金史 · 脱脱 · Chapter 2 of 136

本纪·卷二

PinyinModern Translation
Size

tài zǔ

这句话大意是:◎太祖。

tài zǔ yīng qián xīng yùn zhāo dé dìng gōng rén míng zhuāng xiào dà shèng wǔ yuán huáng dì huì mín běn huì ā gǔ dǎ shì zǔ dì èr zi yě

这句话大意是:太祖应干兴运昭德定功仁明庄孝大圣武元皇帝,讳旻,本讳阿骨打,世祖第二子也。

mǔ yuē yì jiǎn huáng hòu ná lǎn shì

这句话大意是:母曰翼简皇后拏懒氏。

liáo dào zōng shí yǒu wǔ sè yún qì lǚ chū dōng fāng dà ruò èr qiān hú qūn cāng zhī zhuàng sī tiān kǒng zhì hé qiè wèi rén yuē qí xià dāng shēng yì rén jiàn fēi cháng zhī shì

这句话大意是:辽道宗时有五色云气屡出东方,大若二千斛囷仓之状,司天孔致和窃谓人曰:“其下当生异人,建非常之事。

tiān yǐ xiàng gào fēi rén lì suǒ néng wèi yě

这句话大意是:天以象告,非人力所能为也。

xián yōng sì nián wù shēn qī yuè yī rì tài zǔ shēng

这句话大意是:”咸雍四年戊申七月一日,太祖生。

yòu shí yǔ qún ér xì lì jiān shù bèi jǔ zhǐ duān zhòng shì zǔ yóu ài zhī

这句话大意是:幼时与群儿戏,力兼数辈,举止端重,世祖尤爱之。

shì zǔ yǔ xī bèi má chǎn zhàn yú yě que shuǐ shì zǔ bèi sì chuàng jí kùn zuò tài zǔ yú xī xún qí fā ér fǔ zhī yuē cǐ r zhǎng dà wú fù hé yōu

现代白话:世祖与腊碚、麻产战于野鹊水,世祖被四创,疾困,坐太祖于膝,循其发而抚之,曰:“此儿长大,我复何忧?

shí suì hǎo gōng shǐ

这句话大意是:”十岁,好弓矢。

fu chéng tóng jí shàn shè

这句话大意是:甫成童,即善射。

yī rì liáo shǐ zuò fǔ zhōng gù jiàn tài zǔ shǒu chí gōng shǐ shǐ shè qún wū lián sān fā jiē zhōng

这句话大意是:一日,辽使坐府中,顾见太祖手持弓矢,使射群乌,连三发皆中。

liáo shǐ jué rán yuē qí nán zǐ yě

这句话大意是:辽使矍然曰:“奇男子也!

tài zǔ cháng yàn hé shí liè bù huó lí hǎn jiā sàn bù mén wài nán wàng gāo fù shǐ zhòng shè zhī jiē bù néng zhì

这句话大意是:”太祖尝宴纥石烈部活离罕家,散步门外,南望高阜,使众射之,皆不能至。

tài zǔ yī fà guò zhī dù suǒ zhì yú sān bǎi èr shí bù

这句话大意是:太祖一发过之,度所至逾三百二十步。

zōng shì mán dōu hē zuì shàn shè yuǎn qí bù jí zhě yóu bǎi bù yě

这句话大意是:宗室谩都诃最善射远,其不及者犹百步也。

tiān dé sān nián lì shè bēi yǐ shi yān

现代白话:天德三年,立射碑以识呢。

shì zǔ fá bo huī tài zǔ yīn cí bù shī qǐng cóng xíng shì zǔ bù xǔ ér xīn yì zhī

这句话大意是:世祖伐卜灰,太祖因辞不失请从行,世祖不许而心异之。

wū chūn jì sǐ wō móu hǎn qǐng hé

这句话大意是:乌春既死,窝谋罕请和。

jì qǐng hé fù lái gōng suì wéi qí chéng

这句话大意是:既请和,复来攻,遂围其城。

tài zǔ nián èr shí sān bèi duǎn jiǎ miǎn zhòu bù jiè mǎ xíng wéi hào lìng zhū jūn

这句话大意是:太祖年二十三,被短甲,免胄,不介马,行围号令诸军。

chéng zhōng wàng ér shi zhī

这句话大意是:城中望而识之。

zhuàng shì tài yù chéng jùn mǎ chí qiāng chū chéng chí cì tài zǔ

这句话大意是:壮士太峪乘骏马持枪出城,驰刺太祖。

tài zǔ bù jí bèi jiù shì huó xī hú chí chū qí jiān jī tài yù qiāng zhé cì zhòng qí mǎ tài yù jǐn de miǎn

这句话大意是:太祖不及备,舅氏活腊胡驰出其间,击太峪,枪折,刺中其马,太峪仅得免。

cháng yǔ shā hū dài chū yíng shā lüè bù lìng shì zǔ zhī zhī

这句话大意是:尝与沙忽带出营杀略,不令世祖知之。

qiě hái dí yǐ zhòng bīng zhuī zhī

这句话大意是:且还,敌以重兵追之。

dú xíng ài xiàng zhōng shī dào zhuī zhě yì jí

这句话大意是:独行隘巷中,失道,追者益急。

zhí gāo àn yú rén děng mǎ yī yuè ér guò zhuī zhě nǎi hái

这句话大意是:值高岸与人等,马一跃而过,追者乃还。

shì zǔ qǐn jí tài zǔ yǐ shì rú liáo tǒng jūn sī

这句话大意是:世祖寝疾,太祖以事如辽统军司。

jiāng xíng shì zǔ jiè zhī yuē rǔ sù le cǐ shì wǔ yuè wèi bàn ér guī zé wǒ yóu jí jiàn rǔ yě

现代白话:将行,世祖戒之曰:“你速了此事,五月未半而归,则我犹及见你也。

tài zǔ wǎng jiàn hé lǔ sāo gǔ tǒng jūn jì bì shì qián shì zǔ méi yī rì hái zhì jiā

这句话大意是:”太祖往见曷鲁骚古统军,既毕事,前世祖没一日还至家。

shì zǔ jiàn tài zǔ lái suǒ qǐng shì jiē rú zhì xǐ shén zhí tài zǔ shǒu bào qí jǐng ér fǔ zhī wèi mù zōng yuē wū yā shù róu shàn wéi cǐ zi zú le qì dān shì

这句话大意是:世祖见太祖来,所请事皆如志,喜甚,执太祖手,抱其颈而抚之,谓穆宗曰:“乌雅束柔善,惟此子足了契丹事。

mù zōng yì yǎ zhòng tài zǔ chū rù bì jù

这句话大意是:”穆宗亦雅重太祖,出入必俱。

tài zǔ yuǎn chū ér guī mù zōng bì qīn yà zhī

这句话大意是:太祖远出而归,穆宗必亲迓之。

shì zǔ yǐ qín là pēi má chǎn shàng jù zhí wū kǎi shuǐ

这句话大意是:世祖已擒腊醅,麻产尚据直屋铠水。

sù zōng shǐ tài zǔ xiān qǔ má chǎn jiā shǔ kāng zōng zhì zhí wū kǎi shuǐ wéi zhī

这句话大意是:肃宗使太祖先取麻产家属,康宗至直屋铠水围之。

tài zǔ huì jūn qīn huò má chǎn xiàn guó yú liáo

这句话大意是:太祖会军,亲获麻产,献馘于辽。

liáo mìng tài zǔ wèi xiáng wěn réng mìng mù zōng cí bù shī huan dōu jiē wèi xiáng wěn jiǔ zhī

这句话大意是:辽命太祖为详稳,仍命穆宗、辞不失、欢都皆为详稳久之。

yǐ piān shī fá ní máng gǔ bù bá hēi bō lì kāi děng nǎi yǐ dá tu ā wèi xiāng dǎo yán shuài shuǐ yè xíng xí zhī xī qí qī zǐ

这句话大意是:以偏师伐泥厖古部跋黑、播立开等,乃以达涂阿为乡导,沿帅水夜行袭之,卤其妻子。

chū wēn dōu bù bá tè shā táng kuò bù bá gé mù zōng mìng tài zǔ fá zhī

这句话大意是:初,温都部跋忒杀唐括部跋葛,穆宗命太祖伐之。

tài zǔ rù cí wèi mù zōng yuē zuó xī jiàn chì xiáng cǐ xíng bì kè dí

这句话大意是:太祖入辞,谓穆宗曰:“昨夕见赤祥,此行必克敌。

suì xíng

这句话大意是:”遂行。

shì suì dà xuě hán shén

这句话大意是:是岁大雪,寒甚。

yǔ wū gǔ lùn bù bīng yán tǔ wēn shuǐ guò mò lín xiāng zhuī jí bá tè yú ā sī wēn shān běi luò zhī jiān shā zhī

这句话大意是:与乌古论部兵沿土温水过末邻乡,追及跋忒于阿斯温山北泺之间,杀之。

jūn hái mù zōng qīn yà tài zǔ yú ǎi jiàn cūn

这句话大意是:军还,穆宗亲迓太祖于霭建村。

sā gǎi yǐ dū tǒng fá liú kě mán dōu hē hé shí tǔ mén fá dí kù dé

这句话大意是:撒改以都统伐留可,谩都诃合石土门伐敌库德。

sā gǎi yǔ jiàng zuǒ yì huò yù xiān píng biān dì bù luò chéng bǎo huò yù jìng gōng liú kě chéng yì bù néng jué yuàn de tài zǔ zhì jūn zhōng

这句话大意是:撒改与将佐议,或欲先平边地部落城堡,或欲径攻留可城,议不能决,愿得太祖至军中。

mù zōng shǐ tài zǔ wǎng yuē shì bì yǒu kě yí

这句话大意是:穆宗使太祖往,曰:“事必有可疑。

jūn zhī wèi fā zhě zhǐ yǒu jiá shì qī shí jǐn yǐ bì rǔ

现代白话:军之未发者止有甲士七十,尽以畀你。

mán dōu hē zài mǐ lǐ mí shí hǎn chéng xià shí tǔ mén wèi dào tǔ rén yù zhí mán dōu hē yǐ yǔ dí shǐ lái gào jí yù tài zǔ yú xié duī diān

这句话大意是:”谩都诃在米里迷石罕城下,石土门未到,土人欲执谩都诃以与敌,使来告急,遇太祖于斜堆甸。

tài zǔ yuē guó bīng jǐn zài cǐ yǐ

现代白话:太祖曰:“国兵尽在此了。

shǐ dí xiān dé zhì yú mán dōu hē hòu suī zhǒng zhū zhī hé yì yě

这句话大意是:使敌先得志于谩都诃,后虽种诛之,何益也。

nǎi fēn jiá shì sì shí yǔ zhī

这句话大意是:”乃分甲士四十与之。

tài zǔ yǐ sān shí rén zhǐ sā gǎi jūn

这句话大意是:太祖以三十人指撒改军。

dào yù rén yuē dí yǐ jù pén nuò lǐng nán lù yǐ

现代白话:道遇人曰:“敌已据盆搦岭南路了。

zhòng yù yóu shā piān lǐng wǎng tài zǔ yuē rǔ děng wèi dí yé

现代白话:”众欲由沙偏岭往,太祖曰:“你等畏敌耶?

jì dù pén nuò lǐng bú jiàn dí yǐ ér wén dí nǎi shǒu shā piān lǐng yǐ jù wǒ

这句话大意是:”既度盆搦岭,不见敌,已而闻敌乃守沙偏岭以拒我。

jí zhì sā gǎi jūn yè jí gōng zhī chí míng pò qí zhòng

这句话大意是:及至撒改军,夜急攻之,迟明破其众。

shì shí liú kě wù tǎ jiē zài liáo

这句话大意是:是时,留可、坞塔皆在辽。

jì pò liú kě hái gōng wù tǎ chéng chéng zhōng rén yǐ chéng jiàng

这句话大意是:既破留可,还攻坞塔城,城中人以城降。

chū tài zǔ guò pén nuò lǐng jīng wù tǎ chéng xià cóng qí yǒu hòu zhě wù tǎ chéng rén gōng ér duó zhī fǔ

这句话大意是:初,太祖过盆搦岭,经坞塔城下,从骑有后者,坞塔城人攻而夺之釜。

tài zǔ zhù mǎ hū wèi zhī yuē wú qǔ wǒ chuī shí qì

这句话大意是:太祖驻马呼谓之曰:“毋取我炊食器。

qí rén màn yán yuē gōng néng lái cǐ hé yōu bù dé shí

这句话大意是:”其人谩言曰:“公能来此,何忧不得食。

tài zǔ yǐ biān zhǐ zhī yuē wú pò liú kě jí yú rǔ hu qǔ zhī

现代白话:”太祖以鞭指之曰:“我破留可,即于你乎取之。

zhì shì qí rén chí fǔ ér qián yuē nú bèi shuí gǎn huǐ xiáng wěn zhī qì yě

这句话大意是:”至是,其人持釜而前曰:“奴辈谁敢毁祥稳之器也。

qiǎn pú jiā nú zhāo zhà dōu zhà dōu nǎi jiàng shì zhī

这句话大意是:”遣蒲家奴招诈都,诈都乃降,释之。

mù zōng jiāng fá xiāo hǎi lǐ mù bīng de qiān yú rén

这句话大意是:穆宗将伐萧海里,募兵得千余人。

nǚ zhí bīng wèi cháng mǎn qiān zhì shì tài zǔ yǒng qì zì bèi yuē yǒu cǐ jiá bīng hé shì bù kě tú yě

这句话大意是:女直兵未尝满千,至是,太祖勇气自倍,曰:“有此甲兵,何事不可图也!

hǎi lǐ lái zhàn yǔ liáo bīng hé yīn zhǐ liáo rén zì wèi zhàn

这句话大意是:”海里来战,与辽兵合,因止辽人,自为战。

bó hǎi liú shǒu yǐ jiǎ zèng tài zǔ tài zǔ yì bù shòu

这句话大意是:勃海留守以甲赠太祖,太祖亦不受。

mù zōng wèn hé wéi bù shòu

这句话大意是:穆宗问何为不受?

yuē bèi bǐ jiǎ ér zhàn zhàn shèng zé shì yīn bǐ chéng gōng yě

这句话大意是:曰:“被彼甲而战,战胜则是因彼成功也。

mù zōng mò nián lìng zhū bù bù dé shàn zhì xìn pái chí yì xùn shì hào lìng zì cǐ shǐ yī jiē zì tài zǔ qǐ zhī

这句话大意是:”穆宗末年,令诸部不得擅置信牌驰驿讯事,号令自此始一,皆自太祖启之。

kāng zōng qī nián suì bù dēng mín duō liú piǎo qiáng zhě zhuǎn ér wèi dào

这句话大意是:康宗七年,岁不登,民多流莩,强者转而为盗。

huan dōu děng yù zhòng qí fǎ wèi dào zhě jiē shā zhī

这句话大意是:欢都等欲重其法,为盗者皆杀之。

tài zǔ yuē yǐ cái shā rén bù kě

这句话大意是:太祖曰:“以财杀人,不可!

cái zhě rén suǒ zhì yě

这句话大意是:财者,人所致也。

suì jiǎn dào zéi zhēng cháng fǎ wèi zhēng sān bèi

这句话大意是:”遂减盗贼征偿法为征三倍。

mín jiān duō bū fù mài qī zǐ bù néng cháng kāng zōng yǔ guān shǔ huì yì tài zǔ zài wài tíng yǐ bó xì zhàng duān huī qí zhòng lìng yuē jīn pín zhě bù néng zì huó mài qī zǐ yǐ cháng zhài

这句话大意是:民间多逋负,卖妻子不能偿,康宗与官属会议,太祖在外庭以帛系杖端,麾其众,令曰:“今贫者不能自活,卖妻子以偿债。

gǔ ròu zhī ài rén xīn suǒ tóng

这句话大意是:骨肉之爱,人心所同。

zì jīn sān nián wù zhēng guò sān nián xú tú zhī

这句话大意是:自今三年勿征,过三年徐图之。

zhòng jiē tīng lìng wén zhě gǎn qì zì shì yuǎn jìn guī xīn yān

现代白话:”众皆听令,闻者感泣,自是远近归心呢。

suì guǐ sì shí yuè kāng zōng mèng zhú láng lǚ fā bù néng zhōng tài zǔ qián shè zhòng zhī

这句话大意是:岁癸巳十月,康宗梦逐狼,屡发不能中,太祖前射中之。

dàn rì yǐ suǒ mèng wèn liáo zuǒ zhòng yuē jí

这句话大意是:旦日,以所梦问僚佐,众曰:“吉。

xiōng bù néng de ér dì de zhī zhī zhào yě

这句话大意是:兄不能得而弟得之之兆也。

shì yuè kāng zōng jí shì tài zǔ xí wèi wèi dōu bó jí liè

这句话大意是:”是月,康宗即世,太祖袭位为都勃极烈。

liáo shǐ ā xi bǎo lái yuē hé yǐ bù gào sàng

现代白话:辽使阿息保来,曰:“凭什么不告丧?

tài zǔ yuē yǒu sàng bù néng diào ér nǎi yǐ wéi zuì hu

这句话大意是:”太祖曰:“有丧不能吊,而乃以为罪吗?

tā rì ā xi bǎo fù lái jìng qí zhì kāng zōng bìn suǒ yuè fèng mǎ yù qǔ zhī

这句话大意是:”他日,阿息保复来,径骑至康宗殡所,阅赗马,欲取之。

tài zǔ nù jiāng shā zhī zōng xióng jiàn ér zhǐ

这句话大意是:太祖怒,将杀之,宗雄谏而止。

jì ér liáo mìng jiǔ bù zhì

这句话大意是:既而辽命久不至。

liáo zhǔ hǎo tián liè yín xù dài yú zhèng shì sì fāng zòu shì wǎng wǎng bú jiàn shěng

这句话大意是:辽主好畋猎、淫酗,怠于政事,四方奏事,往往不见省。

hé shí liè ā shū jì bēn liáo mù zōng qǔ qí chéng jí qí bù zhòng bù néng guī

这句话大意是:纥石烈阿疏既奔辽,穆宗取其城及其部众,不能归。

suì yǔ zú dì yín shù kě cí lǐ hǎn yīn jié nán jiāng jū rén hún dōu pū sù yù yǔ jù wáng rù gāo lí

这句话大意是:遂与族弟银术可、辞里罕阴结南江居人浑都仆速,欲与俱亡入高丽。

shì jué tài zǔ shǐ jiā gǔ sā hē bǔ zhī ér yín shù kě cí lǐ hǎn xiān wèi liáo shù suǒ huò hún dōu pū sù yǐ wáng qù sā hē qǔ qí qī zǐ ér hái

这句话大意是:事觉,太祖使夹古撒喝捕之,而银术可、辞里罕先为辽戍所获,浑都仆速已亡去,撒喝取其妻子而还。

èr nián jiǎ wǔ liù yuè tài zǔ zhì jiāng xī liáo shǐ shǐ lái zhì xí jié dù zhī mìng

这句话大意是:二年甲午六月,太祖至江西,辽使使来致袭节度之命。

chū liáo měi suì qiǎn shǐ shì míng yīng hǎi dōng qīng yú hǎi shàng dào chū jìng nèi shǐ zhě tān zòng zhēng suǒ wú yì gōng sī yàn kǔ zhī

这句话大意是:初,辽每岁遣使市名鹰海东青于海上,道出境内,使者贪纵,征索无艺,公私厌苦之。

kāng zōng cháng yǐ bù qiǎn ā shū wéi yán shāo jù qí shǐ zhě

这句话大意是:康宗尝以不遣阿疏为言,稍拒其使者。

tài zǔ sì jié dù yì qiǎn pú jiā nú wǎng suǒ ā shū gù cháng yǐ cǐ èr zhě wéi yán zhōng zhì yú miè liáo rán hòu yǐ

这句话大意是:太祖嗣节度,亦遣蒲家奴往索阿疏,故常以此二者为言,终至于灭辽然后已。

zhì shì fù qiǎn zōng shì xí gǔ nǎi wán yán yín shù kě wǎng suǒ ā shū

这句话大意是:至是,复遣宗室习古乃、完颜银术可往索阿疏。

xí gǔ nǎi děng hái jù yán liáo zhǔ jiāo sì fèi chí zhī zhuàng

这句话大意是:习古乃等还,具言辽主骄肆废弛之状。

yú shì zhào guān liáo qí jiù yǐ fá liáo gào zhī shǐ bèi chōng yào jiàn chéng bǎo xiū róng qì yǐ tīng hòu mìng

这句话大意是:于是召官僚耆旧,以伐辽告之,使备冲要,建城堡,修戎器,以听后命。

liáo tǒng jūn sī wén zhī shǐ jié dù shǐ niē gē lái wèn zhuàng yuē rǔ děng yǒu yì zhì hu

现代白话:辽统军司闻之,使节度使捏哥来问状,曰:“你等有异志吗?

xiū zhàn jù shāng shǒu bèi jiāng yǐ shuí yù

这句话大意是:修战具,伤守备,将以谁御?

tài zǔ dá zhī yuē shè xiǎn zì shǒu yòu hé wèn zāi

现代白话:”太祖答之曰:“设险自守,又何问啊!

liáo fù qiǎn ā xi bǎo lái jí zhī

这句话大意是:”辽复遣阿息保来诘之。

tài zǔ wèi zhī yuē wǒ xiǎo guó yě shì dà guó bù gǎn fèi lǐ

这句话大意是:太祖谓之曰:“我小国也,事大国不敢废礼。

dà guó dé zé bù shī ér bū táo shì zhǔ yǐ cǐ zì xiǎo néng wú wàng hu

这句话大意是:大国德泽不施,而逋逃是主,以此字小,能无望吗?

ruò yǐ ā shū yǔ wǒ qǐng shì cháo gòng

这句话大意是:若以阿疏与我,请事朝贡。

gǒu bù huò yǐ qǐ néng shù shǒu shòu zhì yě

这句话大意是:苟不获已,岂能束手受制也。

ā xi bǎo hái liáo rén shǐ wèi bèi mìng tǒng jūn xiāo tà bù yě diào zhū jūn yú níng jiāng zhōu

这句话大意是:”阿息保还,辽人始为备,命统军萧挞不野调诸军于宁江州。

tài zǔ wén zhī shǐ pū guō là fù suǒ ā shū shí guān qí xíng shì

这句话大意是:太祖闻之,使仆聒剌复索阿疏,实观其形势。

pū guō là hái yán liáo bīng duō bù zhī qí shù

这句话大意是:仆聒剌还言:“辽兵多,不知其数。

tài zǔ yuē bǐ chū diào bīng qǐ néng jù jí rú cǐ

这句话大意是:”太祖曰:“彼初调兵,岂能遽集如此。

fù qiǎn hú shā bǎo wǎng hái yán wéi sì yuàn tǒng jūn sī yǔ níng jiāng zhōu jūn jí bó hǎi bā bǎi rén ěr

这句话大意是:”复遣胡沙保往,还言:“惟四院统军司与宁江州军及渤海八百人耳。

tài zǔ yuē guǒ rú wú yán

现代白话:”太祖曰:“果如我言。

wèi zhū jiàng zuǒ yuē liáo rén zhī wǒ jiāng jǔ bīng jí zhū lù jūn bèi wǒ wǒ bì xiān fā zhì zhī wú wéi rén zhì

这句话大意是:”谓诸将佐曰:“辽人知我将举兵,集诸路军备我,我必先发制之,无为人制。

zhòng jiē yuē shàn

这句话大意是:”众皆曰:“善。

nǎi rù jiàn xuān jìng huáng hòu gào yǐ fá liáo shì

这句话大意是:”乃入见宣靖皇后,告以伐辽事。

hòu yuē rǔ sì fù xiōng lì bāng jiā jiàn kě zé xíng

现代白话:后曰:“你嗣父兄立邦家,见可则行。

wú lǎo yǐ wú yí wǒ yōu rǔ bì bù zhì shì yě

现代白话:我老了,无贻我忧,你必不至是也。

tài zǔ gǎn qì fèng shāng wéi shòu

这句话大意是:”太祖感泣,奉觞为寿。

jí fèng hòu lǜ zhū jiāng chū mén jǔ shāng dōng xiàng yǐ liáo rén huāng sì bù guī ā shū bìng jǐ yòng bīng zhī yì dǎo yú huáng tiān hòu tǔ

这句话大意是:即奉后率诸将出门,举觞东向,以辽人荒肆,不归阿疏,并己用兵之意,祷于皇天后土。

lèi bì hòu mìng tài zǔ zhèng zuò yǔ liáo shǔ huì jiǔ hào lìng zhū bù

这句话大意是:酹毕,后命太祖正坐,与僚属会酒,号令诸部。

shǐ pó lú huǒ zhēng yí lǎn lù dí gǔ nǎi bīng wò lǔ gǔ ā lǔ fǔ yù wò hū jí sài liǎng lù xì liáo jí nǚ zhí shí bù dié wǎng wán dǔ lù zhí liáo zhàng yīng guān dá lǔ gǔ bù fù shǐ cí liè níng jiāng zhōu bó hǎi dà jiā nú

这句话大意是:使婆卢火征移懒路迪古乃兵,斡鲁古、阿鲁抚谕斡忽、急赛两路系辽籍女直,实不迭往完睹路执辽障鹰官达鲁古部副使辞列、宁江州渤海大家奴。

yú shì dá lǔ gǔ bù shí lǐ guǎn lái gào yuē wén jǔ bīng fá liáo wǒ bù shuí cóng

这句话大意是:于是达鲁古部实里馆来告曰:“闻举兵伐辽,我部谁从?

tài zǔ yuē wú bīng suī shǎo jiù guó yě yǔ rǔ lín jìng gù dāng cóng wǒ

现代白话:”太祖曰:“我兵虽少,旧国也,与你邻境,固当从我。

ruò wèi liáo rén zì wǎng jiù zhī

这句话大意是:若畏辽人,自往就之。

jiǔ yuè tài zǔ jìn jūn níng jiāng zhōu cì liáo huì chéng

这句话大意是:九月,太祖进军宁江州,次寥晦城。

pó lú huǒ zhēng bīng hòu qī zhàng zhī fù qiǎn dū jūn

这句话大意是:婆卢火征兵后期,杖之,复遣督军。

zhū lù bīng jiē huì yú lái liú shuǐ dé èr qiān wǔ bǎi rén

这句话大意是:诸路兵皆会于来流水,得二千五百人。

zhì liáo zhī zuì shēn gào yú tiān dì yuē shì shì liáo guó kè xiū zhí gòng dìng wū chūn wō móu hǎn zhī luàn pò xiāo hǎi lǐ zhī zhòng yǒu gōng bù xǐng ér qīn wǔ shì jiā

这句话大意是:致辽之罪,申告于天地曰:“世事辽国,恪修职贡,定乌春、窝谋罕之乱,破萧海里之众,有功不省,而侵侮是加。

zuì rén ā shū lǚ qǐng bù qiǎn

这句话大意是:罪人阿疏,屡请不遣。

jīn jiāng wèn zuì yú liáo tiān dì qí jiàn yòu zhī

这句话大意是:今将问罪于辽,天地其鉴佑之。

suì mìng zhū jiāng chuán tǐng ér shì yuē rǔ děng tóng xīn jìn lì yǒu gōng zhě nú bì bù qǔ wèi liáng shù rén guān zhī xiān yǒu guān zhě xù jìn qīng zhòng shì gōng

现代白话:”遂命诸将传挺而誓曰:“你等同心尽力,有功者,奴婢部曲为良,庶人官之,先有官者叙进,轻重视功。

gǒu wéi shì yán shēn sǐ tǐng xià jiā shǔ wú shè

这句话大意是:苟违誓言,身死梃下,家属无赦。

shī cì táng kuò dài wò jiǎ zhī de zhū jūn ráng shè jiè ér lì yǒu guāng rú liè huǒ qǐ yú rén zú jí gē máo zhī shàng rén yǐ wéi bīng xiáng

这句话大意是:”师次唐括带斡甲之地,诸军禳射,介而立,有光如烈火,起于人足及戈矛之上,人以为兵祥。

míng rì cì zā zhǐ shuǐ guāng jiàn rú chū

这句话大意是:明日,次紥只水,光见如初。

jiāng zhì liáo jiè xiān shǐ zōng gàn dū shì zú yí qiàn

这句话大意是:将至辽界,先使宗干督士卒夷堑。

jì dù yù bó hǎi jūn gōng wǒ zuǒ yì qī móu kè zhòng shǎo què dí bīng zhí fàn zhōng jūn

这句话大意是:既度遇渤海军攻我左翼七谋克,众少却,敌兵直犯中军。

xié yě chū zhàn zhé dié xiān qū

这句话大意是:斜也出战,哲垤先驱。

tài zǔ yuē zhàn bù kě yì yě

这句话大意是:太祖曰:“战不可易也。

qiǎn zōng gàn zhǐ zhī

这句话大意是:”遣宗干止之。

zōng gàn chí chū xié yě qián kòng zhǐ zhé dié mǎ xié yě suì yǔ jù hái

这句话大意是:宗干驰出斜也前,控止哲垤马,斜也遂与俱还。

dí rén cóng zhī yē lǜ xiè shí zhuì mǎ liáo rén qián jiù

这句话大意是:敌人从之,耶律谢十坠马,辽人前救。

tài zǔ shè jiù zhě bì

这句话大意是:太祖射救者毙。

bìng shè xiè shí zhōng zhī

这句话大意是:并射谢十中之。

yǒu qí tū qián yòu shè zhī chè zā dòng xiōng

这句话大意是:有骑突前,又射之,彻紥洞胸。

xiè shí bá jiàn zǒu zhuī shè zhī zhōng qí bèi yǐn shǐ zhī bàn fèn ér sǐ huò suǒ chéng mǎ

这句话大意是:谢十拔箭走,追射之,中其背,饮矢之半,偾而死,获所乘马。

zōng gàn yǔ shù qí xiàn liáo jūn zhōng tài zǔ jiù zhī miǎn zhòu zhàn

这句话大意是:宗干与数骑陷辽军中,太祖救之,免胄战。

huò zì bàng shè zhī shǐ fú yú sǎng

这句话大意是:或自傍射之,矢拂于颡。

tài zǔ gù jiàn shè zhě yī shǐ ér bì

这句话大意是:太祖顾见射者,一矢而毙。

wèi jiàng shì yuē jìn dí ér zhǐ

这句话大意是:谓将士曰:“尽敌而止。

zhòng cóng zhī yǒng qì zì bèi

这句话大意是:”众从之,勇气自倍。

dí dà bēn xiāng róu jiàn sǐ zhě shí qī bā

这句话大意是:敌大奔,相蹂践死者十七八。

sā gǎi zài bié lù bù jí huì zhàn shǐ rén yǐ zhàn shèng gào zhī ér yǐ xiè shí mǎ cì zhī

这句话大意是:撒改在别路,不及会战,使人以战胜告之,而以谢十马赐之。

sā gǎi shǐ qí zi zōng hàn wán yán xī yǐn lái hè qiě chēng dì yīn quàn jìn

这句话大意是:撒改使其子宗翰、完颜希尹来贺,且称帝,因劝进。

tài zǔ yuē yī zhàn ér shèng suì chēng dà hào hé shì rén qiǎn yě

这句话大意是:太祖曰:“一战而胜,遂称大号,何示人浅也。

jìn jūn níng jiāng zhōu zhū jūn tián qiàn gōng chéng

这句话大意是:”进军宁江州,诸军填堑攻城。

níng jiāng rén zì dōng mén chū wēn dí hén ā tú hǎn yāo jī jǐn yì zhī

这句话大意是:宁江人自东门出,温迪痕、阿徒罕邀击,尽殪之。

shí yuè shuò kè qí chéng huò fáng yù shǐ dà yào shī nú yīn zòng zhī shǐ zhāo yù liáo rén

这句话大意是:十月朔,克其城,获防御使大药师奴,阴纵之,使招谕辽人。

tiě lí bù lái sòng kuǎn

这句话大意是:铁骊部来送款。

cì lái liú chéng yǐ fú huò cì jiàng shì

这句话大意是:次来流城,以俘获赐将士。

zhào bó hǎi liáng fú wò dá là shǐ zhī wěi wáng qù zhāo yù qí xiāng rén yuē nǚ zhí bó hǎi běn tóng yī jiā wǒ xīng shī fá zuì bù làn jí wú gū yě

这句话大意是:召渤海梁福、斡答剌使之伪亡去,招谕其乡人曰:“女直、渤海本同一家,我兴师伐罪,不滥及无辜也。

shǐ wán yán lóu shì zhāo yù xì liáo jí nǚ zhí

这句话大意是:”使完颜娄室招谕系辽籍女直。

shī hái yè xuān jìng huáng hòu yǐ suǒ huò bān zōng shì qí lǎo yǐ shí lǐ guǎn zī chǎn gěi jiàng shì

这句话大意是:师还,谒宣靖皇后,以所获颁宗室耆老,以实里馆赀产给将士。

chū mìng zhū lù yǐ sān bǎi hù wèi móu kè shí móu kè wèi měng ān

这句话大意是:初命诸路以三百户为谋克,十谋克为猛安。

chou wò děng fǔ dìng chán móu shuǐ nǚ zhí

这句话大意是:酬斡等抚定谗谋水女直。

biē gǔ qiú zhǎng hú sū lǔ yǐ chéng jiàng

这句话大意是:鳖古酋长胡苏鲁以城降。

shí yī yuè liáo dū tǒng xiāo jiū lǐ fù dū tǒng tà bù yě jiāng bù qí shí wàn huì yú yā zǐ hé běi

这句话大意是:十一月,辽都统萧𫄙里、副都统挞不野将步骑十万会于鸭子河北。

tài zǔ zì jiāng jī zhī

这句话大意是:太祖自将击之。

wèi zhì yā zǐ hé jì yè tài zǔ fāng jiù zhěn ruò yǒu fú qí shǒu zhě sān wù ér qǐ yuē shén míng jǐng wǒ yě

这句话大意是:未至鸭子河,既夜,太祖方就枕,若有扶其首者三,寤而起,曰:“神明警我也!

jí míng gǔ jǔ suì ér xíng

这句话大意是:”即鸣鼓举燧而行。

lí míng jí hé liáo bīng fāng huài lìng dào xuǎn zhuàng shì shí bèi jī zǒu zhī

这句话大意是:黎明及河,辽兵方坏凌道,选壮士十辈击走之。

dà jūn jì jìn suì dēng àn

这句话大意是:大军继进,遂登岸。

jiá shì sān qiān qī bǎi zhì zhě cái sān zhī yī

这句话大意是:甲士三千七百,至者才三之一。

é yǔ dí yù yú chū hé diàn huì dà fēng qǐ chén āi bì tiān chéng fēng shì jī zhī liáo bīng kuì

这句话大意是:俄与敌遇于出河店,会大风起,尘埃蔽天,乘风势击之,辽兵溃。

zhú zhì wò lùn luò shā huò shǒu lǔ jí chē mǎ jiá bīng zhēn wán bù kě shèng jì biàn cì guān shǔ jiàng shì yàn kào mí rì

这句话大意是:逐至斡论泺,杀获首虏及车马甲兵珍玩不可胜计,遍赐官属将士,燕犒弥日。

liáo rén cháng yán nǚ zhí bīng ruò mǎn wàn zé bù kě dí zhì shì shǐ mǎn wàn yún

这句话大意是:辽人尝言女直兵若满万则不可敌,至是始满万云。

wò lǔ gǔ bài liáo bīng zhǎn qí jié dù shǐ tà bù yě

这句话大意是:斡鲁古败辽兵,斩其节度使挞不野。

pū huǐ děng gōng bīn zhōu bá zhī

这句话大意是:仆虺等攻宾州,拔之。

wù rě chú gǔ shì lái jiàng

这句话大意是:兀惹雏鹘室来降。

liáo jiāng chì gǒu ér zhàn yú bīn zhōu pū huǐ hún chù bài zhī

这句话大意是:辽将赤狗儿战于宾州,仆虺、浑黜败之。

tiě lí wáng huí lí bǎo yǐ suǒ bù jiàng

这句话大意是:铁骊王回离保以所部降。

wú dǔ bǔ pú chá fù bài chì gǒu ér xiāo yǐ xuē jūn yú xiáng zhōu dōng

现代白话:我睹补、蒲察复败赤狗儿、萧乙薛军于祥州东。

wò hū jí sāi liǎng lù jiàng

这句话大意是:斡忽、急塞两路降。

wò lǔ gǔ bài liáo jūn yú xián zhōu xi zhǎn tǒng jūn shí lóu yú zhèn

这句话大意是:斡鲁古败辽军于咸州西,斩统军实娄于阵。

wán yán lóu shì kè xián zhōu

这句话大意是:完颜娄室克咸州。

shì yuè wú qǐ mǎi sā gǎi cí bù shī lǜ gōng shǔ zhū jiāng quàn jìn yuàn yǐ xīn suì yuán rì gōng shàng zūn hào tài zǔ bù xǔ

这句话大意是:是月,吴乞买、撒改、辞不失率宫属诸将劝进,愿以新岁元日恭上尊号,太祖不许。

ā lí hé mèn pú jiā nú zōng hàn děng jìn yuē jīn dà gōng yǐ jiàn ruò bù chēng hào wú yǐ xì tiān xià xīn

这句话大意是:阿离合懑、蒲家奴、宗翰等进曰:“今大功已建,若不称号,无以系天下心。

tài zǔ yuē wú jiāng sī zhī

现代白话:”太祖曰:“我将思之。

shōu guó yuán nián zhēng yuè rén shēn shuò qún chén fèng shàng zūn hào

这句话大意是:收国元年正月壬申朔,群臣奉上尊号。

shì rì jí huáng dì wèi

这句话大意是:是日,即皇帝位。

shàng yuē liáo yǐ bīn tiě wèi hào qǔ qí jiān yě

这句话大意是:上曰:“辽以宾铁为号,取其坚也。

bīn tiě suī jiān zhōng yì biàn huài wéi jīn bù biàn bù huài

这句话大意是:宾铁虽坚,终亦变坏,惟金不变不坏。

jīn zhī sè bái wán yán bù sè shàng bái

这句话大意是:金之色白,完颜部色尚白。

yú shì guó hào dà jīn gǎi yuán shōu guó

这句话大意是:”于是国号大金,改元收国。

bǐng zǐ shàng zì jiāng gōng huáng lóng fǔ jìn lín yì zhōu

这句话大意是:丙子,上自将攻黄龙府,进临益州。

zhōu rén zǒu bǎo huáng lóng qǔ qí yú mín yǐ guī

这句话大意是:州人走保黄龙,取其余民以归。

liáo qiǎn dū tǒng yē lǜ é lǐ duo zuǒ fù tǒng xiāo yǐ xuē yòu fù tǒng yē lǜ zhāng nú dōu jiān xiāo xiè fú liú qí èr shí wàn bù zú qī wàn shù biān

这句话大意是:辽遣都统耶律讹里朵、左副统萧乙薛、右副统耶律张奴、都监萧谢佛留,骑二十万、步卒七万戍边。

liú lóu shì yín shù kě shǒu huáng lóng shàng lǜ bīng qū dá lǔ gǔ chéng cì níng jiāng zhōu xi

这句话大意是:留娄室、银术可守黄龙,上率兵趋达鲁古城,次宁江州西。

liáo shǐ sēng jiā nú lái yì hé guó shū chì shàng míng qiě shǐ wèi shǔ guó

这句话大意是:辽使僧家奴来议和,国书斥上名,且使为属国。

gēng zǐ jìn shī yǒu huǒ guāng zhèng yuán zì kōng ér zhuì

这句话大意是:庚子,进师,有火光正圆,自空而坠。

shàng yuē cǐ xiáng zhēng dài tiān zhù yě

这句话大意是:上曰:“此祥征,殆天助也!

lèi bái shuǐ ér bài jiàng shì mò bù xǐ yuè jìn bī dá lǔ gǔ chéng

这句话大意是:”酹白水而拜,将士莫不喜跃,进逼达鲁古城。

shàng dēng gāo wàng liáo bīng ruò lián yún guàn mù zhuàng gù wèi zuǒ yòu yuē liáo bīng xīn èr ér qíng qiè

这句话大意是:上登高望辽兵若连云灌木状,顾谓左右曰:“辽兵心贰而情怯。

suī duō bù zú wèi

这句话大意是:虽多不足畏!

suì qū gāo fù wèi zhèn

这句话大意是:”遂趋高阜为阵。

zōng xióng yǐ yòu yì xiān chí liáo zuǒ jūn zuǒ jūn què

这句话大意是:宗雄以右翼先驰辽左军,左军却。

zuǒ yì chū qí zhèn hòu liáo yòu jūn jiē lì zhàn

这句话大意是:左翼出其阵后,辽右军皆力战。

lóu shì yín shù kě chōng qí zhōng jiān

这句话大意是:娄室、银术可冲其中坚。

fán jiǔ xiàn zhèn jiē lì zhàn ér chū

这句话大意是:凡九陷阵,皆力战而出。

zōng hàn qǐng yǐ zhōng jūn zhù zhī

这句话大意是:宗翰请以中军助之。

shàng shǐ zōng gàn wǎng wèi yí bīng

这句话大意是:上使宗干往为疑兵。

zōng xióng yǐ de lì jī liáo yòu jūn liáo bīng suì bài

这句话大意是:宗雄已得利,击辽右军,辽兵遂败。

chéng shèng zhuī niè zhì qí yíng huì rì yǐ mù wéi zhī

这句话大意是:乘胜追蹑,至其营,会日已暮,围之。

lí míng liáo jūn kuì wéi chū zhú běi zhì ā lóu gāng

这句话大意是:黎明,辽军溃围出,逐北至阿娄冈。

liáo bù zú jǐn yì de qí gēng jù shù qiān yǐ gěi zhū jūn

这句话大意是:辽步卒尽殪,得其耕具数千以给诸军。

shì yì yě liáo rén běn yù tún tián qiě zhàn qiě shǒu gù bìng qí gēng jù huò zhī

这句话大意是:是役也,辽人本欲屯田,且战且守,故并其耕具获之。

èr yuè shī hái

这句话大意是:二月,师还。

sān yuè xīn wèi shuò liè yú liáo huì chéng

这句话大意是:三月辛未朔,猎于寥晦城。

sì yuè liáo yē lǜ zhāng nú yǐ guó shū lái

这句话大意是:四月,辽耶律张奴以国书来。

shàng yǐ shū cí màn wǔ liú qí wǔ rén dú qiǎn zhāng nú huí bào shū yì rú zhī

这句话大意是:上以书辞慢侮,留其五人,独遣张奴回报,书亦如之。

wǔ yuè gēng wǔ shuò bì shǔ yú jìn jiāo

这句话大意是:五月庚午朔,避暑于近郊。

jiǎ xū bài tiān shè liǔ

这句话大意是:甲戌,拜天射柳。

gù shì wǔ yuè wǔ rì qī yuè shí wǔ rì jiǔ yuè jiǔ rì bài tiān shè liǔ suì yǐ wéi cháng

这句话大意是:故事,五月五日、七月十五日、九月九日拜天射柳,岁以为常。

liù yuè jǐ hài shuò liáo yē lǜ zhāng nú fù yǐ guó shū lái yóu chì shàng míng

这句话大意是:六月己亥朔,辽耶律张奴复以国书来,犹斥上名。

shàng yì chì liáo zhǔ míng yǐ fù zhī qiě yù zhī shǐ jiàng

这句话大意是:上亦斥辽主名以复之,且谕之使降。

qī yuè wù chén yǐ dì wú qǐ mǎi wèi ān bān bó jí liè guó xiāng sā gǎi wéi guó lùn bó jí liè

这句话大意是:七月戊辰,以弟吴乞买为谙班勃极烈,国相撒改为国论勃极烈。

cí bù shī wéi ā mǎi bó jí liè dì xié yě wèi guó lùn hào bó jí liè jiǎ xū liáo shǐ cí là yǐ shū lái liú zhī bù qiǎn

这句话大意是:辞不失为阿买勃极烈,弟斜也为国论昊勃极烈,甲戌,辽使辞剌以书来,留之不遣。

jiǔ bǎi xī yíng lái jiàng

这句话大意是:九百奚营来降。

bā yuè wù xū shàng qīn zhēng huáng lóng fǔ

这句话大意是:八月戊戌,上亲征黄龙府。

cì hùn tóng jiāng wú zhōu shàng shǐ yī rén dào qián chéng zhě bái mǎ jìng shè yuē shì wú biān suǒ zhǐ ér xíng

现代白话:次混同江,无舟,上使一人道前,乘赭白马径涉,曰:“视我鞭所指而行。

zhū jūn suí zhī shuǐ jí mǎ fù

这句话大意是:”诸军随之,水及马腹。

hòu shǐ zhōu rén cè qí dù chù shēn bù dé qí dǐ

这句话大意是:后使舟人测其渡处,深不得其底。

xī zōng tiān juàn èr nián yǐ huáng lóng fǔ wèi jì zhōu jūn yuē lì shè gài yǐ tài zǔ shè jì gù yě

这句话大意是:熙宗天眷二年,以黄龙府为济州,军曰利涉,盖以太祖涉济故也。

jiǔ yuè kè huáng lóng fǔ qiǎn cí là hái suì bān shī

这句话大意是:九月,克黄龙府,遣辞剌还,遂班师。

zhì jiāng jìng dù rú qián

这句话大意是:至江,径渡如前。

dīng chǒu zhì zì huáng lóng fǔ

这句话大意是:丁丑,至自黄龙府。

jǐ mǎo huáng lóng jiàn kōng zhōng

这句话大意是:己卯,黄龙见空中。

guǐ sì yǐ guó lùn bó jí liè sā gǎi wéi guó lùn hū lǔ bó jí liè ā lí hé mèn wèi guó lùn yǐ shì bó jí liè

这句话大意是:癸巳,以国论勃极烈撒改为国论忽鲁勃极烈,阿离合懑为国论乙室勃极烈。

shí yī yuè liáo zhǔ wén qǔ huáng lóng fǔ dà jù zì jiāng qī shí wàn zhì tuo mén

这句话大意是:十一月,辽主闻取黄龙府,大惧,自将七十万至驼门。

fù mǎ xiāo tè mò lín yá xiāo chá là děng qí wǔ wàn bù sì shí wàn zhì wò lín luò

这句话大意是:附马萧特末、林牙萧查剌等骑五万、步四十万至斡邻泺。

shàng zì jiāng yù zhī

这句话大意是:上自将御之。

shí èr yuè jǐ hài xíng cì yáo là huì zhū jiāng yì

这句话大意是:十二月己亥,行次爻剌,会诸将议。

jiē yuē liáo bīng hào qī shí wàn qí fēng wèi yì dāng

这句话大意是:皆曰:“辽兵号七十万,其锋未易当。

wú jūn yuǎn lái

现代白话:我军远来。

rén mǎ pí fá yi zhù yú cǐ shēn gōu gāo lěi yǐ dài

这句话大意是:人马疲乏,宜驻于此,深沟高垒以待。

shàng cóng zhī

这句话大意是:”上从之。

qiǎn dí gǔ nǎi yín shù kě zhèn dá lǔ gǔ

这句话大意是:遣迪古乃、银术可镇达鲁古。

dīng wèi shàng yǐ qí bīng qīn hou liáo jūn huò dū xiǎng zhě zhī liáo zhǔ yǐ zhāng nú pàn xi hái èr rì yǐ

现代白话:丁未,上以骑兵亲候辽军,获督饷者,知辽主以张奴叛,西还二日了。

shì rì shàng hái zhì shú jié luò yǒu guāng jiàn yú yǔ duān

这句话大意是:是日,上还至熟结泺,有光见于予端。

wù shēn zhū jiāng yuē jīn liáo zhǔ jì hái kě chéng dài zhuī jī zhī

这句话大意是:戊申,诸将曰:“今辽主既还,可乘怠追击之。

shàng yuē dí lái bù yíng zhàn qù ér zhuī zhī yù yǐ cǐ wèi yǒng yá

这句话大意是:”上曰“敌来不迎战,去而追之,欲以此为勇邪?

zhòng jiē sǒng kuì yuàn zì xiào

这句话大意是:”众皆悚愧,愿自效。

shàng fù yuē chéng yù zhuī dí yuē jī yǐ wǎng wú shì yùn kuì

这句话大意是:上复曰:“诚欲追敌,约赍以往,无事𫗥馈。

ruò pò dí hé qiú bù dé

这句话大意是:若破敌,何求不得。

zhòng jiē fèn yuè zhuī jí liáo zhǔ yú hù bù dá gāng

这句话大意是:”众皆奋跃,追及辽主于护步答冈。

shì yì yě bīng zhǐ èr wàn

这句话大意是:是役也,兵止二万。

shàng yuē bǐ zhòng wǒ guǎ bīng bù kě fēn

这句话大意是:上曰:“彼众我寡,兵不可分。

shì qí zhōng jūn zuì jiān liáo zhǔ bì zài yān

现代白话:视其中军最坚,辽主必在呢。

bài qí zhōng jūn kě yǐ dé zhì

现代白话:败其中军,能够得志。

shǐ yòu yì xiān zhàn

这句话大意是:”使右翼先战。

bīng shù jiāo zuǒ yì hé ér gōng zhī

这句话大意是:兵数交,左翼合而攻之。

liáo bīng dà kuì wǒ shī chí zhī héng chū qí zhōng

这句话大意是:辽兵大溃,我师驰之,横出其中。

liáo shī bài jì sǐ zhě xiāng zhǔ bǎi yú lǐ

这句话大意是:辽师败绩,死者相属百余里。

huò yú niǎn yì wò bīng xiè jūn zī tā bǎo wù mǎ niú bù kě shèng jì

这句话大意是:获舆辇帟幄兵械军资,他宝物马牛不可胜计。

shì zhàn xié yě yuán máo shā shù shí rén ā lí běn bèi wéi wēn dí hǎn dí hū dié yǐ sì móu kè bīng chū zhī wán yán méng guā shēn bèi shù chuàng lì zhàn bù yǐ gōng jiē lùn zuì

这句话大意是:是战,斜也援矛杀数十人,阿离本被围,温迪罕迪忽迭以四谋克兵出之,完颜蒙刮身被数创,力战不已,功皆论最。

xiāo tè mò děng fén yíng dùn qù suì bān shī

这句话大意是:萧特末等焚营遁去,遂班师。

lái gǔ sā hē qǔ kāi zhōu pó lú huǒ xià tè lín chéng cí lǐ hǎn jiàng

这句话大意是:来谷撒喝取开州,婆卢火下特邻城,辞里罕降。

èr nián zhēng yuè wù zǐ zhào yuē zì pò liáo bīng sì fāng lái jiàng zhě zhòng yi jiā yōu xù

这句话大意是:二年正月戊子,诏曰:“自破辽兵,四方来降者众,宜加优恤。

zì jīn qì dān xī hàn bó hǎi xì liáo jí nǚ zhí shì wéi dá lǔ gǔ wù rě tiě lí zhū bù guān mín jǐ jiàng huò wèi jūn suǒ fú huò táo dùn ér hái zhě wù yǐ wéi zuì

这句话大意是:自今契丹、奚、汉、渤海、系辽籍女直、室韦、达鲁古、兀惹、铁骊诸部官民,己降或为军所俘获,逃遁而还者,勿以为罪。

qí qiú zhǎng réng guān zhī qiě shǐ cóng yí jū chǔ

这句话大意是:其酋长仍官之,且使从宜居处。

rùn yuè gāo yǒng chāng jù dōng jīng shǐ tà bù yě lái qiú yuán

这句话大意是:闰月,高永昌据东京,使挞不野来求援。

gāo lí qiǎn shǐ lái hè jié qiě qiú bǎo zhōu

这句话大意是:高丽遣使来贺捷,且求保州。

zhào xǔ zì qǔ zhī

这句话大意是:诏许自取之。

èr yuè jǐ sì zhào yuē bǐ yǐ suì xiōng shù mín jiān shí duō yī fù háo zú yīn wèi nú lì jí yǒu fàn fǎ zhēng cháng mò bàn shé shēn wèi nú zhě huò sī yuē lì xiàn yǐ rén duì shú guò qī zé wèi nú zhě bìng tīng yǐ liǎng rén shú yī wèi liáng

这句话大意是:二月己巳,诏曰:“比以岁凶,庶民艰食,多依附豪族,因为奴隶,及有犯法,征偿莫办,折身为奴者,或私约立限,以人对赎,过期则为奴者,并听以两人赎一为良。

ruò yuán yuē yǐ yī rén shú zhě jí cóng yuán yuē

这句话大意是:若元约以一人赎者,即从元约。

sì yuè yǐ chǒu yǐ wò lǔ tǒng nèi wài zhū jūn yǔ pú chá dí gǔ nǎi huì xián zhōu lù dū tǒng wò lǔ gǔ tǎo gāo yǒng chāng

这句话大意是:”四月乙丑,以斡鲁统内外诸军,与蒲察、迪古乃会咸州路都统斡鲁古讨高永昌。

hú shā bǔ děng bèi hài

这句话大意是:胡沙补等被害。

wǔ yuè wò lǔ děng bài yǒng chāng tà bù yě qín yǒng chāng yǐ xiàn lù zhī yú jūn

这句话大意是:五月,斡鲁等败永昌,挞不野擒永昌以献,戮之于军。

dōng jīng zhōu xiàn jí nán lù xì liáo nǚ zhí jiē jiàng

这句话大意是:东京州县及南路系辽女直皆降。

zhào chú liáo fǎ shěng shuì fù zhì měng ān móu kè yī rú běn cháo zhī zhì

这句话大意是:诏除辽法,省税赋,置猛安谋克一如本朝之制。

yǐ wò lǔ wèi nán lù dū tǒng

这句话大意是:以斡鲁为南路都统。

dié bó jí liè ā tú hǎn pò liáo bīng liù wàn yú zhào sàn chéng

这句话大意是:迭勃极烈阿徒罕破辽兵六万于照散城。

jiǔ yuè jǐ hài shàng liè jìn jiāo

这句话大意是:九月己亥,上猎近郊。

yǐ sì nán lù dū tǒng wò lǔ lái jiàn yú pó lú mǎi shuǐ

这句话大意是:乙巳,南路都统斡鲁来见于婆卢买水。

shǐ zhì jīn pái

这句话大意是:始制金牌。

shí èr yuè gēng shēn shuò ān bān bó jí liè wú qǐ mǎi jí qún chén shàng zūn hào yuē dà shèng huáng dì gǎi míng nián wèi tiān fǔ yuán nián

这句话大意是:十二月庚申朔,谙班勃极烈吴乞买及群臣上尊号曰大圣皇帝,改明年为天辅元年。

tiān fǔ yuán nián zhēng yuè kāi zhōu pàn jiā gǔ sā hē děng tǎo píng zhī

这句话大意是:天辅元年正月,开州叛,加古撒喝等讨平之。

guó lùn hào bó jí liè xié yě yǐ bīng yī wàn qǔ tài zhōu

这句话大意是:国论昊勃极烈斜也以兵一万取泰州。

sì yuè liáo qín jìn guó wáng yē lǜ niē lǐ lái fá dí gǔ nǎi lóu shì pó lú huǒ jiàng bīng èr wàn

这句话大意是:四月,辽秦晋国王耶律捏里来伐,迪古乃、娄室、婆卢火将兵二万。

huì xián zhōu lù dū tǒng wò lǔ gǔ jī zhī

这句话大意是:会咸州路都统斡鲁古击之。

wǔ yuè dīng sì zhào zì shōu níng jiāng zhōu yǐ hòu tóng xìng wèi hūn zhě zhàng ér lí zhī

这句话大意是:五月丁巳,诏自收宁江州已后同姓为婚者,杖而离之。

qī yuè wù shēn yǐ wán yán wò lùn zhī dōng jīng shì

这句话大意是:七月戊申,以完颜斡论知东京事。

bā yuè guǐ hài gāo lí qiǎn shǐ lái qǐng bǎo zhōu

这句话大意是:八月癸亥,高丽遣使来请保州。

shí èr yuè jiǎ zǐ wò lǔ gǔ děng bài yē lǜ hàn lǐ bīng yú jí lí shān bá xiǎn zhōu qián yì háo huī chéng chuān huì děng zhōu jiē jiàng

这句话大意是:十二月甲子,斡鲁古等败耶律捍里兵于蒺藜山,拔显州,干、懿、豪、徽、成、川、惠等州皆降。

shì yuè sòng shǐ dēng zhōu fáng yù shǐ mǎ zhèng yǐ guó shū lái qí lüè yuē rì chū zhī fēn shí shēng shèng rén

这句话大意是:是月,宋使登州防御使马政以国书来,其略曰:“日出之分,实生圣人。

qiè wén zhēng liáo lǚ pò qíng dí

这句话大意是:窃闻征辽,屡破勍敌。

ruò kè liáo zhī hòu wǔ dài shí xiàn rù qì dān hàn dì yuàn bì xià yì

这句话大意是:若克辽之后,五代时陷入契丹汉地,愿畀下邑。

èr nián zhēng yuè gēng yín liáo shuāng zhōu jié dù shǐ zhāng chóng jiàng

这句话大意是:二年正月庚寅,辽双州节度使张崇降。

shǐ sàn dǔ rú sòng bào pìn shū yuē suǒ qǐng zhī de jīn dāng yǔ sòng jiā gōng de zhě yǒu zhī

这句话大意是:使散睹如宋报聘,书曰:“所请之地,今当与宋夹攻,得者有之。

èr yuè guǐ chǒu shuò liáo shǐ yē lǜ nú gē děng lái yì hé

这句话大意是:二月癸丑朔,辽使耶律奴哥等来议和。

xīn yǒu bèi qín dí gǔ nǎi lóu shì lái jiàn

这句话大意是:辛酉,孛堇迪古乃、娄室来见。

shàng yǐ liáo zhǔ jìn zài zhōng jīng ér gǎn zhé lái jiē zhàng zhī

这句话大意是:上以辽主近在中京,而敢辄来,皆杖之。

hé lǐ bǎo shuāng gǔ děng yán xián zhōu dū tǒng wò lǔ gǔ zhī liáo zhǔ zài zhōng jīng ér bù jìn tǎo chú liáng fēng zú ér bù yǐ shí wén gōng xiǎn zhōu shí suǒ huò shēng kǒu cái chù duō zì qǔ

这句话大意是:劾里保、双古等言,咸州都统斡鲁古知辽主在中京而不进讨,刍粮丰足而不以实闻,攻显州时所获生口财畜多自取。

sān yuè guǐ wèi shuò mìng dū gē dài wéi dū tǒng ér jū zhì zhī wò lǔ gǔ zuò jiàng móu kè

这句话大意是:三月癸未朔,命阇哥代为都统而鞫治之,斡鲁古坐降谋克。

rén chén liáo shǐ yē lǜ nú gē yǐ guó shū lái

这句话大意是:壬辰,辽使耶律奴哥以国书来。

gēng zǐ yǐ lóu shì yán huáng lóng fǔ de pì qiě yuǎn yi zhòng shù shǒu nǎi mìng hé zhū lù móu kè yǐ lóu shì wèi wàn hù zhèn zhī

这句话大意是:庚子,以娄室言黄龙府地僻且远,宜重戍守,乃命合诸路谋克,以娄室为万户镇之。

sì yuè xīn sì liáo shǐ yǐ guó shū lái

这句话大意是:四月辛巳,辽使以国书来。

wǔ yuè bǐng shēn mìng hú tū gǔn rú liáo

这句话大意是:五月丙申,命胡突衮如辽。

liù yuè jiǎ yín zhào yǒu sī jìn mín líng nüè diǎn gù liáng rén jí bèi qǔ shú zhí zhě

这句话大意是:六月甲寅,诏有司禁民凌虐典雇良人,及倍取赎直者。

jiǎ xū liáo tōng qí shuāng liáo děng zhōu bā bǎi yú hù lái guī mìng fēn zhì zhū bù zé gāo yú zhī dì chù zhī

这句话大意是:甲戌,辽通、祺、双、辽等州八百余户来归,命分置诸部,择膏腴之地处之。

qī yuè guǐ wèi zhào yuē pǐ lǐ shuǐ lù wán yán shù lǐ gǔ bó hǎi dà jiā nú děng liù móu kè pín fá zhī mín xī cháng gěi yǐ guān liáng zhì zhī yú liè zhī de

这句话大意是:七月癸未,诏曰:“匹里水路完颜术里古、渤海大家奴等六谋克贫乏之民,昔尝给以官粮,置之渔猎之地。

jīn lì rì yǐ jiǔ bù zhī dēng hào kě jù qí shù yǐ wén

这句话大意是:今历日已久,不知登耗,可具其数以闻。

hú tū gǔn hái zì liáo yē lǜ nú gē fù yǐ guó shū lái

这句话大意是:”胡突衮还自辽,耶律奴哥复以国书来。

bǐng shēn hú tū gǔn rú liáo

这句话大意是:丙申,胡突衮如辽。

liáo hù èr bǎi lái guī chù zhī tài zhōu

这句话大意是:辽户二百来归,处之泰州。

zhào qiǎn ā lǐ gǔ lǐ jiā nú tè lǐ dǐ zhāo yù wèi jiàng zhě

这句话大意是:诏遣阿里骨、李家奴、特里底招谕未降者。

réng zhào dá lǔ gǔ bù bó qín cí liè fán jiàng fù xīn mín shàn wèi cún fǔ

这句话大意是:仍诏达鲁古部勃堇辞列:“凡降附新民,善为存抚。

lái zhě gè lìng cóng biàn ān jū gěi yǐ guān liáng wú zhé dòng rǎo

这句话大意是:来者各令从便安居,给以官粮,毋辄动扰。

bā yuè hú tū gǔn hái zì liáo yē lǜ nú gē tū dié fù yǐ guó shū lái

这句话大意是:八月,胡突衮还自辽,耶律奴哥、突迭复以国书来。

jiǔ yuè wù zǐ zhào yuē guó shū zhào lìng yi xuǎn shàn zhǔ wén zhě wèi zhī

这句话大意是:九月戊子,诏曰:“国书诏令,宜选善属文者为之。

qí lìng suǒ zài fǎng qiú bó xué xióng cái zhī shì

这句话大意是:其令所在访求博学雄才之士。

dūn qiǎn fù quē

这句话大意是:敦遣赴阙。

rùn yuè gēng xū shuò yǐ jiàng jiāng huò shí hán qìng hé wèi qiān hù

这句话大意是:闰月庚戌朔,以降将霍石、韩庆和为千户。

jiǔ bǎi xī bù xiāo bǎo yǐ xīn běi bù é lǐ yě hàn rén wáng liù ér wáng bó lóng qì dān tè mò gāo cóng yòu děng gè lǜ zhòng lái jiàng

这句话大意是:九百奚部萧宝、乙辛,北部讹里野,汉人王六儿、王伯龙,契丹特末、高从佑等,各率众来降。

liáo yē lǜ nú gē yǐ guó shū lái

这句话大意是:辽耶律奴哥以国书来。

shí yuè guǐ wèi yǐ lóng huà zhōu jiàng zhě zhāng yīng gǔ liú zhòng liáng wèi qiān hù

这句话大意是:十月癸未,以龙化州降者张应古、刘仲良为千户。

yǐ wèi xián zhōu dū tǒng sī yán hàn rén li xiào gōng bó hǎi èr gē lǜ zhòng lái jiàng

这句话大意是:乙未,咸州都统司言,汉人李孝功、渤海二哥率众来降。

mìng gè yǐ suǒ bù wèi qiān hù

这句话大意是:命各以所部为千户。

shí èr yuè jiǎ chén qiǎn bèi qín shù bèi yǐ dìng liáo de yù gāo lí

这句话大意是:十二月甲辰,遣孛堇术孛以定辽地谕高丽。

yē lǜ nú gē yǐ guó shū lái

这句话大意是:耶律奴哥以国书来。

liáo yì zhōu jié dù shǐ liú hóng yǐ hù sān qiān bìng zhí liáo hòu rén lái jiàng yǐ wéi qiān hù

这句话大意是:辽懿州节度使刘宏以户三千并执辽候人来降,以为千户。

chuān zhōu kòu èr wàn yǐ xiáng fù pàn gē gǔ liè zhào lǐ jī pò zhī

这句话大意是:川州寇二万已降复叛,纥古烈照里击破之。

sān nián zhēng yuè jiǎ yín dōng jīng rén wéi zhì zhě yǒng jí děng wǔ rén jié zhòng pàn

这句话大意是:三年正月甲寅,东京人为质者永吉等五人结众叛。

shì jué zhū qí shǒu è yú jiē zhàng bǎi mò rù zài háng jiā shǔ zī chǎn zhī bàn

这句话大意是:事觉,诛其首恶,余皆杖百,没入在行家属资产之半。

zhào zhī dōng jīng shì wò lùn jì yǒu fàn zhě bìng rú zhī

这句话大意是:诏知东京事斡论,继有犯者并如之。

bǐng chén zhào biē gǔ bèi qín chou wò yuē hú lǔ gǔ dié bā hé èr bù lái sòng kuǎn ruò děng xiān shí bù wú jiāo wù zì jīn wú xiāng qīn rǎo

这句话大意是:丙辰,诏鳖古孛堇酬斡曰:“胡鲁古、迭八合二部来送款,若等先时不无交恶,自今毋相侵扰。

sān yuè yē lǜ nú gē yǐ guó shū lái

这句话大意是:三月,耶律奴哥以国书来。

sì yuè bǐng zǐ shuò rì yǒu shí zhī

这句话大意是:四月丙子朔,日有食之。

wǔ yuè rén xū zhào xián zhōu lù dū tǒng sī yuē bīng xìng yǐ qián hé sū guǎn huí pà lǐ yǔ xì liáo jí bù xì liáo jí nǚ zhí hù mín yǒu fàn zuì liú cuàn biān jìng huò wáng rù yú liáo zhě běn jiē wú mín yuǎn zài yì jìng zhèn shén mǐn zhī

现代白话:五月壬戌,诏咸州路都统司曰:“兵兴以前,曷苏馆、回怕里与系辽籍、不系辽籍女直户民,有犯罪流窜边境或亡入于辽者,本皆我民,远在异境,朕甚悯之。

jīn jí yì hé dāng háng lǐ suǒ

这句话大意是:今即议和,当行理索。

kě míng yù zhū lù qiān hù móu kè biàn yǔ xún fǎng qí guān chēng míng shì dì lǐ jù lù yǐ shàng

这句话大意是:可明谕诸路千户、谋克,遍与询访其官称、名氏、地里,具录以上。

liù yuè xīn mǎo liáo qiǎn tài fù xí ní liè děng fèng cè ěr lái shàng zhì cè wén bù hé zhě shù shì fù zhī

现代白话:六月辛卯,辽遣太傅习泥烈等奉册你来,上擿册文不合者数事复之。

sàn dǔ hái zì sòng

这句话大意是:散睹还自宋。

sòng shǐ mǎ zhèng jí qí zi hóng lái pìn

这句话大意是:宋使马政及其子宏来聘。

sàn dǔ shòu sòng tuán liàn shǐ shàng nù zhàng ér duó zhī

这句话大意是:散睹受宋团练使,上怒,杖而夺之。

sòng shǐ hái fù qiǎn bèi qín cí liè lǔ děng rú sòng

这句话大意是:宋使还,复遣孛堇辞列、鲁等如宋。

qī yuè xīn hài liáo rén yáng xún qīng luō zi wéi gè lǜ zhòng lái jiàng mìng gè yǐ suǒ bù wèi móu kè

这句话大意是:七月辛亥,辽人杨询卿、罗子韦各率众来降,命各以所部为谋克。

bā yuè jǐ chǒu bān nǚ zhí zì

这句话大意是:八月己丑,颁女直字。

jiǔ yuè yǐ liáo cè lǐ shǐ shī qī zhào zhū lù jūn guò jiāng tún zhù

这句话大意是:九月,以辽册礼使失期,诏诸路军过江屯驻。

shí yī yuè xí ní liè děng fù yǐ guó shū lái

这句话大意是:十一月,习泥烈等复以国书来。

hé lǎn diān cháng chéng gāo lí zēng zhù sān chǐ

这句话大意是:曷懒甸长城,高丽增筑三尺。

zhào hú là gǔ xí xiǎn shèn gù yíng lěi

这句话大意是:诏胡剌古、习显慎固营垒。

sì nián èr yuè cí liè hé lǔ hái zì sòng

这句话大意是:四年二月,辞列、曷鲁还自宋。

sòng shǐ zhào liáng sì wáng huī lái yì yān jīng xī jīng de

这句话大意是:宋使赵良嗣、王晖来议燕京、西京地。

sān yuè jiǎ chén shàng wèi qún chén yuē liáo rén lǚ bài qiǎn shǐ qiú chéng wéi shì xū cí yǐ wéi huǎn shī zhī jì dāng yì jìn tǎo

这句话大意是:三月甲辰,上谓群臣曰:“辽人屡败,遣使求成,惟饰虚辞,以为缓师之计,当议进讨。

qí lìng xián zhōu lù tǒng jūn sī zhì jūn lǚ xiū qì xiè jù shù yǐ wén

这句话大意是:其令咸州路统军司治军旅、修器械,具数以闻。

xīn yǒu zhào xián zhōu lù dū tǒng sī yuē zhèn yǐ liáo guó hé yì wú chéng jiāng yǐ sì yuè èr shí wǔ rì jìn shī

这句话大意是:”辛酉,诏咸州路都统司曰:“朕以辽国和议无成,将以四月二十五日进师。

lìng xié gé liú bīng yī qiān zhèn shǒu dū mǔ yǐ yú bīng lái huì yú hún hé

这句话大意是:”令斜葛留兵一千镇守,阇母以余兵来会于浑河。

liáo xí ní liè yǐ guó shū lái

这句话大意是:辽习泥烈以国书来。

sì yuè yǐ wèi shàng zì jiāng fá liáo

这句话大意是:四月乙未,上自将伐辽。

yǐ liáo shǐ xí ní liè sòng shǐ zhào liáng sì děng cóng xíng

这句话大意是:以辽使习泥烈、宋使赵良嗣等从行。

wǔ yuè jiǎ chén cì hún hé xi shǐ zōng xióng xiān qū shàng jīng qiǎn jiàng zhě mǎ yǐ chí zhào yù chéng zhōng

这句话大意是:五月甲辰,次浑河西,使宗雄先趋上京,遣降者马乙持诏谕城中。

rén zǐ zhì shàng jīng zhào guān mín yuē liáo zhǔ shī dào shàng xià tóng yuàn

这句话大意是:壬子,至上京,诏官民曰:“辽主失道,上下同怨。

zhèn xīng bīng yǐ lái suǒ guò chéng yì fù gù bù fú zhě jí gōng bá zhī jiàng zhě fǔ xù zhī rǔ děng bì wén zhī yǐ

现代白话:朕兴兵以来,所过城邑负固不服者即攻拔之,降者抚恤之,你等必闻之了。

jīn ěr guó hé hǎo zhī shì fǎn fù jiàn qī zhèn bù yù tiān xià shēng líng jiǔ lí tú tàn suì jué cè jìn tǎo

现代白话:今你国和好之事,反复见欺,朕不欲天下生灵久罹涂炭,遂决策进讨。

bǐ qiǎn zōng xióng děng xiāng jì zhāo yù shàng bù tīng cóng

这句话大意是:比遣宗雄等相继招谕,尚不听从。

jīn ruò gōng zhī zé chéng pò yǐ

现代白话:今若攻之,则城破了!

zhòng yǐ diào fá zhī yì bù yù cán mín gù kāi shì míng zhào yù yǐ huò fú qí shěn tú zhī

这句话大意是:重以吊伐之义,不欲残民,故开示明诏,谕以祸福,其审图之。

shàng jīng rén shì yù bèi chǔ xù wèi gù shǒu jì

这句话大意是:”上京人恃御备储蓄为固守计。

jiǎ yín jí mìng jìn gōng

这句话大意是:甲寅,亟命进攻。

shàng wèi xí ní liè zhào liáng sì děng yuē rǔ kě guān wú yòng bīng yǐ bo qù jiù

现代白话:上谓习泥烈、赵良嗣等曰:“你可观我用兵,以卜去就。

shàng qīn lín chéng dū jiàng shì zhū jūn gǔ zào ér jìn

这句话大意是:”上亲临城,督将士诸军鼓噪而进。

zì dàn jí sì dū mǔ yǐ huī xià xiān dēng kè qí wài chéng liú shǒu tà bù yě yǐ chéng jiàng

这句话大意是:自旦及巳,阇母以麾下先登,克其外城,留守挞不野以城降。

zhào liáng sì děng fèng shāng wéi shòu jiē chēng wàn suì

这句话大意是:赵良嗣等奉觞为寿,皆称万岁。

shì rì shè shàng jīng guān mín

这句话大意是:是日,赦上京官民。

zhào yù liáo fù tǒng yú dǔ

这句话大意是:诏谕辽副统余睹。

rén xū cì wò hēi hé

这句话大意是:壬戌,次沃黑河。

zōng gàn lǜ qún chén jiàn yuē de yuǎn shí shǔ jūn mǎ bà fá ruò shēn rù dí jìng liáng kuì fá jué kǒng yǒu hòu jiān

这句话大意是:宗干率群臣谏曰:“地远时暑,军马罢乏,若深入敌境,粮馈乏绝,恐有后艰。

shàng cóng zhī nǎi bān shī mìng fēn bīng gōng qìng zhōu

这句话大意是:”上从之,乃班师,命分兵攻庆州。

yú dǔ xí dū mǔ yú liáo hé wán yán bèi dá wū tǎ děng zhàn què zhī wán yán tè hǔ sǐ yān

现代白话:余睹袭阇母于辽河,完颜背答、乌塔等战却之,完颜特虎死呢。

qī yuè guǐ mǎo shàng zhì zì fá liáo

这句话大意是:七月癸卯,上至自伐辽。

jiǔ yuè zhú wēi shuǐ bù shí lǐ gǔ dá děng shā bèi qín chou wò pū hū dé yǐ pàn

这句话大意是:九月,烛隈水部实里古达等杀孛堇酬斡、仆忽得以叛。

shí yuè wù chén shuò rì yǒu shí zhī

这句话大意是:十月戊辰朔,日有食之。

wù yín mìng wò lǔ fēn hú là gǔ wū chūn zhī bīng yǐ tǎo shí lǐ gǔ dá

这句话大意是:戊寅,命斡鲁分胡剌古、乌春之兵以讨实里古达。

shí yī yuè dōng jīng liú shǒu sī qǐ běn jīng guān mín zhì zǐ zēng shù fān dài shàng bù xǔ yuē zhū zhì zǐ yǐ gè shòu tián lú ruò fù fān dài zé wǎng lái dòng yáo kě bìng réng jiù

这句话大意是:十一月,东京留守司乞本京官民质子增数番代,上不许,曰:“诸质子已各受田庐,若复番代,则往来动摇,可并仍旧。

shí èr yuè sòng fù shǐ mǎ zhèng lái qǐng xī jīng zhī de

这句话大意是:十二月,宋复使马政来请西京之地。

wǔ nián chūn zhēng yuè wò lǔ bài shí lǐ gǔ dá yú hé tà là shān zhū shǒu è sì rén yú xī fǔ dìng

这句话大意是:五年春正月,斡鲁败实里古达于合挞剌山,诛首恶四人,余悉抚定。

èr yuè qiǎn yù jí zōng xióng fēn zhū lù měng ān móu kè zhī mín wàn hù tún tài zhōu yǐ pó lú huǒ tǒng zhī cì gēng niú wǔ shí

这句话大意是:二月,遣昱及宗雄分诸路猛安谋克之民万户屯泰州,以婆卢火统之,赐耕牛五十。

sì yuè yǐ chǒu shuò zōng hàn qǐng fá liáo zhào zhū lù yù jiè jūn shì

这句话大意是:四月乙丑朔,宗翰请伐辽,诏诸路预戒军事。

wǔ yuè liáo dū tǒng yē lǜ yú dǔ děng yì xián zhōu jiàng

这句话大意是:五月,辽都统耶律余睹等诣咸州降。

rùn yuè xīn sì guó lùn hú lǔ bó jí liè sā gǎi hōng

这句话大意是:闰月辛巳,国论胡鲁勃极烈撒改薨。

liù yuè guǐ sì yú dǔ yǔ qí jiāng lì lái jiàn

这句话大意是:六月癸巳,余睹与其将吏来见。

bǐng shēn qiān hù hú lí dá zuò shàn shǔ bù rén wèi pú lǐ yǎn zhàng yī bǎi ba zhī

这句话大意是:丙申,千户胡离答坐擅署部人为蒲里衍,杖一百,罢之。

gēng zǐ zhào ān bǎn bó jí liè wú qǐ mǎi èr guó zhèng

这句话大意是:庚子,诏谙版勃极烈吴乞买贰国政。

yǐ hào bó jí liè xié yě wèi hū lǔ bó jí liè pú jiā nú wèi hào bó jí liè zōng hàn wèi yí lài bó jí liè

这句话大意是:以昊勃极烈斜也为忽鲁勃极烈,蒲家奴为昊勃极烈,宗翰为移赉勃极烈。

qī yuè gēng chén zhào xián zhōu dū tǒng sī yuē zì yú dǔ lái zhuó jiàn liáo guó shì yi yǐ jué yì qīn zhēng qí zhì jūn yǐ sì shī qī

这句话大意是:七月庚辰,诏咸州都统司曰:“自余睹来,灼见辽国事宜,已决议亲征,其治军以俟师期。

xún yǐ lián yǔ ba qīn zhēng

这句话大意是:”寻以连雨罢亲征。

mìng hào bó jí liè yù wèi dū tǒng chēng lài bó jí liè zōng hàn fù zhī shuài shī ér xi

这句话大意是:命昊勃极烈昱为都统,称赉勃极烈宗翰副之,帅师而西。

shí èr yuè xīn chǒu yǐ hū lǔ bó jí liè gǎo wèi nèi wài zhū jūn dōu tǒng yǐ yù zōng hàn zōng gàn zōng wàng zōng pán děng fù zhī

这句话大意是:十二月辛丑,以忽鲁勃极烈杲为内外诸军都统,以昱、宗翰、宗干、宗望、宗盘等副之。

jiǎ chén zhào yuē liáo zhèng bù gāng rén shén gòng qì

这句话大意是:甲辰,诏曰:“辽政不纲,人神共弃。

jīn yù zhōng wài yī tǒng gù mìng rǔ lǜ dà jūn yǐ xíng tǎo fá

现代白话:今欲中外一统,故命你率大军以行讨伐。

ěr qí shèn zhòng bīng shì zé yòng shàn móu shǎng fá bì xíng liáng xiǎng bì jì wù rǎo xiáng fú wù zòng fú lüě jiàn kě ér jìn wú yān shī qī

现代白话:你其慎重兵事,择用善谋,赏罚必行,粮饷必继,勿扰降服,勿纵俘掠,见可而进,无淹师期。

shì yǒu cóng quán wú xū shēn bǐng

这句话大意是:事有从权,毋须申禀。

wù shēn zhào yuē ruò kè zhōng jīng suǒ de lǐ yuè yí zhàng tú shū wén jí bìng xiān cì jīn fā fù quē

这句话大意是:”戊申,诏曰:“若克中京,所得礼乐仪仗图书文籍,并先次津发赴阙。

liù nián zhēng yuè guǐ yǒu dū tǒng gǎo kè gāo ēn huí hé sān chéng

这句话大意是:六年正月癸酉,都统杲克高、恩、回纥三城。

yǐ hài qǔ zhōng jīng suì xià zé zhōu

这句话大意是:乙亥,取中京,遂下泽州。

èr yuè gēng yín shuò rì yǒu shí zhī

这句话大意是:二月庚寅朔,日有食之。

jǐ hài zōng hàn děng bài liáo xī wáng xiá mò yú běi ān zhōu jiàng

这句话大意是:己亥,宗翰等败辽奚王霞末于北安州,降。

xī bù xi jié dù shǐ é lǐ là yǐ běn bù jiàng

这句话大意是:奚部西节度使讹里剌以本部降。

rén yín dū tǒng gǎo qiǎn shǐ lái zòu jié bìng xiàn suǒ huò huò bǎo

这句话大意是:壬寅,都统杲遣使来奏捷,并献所获货宝。

zhào yuē rǔ děng tí bīng yú wài kè fù suǒ rèn gōng xià chéng yì fǔ ān rén mín zhèn shén jiā zhī

现代白话:诏曰:“你等提兵于外,克副所任,攻下城邑,抚安人民,朕甚嘉之。

suǒ yán fēn qiǎn jiàng shì zhāo xiáng shān qián zhū bù jì xī yǐ fǔ dìng xù qiǎn lái bào

这句话大意是:所言分遣将士招降山前诸部,计悉已抚定,续遣来报。

shān hòu ruò wèi kě wǎng jí yíng tián mù mǎ sì jí qiū chéng nǎi tú dà jǔ

这句话大意是:山后若未可往,即营田牧马,俟及秋成,乃图大举。

gèng dāng shú yì jiàn kě zé xíng

这句话大意是:更当熟议,见可则行。

rú yù yì bīng jù shù lái shàng bù kě shì yī zhàn zhī shèng zhé yǒu chí màn

这句话大意是:如欲益兵,具数来上,不可恃一战之胜,辄有弛慢。

xīn jiàng fù zhě dāng shàn fǔ cún

这句话大意是:新降附者当善抚存。

xuān yù jiàng shì shǐ zhī zhèn yì

这句话大意是:宣谕将士,使知朕意。

zōng hàn zhù běi ān qiǎn xī yǐn děng lüè dì huò liáo hù wèi yē lǜ xí ní liè zhī liáo zhǔ liè yuān yāng luò yǐ qí zǐ jìn wáng xián ér yǒu rén wàng è ér shā zhī zhòng yì lí xīn

这句话大意是:”宗翰驻北安,遣希尹等略地,获辽护卫耶律习泥烈,知辽主猎鸳鸯泺,以其子晋王贤而有人望,恶而杀之,众益离心。

suī yǒu xī běi xī nán liǎng lù bīng mǎ jiē léi ruò

这句话大意是:虽有西北、西南两路兵马,皆羸弱。

suì qiǎn nòu wǎn wēn dōu děng bào dū tǒng gǎo jìn bīng xí zhī

这句话大意是:遂遣耨碗温都等报都统杲进兵袭之。

sān yuè dū tǒng gǎo chū qīng lǐng zōng hàn chū piáo lǐng zhuī liáo zhǔ yú yuān yāng luò

这句话大意是:三月,都统杲出青岭,宗翰出瓢岭,追辽主于鸳鸯泺。

liáo zhǔ bēn xī jīng

这句话大意是:辽主奔西京。

zōng hàn fù zhuī zhì bái shuǐ luò bù jí huò qí huò bǎo

这句话大意是:宗翰复追至白水泺,不及,获其货宝。

jǐ sì zhì xī jīng

这句话大意是:己巳,至西京。

rén shēn xī jīng jiàng

这句话大意是:壬申,西京降。

xī yǐn zhuī liáo zhǔ yú yǐ shì bù bù jí

这句话大意是:希尹追辽主于乙室部,不及。

yǐ hài xī jīng fù pàn

这句话大意是:乙亥,西京复叛。

shì yuè liáo qín jìn guó wáng yē lǜ niē lǐ jí wèi yú yàn

这句话大意是:是月,辽秦晋国王耶律捏里即位于燕。

sì yuè xīn mǎo fù qǔ xī jīng

这句话大意是:四月辛卯,复取西京。

rén chén qiǎn tú dān wú jiǎ gāo qìng yì rú sòng

这句话大意是:壬辰,遣徒单吴甲、高庆裔如宋。

wù xū dū tǒng gǎo zì xī jīng qū bái shuǐ luò hào bó jí liè yù xí pí shì bù yú tiě lǚ chuān wèi dí suǒ bài

这句话大意是:戊戌,都统杲自西京趋白水泺,昊勃极烈昱袭毗室部于铁吕川,为敌所败。

hái huì chá là bīng zhuī zhì huáng shuǐ běi dà pò zhī

这句话大意是:还会察剌兵,追至黄水北,大破之。

yē lǜ tǎn zhāo lái xī nán zhū bù xi zhì xià qí zhāo tǎo shǐ yē lǜ fú dǐng jiàng

这句话大意是:耶律坦招徕西南诸部,西至夏,其招讨使耶律佛顶降。

jīn sù xī píng èr jùn hàn jūn sì qiān yú rén pàn qù yē lǜ tǎn děng xí qǔ zhī

这句话大意是:金肃、西平二郡汉军四千余人叛去,耶律坦等袭取之。

dū mǔ lóu shì zhāo xiáng tiān dé yún nèi níng biān dōng shèng děng zhōu huò ā shū ér hái

这句话大意是:阇母、娄室招降天德、云内、宁边、东胜等州,获阿疏而还。

shì shí shān xī chéng yì zhū bù suī jiàng rén xīn wèi gù liáo zhǔ bǎo yīn shān yē lǜ hàn lǐ zài yān jīng dū tǒng gǎo qiǎn zōng wàng rù zòu qǐng shàng lín jūn

这句话大意是:是时,山西城邑诸部虽降,人心未固,辽主保阴山,耶律捍里在燕京,都统杲遣宗望入奏,请上临军。

wǔ yuè xīn yǒu zōng wàng lái zòu jié bǎi guān rù hè cì yàn huan shén

这句话大意是:五月辛酉,宗望来奏捷,百官入贺,赐宴欢甚。

xiān shì huò liáo shū mì shǐ de lǐ dǐ jié dù shǐ hé shàng yā lǐ sī yú lǐ yě děng dū tǒng gǎo shǐ ā lín hù sòng fù quē

这句话大意是:先是,获辽枢密使得里底、节度使和尚、雅里斯、余里野等,都统杲使阿邻护送赴阙。

de lǐ dǐ dào wáng ā lín zuò zhū

这句话大意是:得里底道亡,阿邻坐诛。

yē lǜ hàn lǐ qiǎn shǐ qǐng bà bīng

这句话大意是:耶律捍里遣使请罢兵。

wù yín shǐ yáng miǎn yǐ shū yù hàn lǐ shǐ zhī jiàng

这句话大意是:戊寅,使杨勉以书谕捍里,使之降。

móu gé shī qiǎn qí zi zū ní guā shī gòng fāng wù

这句话大意是:谋葛失遣其子菹泥刮失贡方物。

liù yuè wù zǐ shuò shàng qīn zhēng liáo fā zì shàng jīng

这句话大意是:六月戊子朔,上亲征辽,发自上京。

ān bān bó jí liè wú qǐ mǎi jiān guó

这句话大意是:谙班勃极烈吴乞买监国。

xīn hài zhào yù shàng jīng guān mín yuē zhèn shùn tiān diào fá yǐ dìng sān jīng dàn yǐ liáo zhǔ wèi huò bīng bù néng yǐ

这句话大意是:辛亥,诏谕上京官民曰:“朕顺天吊伐,已定三京,但以辽主未获,兵不能已。

jīn zhě qīn zhēng yù yóu shàng jīng lù jìn kǒng fǔ dìng xīn mín jīng yí shī yè yǐ chū zì dǔ mì lǚ

这句话大意是:今者亲征,欲由上京路进,恐抚定新民,惊疑失业,已出自笃密吕。

qí xiān jiàng hòu pàn táo rù xiǎn zǔ zhě zhào hòu chū shǒu xī miǎn qí zuì

这句话大意是:其先降后叛逃入险阻者,诏后出首,悉免其罪。

ruò yóu jù mìng nú lù wú shè

这句话大意是:若犹拒命,孥戮无赦。

shì yuè yē lǜ hàn lǐ zú

这句话大意是:是月,耶律捍里卒。

wò lǔ lóu shì bài xià rén yú yě gǔ

这句话大意是:斡鲁、娄室败夏人于野谷。

qī yuè jiǎ zǐ zhào zhū jiāng wú de yuǎn yíng yǐ fèi jūn wù

这句话大意是:七月甲子,诏诸将无得远迎,以废军务。

yǐ chǒu shàng jīng hàn rén máo bā shí lǜ èr qiān yú hù jiàng yīn mìng lǐng zhī

这句话大意是:乙丑,上京汉人毛八十率二千余户降,因命领之。

bǐng yín yǐ wò dá là zhāo xiáng zhě zhòng mìng lǐng bā qiān hù yǐ hū xuē fù zhī

这句话大意是:丙寅,以斡荅剌招降者众,命领八千户,以忽薛副之。

rén wǔ xī yǐn yǐ ā shū jiàn zhàng ér shì zhī

这句话大意是:壬午,希尹以阿疏见杖而释之。

bā yuè jǐ chǒu cì yuān yāng luò

这句话大意是:八月己丑,次鸳鸯泺。

dū tǒng gǎo lǜ guān shǔ lái jiàn

这句话大意是:都统杲率官属来见。

guǐ sì shàng zhuī liáo zhǔ yú dà yú luò

这句话大意是:癸巳,上追辽主于大鱼泺。

yù zōng wàng zhuī jí liáo zhǔ yú shí niǎn duó yǔ zhàn bài zhī liáo zhǔ dùn

这句话大意是:昱、宗望追及辽主于石辇铎,与战,败之,辽主遁。

jǐ hài cì jū yán běi

这句话大意是:己亥,次居延北。

xīn chǒu zhōng jīng jiāng wán yán hún chù bài qì dān xī hàn liù wàn yú gāo zhōu bèi qín má jí sǐ zhī

这句话大意是:辛丑,中京将完颜浑黜败契丹、奚、汉六万于高州,孛堇麻吉死之。

de lǐ de mǎn bù jiàng

这句话大意是:得里得满部降。

yù zōng wàng zhuī liáo zhǔ yú wū lǐ zhì duó bù jí

这句话大意是:昱、宗望追辽主于乌里质铎,不及。

jiǔ yuè gēng shēn cì cǎo luò

这句话大意是:九月庚申,次草泺。

dū mǔ píng zhōng jīng bù zú zhī xiān pàn zhě jí zhāo fǔ yán hǎi jùn xiàn

这句话大意是:阇母平中京部族之先叛者,及招抚沿海郡县。

jié dù shǐ yē lǜ shèn sī lǐng zhū bù rù nèi de

这句话大意是:节度使耶律慎思领诸部入内地。

yǐ chǒu zhào liù bù xī yuē rǔ děng jì jiàng fù pàn shàn yòu zhòng xīn zuì zài bù shè

现代白话:乙丑,诏六部奚曰:“你等既降复叛,扇诱众心,罪在不赦。

shàng yǐ guī fù rì qiǎn kǒng suí huái zhī dào yǒu suǒ wèi fú gù fù lìng zhāo yù

这句话大意是:尚以归附日浅,恐绥怀之道有所未孚,故复令招谕。

ruò néng sù jiàng dāng shì qí zuì guān jiē réng jiù

这句话大意是:若能速降,当释其罪,官皆仍旧。

guī huà zhōu jiàng

这句话大意是:”归化州降。

wù chén cì guī huà zhōu

这句话大意是:戊辰,次归化州。

jiǎ xū zōng xióng hōng

这句话大意是:甲戌,宗雄薨。

dīng chǒu fèng shèng zhōu jiàng

这句话大意是:丁丑,奉圣州降。

shí yuè bǐng xū shuò cì fèng shèng zhōu

这句话大意是:十月丙戌朔,次奉圣州。

zhào yuē

这句话大意是:诏曰;。

zhèn lǚ chì jiāng chén ān jí huái fù wú huò qīn rǎo

这句话大意是:“朕屡敕将臣,安辑怀附,无或侵扰。

rán yú mín wú zhī shàng duō táo nì shān lín jí yù jiā bīng shēn suǒ bù rěn

这句话大意是:然愚民无知,尚多逃匿山林,即欲加兵,深所不忍。

jīn qí táo sàn rén mín zuì wú qīng zhòng xián yǔ qín miǎn

这句话大意是:今其逃散人民,罪无轻重,咸与矜免。

yǒu néng lǜ zhòng guī fù zhě shòu zhī shì guān

这句话大意是:有能率众归附者,授之世官。

huò nú bì xiān qí zhǔ jiàng bìng shì wèi liáng

这句话大意是:或奴婢先其主降,并释为良。

qí bù gào zhī shǐ yù zhèn yì

这句话大意是:其布告之,使谕朕意。

wèi zhōu jiàng

这句话大意是:”蔚州降。

gēng yín yú dǔ děng qiǎn wèi zhōu jiàng chén dí zhāo yàn xú xìng tián qìng lái jiàn

这句话大意是:庚寅,余睹等遣蔚州降臣翟昭彦、徐兴、田庆来见。

mìng zhāo yàn qìng jiē wèi cì shǐ xīng wéi tuán liàn shǐ

这句话大意是:命昭彦、庆皆为刺史,兴为团练使。

zhào yuē bǐ yǐ yōu jì yī fāng zhāo zhī bù fú jīn yù shuài shī yǐ wǎng gù xiān ān fǔ shān xī zhū bù

这句话大意是:诏曰:“比以幽、蓟一方招之不服,今欲帅师以往,故先安抚山西诸部。

rǔ děng jì yǐ huái fú yi jiā fǔ cún

现代白话:你等既已怀服,宜加抚存。

guān mín wèi fù yǐ qián zuì wú qīng zhòng jí xì guān bū fù jiē yǔ shì miǎn zhū guān gè qiān xù zhī

这句话大意是:官民未附已前,罪无轻重及系官逋负,皆与释免,诸官各迁叙之。

dīng yǒu wèi zhōu dí zhāo chǎn tián qìng shā zhī zhōu shì xiāo guān níng děng yǐ pàn

这句话大意是:”丁酉,蔚州翟昭产、田庆杀知州事萧观宁等以叛。

bǐng wǔ fù jiàng

这句话大意是:丙午,复降。

shí yī yuè zhào yù yān jīng guān mín wáng shī suǒ zhì jiàng zhě shè qí zuì guān jiē réng jiù

这句话大意是:十一月,诏谕燕京官民,王师所至,降者赦其罪,官皆仍旧。

shí èr yuè shàng fá yān jīng

这句话大意是:十二月,上伐燕京。

zōng wàng lǜ bīng qī qiān xiān zhī dí gǔ nǎi chū dé shèng kǒu yín shù gē chū jū yōng guān lóu shì wèi zuǒ yì pó lú huǒ wèi yòu yì qǔ jū yōng guān

这句话大意是:宗望率兵七千先之,迪古乃出得胜口,银术哥出居庸关,娄室为左翼,婆卢火为右翼,取居庸关。

dīng hài cì guī zhōu

这句话大意是:丁亥,次妫州。

wù zǐ cì jū yōng guān

这句话大意是:戊子,次居庸关。

gēng yín liáo tǒng jūn dōu jiān gāo liù děng lái sòng kuǎn

这句话大意是:庚寅,辽统军都监高六等来送款。

shàng zhì yān jīng rù zì nán mén shǐ yín shù gē lóu shì zhèn yú chéng shàng nǎi cì yú chéng nán

这句话大意是:上至燕京,入自南门,使银术哥、娄室阵于城上,乃次于城南。

liáo zhī shū mì yuàn zuǒ qǐ gōng yú zhòng wén shū mì shǐ cáo yǒng yì fù shǐ zhāng yàn zhōng cān zhī zhèng shì kāng gōng bì qiān shū liú yàn zōng fèng biǎo jiàng

这句话大意是:辽知枢密院左企弓、虞仲文,枢密使曹勇义,副使张彦忠,参知政事康公弼,佥书刘彦宗奉表降。

xīn mǎo liáo bǎi guān yì jūn mén kòu tóu qǐng zuì zhào yī qiè shì zhī

这句话大意是:辛卯,辽百官诣军门叩头请罪,诏一切释之。

rén chén shàng yù dé shèng diàn qún chén chēng hè

这句话大意是:壬辰,上御德胜殿,群臣称贺。

jiǎ wǔ mìng zuǒ qǐ gōng děng fǔ dìng yān jīng zhū zhōu xiàn

这句话大意是:甲午,命左企弓等抚定燕京诸州县。

zhào xī jīng guān lì yuē nǎi zhě shī zhì yàn dōu yǐ jiē fǔ dìng

这句话大意是:诏西京官吏曰:“乃者师至燕都,已皆抚定。

wéi xiāo fēi yǔ guān shǔ shù rén dùn qù yǐ fā bīng zhuī xí huò zhì bǐ lù kě zhí yǐ lái

这句话大意是:唯萧妃与官属数人遁去,已发兵追袭,或至彼路,可执以来。

huáng lóng fǔ pàn zōng fǔ tǎo píng zhī

这句话大意是:”黄龙府叛,宗辅讨平之。

qī nián zhēng yuè dīng sì liáo xī wáng huí lí bǎo tiě chēng dì

这句话大意是:七年正月丁巳,辽奚王回离保僣称帝。

jiǎ zǐ liáo píng zhōu jié dù shǐ shí lì ài jiàng

这句话大意是:甲子,辽平州节度使时立爱降。

zhào qǔ shè píng zhōu

这句话大意是:诏曲赦平州。

yòu zhào ān bān bó jí liè yuē bǐ qiǎn áng xǐ zhū bù mín rén yú lǐng dōng ér áng bèi lì sāo dòng fán rǎo zhì duō yuàn pàn

这句话大意是:又诏谙班勃极烈曰:“比遣昂徙诸部民人于岭东,而昂悖戾,骚动烦扰,致多怨叛。

qí wéi mìng shī zhòng dāng zhì zhòng diǎn

这句话大意是:其违命失众,当置重典。

ruò huò yǒu yí jìn gù yǐ dài

这句话大意是:若或有疑,禁锢以待。

gēng wǔ zhào zhōng jīng dū tǒng wò lùn yuē wén qīng fǔ dìng rén mín gè ān qí yè zhèn shén jiā zhī

这句话大意是:”庚午,诏中京都统斡论曰:“闻卿抚定人民,各安其业,朕甚嘉之。

huí lí bǎo jù tú nì mìng rǔ yi jì huà wu shi zi man

现代白话:回离保聚徒逆命,你宜计画,无使滋蔓。

rén shēn zhào zhāo yù huí lí bǎo

这句话大意是:”壬申,诏招谕回离保。

guǐ yǒu yǐ shí lì ài yán zhāo fǔ zhū bù

这句话大意是:癸酉,以时立爱言招抚诸部。

jǐ mǎo sòng shǐ lái yì yān jīng xī jīng de

这句话大意是:己卯,宋使来议燕京、西京地。

gēng chén yi jǐn qián xiǎn chéng chuān háo yì děng zhōu jiē jiàng

这句话大意是:庚辰,宜、锦、干、显、成、川、豪、懿等州皆降。

jiǎ shēn zhào yuē zhū zhōu bù zú guī fù rì qiǎn mín xīn wèi níng

这句话大意是:甲申,诏曰:“诸州部族归附日浅,民心未宁。

jīn nóng shì jiāng xìng kě qiǎn fēn yù diǎn bīng zhī guān wú zòng jūn shì dòng rǎo rén mín yǐ fèi nóng yè

这句话大意是:今农事将兴,可遣分谕典兵之官,无纵军士动扰人民,以废农业。

èr yuè yǐ yǒu shuò mìng sā bā zhào yù xìng zhōng fǔ jiàng zhī

这句话大意是:二月乙酉朔,命撒八诏谕兴中府,降之。

liáo lái zhōu jié dù shǐ tián hào xí zhōu cì shǐ dù shī huí qiān zhōu cì shǐ gāo yǒng fú rùn zhōu cì shǐ zhāng chéng jiē jiàng

这句话大意是:辽来州节度使田颢、隰州刺史杜师回、迁州刺史高永福、润州刺史张成皆降。

rén chén zhào ān bǎn bó jí liè yuē jùn xiàn jīn jiē fǔ dìng yǒu táo sàn wèi jiàng zhě yǐ shì qí zuì gèng yi zhāo yù zhī

这句话大意是:壬辰,诏谙版勃极烈曰:“郡县今皆抚定,有逃散未降者,已释其罪,更宜招谕之。

qián hòu qǐ qiān hù mín qù xiāng wèi jiǔ qǐ wú huái tǔ zhī xīn

这句话大意是:前后起迁户民,去乡未久,岂无怀土之心?

kě lìng suǒ zài yǒu sī shēn jiā cún xù wú zhé yǒu sāo dòng

这句话大意是:可令所在有司,深加存恤,毋辄有骚动。

yī shí bù zú zhě guān zhèn dài zhī

这句话大意是:衣食不足者,官赈贷之。

guǐ sì zhào yuē qǐng yīn bīng shì wèi xi zhū lù guān jīn jué qí wǎng lái

这句话大意是:”癸巳,诏曰:“顷因兵事未息,诸路关津绝其往来。

jīn tiān xià yī jiā ruò réng jìn zhī fēi suǒ yǐ biàn mín yě

这句话大意是:今天下一家,若仍禁之,非所以便民也。

zì jīn xiǎn xián dōng jīng děng lù wǎng lái tīng cóng qí biàn

这句话大意是:自今显、咸、东京等路往来,听从其便。

qí jiān bèi lǔ jí zhōu shēn zhě bìng xǔ zì shú wèi liáng

这句话大意是:其间被虏及鬻身者,并许自赎为良。

réng lìng chí yì bù gào

这句话大意是:”仍令驰驿布告。

xìng zhōng yí zhōu fù pàn

这句话大意是:兴中、宜州复叛。

sòng shǐ zhào liáng sì lái qǐng jiā suì bì yǐ dài yàn shuì jí yì huà jiāng yǔ qiǎn shǐ hè zhèng dàn shēng chén zhì què chǎng jiāo yì bìng jì yì xī jīng děng shì

这句话大意是:宋使赵良嗣来,请加岁币以代燕税,及议画疆与遣使贺正旦生辰、置榷场交易,并计议西京等事。

guǐ mǎo yín shù gē duó là rú sòng

这句话大意是:癸卯,银术哥、铎剌如宋。

yǐ sì zhào dū tǒng gǎo yuē xīn fù zhī mín yǒu cái néng zhě kě lù yòng zhī

这句话大意是:乙巳,诏都统杲曰:“新附之民有材能者,可录用之。

wù shēn zhào píng zhōu guān yǔ sòng shǐ tóng fēn gē suǒ yǔ yān jīng liù zhōu zhī de

这句话大意是:”戊申,诏平州官与宋使同分割所与燕京六州之地。

guǐ chǒu dà shè

这句话大意是:癸丑,大赦。

shì yuè gǎi píng zhōu wèi nán jīng yǐ zhāng jué wèi liú shǒu

这句话大意是:是月,改平州为南京,以张觉为留守。

sān yuè jiǎ yín shuò jiāng zhū áng yǐ xí bù shī jiàn zhàng zhī qī shí réng jū tài zhōu

这句话大意是:三月甲寅朔,将诛昂,以习不失谏,杖之七十,仍拘泰州。

wù wǔ dū tǒng gǎo děng yán yē lǜ má zhé gào yú dǔ wú shí duó cì děng móu pàn yi zǎo tú zhī

这句话大意是:戊午,都统杲等言耶律麻哲告余睹、吴十、铎刺等谋叛,宜早图之。

shàng zhào yú dǔ děng cóng róng wèi zhī yuē zhèn dé tiān xià jiē wǒ jūn chén tóng xīn tóng dé yǐ chéng dà gōng gù fēi rǔ děng zhī lì

现代白话:上召余睹等,从容谓之曰:“朕得天下,皆我君臣同心同德以成大功,固非你等之力。

jīn wén rǔ děng móu pàn ruò chéng rán yé bì xū ān mǎ jiǎ zhòu qì xiè zhī shǔ dāng xī fù rǔ zhèn bù shí yán

现代白话:今闻你等谋叛,若诚然耶,必须鞍马甲胄器械之属,当悉付你,朕不食言。

ruò zài wèi wǒ qín wú wàng miǎn sǐ

这句话大意是:若再为我擒,无望免死。

yù liú shì zhèn wú huái yì zhì wú bù rǔ yí

现代白话:欲留事朕,无怀异志,我不你疑。

yú dǔ děng jiē zhàn lì bù néng duì

这句话大意是:”余睹等皆战栗不能对。

mìng zhàng duó là qī shí yú bìng shì zhī

这句话大意是:命杖铎剌七十,余并释之。

sòng shǐ lú yì zhào liáng sì mǎ hóng yǐ guó shū lái

这句话大意是:宋使卢益、赵良嗣、马宏以国书来。

sì yuè dīng hài qiǎn wò lǔ zōng wàng xí liáo zhǔ yú yīn shān

这句话大意是:四月丁亥,遣斡鲁、宗望袭辽主于阴山。

rén chén fù shū yú sòng

这句话大意是:壬辰,复书于宋。

shī chū rù yàn liáo bīng fù fàn fèng shèng zhōu lín yá dà shí bì lóng mén dōng èr shí wǔ lǐ

这句话大意是:师初入燕,辽兵复犯奉圣州,林牙大石壁龙门东二十五里。

dū tǒng wò lǔ wén zhī qiǎn zhào lì lóu shì mǎ hé shàng děng lǜ bīng tǎo zhī shēng huò dà shí xī jiàng qí zhòng

这句话大意是:都统斡鲁闻之,遣照立、娄室、马和尚等率兵讨之,生获大石,悉降其众。

guǐ sì zhào yuē zì jīn jūn shì ruò jiē zhōng fù bù wú liú zhì

这句话大意是:癸巳,诏曰:“自今军事若皆中覆,不无留滞。

yīng cǐ lù shì wù shēn dōu tǒng sī yú jiē qǔ jué shū mì yuàn

这句话大意是:应此路事务申都统司,余皆取决枢密院。

qì dān jiǔ jīn qǔ jù dǎng xìng zhōng fǔ zuò luàn qín zhī jiǔ jīn zì shā

这句话大意是:”契丹九斤取聚党兴中府作乱,擒之,九斤自杀。

mìng xí gǔ nǎi pó lú huǒ jiān hù zhǎng shèng jūn jí yān jīng háo zú gōng jiàng yóu sōng tíng guān xǐ zhī nèi de

这句话大意是:命习古乃、婆卢火监护长胜军,及燕京豪族工匠,由松亭关徙之内地。

jǐ hài cì rú zhōu

这句话大意是:己亥,次儒州。

wò lǔ zōng wàng děng xí liáo quán liù yuàn sī hē lí zhì yú bái shuǐ luò huò zhī

这句话大意是:斡鲁、宗望等袭辽权六院司喝离质于白水泺,获之。

qí zōng shǔ qín wáng xǔ wáng děng shí wǔ rén jiàng

这句话大意是:其宗属秦王、许王等十五人降。

wén liáo zhǔ liú zī zhòng qīng zhǒng yǐ bīng wàn rén wǎng yīng zhōu qiǎn zhào lǐ bèi dá zōng wàng lóu shì yín shù gē děng zhuī xí zhī

这句话大意是:闻辽主留辎重青冢,以兵万人往应州,遣照里、背荅、宗望、娄室、银术哥等追袭之。

zōng wàng zhuī jí liáo zhǔ jué zhàn dà bài zhī huò qí zi zhào wáng xí ní liè jí chuán guó xǐ

这句话大意是:宗望追及辽主,决战,大败之,获其子赵王习泥烈及传国玺。

wǔ yuè jiǎ yín nán jīng liú shǒu zhāng jué jù chéng pàn

这句话大意是:五月甲寅,南京留守张觉据城叛。

bǐng yín cì yě hú lǐng

这句话大意是:丙寅,次野狐岭。

jǐ sì cì luò lí luò

这句话大意是:己巳,次落藜泺。

wò lǔ děng yǐ zhào wáng xí ní liè lín yá dà shí fù mǎ rǔ nú děng lái xiàn bìng shàng suǒ huò guó xǐ

这句话大意是:斡鲁等以赵王习泥烈、林牙大石、附马乳奴等来献,并上所获国玺。

zōng juàn yǐ suǒ fú liáo zhǔ zi qín wáng xǔ wáng nǚ ào yě děng lái jiàn

这句话大意是:宗隽以所俘辽主子秦王、许王、女奥野等来见。

xī lù dū tǒng tà lǎn gōng sù gǔ chuò lǐ tiě ní suǒ bù shí sān yán jiē píng zhī

这句话大意是:奚路都统挞懒攻速古、啜里、铁尼所部十三岩,皆平之。

yòu qiǎn xī mǎ hé shàng gōng xià dá lǔ gǔ bìng wǔ yuàn sī zhū bù zhí qí jié dù yǐ liè

这句话大意是:又遣奚马和尚攻下达鲁古并五院司诸部,执其节度乙列。

huí lí bǎo wèi qí xià suǒ shā

这句话大意是:回离保为其下所杀。

xīn sì zhào yù nán jīng guān mín

这句话大意是:辛巳,诏谕南京官民。

liù yuè rén wǔ shuò cì yuān yāng luò

这句话大意是:六月壬午朔,次鸳鸯泺。

shì rì dū mǔ bài zhāng jué yú yíng zhōu

这句话大意是:是日,阇母败张觉于营州。

bǐng shēn shàng bù yù jiāng hái shàng jīng mìng yí lài bó jí liè zōng hàn wèi dū tǒng hào bó jí liè yù dié bó jí liè wò lǔ fù zhī zhù bīng yún zhōng yǐ bèi biān

这句话大意是:丙申,上不豫,将还上京,命移赉勃极烈宗翰为都统,昊勃极烈昱、迭勃极烈斡鲁副之,驻兵云中,以备边。

jǐ yǒu cì wò dú shān yì zhào ān bān bó jí liè wú qǐ mǎi

这句话大意是:己酉,次斡独山驿,召谙班勃极烈吴乞买。

qī yuè xīn yǒu cì niú shān

这句话大意是:七月辛酉,次牛山。

zōng hàn hái jūn zhōng

这句话大意是:宗翰还军中。

bā yuè xīn sì shuò rì yǒu shí zhī

这句话大意是:八月辛巳朔,日有食之。

yǐ wèi cì hún hé běi

这句话大意是:乙未,次浑河北。

ān bān bó jí liè wú qǐ mǎi lǜ zōng shì bǎi guān shàng yè

这句话大意是:谙班勃极烈吴乞买率宗室百官上谒。

wù shēn shàng bēng yú bù dǔ luò xi xíng gōng nián wǔ shí liù

这句话大意是:戊申,上崩于部堵泺西行宫,年五十六。

jiǔ yuè guǐ chǒu zǐ gōng zhì shàng jīng

这句话大意是:九月癸丑,梓宫至上京。

yǐ mǎo zàng gōng chéng xī nán jiàn níng shén diàn

这句话大意是:乙卯,葬宫城西南,建宁神殿。

bǐng chén ān bān bó jí liè jí huáng dì wèi

这句话大意是:丙辰,谙班勃极烈即皇帝位。

tiān huì sān nián sān yuè shàng zūn shì yuē wǔ yuán huáng dì miào hào tài zǔ lì yuán miào yú xī jīng

这句话大意是:天会三年三月,上尊谥曰武元皇帝,庙号太祖,立原庙于西京。

tiān huì shí sān nián èr yuè xīn yǒu gǎi zàng hé líng lì kāi tiān qǐ zuò ruì dé shén gōng zhī bēi yú yān jīng chéng nán cháng suǒ zhu bi zhī de

这句话大意是:天会十三年二月辛酉,改葬和陵,立《开天启祚睿德神功之碑》于燕京城南尝所驻跸之地。

huáng tǒng sì nián gǎi hé líng yuē ruì líng

这句话大意是:皇统四年,改和陵曰睿陵。

wǔ nián shí yuè zēng shì yīng qián xīng yùn zhāo dé dìng gōng ruì shén zhuāng xiào rén míng dà shèng wǔ yuán huáng dì

这句话大意是:五年十月,增谥应干兴运昭德定功睿神庄孝仁明大圣武元皇帝。

zhēn yuán sān nián shí yī yuè gǎi zàng yú dà fáng shān réng hào ruì líng

这句话大意是:贞元三年十一月,改葬于大房山,仍号睿陵。

zàn yuē tài zǔ yīng mó ruì lüè huò dá dà dù zhī rén shàn rèn rén lè wèi yòng

这句话大意是:赞曰:太祖英谟睿略,豁达大度,知人善任,人乐为用。

shì zǔ yīn yǒu qǔ liáo zhī zhì shì yǐ xiōng dì xiāng shòu chuán jí kāng zōng suì jí tài zǔ

这句话大意是:世祖阴有取辽之志,是以兄弟相授,传及康宗,遂及太祖。

lín zhōng yǐ tài zǔ shǔ mù zōng qí sù zhì gài rú shì yě

这句话大意是:临终以太祖属穆宗,其素志盖如是也。

chū dìng dōng jīng jí chú qù liáo fǎ jiǎn shěng zū shuì yòng běn guó zhì dù

这句话大意是:初定东京,即除去辽法,减省租税,用本国制度。

liáo zhǔ bō yuè sòng nà suì bì yǐ yōu jì wǔ shuò děng zhōu yǔ sòng ér zhì nán jīng yú píng zhōu

这句话大意是:辽主播越,宋纳岁币,以幽、蓟、武、朔等州与宋,而置南京于平州。

sòng rén zhōng bù néng shǒu yàn dài zú zhī liáo zhǔ jiàn huò sòng zhǔ bèi zhí

这句话大意是:宋人终不能守燕、代,卒之辽主见获,宋主被执。

suī gōng chéng yú tiān huì jiān ér guī mó yùn wéi bīn zì cǐ shǐ

这句话大意是:虽功成于天会间,而规摹运为宾自此始。

jīn yǒu tiān xià bǎi shí yǒu jiǔ nián tài zǔ shù nián zhī jiān suàn wú yí cè bīng wú liú xíng dǐ dìng dà yè chuán zhī zǐ sūn

这句话大意是:金有天下百十有九年,太祖数年之间算无遗策,兵无留行,底定大业,传之子孙。

míng hū xióng zāi

现代白话:鸣呼,雄啊!

✦ You read 本纪·卷二

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.