zé suì shé bù zhèn mài nán shòu yě

这句话大意是:湿镇直而长,燥镇则碎折,不镇卖难售也。

liǎng sān xiǔ shù tóu zhe rì zhōng pù zhī yì yì rán

这句话大意是:两三宿,竖头著日中,曝之浥浥然。

bù shài zé yù hēi tài zào zé suì shé qī

这句话大意是:不晒则郁黑,太燥则碎折(七)。

wǔ shí tóu zuò yī hóng yī hóng shí zì dà tóu xiàng wài yǐ gé chán luò

这句话大意是:五十头作一「洪」「一0」,「洪」,十字,大头向外,以葛缠络。

zhe chǎng wū xià yīn liáng chù péng zhàn yī yī shàng

这句话大意是:著敞屋下阴凉处棚栈「一一」上。

qí péng xià wù shǐ lǘ mǎ fèn jí rén ruò yòu jì yān jiē lìng cǎo shī sè

这句话大意是:其棚下勿使驴马粪及人溺,又忌烟,皆令草失色。

qí lì shèng bā lán

这句话大意是:其利胜(八)蓝。

ruò yù jiǔ tíng zhě rù wǔ yuè nèi zhe wū zhōng bì jiǔ hù sāi xiàng yī èr mì ní wù shǐ fēng rù lòu qì

这句话大意是:若欲久停者,入五月,内著屋中,闭(九)户塞向「一二」,密泥,勿使风入漏气。

guò lì qiū rán hòu kāi chū cǎo sè bù yì

这句话大意是:过立秋,然后开出,草色不异。

ruò jīng xià zài péng zhàn shàng cǎo biàn biàn hēi bù fù rèn yòng

这句话大意是:若经夏在棚栈上,草便变黑,不复任用。

yī jiàn ěr yā shì cǎo wú yě zì

现代白话:(一)见《你雅‧释草》,无「也」字。

miǎo yīn miǎo

这句话大意是:「藐」音邈。

zǐ yīn zǐ tōng zǐ

这句话大意是:「茈」音紫,通「紫」。

yī míng zǐ cǎo shì zhù wén hé guō pú zhù yǒu bù tóng dà gài yào shù shì zhāi yǐn

这句话大意是:「一名紫●草」是注文,和郭璞注有不同,大概《要术》是摘引。

yīn lì míng chāo hú xiāng běn jīn dǎi běn rú zì yuàn kè jīn chāo zuò jī wù

这句话大意是:「●」(音戾),明抄、湖湘本、《津逮》本如字,院刻、金抄作「芨」,误。

guō pú zhù shì kě yǐ rǎn zǐ

现代白话:郭璞注是:「能够染紫。

yī míng zǐ guǎng yā yún guǎng yā yún jiàn guǎng yā shì cǎo wén zuò zǐ zǐ cǎo yě

这句话大意是:一名茈●,《广雅》云:」「《广雅》云」见《广雅‧释草》,文作:「茈●,茈草也。

èr shén nóng běn cǎo jīng zǐ cǎo xià jì zài yī míng zǐ dān yī míng zǐ ǎo

这句话大意是:(二)《神农本草经》「紫草」下记载:「一名紫丹,一名紫芺。

sān jīn chuán bó wù zhì bù zài cǐ tiáo

这句话大意是:(三)今传《博物志》不载此条。

àn shén nóng běn cǎo jīng zǐ cǎo xià táo hóng jǐng zhù yǐn bó wù zhì jí tài píng yù lǎn juǎn jiǔ jiǔ liù zǐ cǎo yǐn bó wù zhì jūn zuò píng shì yáng shān zǐ cǎo tè hǎo

这句话大意是:按《神农本草经》「紫草」下陶弘景注引《博物志》及《太平御览》卷九九六「紫草」引《博物志》均作:「平氏阳山,紫草特好。

sì hú xiāng běn jīn dǎi běn tuō yi zì jù yuàn kè jīn chāo míng chāo bǔ ji yào yǐn yì yǒu

这句话大意是:(四)湖湘本、《津逮》本脱「宜」字,据院刻、金抄、明抄补(《辑要》引亦有)。

wǔ èr shēng bàn cóng yuàn kè jīn chāo ji yào yǐn tóng

这句话大意是:(五)「二升半」,从院刻、金抄(《辑要》引同);。

míng chāo hú xiāng běn zuò èr shēng

这句话大意是:明抄、湖湘本作「二升」。

liù yuàn kè jīn chāo zuò wèi

这句话大意是:(六)院刻、金抄作「为」;。

míng chāo hú xiāng běn zuò wéi fēi

这句话大意是:明抄、湖湘本作「唯」,非。

qī suì shé táng hán è sì shí zuǎn yào sān yuè piān zuò chēng zhé

这句话大意是:(七)「碎折」,唐韩鄂《四时纂要》「三月」篇作「称折」。

bā shèng míng chāo é zuò zhī má gǔ míng jù

这句话大意是:(八)「胜」,明抄讹作「」(芝麻古名「苣」)。

jiǔ bì yuàn kè jīn chāo zuò shì bì de sú xiě tā běn rú zì

这句话大意是:(九)「闭」,院刻、金抄作「●」,是闭的俗写,他本如字。

yī zǐ cǎo shǔ zǐ cǎo kē duō nián shēng cǎo běn gēn pō cū zhuàng zhǎng yuē qī zhì shí wǔ lí mǐ cū kě dá yī diǎn wǔ lí mǐ hán yǒu zǐ cǎo hóng sè sù kě zuò zǐ sè rǎn liào yě gōng yào yòng zhì cuì yì zhé duàn

这句话大意是:「一」紫草,属紫草科,多年生草本,根颇粗壮,长约七至十五厘米,粗可达一点五厘米,含有紫草红色素,可作紫色染料,也供药用,质脆,易折断。

guǒ shí wèi lì zhuàng xiǎo jiān guǒ

这句话大意是:果实为粒状小坚果。

èr guān wū zǐ cǎo de jiě shì táng xuán yīng yī qiè jīng yīn yì juǎn shí jiǔ de juǎn wǔ sān qiàn cǎo xià jiě shì shuō yī míng zǐ yī míng máo sōu kě yǐ rǎn jiàng

现代白话:「二」关于「紫●草」的解释,唐玄应《一切经音义》卷十九的卷五三「蒨草」下解释说:「一名茈●,一名茅搜,能够染绛。

qiàn jí qiàn zì zé shì zhǐ qiàn cǎo kē de qiàn cǎo hé guǎng yā jiě shì zuò zǐ cǎo bù tóng

这句话大意是:」「蒨」即「茜」字,则是指茜草科的茜草,和《广雅》解释作紫草不同。

àn ěr yā shì cǎo rú lǘ máo sōu

现代白话:按《你雅‧释草》:「茹藘,茅搜。

guō pú zhù jīn zhī qiàn yě kě yǐ rǎn jiàng

现代白话:」郭璞注:「今之蒨也,能够染绛。

máo sōu shì qiàn cǎo méi yǒu wèn tí dàn bú shì zǐ cǎo qiàn cǎo rǎn hóng sè jí suǒ wèi rǎn jiàng dàn zǐ cǎo rǎn zǐ sè xuán yīng yǐ zǐ wèi qiàn cǎo de bié míng shì yǒu hùn xiáo

这句话大意是:」「茅搜」是茜草,没有问题,但不是紫草,茜草染红色,即所谓「染绛」,但紫草染紫色,玄应以「茈●」为茜草的别名,似有混淆。

sān píng shì shān zhī yáng píng shì xiàn míng hàn zhì zài jīn hé nán shěng tóng bǎi xiàn

这句话大意是:「三」「平氏山之阳」,平氏,县名,汉置,在今河南省桐柏县。

sì xià jí dǐ

这句话大意是:「四」「下」,即「底」;。

kāi huāng shǔ jì xià zhǐ qián zuò shì shǔ jì de xīn kāi huāng dì

这句话大意是:「开荒黍穄下」,指前作是黍穄的新开荒地。

juǎn yī gēng tián piān gēng huāng bì màn zhì shǔ jì juǎn èr shǔ jì piān fán shǔ jì tián xīn kāi huāng wèi shàng

这句话大意是:卷一《耕田》篇:「耕荒毕,……漫掷黍穄」,卷二《黍穄》篇:「凡黍穄田,新开荒为上。

wǔ zài jù yì jí jī jù

这句话大意是:「五」「载聚」,意即积聚。

shuō wén zài chéng yě

这句话大意是:《说文》:「载,乘也。

chéng fù yě

这句话大意是:」「乘,覆也。

yǒu zài bì yǒu fù gù zài fù hù xun

这句话大意是:」有载必有覆,故载、覆互训。

shì míng shì zī róng zài zài yě zài qí shàng yě

这句话大意是:《释名‧释姿容》:「载,在也,在其上也。

liù jí shēn xì gēng mù dì zài shōu gēn zuò rǎn liào shì jiǔ yuè zhōng zǐ shú yì zhī hòu suí jí jìn xíng de gōng zuò zhōng jiān hou fū zào zài jù dǎ qǔ zi de dǎ zi gōng zuò shì zài fū ké qián zào hòu cái jìn xíng

这句话大意是:「六」「即深细耕」,目的在收根作染料,是「九月中子熟,刈之」后随即进行的工作,中间「候稃燥载聚,打取子」的打子工作是在稃壳干燥后才进行。

qī cǎo zhǐ zǐ cǎo gēn xià tóng

这句话大意是:「七」「草」,指紫草根,下同。

bā yī è yóu yán yī bǎ táng hán è sì shí zuǎn yào sān yuè piān è jí zuò bǎ

这句话大意是:「八」「一扼」,犹言「一把」,唐韩鄂《四时纂要》「三月」篇「扼」即作「把」。

jiǔ zhǎn qí zhǎn qù cán jīng jí xū gēn

这句话大意是:「九」「斩齐」,斩去残茎及须根。

yī yī hóng zuò wèi yī dà kǔn de tè yòng sú yǔ

这句话大意是:「一0」「一洪」,作为一大捆的特用俗语。

sì bǎ zuò yī tóu wǔ shí tóu kǔn chéng yī hóng

这句话大意是:四把作一头,五十头捆成一洪。

kǔn fǎ shì dà tóu xiàng wài xiǎo tóu xiàng nèi yī tóu yī tóu shí zì jiāo chā de pái dié qǐ lái wài miàn zài yòng gé chán hǎo

这句话大意是:捆法是大头向外,小头向内,一头一头十字交叉地排叠起来,外面再用葛缠好。

yī yī chǎng wū chang shì kāi chang jí wú bì de chǎng wū

这句话大意是:「一一」「敞屋」,「敞」是开敞,即无壁的「厂」屋。

péng zhàn zài chǎng wū xià yòng lián pái héng mù gé qǐ lái de péng jià

这句话大意是:「棚栈」,在厂屋下用连排横木格起来的棚架。

yī èr xiàng yuán zhǐ cháo běi de chuāng zhè lǐ fàn zhǐ chuāng hù

这句话大意是:「一二」「向」,原指朝北的窗,这里泛指窗户。

fá mù dì wǔ shí wǔ zhǒng de huáng fǎ fù chū fán fá mù sì yuè qī yuè zé bù chóng ér jiān rèn

这句话大意是:伐木第五十五种地黄法附出凡伐木,四月、七月则不虫而坚肕。

yú jiá xià sāng shèn luò yì qí shí yě

这句话大意是:榆荚下,桑椹落,亦其时也。

rán zé fán mù yǒu zi shí zhě hou qí zi shí jiāng shú jiē qí shí yě

这句话大意是:然则凡木有子实者,候其子实将熟,皆其时也。

fēi shí zhě chóng ér qiě cuì yě

这句话大意是:非时者,虫而且脆也。

fán fēi shí zhī mù shuǐ òu yī yuè huò huǒ yī qǔ qián chóng jiē bù shēng

这句话大意是:凡非时之木,水沤一月,或火「一」取干,虫皆不生。

shuǐ jìn zhī mù gèng yì róu rèn

这句话大意是:水浸之木,更益柔肕。

zhōu guān yuē yī zhòng dōng zhǎn yáng mù zhòng xià zhǎn yīn mù

这句话大意是:《周官》曰(一):「仲冬斩阳木,仲夏斩阴木。

zhèng sī nóng yún yáng mù chūn xià shēng zhě

这句话大意是:」郑司农云:「阳木,春夏生者;。

yīn mù qiū dōng shēng èr zhě sōng bǎi zhī shǔ

这句话大意是:阴木,秋冬生「二」者,松柏之属。

zhèng xuán yuē yáng mù shēng shān nán zhě yīn mù shēng shān běi zhě

这句话大意是:」郑玄曰:「阳木生山南者,阴木生山北者。

dōng zé zhǎn yáng xià zé zhǎn yīn diào jiān yě

这句话大意是:冬则斩阳,夏则斩阴,调坚也。

àn bǎi zhī xìng bù shēng chóng dù sì shí jiē de wú suǒ xuǎn yān

现代白话:」按柏之性,不生虫蠹,四时皆得,无所选呢。

shān zhōng zá mù zì fēi qī yuè sì yuè liǎng shí shā zhě lǜ duō shēng chóng wú shān nán shān běi zhī yì

这句话大意是:山中杂木,自非七月、四月两时杀者,率多生虫,无山南山北之异。

zhèng jūn sān zhī shuō yòu wú qǔ

这句话大意是:郑君「三」之说,又无取。

zé zhōu guān fá mù gài yǐ shùn tiān dào diào yīn yáng wèi bì wèi jiān rèn zhī yǔ chóng dù yě

这句话大意是:则《周官》伐木,盖以顺天道,调阴阳,未必为坚肕之与虫蠹也。

lǐ jì yuè lìng èr mèng chūn zhī yuè jìn zhǐ fá mù

这句话大意是:《礼记‧月令》(二):「孟春之月,……禁止伐木。

zhèng xuán zhù yún wèi shèng dé suǒ zài yě

这句话大意是:郑玄注云:「为盛德所在也。

mèng xià zhī yuè wú fá dà shù

这句话大意是:」……孟夏之月,……无伐大树。

nì shí qì yě

这句话大意是:「逆时气也。

jì xià zhī yuè shù mù fāng shèng nǎi mìng yú rén sì rù shān xíng mù wú wèi zhǎn fá

这句话大意是:」……季夏之月,……树木方盛,乃命虞人「四」,入山行木,无为斩伐。

wèi qí wèi sān jiān rèn yě

这句话大意是:「为其未(三)坚肕也。

jì qiū zhī yuè cǎo mù huáng luò nǎi fá xīn wèi tàn

这句话大意是:」……季秋之月,……草木黄落,乃伐薪为炭。

zhòng dōng zhī yuè rì duǎn zhì wǔ zé fá mù qǔ zhú jiàn

这句话大意是:……仲冬之月,……日短至「五」,则伐木取竹箭。

cǐ qí jiān chéng zhī jí shí yě

这句话大意是:此其坚成之极时也。

mèng zǐ yuē sì fǔ jīn yǐ shí rù shān lín cái mù bù kě shèng yòng

这句话大意是:《孟子》曰(四):「斧斤以时入山林,材木不可胜用。

zhào qí zhù yuē shí wèi cǎo mù líng luò zhī shí

这句话大意是:」赵岐注曰:「时谓草木零落之时;。

shǐ cái mù de mào chàng gù yǒu yú

这句话大意是:使材木得茂畅,故有余。

huái nán zǐ yuē wǔ cǎo mù wèi luò jīn fǔ bù rù shān lín

这句话大意是:《淮南子》曰(五):「草木未落,斤斧不入山林。

gāo yòu yuē jiǔ yuè cǎo mù jiě liù yě

这句话大意是:」高诱曰:「九月草木解「六」也。

cuī shí yuē zì zhēng yuè yǐ zhōng jì xià bù kě fá mù bì shēng dù chóng

这句话大意是:崔寔曰:「自正月以终季夏,不可伐木,必生蠹虫。

huò yuē qí yuè wú rén zǐ rì yǐ shàng xún fá zhī suī chūn xià bù dù

这句话大意是:或曰:「其月无壬子日,以上旬伐之,虽春夏不蠹。

yóu yǒu pōu xī jiān jiě zhī hài yòu fàn shí lìng fēi jí wú fá

这句话大意是:」犹有剖析间解之害,又犯时令,非急无伐。

shí yī yuè fá zhú mù

这句话大意是:十一月,伐竹木。

zhǒng de huáng fǎ qī xū hēi liáng tián wǔ biàn xì gēng

这句话大意是:种地黄法「七」:须黑良田,五遍细耕。

sān yuè shàng xún wèi shàng shí zhōng xún wèi zhōng shí xià xún wèi xià shí

这句话大意是:三月上旬为上时,中旬为中时,下旬为下时。

yī mǔ xià zhǒng bā wǔ dàn

这句话大意是:一亩下种「八」五石。

qí zhǒng hái yòng sān yuè zhōng jué qǔ zhě

这句话大意是:其种还用三月中掘取者。

zhú lí hòu rú hé mài fǎ xià zhī

这句话大意是:逐犁后如禾麦法下之。

zhì sì yuè mò wǔ yuè chū shēng miáo

这句话大意是:至四月末、五月初生苗。

qì zhì bā yuè jǐn jiǔ yuè chū gēn chéng zhōng rǎn

这句话大意是:讫至八月尽九月初,根成,中染。

ruò xū liú wèi zhǒng zhě jí zài dì zhōng wù jué zhī

这句话大意是:若须留为种者,即在地中勿掘之。

dài lái nián sān yuè qǔ zhī wèi zhǒng

这句话大意是:待来年三月,取之为种。

jì yī mǔ kě shōu gēn sān shí shí

这句话大意是:计一亩可收根三十石。

yǒu cǎo chú bù xiàn biàn shù

这句话大意是:有草,锄不限遍数。

chú shí bié zuò xiǎo rèn chú wù shǐ xì tǔ fù xīn

这句话大意是:锄时别作小刃锄,勿使细土覆心。

jīn qiū qǔ qì zhì lái nián gèng bù xū zhǒng zì lǚ shēng jiǔ yě

这句话大意是:今秋取讫,至来年更不须种,自旅生「九」也。

wéi xū chú zhī

这句话大意是:唯须锄之。

rú cǐ de sì nián bú yào zhǒng zhī jiē yú gēn zì chū yǐ

现代白话:如此,得四年不要种之,皆余根自出了。

yī jiàn zhōu lǐ dì guān shān yú wén tóng

这句话大意是:(一)见《周礼‧地官》「山虞」,文同。

zhèng xuán yuē zuò xuán wèi shì zhèng xuán xiān yǐn zhèng sī nóng míng zhòng de jiě shuō rán hòu shēn yǐ jǐ jiàn

这句话大意是:「郑玄曰」作「玄谓」,是郑玄先引郑司农(名众)的解说,然后申以己见。

zhè lǐ zuò èr rén fēn zhù shì gǔ shì suǒ gǎi

这句话大意是:这里作二人分注,是贾氏所改。

dōng zé zhǎn yáng yǐ xià zhèng xuán zhù zuò dōng zhǎn yáng xià zhǎn yīn jiān rú diào yú tóng

这句话大意是:「冬则斩阳」以下郑玄注作:「冬斩阳,夏斩阴,坚濡调」,余同。

èr wú yuè lìng jūn zuò wú

这句话大意是:(二)「无」,《月令》均作「毋」;。

wú wèi zhǎn fá zuò wú yǒu zhǎn fá yú tóng

这句话大意是:「无为斩伐」,作「毋有斩伐」,余同。

zhù wén jūn zhèng xuán zhù chú xū zì hù yì wài yú yì tóng

这句话大意是:注文均《郑玄》注,除虚字互异外,余亦同。

sān wèi huáng xiào míng chāo wù zuò mù yuàn kè jīn chāo hú xiāng běn tóng zhèng xuán zhù zuò wèi

这句话大意是:(三)「未」,黄校、明抄误作「木」,院刻、金抄、湖湘本同郑玄注作「未」。

sì jiàn mèng zǐ liáng huì wáng shàng piān jù mò yǒu yě zì

这句话大意是:(四)见《孟子‧梁惠王上》篇,句末有「也」字。

zhào qí zhù wú de zì

这句话大意是:赵岐注无「得」字。

wǔ jiàn huái nán zǐ zhǔ shù xun bù xià yǒu de zì

这句话大意是:(五)见《淮南子‧主术训》,「不」下有「得」字。

jīn běn gāo yòu zhù zuò jiǔ yuè cǎo mù jié jiě wèi jiě bù dé fá shān lín yě

这句话大意是:今本高诱注作:「九月草木节解,未解不得伐山林也。

yǔ yào shù yǐn yì

这句话大意是:」与《要术》引异。

àn huái nán zǐ yǒu xǔ shèn jí gāo yòu zhù běn xǔ zhù běn jiǔ yǐ yì shī

这句话大意是:按《淮南子》有许慎及高诱注本,许注本久已佚失。

jīn běn tí gāo yòu zhù zhě zá yǒu xǔ zhù wén ér tí xǔ shèn zhù zhě rú sì bù cóng kān běn shí jì duō tóng gāo zhù běn

这句话大意是:今本题高诱注者,杂有许注文,而题许慎注者(如《四部丛刊》本),实际多同高注本。

èr běn shí yǐ hùn xiáo wú cóng fēn bié

这句话大意是:二本实已混淆,无从分别。

duò dù tái qīng yù zhú bǎo diǎn jí táng xuán yīng yī qiè jīng yīn yì duō yǐn xǔ zhù zé qí shū táng shí shàng zài

这句话大意是:隋杜台卿《玉烛宝典》及唐玄应《一切经音义》多引许注,则其书唐时尚在。

yī tóng bèi yù piān huǒ qián yě

这句话大意是:「一」「」同「惫」,《玉篇》:「火干也。

zhǐ bī jìn huǒ páng hōng zhì

这句话大意是:」指逼近火旁烘炙。

zhāng bǐng lín xīn fāng yán shì qì rèn wèi hòu lái biàn chéng bèi zì

这句话大意是:章炳麟《新方言‧释器》认为后来变成「焙」字。

èr shēng bù diāo xiè yì wèi cháng lǜ

这句话大意是:「二」「生」,不凋谢,意谓常绿。

sān zhèng jūn zhǐ zhèng xuán

这句话大意是:「三」「郑君」,指郑玄。

zhè lǐ gǔ shì bù tóng yì èr zhèng zhī shuō

这句话大意是:这里贾氏不同意二郑之说。

sì yú rén guǎn shān lín zé yuàn de guān

这句话大意是:「四」「虞人」,管山林泽苑的官。

wǔ dōng zhì rì zuì duǎn yīn yì chēng dōng zhì wèi duǎn zhì

这句话大意是:「五」冬至日最短,因亦称冬至为「短至」。

liù jiě shì zhī yè diāo luò jí jīn běn huái nán zǐ zhù suǒ wèi jié jiě

这句话大意是:「六」「解」是枝叶凋落,即今本《淮南子》注所谓「节解」。

wén xuǎn zuǒ sī wú dōu fù cǎo mù jié jiě

这句话大意是:《文选》左思《吴都赋》:「草木节解。

táng lǚ yán jì zhù cǎo mù diāo luò

这句话大意是:」唐吕延济注:「草木凋落。

qī de huáng shǔ xuán cān kē duō nián shēng cǎo běn qí gēn kě rǎn huáng sè yì gōng yào yòng

这句话大意是:「七」地黄,属玄参科,多年生草本,其根可染黄色,亦供药用。

juǎn sān zá shuō piān yǒu yòng de huáng gēn rǎn yù huáng fǎ běn piān yì xì yòng zuò rǎn liào

这句话大意是:卷三《杂说》篇有用地黄根染御黄法,本篇亦系用作染料。

yòu cǐ tiáo zhǒng de huáng fǎ yīng fù zài zhǒng rǎn liào zuò wù gè piān zhī hòu xiàn zài fù zài zhè lǐ kě néng shì zài quán juǎn xiě chéng hòu zài bǔ shàng de

这句话大意是:又此条种地黄法应附在种染料作物各篇之后,现在附在这里,可能是在全卷写成后再补上的。

bā zhǒng zhǐ zhǒng gēn jí de huáng gēn xià tóng

这句话大意是:「八」「种」,指种根,即地黄根,下同。

jiǔ lǚ shēng yuán zhǐ yě shēng zhè lǐ zhǐ zì sù gēn fā shēng cān kàn juǎn sān zhǒng hú suī piān zhù shì yī

这句话大意是:「九」「旅生」,原指野生,这里指自宿根发生,参看卷三《种胡荽》篇注释「一0」。

dàn de huáng lián zuò yǐng xiǎng chǎn liàng

这句话大意是:但地黄连作,影响产量。

✦ You read 卷五

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.